Haziran 2026 itibarıyla BDDK gözetimi altında faaliyet gösteren banka dışı finansal kuruluşların sayısı 133 olup bu kuruluşların toplam aktif büyüklüğü 2,2 trilyon TL'ye ulaşmıştır.
TABLO I: 32- Banka Dışı Finansal Kuruluşların Temel Göstergeleri
| 2024 | 2025 | Haziran | ||
|---|---|---|---|---|
| 2025 | 2026 | |||
| Finansal Kiralama Şirketleri | ||||
| Şirket Sayısı (Adet) | 19 | 20 | 20 | 21 |
| Şube Sayısı (Adet) | 112 | 118 | 112 | 118 |
| Personel Sayısı (Kişi) | 1 284 | 1 417 | 1 386 | 1 473 |
| Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) | 334 499 | 536 050 | 430 349 | 648 234 |
| Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) | 17 180 | 26 219 | 12 658 | 15 867 |
| Aktif Kârlılık (Yüzde) | 6,2 | 6,0 | 7,0 | 5,9 |
| Faktoring Şirketleri | ||||
| Şirket Sayısı (Adet) | 48 | 49 | 48 | 49 |
| Şube Sayısı (Adet) | 395 | 435 | 417 | 449 |
| Personel Sayısı (Kişi) | 4 379 | 4 796 | 4 645 | 4 941 |
| Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) | 315 980 | 457 844 | 395 704 | 596 353 |
| Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) | 21 196 | 31 228 | 14 396 | 18 076 |
| Aktif Kârlılık (Yüzde) | 8,8 | 8,1 | 8,8 | 7,3 |
| Finansman Şirketleri | ||||
| Şirket Sayısı (Adet) | 24 | 25 | 24 | 26 |
| Personel Sayısı (Kişi) | 1 197 | 1 184 | 1 180 | 1 225 |
| Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) | 212 542 | 353 823 | 254 677 | 371 244 |
| Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) | 8 574 | 14 301 | 6 460 | 10 394 |
| Aktif Kârlılık (Yüzde) | 5,5 | 5,1 | 6,2 | 6,6 |
| Varlık Yönetim Şirketleri | ||||
| Şirket Sayısı (Adet) | 28 | 28 | 28 | 28 |
| Personel Sayısı (Kişi) | 2 393 | 2 538 | 2 477 | 2 564 |
| Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) | 33 433 | 54 498 | 41 877 | 66 224 |
| Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) | 5 265 | 4 701 | 1 751 | 3 196 |
| Aktif Kârlılık (Yüzde) | 23,6 | 10,7 | 10,6 | 11,8 |
| Tasarruf Finansman Şirketleri | ||||
| Şirket Sayısı (Adet) | 6 | 9 | 6 | 9 |
| Personel Sayısı (Kişi) | 5 437 | 9 432 | 6 555 | 12 801 |
| Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) | 92 003 | 323 067 | 173 963 | 500 693 |
| Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) | 17 533 | 59 023 | 19 811 | 62 518 |
| Aktif Kârlılık (Yüzde) | 32,6 | 28,4 | 35,7 | 37,1 |
Kaynak: BDDK, Finansal Kurumlar Birliği
(1) Yıl içindeki birikimli değerleri göstermektedir.
Haziran 2026'da banka dışı finansal kuruluşların aktifleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre finansal kiralamada yüzde 50,6, faktoringde yüzde 50,7, finansmanda yüzde 45,8, varlık yönetiminde yüzde 58,1 ve tasarruf finansmanda yüzde 187,8 oranında artış göstermiştir. Yılbaşından bu yana birikimli aktif kârlılık oranı ise finansal kiralamada yüzde 5,9, faktoringde yüzde 7,3, finansmanda yüzde 6,6, varlık yönetiminde yüzde 11,8 ve tasarruf finansmanda yüzde 37,1 seviyesinde gerçekleşmiştir.
Aktif büyümesinde öne çıkan tasarruf finansman şirketlerine yönelik düzenleyici çerçeve 2026 yılında sıkılaştırılmıştır. 28 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliğ ile şirketler için 1 Ocak 2026'dan itibaren likidite yeterlilik oranı uygulaması başlamıştır. BDDK'nın 30 Temmuz 2026 tarihli kararıyla 1 Ekim 2026'dan itibaren tasarruf
fon havuzu ve şirket hesaplarındaki tutarların yalnızca katılım bankalarındaki Türk lirası hesaplarda, altına dayalı olmayan Türk lirası kira sertifikalarında ve düşük riskli katılım esaslı yatırım fonlarında değerlendirilebilmesi, bir kişi veya risk grubuyla en fazla iki sözleşme (bir taşıt, bir konut veya çatılı iş yeri) yapılabilmesi ve yüksek tutarlı (konut ve iş yerinde 12,5 milyon TL'yi, taşıt için 5 milyon TL'yi aşan) sözleşmelerin toplam sözleşme tutarları içindeki payının yüzde 5'i aşmayacak şekilde sınırlandırılması esası getirilmiştir.
Türk bankacılık sektöründe Haziran 2026 itibarıyla üç kamu ve yedi özel sermayeli olmak üzere toplam 10 katılım bankası faaliyet göstermektedir. Aynı dönemde söz konusu kuruluşların yurt içindeki şube sayısı 1.502, yurt dışındaki şube sayısı ise altıdır. Katılım bankacılığı sektöründe istihdam edilen personel sayısı yaklaşık 23 bin düzeyindedir.
TABLO I: 33- Katılım Finans Sektör Kuruluşlarına Ait Bazı Temel Göstergeler
| 2024 | 2025 | Haziran | ||
|---|---|---|---|---|
| 2025 | 2026 | |||
| Katılım Bankacılığı | ||||
| -Temel Büyüklükler | ||||
| Aktif Büyüklüğü (Milyar TL) | 2 660 | 4 327 | 3 380 | 4 918 |
| Krediler (Milyar TL) | 1 181 | 1 833 | 1 538 | 2 140 |
| Katılım Fonu (Milyar TL) | 1 779 | 2 843 | 2 278 | 3 194 |
| Banka Sayısı (Adet) | 9 | 9 | 9 | 10 |
| Yurt içi Şube Sayısı (Adet) | 1 507 | 1 493 | 1 494 | 1 502 |
| Yurt dışı Şube Sayısı (Adet) | 5 | 5 | 5 | 6 |
| Personel Sayısı (Bin kişi) | 21,4 | 22,5 | 22,0 | 22,8 |
| -Performans (Yüzde) | ||||
| Dönem Net Kârı (1) / Toplam Aktifler | 2,7 | 2,5 | 1,4 | 1,1 |
| Dönem Net Kârı (1) / Toplam Özkaynaklar | 43,3 | 40,1 | 20,2 | 17,2 |
| -Riskler (Yüzde) | ||||
| Sermaye Yeterlilik Rasyosu | 21,80 | 21,50 | 19,50 | 17,32 |
| Takipteki Alacaklar (Brüt) / Brüt Krediler | 1,24 | 1,98 | 1,54 | 2,53 |
| Katılım Sigortacılığı | ||||
| Toplam Şirket Sayısı | 8 | 8 | 8 | 8 |
| Hayat Dışı şirketler | 5 | 5 | 5 | 5 |
| Hayat Emeklilik | 3 | 3 | 3 | 3 |
| Aktif Toplamı (Sadece Katılım) (Milyon TL) | 86 608 | 165 739 | 119 709 | 198 145 |
| Hayat Dışı Şirketler | 42 832 | 78 873 | 60 771 | 98 896 |
| Hayat / Emeklilik | 43 775 | 86 865 | 58 937 | 99 250 |
| Direkt Prim Üretimi (Milyon TL) | 39 566 | 66 289 | 30 925 | 44 261 |
| Hayat Dışı Şirketler | 37 746 | 60 780 | 28 500 | 40 441 |
| Hayat / Emeklilik | 1 820 | 5 510 | 2 425 | 3 820 |
| Toplam Prim Üretimi (Milyon TL) | 43 056 | 70 646 | 33 043 | 49 378 |
| Hayat Dışı Şirketler | 41 237 | 67 454 | 31 440 | 46 690 |
| Hayat / Emeklilik | 1 820 | 3 192 | 1 602 | 2 688 |
| Kira Sertifikası (Sukuk) İhraçları (Milyar TL) (2) | ||||
| TL Cinsi Kira Sertifikaları | 83,3 | 233,4 | 44,5 | 86,3 |
| Altına Dayalı Kira Sertifikaları | 248,5 | 215,8 | 151,9 | 411,4 |
| Dolar Cinsi Kira Sertifikası | 7,4 | 42,1 | 8,5 | 46,8 |
| Avro Cinsi Kira Sertifikası | 8,9 | - | - | - |
| Tasarruf Finansman Şirketleri | ||||
| Şirket Sayısı (Adet) | 6 | 9 | 6 | 9 |
| Aktif Büyüklüğü (Milyar TL) | 92,0 | 323,1 | 174,0 | 500,7 |
| Müşteri Sayısı (Bin kişi) | 533,7 | 1 158,0 | 761,1 | 1 549,2 |
Kaynak: HMB, BDDK, Türkiye Sigorta Birliği, Finansal Kurumlar Birliği
(1) Yıl içindeki birikimli değerler kullanılmıştır. (2) Farklı cinsten ihraç edilen kira sertifikaları dönem sonu kurları ile TL cinsine çevrilmiştir.
Haziran 2026 itibarıyla katılım bankalarının toplam aktif büyüklüğü, yıllık bazda yüzde 45,5 oranında artış kaydederek 4,9 trilyon TL seviyesine ulaşmıştır. Bu gelişmeyle birlikte katılım bankacılığı aktiflerinin toplam bankacılık sektörü aktifleri içindeki payı yüzde 8,5'ten yüzde 9,3'e yükselmiştir. Aktif kalemleri içinde en yüksek payı oluşturan kredilerde ise yüzde 39,1 oranında artış gerçekleşmiş ve kredi hacmi 1,5 trilyon TL'den 2,1 trilyon TL'ye yükselmiştir.
Katılım fonlarının toplam büyüklüğü Haziran 2026 döneminde 3,2 trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Toplam fon tutarının 1,5 trilyon TL'lik kısmı Türk lirası, 1,7 trilyon TL'lik kısmı yabancı para cinsinden oluşmaktadır. Katılım fonları, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 40,2 oranında artış göstermiştir. Aynı dönemde söz konusu fonların krediye dönüşüm oranı yüzde 79,1 olmuştur.
Haziran 2026 itibarıyla katılım bankalarının dönem net kârı 52,3 milyar TL düzeyine yükselmiş, böylece bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık 10,5 milyar TL artış gerçekleşmiştir. Buna karşılık kârlılık göstergelerinde düşüş görülmüş; özkaynak kârlılığı yüzde 20,2'den yüzde 17,2'ye, aktif kârlılığı ise yüzde 1,4'ten yüzde 1,1'e gerilemiştir.
Hazine tarafından 2012 yılından itibaren yurt içi ve yurt dışı piyasalarda TL, döviz ve altın cinsinden kira sertifikası ihraçları gerçekleştirilmektedir. 2026 yılının ilk altı aylık döneminde yurt içinde farklı vade ve kira oranlarıyla TL cinsinden toplam 86,3 milyar TL, altın cinsinden 411,4 milyar TL ve dolar cinsinden 46,8 milyar TL tutarında kira sertifikası ihraç edilmiştir.
Gelişmekte olan katılım sigortacılığı sektöründe Haziran 2026 itibarıyla üç hayat ve beş hayat dışı branşta faaliyet gösteren toplam sekiz şirket bulunmaktadır. Bu dönemde katılım sigortacılığı kuruluşlarının toplam prim üretimi 49,4 milyar TL'ye ulaşırken toplam aktif büyüklüğü 198,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
6361 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren tasarruf finansman sektörünün aktif büyüklüğü, Haziran 2026 itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre belirgin bir artış kaydetmiştir. Sektörün aktif büyüklüğü 174 milyar TL'den 500,7 milyar TL'ye yükselerek yıllık bazda yüzde 187 oranında büyüme kaydetmiştir. Bu gelişim, önceki yıllarda görülen güçlü büyüme eğiliminin 2026 yılında da devam ettiğini göstermektedir. Sektördeki hızlı büyümeye paralel olarak BDDK tarafından düzenleme ve gözetim çerçevesinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar da sürdürülmektedir. Haziran 2026 itibarıyla sektörde faaliyet gösteren şirket sayısı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre altıdan dokuza yükselmiştir.
a) Mevcut Durum
2025 yılında, özellikle deprem harcamalarındaki azalışın etkisiyle genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranı bir önceki yıla göre gerilerken, dolaysız vergilerdeki güçlü tahsilat performansının katkısıyla genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranı artış göstermiştir.
Genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranı 2025 yılında 2024 yılına göre 1,1 puan artarak yüzde 32,1 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu kapsamda, vergi gelirleri 1,1 puan, prim gelirleri 0,1 puan artmış, faktör gelirleri ise 0,2 puan azalmıştır.
Genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranı 2025 yılında 2024 yılına göre 1,5 puan azalarak yüzde 34,2 olmuştur. Bu dönemde, transfer harcamaları 1,0 puan, cari giderler ve yatırım harcamaları 0,2'şer puan azalmıştır.
Genel devlet gelir ve harcamalarındaki bu gelişmeler neticesinde, 2025 yılında genel devlet açığı GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre 2,5 puan azalış göstererek yüzde 2,1 olmuştur.
2026 yılında genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 0,2 puan azalarak yüzde 31,9 olması beklenmektedir. Bu kapsamda, vergi gelirlerinin ve vergi dışı gelirlerin 0,2'şer puan, prim gelirlerinin 0,3 puan azalacağı, faktör gelirlerinin 0,4 puan artacağı öngörülmektedir.
2026 yılında genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranının 2025 yılına kıyasla 0,4 puan artarak yüzde 34,6 olacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde, cari giderlerin 0,5 puan, yatırım harcamalarının 0,1 puan artacağı, transfer harcamalarının 0,2 puan azalacağı öngörülmektedir.
Bu çerçevede, 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 2,1 olan genel devlet açığının 2026 yılında yüzde 2,7 seviyesine yükseleceği öngörülmektedir. Aynı dönemde, genel devlet faiz dışı fazlasının 0,5 puan azalarak yüzde 0,8 olması beklenmektedir.
Genel devlet kapsamına KİT'lerin eklenmesiyle elde edilen kamu kesimi genel dengesinde 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 2,5 açık verilmiştir. Söz konusu açığın 2026 yılında 0,6 puan artarak yüzde 3,1 olması öngörülmektedir. Aynı dönemde, program tanımlı kamu kesimi açığının da 0,6 puan artışla yüzde 0,6 olması beklenmektedir.
2025 yılı sonunda GSYH'ya oranla yüzde 23,7 olarak gerçekleşen AB tanımlı genel yönetim borç stokunun 2026 yılında yüzde 21,8 seviyesine gerileyeceği öngörülmektedir.
Ekonominin potansiyel seviyesinde olması varsayımı altında gelir ve harcama seviyelerinin nasıl şekillendiğini gösteren yapısal genel devlet dengesinin, faiz hariç bakıldığında, 2025 yılından itibaren tekrar fazla vermeye başladığı görülmektedir. 2026 yılında, ekonomik dalgalanmaların fiili genel devlet dengesini azaltıcı etkisinin bir defalık tedbirlerin etkisine göre sınırlı kalması ve yapısal genel devlet açığının potansiyel GSYH'ya oranının, bir önceki yıla göre 0,4 puan artarak 1,6 seviyesinde olması beklenmektedir. 2027 yılında ise, yapısal genel devlet dengesinin ve faiz dışı yapısal genel devlet dengesinin GSYH'ya ve potansiyel GSYH'ya oranlarının sırasıyla yüzde -1,7 ve yüzde 2,0 seviyesinde olması öngörülmektedir.
TABLO I: 34- Yapısal Genel Devlet Dengesi Analizi
| Genel Devlet Dengesi | Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Denge (1) | Denge (2) | Yapısal (3) | Denge (1) | Denge (2) | Yapısal (3) | |
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | ||||||
| 2024 | -2 066 352 | -1 060 940 | -1 434 777 | -738 204 | 267 208 | -106 629 |
| 2025 | -1 338 972 | -480 135 | -743 340 | 800 538 | 1 659 374 | 1 396 170 |
| 2026 (4) | -2 277 919 | -1 436 090 | -1 361 251 | 654 239 | 1 496 068 | 1 570 907 |
| 2027 (5) | -3 679 772 | -2 135 042 | -1 890 381 | 413 338 | 1 958 068 | 2 202 730 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | ||||||
| 2024 | -4,6 | -2,4 | -3,2 | -1,7 | 0,6 | -0,2 |
| 2025 | -2,1 | -0,8 | -1,2 | 1,3 | 2,6 | 2,2 |
| 2026 (4) | -2,7 | -1,7 | -1,6 | 0,8 | 1,8 | 1,8 |
| 2027 (5) | -3,3 | -1,9 | -1,7 | 0,4 | 1,8 | 2,0 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Not: Yapısal dengenin GSYH'ya oranında potansiyel GSYH kullanılmıştır.
(1) Genel Devlet Dengesi
(2) Vergi yapılandırması, 2B gelirleri, özelleştirme gelirleri ve bir defalık gider ve gelirler hariç genel devlet dengesi
(3) Genel devlet dengesinden bir defalık gelirlerin ve konjonktürel etkilerin arındırılması sonucu elde edilmiş olan dengedir.
(4) Gerçekleşme Tahmini
(5) Program
2026 yılında, bir önceki yıl 9.314,2 milyar TL olan kamu kesimi sosyal harcamalarının yüzde 37,5 artışla 12.807,8 milyar TL seviyesine yükselmesi beklenmektedir. 2027 yılında ise bir önceki yıla göre kamu kesimi sosyal harcamalarının yüzde 34 oranında artarak 17.160 milyar TL olacağı öngörülmektedir.
TABLO I: 35- Sosyal Harcamaların Gelişimi
| 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (Cari Fiyatlarla, Milyar TL) | |||||||
| EĞİTİM | 214,4 | 396,6 | 801,0 | 1 498,4 | 1 973,2 | 2 676,3 | 3 456,0 |
| SAĞLIK | 292,1 | 481,8 | 999,3 | 1 854,7 | 2 617,2 | 3 456,6 | 4 532,3 |
| SOSYAL KORUMA | 587,4 | 908,1 | 2 001,5 | 3 476,6 | 4 723,9 | 6 675,0 | 9 171,6 |
| Emekli Aylıkları ve Diğer Harcamalar | 508,4 | 775,2 | 1 687,9 | 3 003,8 | 4 245,5 | 5 780,7 | 8 022,8 |
| Sosyal Yardım ve Primsiz Ödemeler | 71,8 | 122,6 | 296,4 | 451,7 | 448,3 | 848,2 | 1 081,8 |
| Doğrudan Gelir Desteği Ödemeleri (3) | 7,1 | 10,3 | 17,1 | 21,1 | 30,2 | 46,1 | 67,0 |
| TOPLAM | 1 093,8 | 1 786,5 | 3 801,8 | 6 829,7 | 9 314,2 | 12 807,8 | 17 160,0 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |||||||
| EĞİTİM | 2,9 | 2,6 | 3,0 | 3,4 | 3,1 | 3,1 | 3,1 |
| SAĞLIK | 3,9 | 3,1 | 3,7 | 4,2 | 4,1 | 4,1 | 4,1 |
| SOSYAL KORUMA | 7,9 | 5,9 | 7,4 | 7,8 | 7,5 | 7,8 | 8,2 |
| Emekli Aylıkları ve Diğer Harcamalar | 6,8 | 5,1 | 6,2 | 6,7 | 6,7 | 6,8 | 7,2 |
| Sosyal Yardım ve Primsiz Ödemeler | 1,0 | 0,8 | 1,1 | 1,0 | 0,7 | 1,0 | 1,0 |
| Doğrudan Gelir Desteği Ödemeleri (3) | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,05 | 0,05 | 0,1 | 0,1 |
| TOPLAM | 14,7 | 11,7 | 14,0 | 15,3 | 14,7 | 15,0 | 15,4 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) Tarımsal destekleme sisteminin değişmesi nedeniyle 2026 yılından itibaren Temel Destek tutarları dikkate alınmıştır.
2027 yılında genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 0,5 puan azalarak yüzde 31,4 olması öngörülmektedir. Bu kapsamda, vergi gelirlerinin 0,8 puan, vergi dışı normal gelirlerin 0,3 puan artması; prim gelirlerinin 1,3 puan ve faktör gelirlerinin 0,4 puan azalması beklenmektedir.
Genel devlet harcamalarının 2027 yılında bir önceki yıla kıyasla GSYH'ya oran olarak 0,1 puan artışla yüzde 34,7'ye yükselmesi beklenmektedir. Bu dönemde, transfer harcamalarının 0,5 puan artacağı, yatırım harcamalarının ise 0,4 puan azalacağı öngörülmektedir.
Bu gelişmeler doğrultusunda, GSYH'ya oranla genel devlet açığının 2027 yılında bir önceki yıla göre 0,6 puan artışla yüzde 3,3 düzeyinde gerçekleştiği öngörülmektedir. Aynı dönemde, genel devlet faiz dışı fazlasının 0,4 puan azalarak yüzde 0,4 olması beklenmektedir.
2027 yılında kamu kesimi borçlanma gereğinin GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre 0,1 puan artarak yüzde 3,2 seviyesinde gerçekleştiği, program tanımlı kamu kesimi açığının ise 0,2 puanlık bir iyileşmeyle yüzde 0,4'e gerileyeceği öngörülmektedir.
AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYH'ya oranının 2027 yıl sonunda yüzde 21,7 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
TABLO I: 36- Genel Devlet Toplam Gelir ve Harcamaları (1)
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (2) | 2027 (3) | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (2) | 2027 (3) | |
| Vergiler | 4 528 028 | 7 361 343 | 11 100 011 | 14 795 260 | 20 156 238 | 16,7 | 16,5 | 17,6 | 17,3 | 18,1 |
| -Vasıtasız | 1 501 070 | 2 471 172 | 4 135 331 | 6 003 115 | 8 082 250 | 5,5 | 5,5 | 6,5 | 7,0 | 7,3 |
| -Vasıtalı | 2 927 687 | 4 777 125 | 6 812 679 | 8 520 543 | 11 744 069 | 10,8 | 10,7 | 10,8 | 10,0 | 10,6 |
| -Servet | 99 271 | 113 046 | 152 001 | 271 602 | 329 918 | 0,4 | 0,3 | 0,2 | 0,3 | 0,3 |
| Vergi Dışı Normal Gelirler | 351 640 | 844 771 | 1 212 698 | 1 499 601 | 2 324 538 | 1,3 | 1,9 | 1,9 | 1,8 | 2,1 |
| Faktör Gelirleri | 1 196 955 | 1 952 624 | 2 640 479 | 3 913 285 | 4 642 825 | 4,4 | 4,4 | 4,2 | 4,6 | 4,2 |
| Sosyal Fonlar | 1 946 727 | 3 687 069 | 5 310 202 | 6 935 727 | 7 627 484 | 7,2 | 8,3 | 8,4 | 8,1 | 6,9 |
| TOPLAM | 8 023 350 | 13 845 807 | 20 263 391 | 27 143 872 | 34 751 084 | 29,6 | 31,0 | 32,0 | 31,8 | 31,2 |
| -Özelleştirme Gelirleri | 8 508 | 18 122 | 25 616 | 107 250 | 183 000 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,1 | 0,2 |
| TOPLAM GELİR | 8 031 858 | 13 863 928 | 20 289 007 | 27 251 122 | 34 934 084 | 29,6 | 31,0 | 32,1 | 31,9 | 31,4 |
| Cari Harcamalar | 3 672 949 | 6 696 107 | 9 320 742 | 12 997 315 | 16 880 630 | 13,6 | 15,0 | 14,7 | 15,2 | 15,2 |
| Yatırım Harcamaları | 807 120 | 1 286 361 | 1 713 345 | 2 419 584 | 2 748 708 | 3,0 | 2,9 | 2,7 | 2,8 | 2,5 |
| -Sabit Sermaye | 791 931 | 1 267 943 | 1 701 830 | 2 403 511 | 2 728 946 | 2,9 | 2,8 | 2,7 | 2,8 | 2,5 |
| -Stok Değişmesi | 15 189 | 18 418 | 11 515 | 16 073 | 19 762 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| Transfer Harcamaları | 4 927 641 | 7 947 812 | 10 593 892 | 14 112 143 | 18 984 519 | 18,2 | 17,8 | 16,8 | 16,5 | 17,1 |
| -Cari Transferler | 3 931 665 | 7 002 018 | 9 894 241 | 13 269 026 | 17 293 398 | 14,5 | 15,7 | 15,6 | 15,5 | 15,6 |
| -Sermaye Transferleri | 995 976 | 945 794 | 699 651 | 843 117 | 1 691 121 | 3,7 | 2,1 | 1,1 | 1,0 | 1,5 |
| FAİZ DIŞI HARCAMA | 8 712 735 | 14 602 132 | 19 488 470 | 26 596 884 | 34 520 746 | 32,2 | 32,7 | 30,8 | 31,2 | 31,0 |
| TOPLAM HARCAMA | 9 407 710 | 15 930 280 | 21 627 979 | 29 529 042 | 38 613 857 | 34,7 | 35,7 | 34,2 | 34,6 | 34,7 |
| BORÇLANMA GEREĞİ | 1 375 852 | 2 066 352 | 1 338 972 | 2 277 919 | 3 679 772 | 5,1 | 4,6 | 2,1 | 2,7 | 3,3 |
| FAİZ DIŞI BORÇLANMA GEREĞİ | 680 877 | 738 204 | -800 538 | -654 239 | -413 338 | 2,5 | 1,7 | -1,3 | -0,8 | -0,4 |
| FAİZ GİD. ve ÖZEL.GEL.HARİÇ BOR. GER. | 689 386 | 756 326 | -774 921 | -546 989 | -230 338 | 2,5 | 1,7 | -1,2 | -0,6 | -0,2 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Not: (-) işaret fazlayı göstermektedir.
(1) Genel devlet; merkezi yönetim bütçesi, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar, İşsizlik Sigortası Fonu, sosyal güvenlik kuruluşları, genel sağlık sigortası ve fonları kapsamaktadır.
(2) Gerçekleşme Tahmini
(3) Program
TABLO I: 37- Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (KKBG)
| 2023 | 2024 | 2025 (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | 2026 (1) | 2027 (2) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Merkezi Yönetim Bütçesi | 1 380 450 | 2 107 782 | 1 813 544 | 2 631 859 | 3 868 087 |
| KİT | 115 282 | 512 571 | 253 065 | 377 837 | -137 021 |
| İşletmeci KİT | 115 275 | 500 968 | 253 241 | 377 791 | -136 735 |
| Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar | 7 | 11 603 | -176 | 46 | -286 |
| Mahalli İdareler | 93 236 | 186 470 | 41 148 | 21 899 | 69 642 |
| Döner Sermaye | 2 545 | 5 448 | -7 189 | -7 102 | -7 111 |
| Sosyal Güvenlik Kuruluşları | -15 646 | -25 293 | -110 759 | 83 673 | 0 |
| İşsizlik Sigortası Fonu | -72 644 | -162 021 | -269 507 | -302 907 | -151 823 |
| Fonlar | -12 090 | -46 034 | -128 266 | -149 503 | -99 024 |
| KKBG | 1 491 134 | 2 578 923 | 1 592 037 | 2 655 756 | 3 542 751 |
| KKBG (Faiz Giderleri Hariç) | 761 276 | 1 201 592 | -612 400 | -391 501 | -660 235 |
| KKBG (Özelleştirme Gelirleri Hariç) | 1 499 642 | 2 597 045 | 1 617 654 | 2 763 006 | 3 725 751 |
| KKBG (Faiz Giderleri ve Özelleştirme Gelirleri Hariç) | 769 784 | 1 219 713 | -586 783 | -284 251 | -477 235 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |||||
| Merkezi Yönetim Bütçesi | 5,1 | 4,7 | 2,9 | 3,1 | 3,5 |
| KİT | 0,4 | 1,1 | 0,4 | 0,4 | -0,1 |
| İşletmeci KİT | 0,4 | 1,1 | 0,4 | 0,4 | -0,1 |
| Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| Mahalli İdareler | 0,3 | 0,4 | 0,1 | 0,0 | 0,1 |
| Döner Sermaye | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| Sosyal Güvenlik Kuruluşları | -0,1 | -0,1 | -0,2 | 0,1 | 0,0 |
| İşsizlik Sigortası Fonu | -0,3 | -0,4 | -0,4 | -0,4 | -0,1 |
| Fonlar | -0,0 | -0,1 | -0,2 | -0,2 | -0,1 |
| KKBG | 5,5 | 5,8 | 2,5 | 3,1 | 3,2 |
| KKBG (Faiz Giderleri Hariç) | 2,8 | 2,7 | -1,0 | -0,5 | -0,6 |
| KKBG (Özelleştirme Gelirleri Hariç) | 5,5 | 5,8 | 2,6 | 3,2 | 3,4 |
| KKBG (Faiz Giderleri ve Özelleştirme Gelirleri Hariç) | 2,8 | 2,7 | -0,9 | -0,3 | -0,4 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: (-) işaret fazlayı göstermektedir. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program
TABLO I: 38- 2025 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
| Merkezi Yönetim Bütçesi | Mahalli İdareler | Fonlar | İşsizlik Sigortası Fonu | Sosyal Güvenlik | Döner Sermaye | GENEL DEVLET TOPLAMI | KİT | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İşletmecili Özelleş. Kapsamı | Toplam | TOPLAM KAMU | |||||||||
| 1 Vergiler | 9 317 736 | 1 287 018 | 347 729 | 0 | 0 | -1 635 | 10 950 848 | -62 042 | -46 | -62 088 | 10 888 761 |
| a Vasıtasız | 3 350 256 | 441 715 | 347 729 | 0 | 0 | -1 635 | 4 138 065 | -62 042 | -46 | -62 088 | 4 075 977 |
| b Vasıtalı | 5 967 480 | 845 303 | 0 | 0 | 0 | 0 | 6 812 783 | 0 | 0 | 0 | 6 812 783 |
| 2 Vergi Dışı Normal Gelirler | 961 559 | 200 475 | 44 896 | 0 | 0 | -84 | 1 206 846 | -79 789 | 0 | -79 789 | 1 127 057 |
| 3 Faktör Gelirleri | 667 363 | 222 708 | 93 | 183 570 | 52 117 | 32 418 | 1 158 268 | -296 070 | 85 | -295 984 | 862 284 |
| 4 Sosyal Fonlar | 0 | 0 | 0 | 2 621 | -16 089 | 0 | -13 468 | 0 | 0 | 0 | -13 468 |
| 5 Cari Transferler | -5 786 557 | -183 835 | -60 637 | 83 317 | 75 018 | 0 | -5 872 695 | 410 536 | 0 | 410 536 | -5 462 158 |
| I KAMU HARCANABİLİR GELİRİ | 5 160 101 | 1 526 366 | 332 082 | 269 507 | 111 046 | 30 699 | 7 429 800 | -27 365 | 40 | -27 325 | 7 402 475 |
| II CARİ GİDERLER | -5 102 068 | -1 163 866 | -227 814 | 0 | 0 | 0 | -6 493 748 | 0 | 0 | 0 | -6 493 748 |
| III KAMU TASARRUFU | 58 033 | 362 500 | 104 267 | 269 507 | 111 046 | 30 699 | 936 052 | -27 365 | 40 | -27 325 | 908 727 |
| IV YATIRIMLAR | -1 295 604 | -445 248 | 0 | 0 | -287 | -17 284 | -1 758 424 | -369 257 | 4 389 | -364 867 | -2 123 291 |
| a Sabit Sermaye | -1 295 604 | -445 287 | 0 | 0 | -287 | -20 003 | -1 761 181 | -426 321 | -186 | -426 507 | -2 187 688 |
| b Stok Değişmesi | 0 | 38 | 0 | 0 | 0 | 2 719 | 2 757 | 57 064 | 4 576 | 61 640 | 64 397 |
| V TASARRUF-YATIRIM FARKI | -1 237 571 | -82 748 | 104 267 | 269 507 | 110 759 | 13 415 | -822 372 | -396 621 | 4 429 | -392 193 | -1 214 565 |
| VI SERMAYE TRANSFERLERİ | -575 973 | 41 726 | 23 999 | 0 | 0 | 7 921 | -502 328 | 232 070 | 322 | 232 392 | -269 935 |
| 1 Servet Vergileri | 82 365 | 69 636 | 23 953 | 0 | 0 | 0 | 175 954 | 0 | 0 | 0 | 175 954 |
| 2 Diğer Transferler | -534 731 | -97 027 | 46 | 0 | 0 | 0 | -631 711 | 211 658 | 321 | 211 978 | -419 733 |
| 3 Kamulaş ve Sabit Değer Art | -123 607 | 69 116 | 0 | 0 | 0 | 7 921 | -46 571 | 20 413 | 2 | 20 414 | -26 156 |
| VII KASA-BANKA/BORÇLANMA | 1 813 544 | 41 023 | -128 266 | -269 507 | -110 759 | -21 335 | 1 324 700 | 164 551 | -4 751 | 159 800 | 1 484 500 |
| 1 Kasa-Banka Değişimi | 0 | 42 606 | -128 534 | 0 | 0 | -76 113 | -162 041 | -2 222 | -28 | -2 249 | -164 290 |
| 2 Dış Borçlanma (net) | 136 760 | -22 378 | 0 | 0 | 0 | 0 | 114 382 | 56 873 | 0 | 56 873 | 171 255 |
| -Dış Borç Ödemesi | -517 397 | -47 710 | 0 | 0 | 0 | 0 | -565 107 | -190 138 | 0 | -190 138 | -755 245 |
| -Dış Borç Kullanımı | 654 157 | 25 332 | 0 | 0 | 0 | 0 | 679 488 | 247 012 | 0 | 247 012 | 926 500 |
| 3 İç Borç/Alacak (net) | 1 676 784 | 20 920 | 268 | -269 507 | -110 759 | 68 924 | 1 386 631 | 198 590 | -148 | 198 442 | 1 585 073 |
| 4 Stok Değişim Fonu | 0 | -126 | 0 | 0 | 0 | -14 146 | -14 272 | -88 690 | -4 575 | -93 265 | -107 537 |
| BORÇLANMA GEREĞİ | 1 813 544 | 41 148 | -128 266 | -269 507 | -110 759 | -7 189 | 1 338 972 | 253 241 | -176 | 253 065 | 1 592 037 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır.
TABLO I: 39- 2026 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi (1)
| Merkezi Yönetim Bütçesi | Mahalli İdareler | Fonlar | İşsizlik Sigortası Fonu | Sosyal Güvenlik | Döner Sermaye | GENEL DEVLET TOPLAMI | KİT | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İşletmeci | Özelleş. Kapsamı | Toplam | TOPLAM KAMU | |||||||||
| 1 Vergiler | 12 247 906 | 1 781 678 | 499 480 | 0 | 0 | -1 699 | 14 527 366 | -26 683 | -48 | -26 732 | 14 500 634 | |
| a Vasıtasız | 4 839 723 | 669 182 | 499 480 | 0 | 0 | -1 699 | 6 006 686 | -26 683 | -48 | -26 732 | 5 979 954 | |
| b Vasıtalı | 7 408 184 | 1 112 496 | 0 | 0 | 0 | 0 | 8 520 680 | 0 | 0 | 0 | 8 520 680 | |
| 2 Vergi Dışı Normal Gelirler | 1 160 321 | 273 540 | 73 810 | 0 | 0 | -470 | 1 507 202 | -84 944 | 0 | -84 944 | 1 422 257 | |
| 3 Faktör Gelirleri | 1 108 034 | 339 323 | 126 | 271 729 | 75 332 | 39 499 | 1 834 042 | -235 370 | -11 | -235 380 | 1 598 662 | |
| 4 Sosyal Fonlar | 0 | 0 | 0 | -46 836 | -175 861 | 0 | -222 697 | 0 | 0 | 0 | -222 697 | |
| 5 Cari Transferler | -7 580 057 | -227 994 | -129 123 | 78 013 | 18 824 | 0 | -7 840 336 | 536 959 | 0 | 536 959 | -7 303 377 | |
| I KAMU HARCANABİLİR GELİRİ | 6 936 204 | 2 166 547 | 444 294 | 302 907 | -81 705 | 37 330 | 9 805 577 | 189 961 | -59 | 189 902 | 9 995 479 | |
| II CARİ GİDERLER | -7 169 162 | -1 574 602 | -398 407 | 0 | 0 | 0 | -9 142 172 | 0 | 0 | 0 | -9 142 172 | |
| III KAMU TASARRUFU | -232 958 | 591 945 | 45 887 | 302 907 | -81 705 | 37 330 | 663 405 | 189 961 | -59 | 189 902 | 853 307 | |
| IV YATIRIMLAR | -1 764 090 | -682 296 | 0 | 0 | -1 967 | -31 894 | -2 480 248 | -772 785 | 4 868 | -767 917 | -3 248 164 | |
| a Sabit Sermaye | -1 764 090 | -682 326 | 0 | 0 | -1 967 | -33 725 | -2 482 108 | -640 050 | -342 | -640 392 | -3 122 500 | |
| b Stok Değişmesi | 0 | 29 | 0 | 0 | 0 | 1 831 | 1 860 | -132 735 | 5 210 | -127 524 | -125 664 | |
| V TASARRUF-YATIRIM FARKI | -1 997 048 | -90 351 | 45 887 | 302 907 | -83 673 | 5 436 | -1 816 843 | -582 823 | 4 809 | -578 014 | -2 394 857 | |
| VI SERMAYE TRANSFERLERİ | -634 811 | 68 607 | 103 617 | 0 | 0 | 19 445 | -443 143 | 311 767 | 360 | 312 127 | -131 017 | |
| 1 Servet Vergileri | 99 816 | 171 785 | 30 063 | 0 | 0 | 0 | 301 665 | 0 | 0 | 0 | 301 665 | |
| 2 Diğer Transferler | -621 949 | -148 157 | 73 554 | 0 | 0 | 0 | -696 552 | 315 645 | 355 | 316 000 | -380 552 | |
| 3 Kamulaş ve Sabit Değer Art | -112 678 | 44 978 | 0 | 0 | 0 | 19 445 | -48 256 | -3 878 | 5 | -3 873 | -52 129 | |
| VII KASA-BANKA/BORÇLANMA | 2 631 859 | 21 745 | -149 503 | -302 907 | 83 673 | -24 881 | 2 259 986 | 271 056 | -5 169 | 265 888 | 2 525 874 | |
| 1 Kasa-Banka Değişimi | 0 | 7 685 | -149 865 | 0 | 0 | 0 | -38 888 | -181 068 | 21 899 | -330 | 21 568 | -159 499 |
| 2 Dış Borçlanma (net) | 240 247 | -2 066 | 0 | 0 | 0 | 0 | 238 181 | 280 286 | 0 | 280 286 | 518 467 | |
| -Diş Borç Ödemesi | -418 565 | -28 968 | 0 | 0 | 0 | 0 | -447 533 | -207 678 | 0 | -207 678 | -655 212 | |
| -Diş Borç Kullanımı | 658 812 | 26 902 | 0 | 0 | 0 | 0 | 685 714 | 487 964 | 0 | 487 964 | 1 173 678 | |
| 3 İç Borç/Alacak (net) | 2 391 612 | 16 280 | 362 | -302 907 | 83 673 | 31 786 | 2 220 806 | 75 606 | 377 | 75 983 | 2 296 789 | |
| 4 Stok Değişim Fonu | 0 | -154 | 0 | 0 | 0 | 0 | -17 933 | -106 735 | -5 215 | -111 950 | -129 883 | |
| BORÇLANMA GEREĞİ | 2 631 859 | 21 899 | -149 503 | -302 907 | 83 673 | -7 102 | 2 277 919 | 377 791 | 46 | 377 837 | 2 655 756 | |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır. (1) Gerçekleşme Tahmini
TABLO I: 40- 2027 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
| Merkezi Yönetim Bütçesi | Mahalli İdareler | Fonlar | İşsizlik Sigortası Fonu | Sosyal Güvenlik | Döner Sermaye | GENEL DEVLET TOPLAMI | KİT | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İşletmecî | Özelleş. Kapsamı | Toplam | TOPLAM KAMU | |||||||||
| 1 Vergiler | 16 742 550 | 2 403 751 | 686 910 | 0 | 0 | -2 257 | 19 830 954 | -59 582 | -61 | -59 643 | 19 771 312 | |
| a Vasıtasız | 6 494 499 | 907 562 | 686 910 | 0 | 0 | -2 257 | 8 086 714 | -59 582 | -61 | -59 643 | 8 027 072 | |
| b Vasitalı | 10 248 051 | 1 496 189 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 744 240 | 0 | 0 | 0 | 11 744 240 | |
| 2 Vergi Dişİ Normal Gelirler | 1 901 630 | 339 037 | 95 886 | 0 | 0 | -638 | 2 335 916 | -77 948 | 0 | -77 948 | 2 257 968 | |
| 3 Faktör Gelirleri | 1 137 180 | 433 248 | 164 | 278 565 | 31 302 | 47 805 | 1 928 264 | -1 104 | 1 | -1 104 | 1 927 160 | |
| 4 Sosyal Fonlar | 0 | 0 | 0 | -196 641 | -1 984 453 | 0 | -2 181 094 | 0 | 0 | 0 | -2 181 094 | |
| 5 Cari Transferler | -11 409 206 | -274 197 | -179 332 | 69 898 | 1 955 126 | 0 | -9 837 711 | 656 068 | 0 | 656 068 | -9 181 643 | |
| I KAMU HARCANABİLİR GELİRİ | 8 372 154 | 2 901 839 | 603 628 | 151 823 | 1 975 | 44 911 | 12 076 329 | 517 433 | -60 | 517 373 | 12 593 703 | |
| II CARI GİDERLER | -9 219 485 | -2 109 093 | -544 874 | 0 | 0 | 0 | -11 873 451 | 0 | 0 | 0 | -11 873 451 | |
| III KAMU TASARRUFU | -847 331 | 792 747 | 58 755 | 151 823 | 1 975 | 44 911 | 202 878 | 517 433 | -60 | 517 373 | 720 252 | |
| IV YATIRIMLAR | -1 816 843 | -949 337 | 0 | 0 | -1 975 | -45 890 | -2 814 045 | -760 337 | 4 167 | -756 170 | -3 570 215 | |
| a Sabit Sermaye | -1 816 843 | -949 275 | 0 | 0 | -1 975 | -42 645 | -2 810 738 | -754 107 | -90 | -754 197 | -3 564 935 | |
| b Stok Değişmesi | 0 | -63 | 0 | 0 | 0 | -3 245 | -3 308 | -6 230 | 4 257 | -1 973 | -5 280 | |
| V TASARRUF-YATIRIM FARKI | -2 664 174 | -156 591 | 58 755 | 151 823 | 0 | -979 | -2 611 167 | -242 903 | 4 107 | -238 797 | -2 849 963 | |
| VI SERMAYE TRANSFERLERİ | -1 203 913 | 87 091 | 40 270 | 0 | 0 | 24 402 | -1 052 151 | 498 535 | 441 | 498 976 | -553 174 | |
| 1 Servet Vergileri | 131 866 | 198 052 | 40 019 | 0 | 0 | 0 | 369 937 | 0 | 0 | 0 | 369 937 | |
| 2 Diğer Transferler | -1 296 592 | -179 418 | 251 | 0 | 0 | 0 | -1 475 759 | 438 855 | 435 | 439 290 | -1 036 469 | |
| 3 Kamulaş Ve Sabit Değer Art | -39 188 | 68 457 | -1 | 0 | 0 | 24 402 | 53 671 | 59 680 | 6 | 59 686 | 113 357 | |
| VII KASA-BANKA/BORÇLANMA | 3 868 087 | 69 500 | -99 024 | -151 823 | 0 | -23 423 | 3 663 317 | -255 632 | -4 548 | -260 180 | 3 403 138 | |
| 1 Kasa-Banka Değişimi | 0 | 76 424 | -99 496 | 0 | 0 | 0 | -45 495 | -68 567 | -54 289 | -202 | -54 491 | -123 059 |
| 2 Diş Borçlanma (net) | 0 | -5 298 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -5 298 | 286 598 | 0 | 286 598 | 281 300 |
| -Diş Borç Ödemesi | 0 | -49 963 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -49 963 | -281 477 | 0 | -281 477 | -331 440 |
| -Diş Borç Kullanımı | 0 | 44 666 | 0 | 0 | 0 | 0 | 44 666 | 568 075 | 0 | 568 075 | 612 741 | |
| 3 İç Borg/Alacak (net) (2) | 3 868 087 | -1 484 | 472 | -151 823 | 0 | 0 | 38 385 | 3 753 637 | -369 044 | -83 | -369 128 | 3 384 510 |
| 4 Stok Değişim Fonu | 0 | -142 | 0 | 0 | 0 | 0 | -16 313 | -16 455 | -118 896 | -4 262 | -123 159 | -139 613 |
| BORÇLANMA GEREĞİ | 3 868 087 | 69 642 | -99 024 | -151 823 | 0 | -7 111 | 3 679 772 | -136 735 | -286 | -137 021 | 3 542 751 | |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır.
(1) Program
(2) Merkezi yönetim bütçesi finansman kalemleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilecek olan Hazine Finansman Programıyla açıklanacaktır.
a) Mevcut Durum
2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunuyla toplam 18.978,8 milyar TL ödenek öngörülmüş, bütçe gelirlerinin ise 16.266,1 milyar TL olacağı tahmin edilmiştir. Bu çerçevede, bütçe açığının 2.712,7 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,5 olacağı öngörülmüştür.
2026 yılı sonunda harcamaların bütçe başlangıç ödeneğinin 681,3 milyar TL, gelirlerin ise bütçe tahmininin 762,1 milyar TL üzerinde sırasıyla 19.660,1 milyar TL ve 17.028,2 milyar TL olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Bu çerçevede, 2026 yılında bütçe açığının 2.631,9 milyar TL, faiz dışı fazlanın ise 193 milyar TL olması beklenmektedir. Bütçe Kanununa göre GSYH'ya oranla bütçe açığının 0,4 puan azalarak yüzde 3,1, program tanımlı açığın ise 0,2 puan azalarak yüzde 0,3 olacağı öngörülmektedir.
2023 yılı Şubat ayında yaşanan depremlerin yol açtığı hasarın ortadan kaldırılması ile şehirlerin afetlere karşı dayanıklılığının artırılması amacıyla 2026 yılında 681,5 milyar TL harcama yapılması beklenmektedir. Bu doğrultuda, 2026 yılında deprem harcamaları hariç bütçe açığının GSYH'ya oranla yüzde 2,3 olacağı öngörülmektedir.
2026 yılında, merkezi yönetim bütçesi faiz dışı harcamalarının bütçe ödeneğinin 598,1 milyar TL üzerinde 16.835,2 milyar TL olacağı ve GSYH'ya oranının yüzde 19,7 düzeyinde gerçekleştiği tahmin edilmektedir.
2026 yılında personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile personele ilişkin yedek ödeneğin toplamından oluşan harcamaların bütçe ödeneğinin 193,5 milyar TL üzerine çıkarak 5.735,5 milyar TL olması beklenmektedir. Memurlar için 2026 yılı genel maaş artış oranı, toplu sözleşmede Ocak ayında yüzde 11, Temmuz ayında yüzde 7 olarak belirlenmiş, enflasyon farkı dâhil artış oranı Ocak ayında yüzde 18,6, Temmuz ayında yüzde 13,5 olarak gerçekleşmiştir. İşçiler için ise genel ücret artış oranı Ocak ayında yüzde 10, Temmuz ayında yüzde 6 olarak belirlenmiş ve toplubirleşme başlangıç tarihlerine göre gerçekleşen enflasyon farkları ilave edilmiştir.
2026 yılında mal ve hizmet alım giderlerinin, başlangıç ödeneğinin 262,7 milyar TL üzerinde 1.512,3 milyar TL düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Söz konusu artışta, başta savunma ve güvenliğe yönelik ilave ihtiyaçların karşılanması ile fiyat artışları etkili olmuştur.
2026 yılı bütçesinde 6.870,8 milyar TL olarak programlanan cari transferlerin yıl sonunda 175 milyar TL artışla 7.045,8 milyar TL seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Sosyal güvenlik sistemine yapılan transferlerdeki azalışa rağmen KİT'lere yapılan görevlendirme bedeli ödemeleri, yerli savunma sanayiini geliştirmeye yönelik giderler ile kentsel dönüşüm uygulamaları kapsamında yapılan harcamalar cari transferlerde yaşanan artışın temel belirleyicileri olmuştur.
Sermaye giderlerinin 2026 yılı sonunda, başlangıç ödeneğinin 470 milyar TL üzerine çıkarak 1.782,3 milyar TL olması beklenmektedir. Söz konusu artışta, yatırımları hızlandırma ödeneğinden aktarılan tutarın yanı sıra deprem nitelikli harcamalar için yapılan ödenek aktarmaları ile kurumların ilave ödenek taleplerinin karşılanması etkili olmuştur.
2026 yılı bütçesinde 525,4 milyar TL olarak programlanan sermaye transferlerinin yıl sonunda 200,3 milyar TL azalarak 325,1 milyar TL olması beklenmektedir. Söz konusu azalışta, deprem nitelikli harcamalar için yapılan ödenek aktarmaları etkili olmuştur.
Borç verme kaleminin 2026 yılı sonunda başlangıç ödeneğinin 37,2 milyar TL üzerine çıkarak 434,3 milyar TL olması öngörülmektedir. Bu gelişmede AFAD, KOSGEB ve KİT'lere yapılan aktarımlar ile yükseköğrenim kredi ve burs tutarlarında başlangıçta öngörülenin üzerinde artış yapılması etkili olmuştur.
2026 yılında faiz giderlerinin, borçlanma maliyetlerindeki yüksek seyrin etkisiyle başlangıç ödeneğinin 83,2 milyar TL üzerinde 2.824,9 milyar TL olması beklenmektedir.
2026 yılı sonunda genel bütçe vergi gelirlerinin, bütçe tahmininin 752,6 milyar TL üstünde 14.585,7 milyar TL, vergi dışı gelirlerin ise bütçe tahmininin 9,5 milyar TL üzerinde 2.442,5 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. GSYH'ya oran olarak ise, vergi gelirlerinin yüzde 17,1, vergi dışı gelirlerin yüzde 2,9 seviyesinde olacağı tahmin edilmektedir.
Gelir vergisi tahsilatının 2026 yılında bütçe hedefinin 604 milyar TL üzerinde 4.121,1 milyar TL ve GSYH'ya oranla yüzde 4,8 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, mevduat faiz oranlarının seyri ile mevduat ve yatırım fonlarından alınan stopaj oranlarındaki düzenlemelerin yanı sıra ücretlerde yapılan artışlar etkili olmuştur.
2026 yılı kurumlar vergisi tahsilatının bütçe tahmininin 37,2 milyar TL üstünde 1.650,4 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 1,9 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
Dâhilde alınan KDV tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 114,2 milyar TL üstünde 2.064,8 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, temel olarak bir önceki yıl gerçekleşmesinin 2026 yılı başlangıç tahminine baz olan 2025 yılı gerçekleşme tahmini üzerinde gerçekleşmesi etkili olmuştur.
Özel tüketim vergisi tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 425,9 milyar TL altında kalarak 2.105,6 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
Petrol ve doğal gaz ürünleri üzerinden yapılan ÖTV tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 340 milyar TL altında kalarak 316,5 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu azalışta, Şubat ayı sonunda başlayan ABD/İsrail-İran savaşı nedeniyle enerji fiyatlarında yaşanan artışın yurt içi fiyatlara yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan Eşel Mobil Sistemi etkili olmuştur. Motorlu taşıtlardan elde edilen ÖTV tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 151,3 milyar TL altında 799,5 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,9 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede araç satışlarının başlangıçta öngörülenin altında kalması belirleyici olmuştur.
2026 yılında tütün mamullerinden elde edilen ÖTV tahsilatının, bütçe tahmininin 38,1 milyar TL üstünde 600,8 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,7 seviyesinde, alkollü içkilerden elde edilen ÖTV tahsilatının ise bütçe tahmininin 4,5 milyar TL üstünde 195,5 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,2 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
Tütün ürünlerine yapılan fiyat artışları, söz konusu ürünlerden elde edilen tahsilattaki artışta etkili olmuştur.
2026 yılında, ithalde alınan KDV tahsilatının bütçe tahmininin 141,8 milyar TL üstünde 2.234,7 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,6 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Bu gelişmede, döviz kuru ve ithalat tahminlerinin yukarı yönlü revize edilmesi etkili olmuştur.
2026 yılında veraset ve intikal vergisi, MTV, değerli konut vergisi, şans oyunları vergisi, özel iletişim vergisi, dijital hizmet vergisi ve konaklama vergisi tahsilat toplamının bütçe tahminine göre 7,7 milyar TL artarak 339,5 milyar TL olması beklenmektedir. Bu artışta, konaklama vergisi oranının Mayıs ayından itibaren geçici olarak yüzde 2'den yüzde 1'e indirilmesine rağmen diğer kalemlerdeki artışlar belirleyici olmuştur.
2026 yılında BSMV tahsilatının bütçe tahmininin 116,6 milyar TL üstünde 748,2 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,9 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. BSMV'ye tabi işlem matrahının 2026 yılındaki yüksek seyri bu artışta temel belirleyici olmuştur. Damga vergisi tahsilatının ise bütçe tahmininin 41,7 milyar TL üzerinde 349,4 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2026 yılında harçlardan elde edilen gelirlerin, bütçe tahmininin 98,4 milyar TL üzerinde 552 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,6 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Yaşanan tahsilat artışında, tapu harçlarının gayrimenkullerin gerçek değerleri üzerinden alınmasına yönelik uygulanan tedbirler etkili olmuştur.
2026 yılında vergi dışı gelirlerin, bütçe tahmininin 9,5 milyar TL üzerinde 2.442,5 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,9 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2023 yılında uygulamaya konulan 7440 sayılı Kanun kapsamında 2026 yılının ilk dokuz ayında toplam 10,9 milyar TL tahsilat yapılmıştır. Kamu alacaklarının yapılandırılmasına ilişkin geçmiş yıllarda yürürlüğe giren diğer düzenlemeler de dâhil edildiğinde, 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam 12,8 milyar TL yapılandırma geliri elde edilmiştir.
2026 yılı Ocak-Eylül döneminde, iç borçlanma ağırlıklı olarak TL cinsi sabit getirili ve değişken faizli enstrümanlarla yapılmıştır. 2026 yılı Eylül ayı itibarıyla iç piyasalarda toplam 205 milyar TL tutarında TL cinsi kira sertifikası ihracı gerçekleştirilmiştir. 2026 yılı Hazine Finansman Programı duyurusunda yüzde 106 olarak belirtilen iç borç çevirme oranı Eylül ayı sonu itibarıyla toplam yüzde 90,1 düzeyinde gerçekleşmiştir.
2026 yılı Ocak-Eylül döneminde, nakit bazlı 4,1 trilyon TL iç borçlanma gerçekleştirilmiştir. İç borçlanmanın yüzde 22,5’i TL cinsi sabit kuponlu, yüzde 2,3’ü TÜFE’ye endeksli DIBS, yüzde 10’u kuponsuz, yüzde 22,4’ü TLREF’e endeksli, yüzde 1,9’u TLREFK’ye endeksli kira sertifikası, yüzde 1,7’si değişken faizli devlet tahvili ve yüzde 3’ü sabit kuponlu kira sertifikası ihraçlarıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, iç finansmanın yüzde 36,2’si altın ve döviz cinsi senet ihraçlarıyla sağlanmıştır. Diğer taraftan, 2025 yılı sonunda 33,0 ay olan nakit borçlanmanın ortalama vadesi, 2026 yılı Eylül ayı sonunda 32,2 ay olmuştur. Aynı dönemde, TL cinsi sabit faizli iç borçlanmanın ortalama maliyeti yüzde 39,31’den yüzde 38,38 düzeyine düşmüştür.
2026 yılının ilk on ayında, uluslararası sermaye piyasalarında dört dolar, bir avro cinsi konvansiyonel tahvil ihracı ile bir kira sertifikası (sukuk) ihracı gerçekleştirilmiştir. Ocak ayında 3,5 milyar dolar (çift dilimli tahvil), Şubat ayında 2 milyar avro, Nisan ayında 2 milyar dolar, Temmuz ayında 2,75 milyar dolar (sukuk) ve son olarak Eylül ayında 1,5 milyar dolar tutarında ESG etiketli (sürdürülebilir) tahvil ihracı gerçekleştirilerek uluslararası sermaye piyasalarından toplam 12,2 milyar dolar tutarında finansman sağlanmıştır. Bu kapsamda, önetkin bir borç yönetimine işaret eden mevcut görünümün, kredi notu ve yatırımcı iştahı anlamında ülkemizi daha da olumlu etkilemesi beklenmektedir.
TABLO I: 41- Merkezi Yönetim Brüt Borç Stokundaki Gelişmeler
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 2024 | 2025 | 2026 (1) | 2024 | 2025 | |
| Brüt Borç Stoku | 9 258 507 | 13 667 947 | 16 202 220 | 20,7 | 21,6 |
| İç Borç Stoku | 4 959 910 | 8 152 757 | 9 701 335 | 11,1 | 12,9 |
| Tahvil | 4 893 590 | 7 836 721 | 9 340 823 | 11,0 | 12,4 |
| Bono | 66 320 | 316 036 | 360 512 | 0,1 | 0,5 |
| Dış Borç Stoku | 4 298 597 | 5 515 190 | 6 500 886 | 9,6 | 8,7 |
| Kredi | 966 268 | 1 359 960 | 1 548 750 | 2,2 | 2,2 |
| Uluslararası Kur. | 718 319 | 976 577 | 1 101 767 | 1,6 | 1,5 |
| Hükümet Kur. | 97 991 | 126 786 | 146 506 | 0,2 | 0,2 |
| Diğer | 149 959 | 256 597 | 300 477 | 0,3 | 0,4 |
| Tahvil | 3 332 329 | 4 155 231 | 4 952 136 | 7,5 | 6,6 |
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı
(1) Eylül ayı sonu itibarıyladır.
2027 yılında merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 23.408 milyar TL olması hedeflenmekte, bütçe harcamaları ise 27.276,1 milyar TL olarak programlanmaktadır. Söz konusu gelir tahmini ve öngörülen harcama büyüklüğü sonucunda bütçe açığının 3.868,1 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,5 olacağı öngörülmektedir.
Bütçe harcamaları için öngörülen ödeneğin 769 milyar TL'si deprem bölgesinin yeniden inşası ve şehirlerin afetlere karşı dayanıklılığının artırılmasına yönelik harcamalardan oluşmaktadır. Söz konusu harcamalar hariç tutulduğunda bütçe açığının GSYH'ya oranının yüzde 2,8 seviyesinde olması beklenmektedir.
2027 yılında personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile personele ilişkin yedek ödeneğin toplamından oluşan harcamalar belirlenirken memurlar için genel maaş artış oranı toplu sözleşmede kararlaştırıldığı üzere Ocak ayında yüzde 5 ve Temmuz ayında yüzde 4 olarak alınmıştır. Ayrıca, enflasyon gerçekleşmesine bağlı olarak oluşabilecek farkların etkisi göz önünde bulundurulmuştur. Bu çerçevede, 2027 yılında toplam personel harcamalarının 7.162 milyar TL olacağı, GSYH'ya oranının ise bir önceki yıla göre 0,3 puan azalarak yüzde 6,4'e gerileyeceği öngörülmektedir.
2027 yılında mal ve hizmet alım giderlerinin 2.184,3 milyar TL ile GSYH içindeki payının bir önceki yıla göre 0,2 puan artarak yüzde 2,0 olması beklenmektedir.
Cari transferlerinin 2027 yılında 10.240,1 milyar TL ile GSYH'ya oran olarak yüzde 9,2 seviyesinde olması öngörülmektedir. Cari transfer harcamalarının önemli bölümü sağlık ve
sosyal güvenlik sistemine yapılan transferler ile genel bütçe vergi gelirlerinden mahalli idareler ve fonlara aktarılan paylardan oluşmaktadır. Bu kapsamda, sağlık ve sosyal güvenlik sistemine yapılacak transferler 3.450 milyar TL, mahalli idareler ve fonlara aktarılacak paylar 3.589,1 milyar TL olarak öngörülmüştür. Ayrıca, KİT'lere ve kamu bankalarına görevlendirme giderleri olarak sırasıyla 643,4 milyar TL ve 417 milyar TL, tarımsal amaçlı transferlere ise 235 milyar TL ödenek ayrılmıştır.
2027 yılında sermaye giderlerinin 1.854,8 milyar TL ile GSYH içindeki payının yüzde 1,7 seviyesinde olması programlanmıştır.
2027 yılında, KÖİ modeli çerçevesinde tamamlanan şehir hastanelerinin cari giderlerini karşılamak üzere mal ve hizmet alım giderlerinde 78,4 milyar TL, bina kullanımı ve zorunlu hizmetler için sermaye giderlerinde 82,3 milyar TL harcama yapılması öngörülmektedir. Yine KÖİ modeli çerçevesinde tamamlanan ulaştırma projeleri kapsamında verilen talep garantilerinin finansmanı için cari transferlere 136,1 milyar TL ilave edilmiştir.
Sermaye transferlerinin 2027 yılında 750,4 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 0,7 olacağı öngörülmektedir. Bu kapsamda, sosyal konut yapımı için 250 milyar TL, KÖYDES için 15 milyar TL, SUKAP için 7,5 milyar TL, SOGEP için 950 milyon TL ödenek öngörülmüştür. Ayrıca, TÜBİTAK Ar-Ge projeleri için 25,2 milyar TL, KKTC için 13 milyar TL kaynak ayrılmıştır.
2027 yılında borç verme kaleminin 613 milyar TL ile GSYH'ya oran olarak yüzde 0,6 olacağı öngörülmektedir. Ödeneğin 462 milyar TL'si KİT'lere, 15 milyar TL'si Eximbank'a, 2,8 milyar TL'si kredi garanti kurumlarına tahsis edilmiştir. Ayrıca, öğrenim kredileri için 53,7 milyar TL, KKTC'ye verilen krediler için 5,5 milyar TL ödenek öngörülmüştür.
2027 yılında faiz giderlerinin 3.975 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,6 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2026 yılı gerçekleşme tahminine göre 2027 yılında, GSYH'ya oranla genel bütçe vergi gelirlerinin 0,8 puan artışla yüzde 17,9, vergi dışı gelirlerin 0,3 puan artışla yüzde 3,1 düzeyinde gerçekleşmesi ve böylece merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 1,1 puan artarak yüzde 21,0 seviyesine yükselmesi öngörülmektedir. Vergi gelirlerindeki artışın, başta Eşel Mobil Sistemi'nin 2027 yılında uygulanmayacak olması nedeniyle akaryakıt ürünlerinden elde edilmesi beklenen ÖTV gelirlerindeki artış olmak üzere, gelir vergisi, kurumlar vergisi ve dâhilde alınan KDV'den kaynaklanması beklenmektedir. Vergi dışı gelirlerdeki artışın ise temel olarak diğer çeşitli gelirler ve özelleştirme gelirlerinden kaynaklanması öngörülmektedir.
2027 yılında, vergi tabanının genişletilmesi, vergilemede gönüllü uyumun artırılması, kayıt dışılıkla mücadele yoluyla vergi sisteminin etkinliğinin güçlendirilmesi ve gelir dağılımında adaletin gözetilmesine yönelik politikalar sürdürülecektir. Bu çerçevede, temelde gelir vergisi kaynaklı olarak gelir, kâr ve sermaye kazançlarından alınan vergilerin tahsilat toplamının GSYH'ya oranla 2026 yılı gerçekleşme tahminine göre 0,2 puan artması ve yüzde 7,0 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
Dâhilde alınan KDV tahsilatının 2027 yılında GSYH'ya oranla bir önceki yıl tahminine göre 0,1 puan artarak yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2027 yılında, ÖTV tahsilatının GSYH'ya oranının, bir önceki yıl gerçekleşme tahminine göre 0,5 puan artarak yüzde 3,0 düzeyinde gerçekleştiği tahmin edilmektedir.
2027 yılında, ithalde alınan KDV tahsilatının GSYH'ya oranının, 2026 yılı gerçekleşme tahminiyle aynı seviyede ve yüzde 2,6 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
Veraset ve intikal vergisi, MTV, değerli konut vergisi, şans oyunları vergisi, özel iletişim vergisi, dijital hizmet vergisi ve konaklama vergisinden 2027 yılında elde edilecek tahsilat toplamının GSYH'ya oranının 2026 yılı gerçekleşme tahminiyle aynı seviyede ve yüzde 0,4 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
Merkezi yönetim bütçesi vergi dışı gelirlerinin 2027 yılında GSYH'ya oran olarak, bir önceki yıl gerçekleşme tahmininin 0,3 puan üzerinde ve yüzde 3,1 seviyesinde gerçekleştiği tahmin edilmektedir.
TABLO I: 42- Merkezi Yönetim Bütçesi Büyüklükleri
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | (Yüzde Değişim) | (Yüzde Dağılım) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | 2026 (1) | 2027 (2) | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | ||
| HARCAMALAR | ||||||||||||
| 01 - Personel Giderleri | 14 640 419 | 19 660 083 | 27 276 087 | 34,3 | 38,7 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 23,2 | 23,0 | 24,5 | |
| 02 - SGK Devlet Primi Giderleri | 3 634 031 | 5 090 273 | 6 318 534 | 40,1 | 24,1 | 24,8 | 25,9 | 23,2 | 5,7 | 6,0 | 5,7 | |
| 03 - Mal ve Hizmet Alım Giderleri | 454 473 | 645 177 | 798 466 | 42,0 | 23,8 | 3,1 | 3,3 | 2,9 | 0,7 | 0,8 | 0,7 | |
| 04 - Faiz Giderleri | 1 072 916 | 1 512 309 | 2 184 277 | 41,0 | 44,4 | 7,3 | 7,7 | 8,0 | 1,7 | 1,8 | 2,0 | |
| 05 - Cari Transferler | 2 054 382 | 2 824 856 | 3 975 000 | 37,5 | 40,7 | 14,0 | 14,4 | 14,6 | 3,2 | 3,3 | 3,6 | |
| 06 - Sermaye Giderleri | 5 408 579 | 7 045 776 | 10 240 062 | 30,3 | 45,3 | 36,9 | 35,8 | 37,5 | 8,6 | 8,3 | 9,2 | |
| 07 - Sermaye Transferleri | 1 345 890 | 1 782 322 | 1 854 783 | 32,4 | 4,1 | 9,2 | 9,1 | 6,8 | 2,1 | 2,1 | 1,7 | |
| 08 - Borç Verme | 360 136 | 325 055 | 750 372 | -9,7 | 130,8 | 2,5 | 1,7 | 2,8 | 0,6 | 0,4 | 0,7 | |
| 09 - Yedek Ödenekler | 310 013 | 434 316 | 612 952 | 40,1 | 41,1 | 2,1 | 2,2 | 2,2 | 0,5 | 0,5 | 0,6 | |
| 0 | 0 | 541 642 | 0,0 | 0,0 | 2,0 | 0,0 | 0,0 | 0,5 | ||||
| GELİRLER | ||||||||||||
| 1 - Genel Bütçe | ||||||||||||
| 01 - Vergi Gelirleri | 12 826 875 | 17 028 224 | 23 408 000 | 32,8 | 37,5 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 20,3 | 20,0 | 21,0 | |
| 02 - Vergi Dışı Gelirler | 12 490 681 | 16 603 067 | 23 098 333 | 32,9 | 39,1 | 97,4 | 97,5 | 98,7 | 19,8 | 19,5 | 20,8 | |
| 03 - Sermaye Gelirleri | 11 049 827 | 14 585 707 | 19 906 044 | 32,0 | 36,5 | 86,1 | 85,7 | 85,0 | 17,5 | 17,1 | 17,9 | |
| 04 - Alinan Bağış ve Yardımlar | 1 284 962 | 1 858 403 | 2 727 809 | 44,6 | 46,8 | 10,0 | 10,9 | 11,7 | 2,0 | 2,2 | 2,5 | |
| 2 - Öz.Büt.İda. ve Düz.Den.Kur. | 45 067 | 54 497 | 308 114 | 20,9 | 465,4 | 0,4 | 0,3 | 1,3 | 0,1 | 0,1 | 0,3 | |
| 110 825 | 104 460 | 156 365 | -5,7 | 49,7 | 0,9 | 0,6 | 0,7 | 0,2 | 0,1 | 0,1 | ||
| 336 195 | 425 157 | 309 667 | 26,5 | -27,2 | 2,6 | 2,5 | 1,3 | 0,5 | 0,5 | 0,3 | ||
| BÜTÜCE DENGESİ | ||||||||||||
| Bilgi İçin: | ||||||||||||
| Faiz Dışı Harcamalar | -1 813 544 | -2 631 859 | -3 868 087 | 45,1 | 47,0 | -2,9 | -3,1 | -3,5 | ||||
| Faiz Dışı Bütçe Dengesi | 12 586 037 | 16 835 227 | 23 301 087 | 33,8 | 38,4 | 19,9 | 19,7 | 21,0 | ||||
| Program Tanımlı Bütçe Dengesi | 240 838 | 192 997 | 106 913 | -19,9 | -44,6 | 0,4 | 0,2 | 0,1 | ||||
| -100 479 | -239 794 | -586 842 | 138,7 | 144,7 | -0,2 | -0,3 | -0,5 | |||||
Not: Düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlaları, genel bütçe vergi dışı gelirlerinden düşülmüştür.
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Mahalli idareler dengesi il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyelerine bağlı idareler, belediyelerin oluşturduğu birlikler ve İller Bankası hesaplarını kapsamaktadır.
2025 yılında, mahalli idare gelirleri, genel bütçe vergi payı gelirleri ve faktör gelirlerindeki reel artış sonucu yüzde 57,8 oranında artarak 1.779,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Mahalli idare harcamaları ise, yatırım harcamalarında artan finansman ihtiyacının etkisiyle ortaya çıkan gerilemeye bağlı olarak GSYH'nın yüzde 2,88'i düzeyine gerilemiş ve bu gelişmelere bağlı olarak mahalli idareler bütçe açığının GSYH'ya oranı yüzde 0,42'den yüzde 0,07 düzeyine gerilemiştir.
2026 yılında, emlak vergisi gelirleri ve faktör gelirlerindeki artışın katkısıyla mahalli idare gelirlerinin GSYH'ya oranının yüzde 3,01 seviyesine yükselmesi beklenmektedir. Mahalli idare harcamalarının ise, yatırım harcamalarında reel artış sonucu GSYH'nın yüzde 3,03'ü seviyesine ulaşacağı tahmin edilmektedir. Böylece, 2026 yılında mahalli idareler bütçe dengesinin GSYH'nın yüzde 0,03'ü seviyesinde açık vermesi beklenmektedir.
TABLO I: 43-Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Mahalli İdarelere Ayrılan Paylar
| 2024 | 2025 | 2026(1) | 2027(2) | |
|---|---|---|---|---|
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | ||||
| Belediyeler | 421 621 | 642 509 | 857 505 | 1 165 017 |
| Büyükşehir Belediyeleri | 376 844 | 575 681 | 788 574 | 1 053 995 |
| İl Özel İdareleri | 35 135 | 53 542 | 71 459 | 97 082 |
| TOPLAM | 833 600 | 1 271 732 | 1 717 538 | 2 316 094 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | ||||
| Belediyeler | 0,95 | 1,02 | 1,00 | 1,05 |
| Büyükşehir Belediyeleri | 0,85 | 0,91 | 0,92 | 0,95 |
| İl Özel İdareleri | 0,08 | 0,08 | 0,08 | 0,09 |
| TOPLAM | 1,87 | 2,01 | 2,01 | 2,08 |
(1) Gerçekleşme tahmini
(2) Program
2027 yılında, mahalli idare gelirlerinin 3.374,1 milyar TL, harcamalarının ise 3.443,7 milyar TL olarak gerçekleşmesi ve mahalli idareler dengesinin 69,6 milyar TL açık vermesi öngörülmektedir.
TABLO I: 44- Mahalli İdareler Gelir ve Harcamaları (1)
| 2024 | 2025 | 2026(2) | 2027(3) | |
|---|---|---|---|---|
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | ||||
| GELİRLER | 1 127 834 | 1 779 837 | 2 566 327 | 3 374 088 |
| 1.Vergiler | 905 049 | 1 356 654 | 1 953 464 | 2 601 803 |
| 2.Vergi Dışı Norm. Gelir | 113 030 | 200 475 | 273 540 | 339 037 |
| 3.Faktör Gelirleri (Net) | 109 755 | 222 708 | 339 323 | 433 248 |
| HARCAMALAR | 1 314 304 | 1 820 985 | 2 588 225 | 3 443 730 |
| 1.Cari Giderler | 818 586 | 1 163 866 | 1 574 602 | 2 109 093 |
| 2.Yatırım Harcamaları | 394 847 | 445 374 | 682 450 | 949 480 |
| a.Sabit Sermaye | 394 772 | 445 287 | 682 326 | 949 275 |
| b.Stok Değişimi | 75 | 87 | 125 | 205 |
| 3.Cari Transferler | 118 890 | 183 835 | 227 994 | 274 197 |
| 4.Kamulaştırma ve Sabit Değer Artışı | -60 045 | -69 116 | -44 978 | -68 457 |
| 5.Sermaye Transferi (Net) | 42 026 | 97 027 | 148 157 | 179 418 |
| GELİR-GİDER FARKI | -186 470 | -41 148 | -21 899 | -69 642 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | ||||
| GELİRLER | 2,53 | 2,81 | 3,01 | 3,03 |
| 1.Vergiler | 2,03 | 2,15 | 2,29 | 2,34 |
| 2.Vergi Dışı Norm. Gelir | 0,25 | 0,32 | 0,32 | 0,30 |
| 3.Faktör Gelirleri (Net) | 0,25 | 0,35 | 0,40 | 0,39 |
| HARCAMALAR | 2,95 | 2,88 | 3,03 | 3,10 |
| 1.Cari Giderler | 1,84 | 1,84 | 1,84 | 1,90 |
| 2.Yatırım Harcamaları | 0,89 | 0,70 | 0,80 | 0,85 |
| a.Sabit Sermaye | 0,89 | 0,70 | 0,80 | 0,85 |
| b.Stok Değişimi | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 3.Cari Transferler | 0,27 | 0,29 | 0,27 | 0,25 |
| 4.Kamulaştırma ve Sabit Değer Artışı | -0,13 | -0,11 | -0,05 | -0,06 |
| 5.Sermaye Transferi (Net) | 0,09 | 0,15 | 0,17 | 0,16 |
| GELİR-GİDER FARKI | -0,42 | -0,07 | -0,03 | -0,06 |
(1) İl özel idareleri, belediyeler, İller Bankası, belediyelerin oluşturduğu birlikler ve büyükşehir belediyelerine bağlı idareleri kapsamaktadır.
(2) Gerçekleşme Tahmini
(3) Program
Döner sermayeli işletmeler tanımı içinde yer alan kurumlar iki grupta toplanmaktadır. Birinci grupta, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idarelere bağlı olarak faaliyet gösteren işletmeler yer almaktadır. İkinci grupta ise bu işletmelerin dışında kalan ve kendi özel bütçeleri olan Türkiye Radyo Televizyon Kurumu, Milli Piyango İdaresi ve Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü bulunmaktadır.
2025 yılında 7,2 milyar TL fazla veren döner sermayeli işletmelerin 2026 yılında 7,1 milyar TL fazla vermesi beklenmektedir.
2027 yılında döner sermayeli işletmelerin 7,1 milyar TL fazla vermesi öngörülmektedir.
TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi
| 2024 | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
|---|---|---|---|---|
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | ||||
| A. Gelirler | 894 984 | 1 260 097 | 1 712 046 | 2 148 928 |
| - İşletme Gelirleri | 888 828 | 1 251 876 | 1 701 635 | 2 136 812 |
| - Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar | 6 155 | 8 221 | 10 411 | 12 116 |
| - Bütçe Transferleri | 0 | 0 | 0 | 0 |
| B. Giderler | 900 432 | 1 252 908 | 1 704 944 | 2 141 817 |
| - İşletme Giderleri | 868 333 | 1 227 679 | 1 672 547 | 2 101 122 |
| - Yatırım Harcamaları | 13 541 | 20 003 | 33 725 | 42 645 |
| - Stok Artışı | 18 343 | 11 428 | 15 948 | 19 558 |
| - Sabit Kıymet Artışı | -1 667 | -7 921 | -19 445 | -24 402 |
| - Dolaysız Vergiler | 1 725 | 1 635 | 1 699 | 2 257 |
| - Fonlara Transferler | 157 | 84 | 470 | 638 |
| C. Gelir-Gider Farkı | -5 448 | 7 189 | 7 102 | 7 111 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | ||||
| A. Gelirler | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 1,9 |
| B. Giderler | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 1,9 |
| C. Gelir-Gider Farkı | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Sosyal güvenlik kuruluşları kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve İşsizlik Sigortası Fonu (İSF) yer almakta olup gelir-gider dengeleri ayrı tablolarda gösterilmektedir.
2026 yılında SGK prim gelirleri bir önceki yıla göre GSYH'ya oranla 0,3 puan artarak yüzde 6,7'ye yükselmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi işveren payının 1 puan artırılmasının yanı sıra ortalama prime esas kazancın artması ile prim tahsilatındaki olumlu performans etkili olmuştur. Öte yandan devlet katkısının Ağustos ayından itibaren kaldırılmasının da etkisiyle SGK toplam gelirlerinin GSYH'ya oranının önceki yıla göre 0,2 puan azalarak yüzde 8,4'e gerilemesi beklenmektedir. 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 6,0 düzeyinde olan sigorta ödemelerinin 2026 yılında en düşük emekli aylıklarına yapılan artışların da etkisiyle yüzde 6,1 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. SGK'nın sağlık giderlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıl düzeyinde gerçekleşmesiyle toplam giderlerin GSYH'ya oranla 2025 yılına yakın bir seyir izleyerek yüzde 8,5 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmeler neticesinde 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 3,1 olan SGK bütçe transferlerinin 2026 yıl sonunda yüzde 2,4 olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir.
2026 yılında merkezi yönetim bütçesinden SGK'ya faturalı ödemeler, ek karşılıklar, devlet katkısı, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler, açık finansmanı ile prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil olmak üzere 2.075,9 milyar TL transfer yapılacağı tahmin edilmektedir.
Sosyal güvenlik prim gelirlerini etkileyen en temel parametrelerden biri olan asgari ücret, 2026 yılı Ocak ayında yüzde 27 oranında artırılarak brüt 33.030 TL'ye yükseltilmiştir. İşçi, esnaf ve çiftçi emekli aylıkları 2026 yılı Ocak ayında yüzde 12,2, Temmuz ayında yüzde 17,8, memur emekli aylıkları ise Ocak ayında yüzde 18,6, Temmuz ayında yüzde 13,5 oranında artırılmıştır. En düşük emekli aylığı Ocak ayından geçerli olmak üzere 20.000 TL'ye, Temmuz ayından geçerli olmak üzere 23.552 TL'ye yükseltilmiştir.
TABLO I: 46- Sosyal Güvenlik Kurumu Gelir-Gider Dengesi
| 2024 | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
|---|---|---|---|---|
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | ||||
| A. Gelirler | 3 852 256 | 5 442 361 | 7 194 210 | 7 889 588 |
| - Prim Tahsilatları | 2 823 137 | 4 063 566 | 5 701 895 | 7 085 442 |
| - Diğer Gelirler (3) | 1 029 119 | 1 378 795 | 1 492 314 | 804 145 |
| B. Giderler | 3 863 532 | 5 406 620 | 7 296 707 | 9 844 714 |
| - Sigorta Ödemeleri | 2 700 861 | 3 822 640 | 5 208 599 | 7 198 366 |
| - Sağlık Giderleri | 980 870 | 1 353 134 | 1 816 447 | 2 339 013 |
| - Yatırım Harcamaları | 883 | 287 | 1 967 | 1 975 |
| - Diğer Giderler (4) | 180 918 | 230 560 | 269 694 | 305 361 |
| C. Gelir-Gider Farkı | -11 277 | 35 741 | -102 497 | -1 955 126 |
| Bilgi İçin: | ||||
| Bütçe Transferleri (5) | 1 436 651 | 1 931 724 | 2 075 889 | 3 450 000 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | ||||
| A. Gelirler | 8,6 | 8,6 | 8,4 | 7,1 |
| - Prim Tahsilatları | 6,3 | 6,4 | 6,7 | 6,4 |
| - Diğer Gelirler (3) | 2,3 | 2,2 | 1,7 | 0,7 |
| B. Giderler | 8,6 | 8,5 | 8,5 | 8,9 |
| - Sigorta Ödemeleri | 6,0 | 6,0 | 6,1 | 6,5 |
| - Sağlık Giderleri | 2,2 | 2,1 | 2,1 | 2,1 |
| - Yatırım Harcamaları | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 |
| - Diğer Giderler (4) | 0,4 | 0,4 | 0,3 | 0,3 |
| C. Gelir-Gider Farkı | 0,0 | 0,1 | -0,1 | -1,8 |
| Bilgi İçin: | ||||
| Bütçe Transferleri (5) | 3,2 | 3,1 | 2,4 | 3,1 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) Diğer gelirler, devlet katkısı ve faturalı ödemeler gibi bütçeden alınan transferler ile diğer gelirlerden oluşmaktadır.
(4) Diğer giderler, faturalı ödemeler, yönetim giderleri ve diğer giderlerden oluşmaktadır.
(5) Faturalı ödemeler, ek karşılıklar, devlet katkısı, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ve prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil edilmiştir.
İşveren prim teşvikinin imalat sanayii hariç 4 puandan 2 puana düşürülmesinin etkisiyle 2025 yılında 295,6 milyar TL olan merkezi yönetim bütçesinden SGK'ya yapılan
prim teşviki ödemelerinin 2026 yılında sınırlı bir artış göstererek 342,2 milyar TL olması beklenmektedir.
2025 yılında SGK ilaç ve tedavi harcamaları sırasıyla 411,6 milyar TL ve 926,2 milyar TL'ye ulaşmıştır. 2026 yılında ise söz konusu harcamaların sırasıyla 551,1 milyar TL ve 1.246,1 milyar TL olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir.
2026 yılında GSYH'ya oran olarak İSF prim gelirlerinin yüzde 0,4, faiz gelirlerinin yüzde 0,3 ve devlet katkısının yüzde 0,1 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, toplam İSF gelirlerinin GSYH'nın yüzde 0,8'si seviyesinde ve 685,6 milyar TL düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
2026 yılında İSF toplam giderlerinin ise GSYH'ya oran olarak yüzde 0,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. İSF'nin 91 milyar TL'si sigorta giderleri, 134,4 milyar TL'si istihdam teşvikleri, 85,8 milyar TL'si aktif işgücü programları giderleri ve 30,1 milyar TL diğer giderler olmak üzere toplam giderlerinin 382,7 milyar TL olması beklenmektedir.
Bu çerçevede, İSF gelir-gider dengesinin 2026 yılında 302,9 milyar TL fazla vereceği, böylece toplam fon varlığının 931,4 milyar TL seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
TABLO I: 47- İşsizlik Sigortası Fonu Gelir-Gider Dengesi
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2024 | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | 2024 | 2025 | 2026(1) | 2027(2) | |
| A. Gelirler | 335 987 | 526 047 | 685 645 | 767 851 | 0,8 | 0,8 | 0,8 | 0,7 |
| - Prim Gelirleri | 162 185 | 259 160 | 335 903 | 419 388 | 0,4 | 0,4 | 0,4 | 0,4 |
| - Devlet Katkısı | 54 062 | 83 317 | 78 013 | 69 898 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,1 |
| - Faiz Gelirleri | 95 332 | 151 226 | 226 829 | 223 432 | 0,2 | 0,2 | 0,3 | 0,2 |
| - Diğer Gelirler | 24 408 | 32 344 | 44 900 | 55 133 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,0 |
| B. Giderler | 173 966 | 256 539 | 382 739 | 616 029 | 0,4 | 0,4 | 0,5 | 0,6 |
| - Sigorta Gid. (3) | 35 178 | 65 176 | 91 031 | 122 254 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,1 |
| - Diğer Giderler | 138 788 | 191 363 | 291 708 | 493 775 | 0,3 | 0,3 | 0,3 | 0,4 |
| C. Gelir-Gider Farkı | 162 021 | 269 507 | 302 907 | 151 823 | 0,4 | 0,4 | 0,4 | 0,1 |
| D. Toplam Fon Varlığı | 358 972 | 628 479 | 931 386 | 1 083 208 | 0,8 | 1,0 | 1,1 | 1,0 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program
(3) İşsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği ve ücret garanti fonu giderlerinden oluşmaktadır.
2027 yılında SGK'nın toplam gelirlerinin 7.889,6 milyar TL, toplam giderlerinin 9.844,7 milyar TL ve gelir-gider farkının 1.955,1 milyar TL olması öngörülmüştür. GSYH'ya oranla gelirlerin yüzde 7,1, giderlerin yüzde 8,9 ve gelir-gider farkının yüzde 1,8 olması hedeflenmiştir.
2027 yılında faturalı ödemeler, ek karşılıklar, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ile prim ödeme gücü olmayanların GSS primi de dâhil
olmak üzere SGK'ya toplam 3.450 milyar TL tutarında ve GSYH'nın yüzde 3,1'i oranında bütçe transferi yapılması öngörülmektedir.
Ücretli veya kendi hesabına çalışıp emekli olanların aylıklarının 2027 yılı Ocak ve Temmuz aylarında önceki altı aylık enflasyon gerçekleşmelerine göre artırılması, memur emekli aylıklarının ise toplu sözleşme hükümlerine göre 2027 yılının Ocak ayında yüzde 5, Temmuz ayında yüzde 4 oranında artırılması, enflasyon farklarının da ayrıca ilave edilmesi öngörülmüştür.
İşsizlik Sigortası Fonunun ise 2027 yılında GSYH'ya oran olarak yüzde 0,4'ü prim gelirleri, yüzde 0,2'si faiz gelirleri ve yüzde 0,1'i devlet katkısı olmak üzere toplam gelirlerinin yüzde 0,7 olması hedeflenmektedir. Fonun toplam giderlerinin ise GSYH'nın yüzde 0,6'sı oranına ulaşması beklenmektedir. Bu çerçevede, İSF gelir-gider dengesinin 2027 yılında 151,8 milyar TL fazla vereceği, böylece toplam Fon varlığının 1.083,2 milyar TL seviyesinde gerçekleştiği tahmin edilmektedir.
Fon dengesi kapsamı, bütçe içi Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile bütçe dışı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu, Savunma Sanayii Destekleme Fonu ve Özelleştirme Fonundan meydana gelmektedir.
2026 yılında toplam fon gelirlerinin 677 milyar TL, toplam fon giderlerinin ise 527,5 milyar TL'ye ulaşması beklenmektedir. Böylece, fonların gelir-gider fazlasının 149,5 milyar TL olması öngörülmektedir.
2026 yılında özelleştirme uygulamaları sonucunda Özelleştirme Fonuna 75 milyar TL nakit girişi olması beklenmektedir.
2027 yılında Özelleştirme Fonunun 148 milyar TL tutarında özelleştirme geliri elde etmesi beklenmektedir. 2027 yılında fon gelirlerinin 823,2 milyar TL, fon giderlerinin 724,2 milyar TL, fon sistemi gelir-gider fazlasının ise 99 milyar TL olması hedeflenmektedir.
TABLO I: 48- Fon Gelir ve Giderleri
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | ||||
|---|---|---|---|---|
| 2024 | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
| A. Fon Gelirleri | 249 674 | 416 718 | 677 033 | 823 230 |
| - Vergi Gelirleri | 204 265 | 347 729 | 499 480 | 686 910 |
| - Vergi Dışı Normal Gelirler | 30 305 | 44 896 | 73 810 | 95 886 |
| - Faktör Gelirleri (Net) | 28 | 93 | 126 | 164 |
| - Cari Transferler (Net) | 0 | 0 | 0 | 0 |
| - Sermaye Transferleri (Net) | 15 077 | 23 999 | 103 617 | 40 270 |
| B. Fon Giderleri | 203 641 | 288 452 | 527 530 | 724 206 |
| - Cari Giderler | 134 890 | 227 814 | 398 407 | 544 874 |
| - Faktör Giderleri (Net) | 0 | 0 | 0 | 0 |
| - Sabit Sermaye Yatırımları | 0 | 0 | 0 | 0 |
| - Cari Transferler (Net) | 68 751 | 60 637 | 129 123 | 179 332 |
| - Sermaye Transferleri (Net) | 0 | 0 | 0 | 0 |
| C. Gelir-Gider Farkı | 46 034 | 128 266 | 149 503 | 99 024 |
| D. Finansman | -46 034 | -128 266 | -149 503 | -99 024 |
| - Dış Borç Kullanımı | 0 | 0 | 0 | 0 |
| - Dış Borç Ödemesi | 0 | 0 | 0 | 0 |
| - İç Borç-Alacak İlişkisi (Net) | 415 | 268 | 362 | 472 |
| - Kasa-Banka Değişimi | -46 448 | -128 534 | -149 865 | -99 496 |
| Bilgi için: | ||||
| - Özelleştirme Gelirleri | 9 360 | 20 366 | 75 000 | 148 000 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
2025 yılında KİT'lerin ürettiği katma değerin GSYH'ya oranı yüzde 0,68 seviyesinde gerçekleşmiş olup 2026 yılı sonunda bu oranın yüzde 0,71 olacağı tahmin edilmektedir. KİT yatırımlarının toplam kamu ve özel sektör yatırımları içerisindeki payının 2025 yılındaki yüzde 2,2 seviyesinden 2026 yılında yüzde 2,4'e yükselmesi öngörülmektedir. 2026 yılında KİT'lerin yıllık ortalama personel sayısının 104 bin olması beklenmektedir.
Ekim 2026 itibarıyla 233 sayılı KHK kapsamında faaliyet gösteren KİT sayısı 19'dur. Bu kuruluşlara ilaveten özelleştirme programında bulunan ve yüzde 50'den fazla kamu payı olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri (TDİ) AŞ, Sümer Holding AŞ ve Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ (ADÜAŞ) KİT dengesi kapsamında izlenmektedir.
KİT'ler ve özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşlar, 2025 yılında GSYH'nın yüzde 0,40 oranında finansman açığı verirken 2026 yılında bu kuruluşların yüzde 0,44 oranında finansman açığı vermesi beklenmektedir. Finansman dengesindeki açığın artmasında, KİT'lerin dönem kârlılığındaki artışa karşın yatırım ve stok artışları etkili olmuştur. Yatırım harcamalarındaki artış önemli ölçüde TPAO yatırımları kaynaklıyken stok artışı büyük oranda TMO kaynaklı olmuştur.
2026 yılında merkezi yönetim bütçesinden KİT'lere toplam 324 milyar TL sermaye transferi, 527 milyar TL görevlendirme bedeli, 9,9 milyar TL kamu hizmeti yükümlülüğü ve sübvansiyon ödemesi yapılması öngörülmektedir. Bütçe transferleri önemli ölçüde elektrik ve doğal gaz sübvansiyonları kapsamında yapılan görevlendirme bedeli ödemeleri ile TCDD, TÜRKŞEKER, TTK ve TKİ'ye yapılan sermaye aktarımlarından oluşmaktadır. Kuruluşlardan Hazineye 2026 yılında 79,7 milyar TL temettü ve 3,3 milyar TL hasılat payı ödemesi
yapılması beklenmektedir. Aynı dönemde yatırım harcamalarının 640 milyar TL olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir.
2026 yılında küresel enerji fiyatlarındaki gelişmeler BOTAŞ'ın maliyetlerini olumsuz etkilemiştir. Sene içerisinde, hanehalkı grubu tüketicilerin kullanmış olduğu doğal gazın toptan satış fiyatı ile perakende elektrik fiyatında artış yapılmış olup uygulanan sübvansiyonunun kapsamının daraltılması amacıyla mesken grubu elektrik tüketicilerinin son kaynak tüketim sınırı yıllık 4.000 kWh'e düşürülmüş, doğal gaz konut tüketicileri il bazında ortalama tüketim miktarlarına göre kademelendirilmiştir. Sübvansiyon uygulaması nedeniyle EÜAŞ ve BOTAŞ'a merkezi yönetim bütçesinden aktarma yapılmasına devam edilmektedir.
TPAO, Şırnak Gabar Dağı Bölgesinde günlük 85 bin varil petrol üretimine ulaşmıştır. Böylece yurt içi petrol üretim miktarı günlük 130 bin varili aşarak yıllık üretim miktarı artırılmıştır.
Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumların ısınma amaçlı kömür ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla TKİ tarafından 2026 yılı sonuna kadar 270 bin ton kömür dağıtılması beklenmektedir.
14 Ocak 2026 tarihli ve 10853 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla TTK ve TKİ'ye verilen görev kapsamında ihtiyaç sahibi hanelere ısınma amaçlı kömür yardımı uygulamasına devam edilmiştir.
Enerji ve madencilik KİT'lerinin yatırımlarının 2026 yılı sonunda bir önceki yıla göre 165 milyar TL artması beklenmektedir. Söz konusu artışta, TPAO'nun hidrokarbon arama ve üretim yatırımları, TEİAŞ'ın iletim sistemi yatırımları ile BOTAŞ'ın doğal gaz depolama yatırımları önemli rol oynamıştır.
TMO 2026 yılı içerisinde 12,3 milyon ton hububat alımı gerçekleştirerek Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırmıştır.
ÇAYKUR'un satış hasılatı, yıl içerisinde çay satış fiyatlarının yükselmesinden olumlu etkilenmekle birlikte, yüksek miktarda ham madde alımı ve istihdam kaynaklı maliyetinin yüksek olması ile yüksek finansman giderleri Kuruluşun kaynak ihtiyacını artırmıştır.
TÜRKŞEKER'in yüksek satış maliyetleri ve işletme giderleri nedeniyle artan maliyet baskısı finansman durumunu olumsuz etkilemiş ve Kuruluşa yapılan sermaye transferinin artmasına sebep olmuştur.
ESK'nın besilik hayvan temini amacıyla ithalat faaliyetleri neticesinde 2026 yılında 23 milyar TL kâr etmesi ve Hazineye 4,4 milyar TL temettü ödemesi öngörülmektedir.
18 Temmuz 2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 11547 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla bazı kamu iktisadi teşebbüslerinden (DHMİ ve KEGM) alınan hasılat payı uygulaması kaldırılmış olup düzenleme 1 Haziran 2026 tarihinden itibaren uygulamaya konulmuştur.
Yıl içerisinde yapılan tarife güncellemeleri ve Türk Boğazlarından uğraksız geçen ticaret gemilerinden alınan geçiş ücretlerine esas Altın Frank değerinin Temmuz 2026'da yüzde 15 artırılmasının yanı sıra dolar kurundaki artışın etkisiyle KEGM'nin 2026 yılında 25,8 milyar TL kâr etmesi ve Hazineye 12,1 milyar TL temettü ve hasılat payı ödemesi beklenmektedir.
Havacılık sektöründeki olumlu seyrin hava seyrüsefer ve havalimanı işletmeciliğine yansımasıyla DHMİ'nin 2026 yılında 43,1 milyar TL kâr etmesi beklenmektedir. Ayrıca Kuruluşun, 50 milyar TL finansman fazlası ve 1,8 milyar TL hasılat payı Hazineye aktarılmıştır.
18 Eylül 2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 11800 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe giren Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Kapsamında Yolcu Taşımacılığı Hizmeti Verilecek Demiryolu Hatlarının Belirlenmesine İlişkin Karar neticesinde YHT hatlarındaki sübvansiyon uygulaması kaldırılmıştır. Bu doğrultuda sadece anahat ve bölgesel yolcu taşımacılığı, kamu hizmeti yükümlülüğü kapsamında yolcu taşımacılığı hizmeti verilecek demiryolu hatları olarak belirlenmiştir.
2026 yılı içerisinde gerçekleştirilen fiyat ayarlamalarının maliyet artışlarının gerisinde kalması nedeniyle konvansiyonel yolcu taşımacılığı için TCDD Taşımacılık AŞ'ye 8,3 milyar TL kamu hizmeti yükümlülüğü ödemesi yapılması beklenmektedir. Ayrıca, kentiçi raylı sistem işletmeciliğinin yürütülebilmesi için 1,5 milyar TL tutarında sübvansiyonun TCDD'ye aktarılacağı tahmin edilmektedir.
Toplam KİT yatırımlarının 2025 yılında yüzde 21,5'ini gerçekleştiren TCDD'nin 2026 yılında yüzde 17,7'sini gerçekleştirmesi beklenmektedir. Yatırım ve işletme açığının finansmanını bütçeden yapılan aktarmalarla karşılayan TCDD'ye 2026 yılında 213,5 milyar TL sermaye transferi yapılması öngörülmektedir.
Ekim 2026 itibarıyla KİT'lere ait üç performans programı ve 20 performans değerlendirme raporu onaylanmıştır.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından satış ve devir işlemi tamamlanan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 2025 yılında 74,4 milyar TL iken, 2026 yılının ilk 9 ayında 98,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca 12 Ekim 2026 itibarıyla özelleştirme ihalesi tamamlanmış olup Cumhurbaşkanı onayına sunulan, onaya sunulma aşamasında bulunan ve sözleşme imza aşamasında olan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 19,1 milyar TL'dir.
2025 yılı içerisinde 88 taşınmazın satış sözleşmeleri imzalanmış, 22 taşınmazın da kamu kurumlarına bedelli devri yapılmıştır. 2026 yılında ise 97 taşınmazın ve 1 kuruluşun satış sözleşmeleri, 2 elektrik santralinin işletme hakkı devir sözleşmesi ve 1. Bölge ve 2. Bölge Araç Muayene İstasyonlarının Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi Hizmetlerine İlişkin İmtiyaz Sözleşmeleri imzalanmış, 10 taşınmazın da kamu kurumlarına bedelli devri gerçekleştirilmiştir.
Özelleştirme portföyünde bulunan taşınmaz ve varlıkların özelleştirilmesi için 12 Ekim 2026 itibarıyla 151 ihale gerçekleştirilmiştir. Onaya sunulan veya sözleşme imza aşamasında olan 19 taşınmaz ve 3 varlığın özelleştirme süreçlerinin yılsonuna kadar tamamlanması öngörülmektedir.
TABLO I: 49- 233 Sayılı KHK'ya Tabi İşletmeci KİT Finansman Dengesi
| 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
|---|---|---|---|
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | |||
| A. GELİRLER | 3 009 590 | 3 955 121 | 4 931 558 |
| I. İşletme Gelirleri | 2 216 290 | 2 907 553 | 3 607 486 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı | 1 934 331 | 2 488 161 | 3 224 781 |
| 2. Diğer Gelirler | 281 959 | 419 392 | 382 705 |
| II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar | 170 490 | 186 657 | 226 050 |
| 1. Amortismanlar | 131 310 | 142 126 | 194 190 |
| 2. Karşılıklar | 39 180 | 44 531 | 31 860 |
| III. Bütçe ve Fonlar | 622 810 | 860 912 | 1 098 022 |
| IV. Diğer Gelirler | 0 | 0 | 0 |
| B. GİDERLER | 3 262 832 | 4 332 912 | 4 794 822 |
| I. İşletme Giderleri | 2 682 851 | 3 329 579 | 3 834 641 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti | 2 116 047 | 2 719 748 | 3 176 561 |
| 2. Diğer Giderler | 566 804 | 609 831 | 658 080 |
| II. Yatırım Harcamaları | 426 321 | 640 050 | 754 107 |
| III. Stok Artışı | 31 626 | 239 469 | 125 126 |
| IV. Sabit Kıymet Artışı | -20 413 | 3 878 | -59 680 |
| V. Dolaysız Vergiler | 78 426 | 31 925 | 75 327 |
| VI. Temettü Ödemeleri | 63 405 | 79 703 | 62 203 |
| VII. Diğer Giderler | 616 | 8 308 | 3 099 |
| C. GELİR-GİDER FARKI | -253 241 | -377 791 | 136 735 |
| D. FİNANSMAN | 253 241 | 377 791 | -136 735 |
| I. Kasa Banka Değişimi | -2 222 | 21 899 | -54 289 |
| II. İç Borçlanma (Net) | 198 590 | 75 606 | -369 044 |
| III. Dış Borçlanma (Net) | 56 873 | 280 286 | 286 598 |
| (GSYH'ya Oran, Yüzde) | |||
| A. GELİRLER | 4,78 | 4,63 | 4,43 |
| I. İşletme Gelirleri | 3,52 | 3,41 | 3,24 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı | 3,07 | 2,92 | 2,90 |
| 2. Diğer Gelirler | 0,45 | 0,49 | 0,34 |
| II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar | 0,27 | 0,22 | 0,20 |
| 1. Amortismanlar | 0,21 | 0,17 | 0,17 |
| 2. Karşılıklar | 0,06 | 0,05 | 0,03 |
| III. Bütçe ve Fonlar | 0,99 | 1,01 | 0,99 |
| IV. Diğer Gelirler | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| B. GİDERLER | 5,18 | 5,08 | 4,31 |
| I. İşletme Giderleri | 4,26 | 3,90 | 3,45 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti | 3,36 | 3,19 | 2,86 |
| 2. Diğer Giderler | 0,90 | 0,71 | 0,59 |
| II. Yatırım Harcamaları | 0,68 | 0,75 | 0,68 |
| III. Stok Artışı | 0,05 | 0,28 | 0,11 |
| IV. Sabit Kıymet Artışı | -0,03 | 0,00 | -0,05 |
| V. Dolaysız Vergiler | 0,12 | 0,04 | 0,07 |
| VI. Temettü Ödemeleri | 0,10 | 0,09 | 0,06 |
| VII. Diğer Giderler | 0,00 | 0,01 | 0,00 |
| C. GELİR-GİDER FARKI | -0,40 | -0,44 | 0,12 |
| D. FİNANSMAN | 0,40 | 0,44 | -0,12 |
| I. Kasa Banka Değişimi | 0,00 | 0,03 | -0,05 |
| II. İç Borçlanma (Net) | 0,32 | 0,09 | -0,33 |
| III. Dış Borçlanma (Net) | 0,09 | 0,33 | 0,26 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program
TABLO I: 50- Özelleştirme Kapsamındaki KİT Finansman Dengesi
| 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
|---|---|---|---|
| (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) | |||
| A. GELİRLER | 1 205 | 1 349 | 1 655 |
| I. İşletme Gelirleri | 712 | 858 | 1 056 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı | 126 | 173 | 229 |
| 2. Diğer Gelirler | 586 | 685 | 827 |
| II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar | 120 | 135 | 163 |
| 1. Amortismanlar | 106 | 125 | 153 |
| 2. Karşılıklar | 13 | 11 | 11 |
| III. Bütçe ve Fonlar | 374 | 355 | 435 |
| IV. Diğer Gelirler | 0 | 0 | 0 |
| B. GİDERLER | 1 029 | 1 395 | 1 369 |
| I. İşletme Giderleri | 746 | 1 004 | 1 219 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti | 37 | 102 | 127 |
| 2. Diğer Giderler | 709 | 902 | 1 093 |
| II. Yatırım Harcamaları | 186 | 342 | 90 |
| III. Stok Artışı | - 1 | 5 | 5 |
| IV. Sabit Kıymet Artışı | - 2 | - 5 | - 6 |
| V. Dolaysız Vergiler | 46 | 48 | 61 |
| VI. Temettü Ödemeleri | 0 | 0 | 0 |
| VII. Diğer Giderler | 53 | 0 | 0 |
| C. GELİR-GİDER FARKI | 176 | - 46 | 286 |
| D. FİNANSMAN | - 176 | 46 | - 286 |
| I. Kasa Banka Değişimi | - 28 | - 330 | - 202 |
| II. İç Borçlanma (Net) | - 148 | 377 | - 83 |
| III. Dış Borçlanma (Net) | 0 | 0 | 0 |
| (GSYH'ya Oran, Binde) | |||
| A. GELİRLER | 0,02 | 0,02 | 0,01 |
| I. İşletme Gelirleri | 0,01 | 0,01 | 0,01 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2. Diğer Gelirler | 0,01 | 0,01 | 0,01 |
| II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1. Amortismanlar | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2. Karşılıklar | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| III. Bütçe ve Fonlar | 0,01 | 0,00 | 0,00 |
| IV. Diğer Gelirler | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| B. GİDERLER | 0,02 | 0,02 | 0,01 |
| I. İşletme Giderleri | 0,01 | 0,01 | 0,01 |
| 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2. Diğer Giderler | 0,01 | 0,01 | 0,01 |
| II. Yatırım Harcamaları | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| III. Stok Artışı | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| IV. Sabit Kıymet Artışı | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| V. Dolaysız Vergiler | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| VI. Temettü Ödemeleri | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| VII. Diğer Giderler | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| C. GELİR-GİDER FARKI | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| D. FİNANSMAN | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| I. Kasa Banka Değişimi | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| II. İç Borçlanma (Net) | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| III. Dış Borçlanma (Net) | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program
TABLO I: 51- KİT'ler Hakkında Özet Bilgiler
| Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar | Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
| Toplam Personel Sayısı | 97 035 | 103 524 | 104 956 | 97 179 | 103 669 | 105 100 |
| - Memur ve Sözleşmeli Personel | 48 364 | 49 272 | 49 480 | 48 426 | 49 330 | 49 535 |
| - İşçi | 48 670 | 54 252 | 55 476 | 48 752 | 54 339 | 55 565 |
| Toplam Personel Harcamaları (3) | 162 438 | 233 133 | 293 925 | 162 704 | 233 494 | 294 375 |
| - Memur ve Sözleşmeli Personel | 63 971 | 95 202 | 114 766 | 64 057 | 95 322 | 114 913 |
| - İşçi | 98 467 | 137 931 | 179 159 | 98 647 | 138 172 | 179 462 |
| Mal ve Hizmet Satış Hasılatı (3) | 1 934 331 | 2 488 161 | 3 224 781 | 1 934 457 | 2 488 334 | 3 225 010 |
| Görevlendirme Bedeli Tahakkukları (3) | 501 780 | 556 217 | 519 044 | 501 780 | 556 217 | 519 044 |
| İşletme Faaliyet Kâr - Zararı (3) | 131 063 | 92 503 | 280 964 | 130 648 | 91 865 | 280 199 |
| Faiz Ödemeleri (3) | 64 920 | 115 099 | 109 875 | 64 927 | 115 099 | 109 875 |
| Dönem Kâr - Zararı (3) | 35 219 | 134 190 | 291 890 | 35 185 | 134 044 | 291 727 |
| Faktör Gelirleri (3) | -296 070 | -235 370 | -1 104 | -295 984 | -235 380 | -1 104 |
| Temettü Ödemeleri (3) | 63 405 | 79 703 | 62 203 | 63 405 | 79 703 | 62 203 |
| Sabit Sermaye Yatırımları (3) | 426 321 | 640 050 | 754 107 | 426 507 | 640 392 | 754 197 |
| Bütçe ve Fon Transferleri (3) | 622 810 | 860 912 | 1 098 022 | 623 183 | 861 267 | 1 098 457 |
| Borçlanma Gereği* (3) | 253 241 | 377 791 | -136 735 | 253 065 | 377 837 | -137 021 |
| Borçlanma Gereği (3) (4) | 876 051 | 1 238 703 | 961 286 | 876 248 | 1 239 104 | 961 435 |
| Borçlanma Gereği* (3) (5) | 233 117 | 308 084 | -200 527 | 233 039 | 308 265 | -200 649 |
| Borçlanma Gereği*/GSYH (Yüzde) | 0,40 | 0,44 | -0,12 | 0,40 | 0,44 | -0,12 |
| Borçlanma Gereği (4)/GSYH (Yüzde) | 1,39 | 1,45 | 0,86 | 1,39 | 1,45 | 0,86 |
| Borçlanma Gereği* (5)/GSYH (Yüzde) | 0,37 | 0,36 | -0,18 | 0,37 | 0,36 | -0,18 |
| Personel Harcamaları/Hasılat (Yüzde) | 8,40 | 9,37 | 9,11 | 8,41 | 9,38 | 9,13 |
| Faiz Ödemeleri/Hasılat (Yüzde) | 3,36 | 4,63 | 3,41 | 3,36 | 4,63 | 3,41 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(*) Eksi işareti finansman fazlasını göstermektedir.
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program
(3) Cari fiyatlarla, Milyon TL
(4) Bütçe ve Özelleştirme Fonu transferleri hariçtir.
(5) Faiz gelir ve gideri hariçtir.
KİT'lerin ve özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşların 2027 yılında 137 milyar TL finansman fazlası vermesi programlanmıştır. Makroekonomik büyüklükler ile enerji ve gıda fiyatlarının öngörülen seviyede seyretmesi ve programlanan fiyat ayarlamalarının yapılabilmesi söz konusu hedefe ulaşmada önem arz etmektedir.
KİT'lerin 2027 yılında 754,2 milyar TL tutarında yatırım harcaması yapması hedeflenmektedir. Toplam KİT yatırımları içerisinde önemli paya sahip olan TPAO, Karadeniz'de keşfettiği doğal gaz rezervine yönelik Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesine devam edecek olup gaz arzının 2027 yılında bir önceki yıla göre artması hedeflenmektedir.
TPAO, BOTAŞ, TEİAŞ, TCDD ve EÜAŞ yatırımlarının finansmanının bir kısmını dış proje kredilerinden karşılayacaktır.
TMO'nun 5 milyon ton buğday ve 1,5 milyon ton mısır, ÇAYKUR'un 700 bin ton yaş çay ve TÜRKŞEKER'in 7,4 milyon ton şeker pancarı alımı yapması öngörülmektedir.
Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edilecektir.
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programının temel amacı, ekonomide dayanıklılığın korunması ve güçlendirilmesi esasıyla fiyat istikrarı nihai hedefine ulaşmaktır. Bu çerçevede enflasyonla mücadelenin para, maliye ve gelirler politikalarının güçlü eş güdümüyle sürdürülmesi, finansal istikrarın korunması yoluyla makroekonomik istikrarın güçlendirilmesi ve artan küresel belirsizlikler ile yurt içi dengelenme süreçlerinin oluşturduğu baskılara karşı imalat sanayiinin rekabetçiliğinin desteklenmesi hedeflenmektedir.
Program döneminde, dezenflasyon sürecini güçlendirmek üzere yönetilen ve yönlendirilen fiyatların hedeflerle uyumlu seyretmesi sağlanacak, fiyat baskılarını azaltan ve arz yönlü büyüme dinamiklerini destekleyen yapısal tedbirler sürdürülecektir. Kamu maliyesinde harcama kompozisyonu ve kaynak tahsisinde etkinlik ve verimlilik artırılarak kayıt dışılıkla mücadele sürdürülecek, imalat sanayiindeki firmaların ihtiyaçlarına yönelik ölçeğe göre farklılaştırılmış destekleyici tedbirler hayata geçirilecektir. İşgücü piyasasının değişen ihtiyaçları doğrultusunda beceri ve yetkinliklerin geliştirilmesine yönelik politikalarla işgücüne katılım ve istihdam artırılacak, bilim, teknoloji ve yenilik ekosistemini güçlendiren politikalar yoluyla teknolojik dönüşümün sunduğu fırsatlardan azami ölçüde yararlanılarak sürdürülebilir, rekabetçi ve kapsayıcı büyümenin temelleri güçlendirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda, On İkinci Kalkınma Planı hedeflerine yönelik güncellenen Orta Vadeli Program (2027-2029) doğrultusunda uygulamaya konulacak tedbirler esas alınarak yıl içerisinde yürütülmesi öngörülen tedbirlere ilişkin faaliyet ve projelere yer verilmiştir. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda yer alan bu tedbir, faaliyet ve performans göstergeleri sorumlu kurum ve kuruluşlarca izlenip değerlendirilecek ve raporlaması yapılacaktır.
2027 yılında sürdürülebilir büyüme yaklaşımı doğrultusunda verimlilik artışlarının desteklenmesi, üretim kapasitesinin güçlendirilmesi ve rekabet gücünün yükseltilmesi hedeflenmektedir. Fiyat istikrarını sağlamaya yönelik politikalarla eş güdüm içerisinde yürütülecek yapısal dönüşüm politikalarıyla kaynakların etkin kullanımı ve toplam faktör verimliliğinde kalıcı artışlar sağlanarak potansiyel büyüme artırılacaktır.
Tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinde yüksek katma değerli üretimin artırılması, teknoloji ve yapay zekâ kullanımının yaygınlaştırılması ve verimlilik odaklı yapısal dönüşümün hızlandırılması önceliklendirilecektir. Bu kapsamda, Ar-Ge ve yenilikçilik kapasitesinin güçlendirilmesi, dijital ve yeşil dönüşümün desteklenmesi, kaynak kullanımında etkinliğin artırılması ve sektörler arası işbirliğinin geliştirilmesi yoluyla üretim kapasitesinin ve küresel rekabet gücünün yükseltilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca arz güvenliğinin sağlanması, tedarik zincirlerinin dayanıklılığının artırılması ve sürdürülebilir üretim modellerinin yaygınlaştırılmasıyla ekonominin dış şoklara karşı direncinin güçlendirilmesi ve uzun vadeli sürdürülebilir büyümenin desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Yapısal dönüşümün gerektirdiği yetkinlikler geliştirilerek beşerî sermayenin niteliği artırılacak, kamu yatırımları özel sektör yatırımlarını tamamlayacak şekilde yönlendirilecek ve kamu alımları yerli üretim, Ar-Ge ve sürdürülebilirliği destekleyen stratejik bir araç olarak kullanılacaktır.
OVP (2027-2029)'de öngörülen çerçeveyle uyumlu olarak, iktisadi faaliyette dengelenmenin devamıyla 2027 yılında büyümenin yüzde 4,2 oranında gerçekleşmesi öngörülmektedir. Para ve maliye politikalarının güçlü eş güdümüyle enflasyonun yıl sonunda yüzde 21 seviyesine gerilemesi hedeflenmektedir. Küresel ticarette yeni nesil korumacılık eğilimleri, tedarik zincirlerindeki yeniden yapılanma ve jeopolitik gelişmeler yakından takip edilerek yerli üretim kapasitesinin güçlendirilmesi, kritik girdilerde dışa bağımlılığın ve tedarik risklerinin azaltılması ve stratejik ticaret koridorlarından etkin şekilde yararlanılması hedeflenmektedir. Bu çerçevede, cari işlemler açığının GSYH'ya oranının yüzde 1,9 olarak gerçekleştiği öngörülmektedir. Cari işlemler açığının finansmanında ise doğrudan yabancı yatırımların ülkeye çekilmesi ve ihracatın finansmanına yönelik araçların etkinleştirilmesi yoluyla üretim odaklı kaynak girişlerinin artırılması ve sürdürülebilir bir finansman yapısının tesis edilmesi amaçlanmaktadır.
a) Amaç
Sürdürülebilir ve kapsayıcı büyüme yaklaşımı doğrultusunda arz yönlü dinamiklerin güçlendirilmesi, verimlilik artışlarının kalıcı hâle getirilmesi ve yüksek katma değerli üretimin artırılması temel amaçtır. Bu doğrultuda tüm sektörlerde teknoloji, yapay zekâ ve Ar-Ge odaklı dönüşüm hızlandırılarak üretim kapasitesi, ihracat potansiyeli ve küresel rekabet gücü artırılacaktır. Kaynakların etkin kullanımını, teknolojik altyapının güçlendirilmesini ve beşerî sermayenin niteliğinin artırılmasına yönelik yapısal politikalar fiyat istikrarını sağlamaya yönelik politikalarla eş güdüm içerisinde yürütülerek toplam faktör verimliliğinin ve potansiyel büyüme oranının kalıcı olarak artırılması sağlanacaktır.
a) Mevcut Durum
Türkiye'de güçlü, istikrarlı ve çevreye duyarlı ekonomik büyümenin temini, dışa bağımlılığın azaltılması ve yatırımlar yoluyla istihdamın artırılması açısından sürdürülebilir bir finansman kaynağı olan yurt içi tasarrufların yüksek ve istikrarlı bir düzeyde olması oldukça önemlidir.
2009-2025 yılları arasında ortalama yüzde 28,4 olarak gerçekleşen toplam yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranı, 2025 yılında yüzde 29,9 seviyesiyle dönem ortalamasının üzerinde gerçekleşmiştir. 2025 yılı yurt içi tasarruf oranının 15 puanı mali olmayan şirketler, 1,7 puanı mali şirketler, 4,1 puanı genel devlet ve 9,1 puanı hanehalkı tarafından gerçekleştirilmiştir. Yüzde 29,9 ile 2025 yılında dünya ortalamasının üzerinde gerçekleşen yurt içi tasarruf oranının gelişmiş ülkeler ortalamasının üzerinde olduğu ve gelişmekte olan ülkeler ortalamasına yakın seyrettiği görülmektedir.
2003 yılında faaliyete başlayan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve 2017 yılında yürürlüğe giren Otomatik Katılım Sistemi (OKS), devlet teşvikleriyle birlikte tasarrufların artırılmasında güçlü bir rol oynamakta olup ekonominin uzun vadeli finansmanında da önemli bir ihtiyaca cevap vermektedir. 2026 yılında BES'te devlet katkısına ilişkin düzenleme yapılmıştır. 7 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla BES'te Türk lirası cinsinden yapılan katkı payı ödemelerine uygulanan devlet katkısı oranı yüzde 30'dan yüzde 20'ye düşürülmüştür. Söz konusu düzenleme, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir. 30 Eylül 2026 itibarıyla BES katılımcı sayısı yaklaşık 10,4 milyon kişiye, fon büyüklüğü 2.397,7 milyar TL'ye, sistemin
verdiği emekli sayısı da 510.846 kişiye ulaşmıştır. Aynı tarih itibarıyla OKS kapsamındaki çalışan sayısı yaklaşık 7,9 milyon kişiye, fon büyüklüğü ise 161,9 milyar TL'ye ulaşmıştır. BES ve OKS toplam fon tutarı ise 30 Eylül 2026 itibarıyla 2.559,6 milyar TL olmuştur.
Plan döneminde yurt içi tasarrufların artırılması ve artan tasarrufların öncelikli sektörler ve üretken alanlardaki yatırımların finansmanına yönlendirilmesi temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kurumlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Bireysel emeklilik sistemi (BES) daha cazip hale getirilerek fon tutarı ve katılımcı sayısı artırılacak, Otomatik Katılım Sistemi (OKS) işveren katkısını içerecek şekilde geliştirilecek ve fon çeşitliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.349) | ||
| Tedbir 349.2. OKS'de fon çeşitliliği katılımcıların farklı risk algısı ve tercihlerini dikkate alacak şekilde artırılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SEDDK, SPK, Emeklilik Gözetim Merkezi, Türkiye Sigorta Birliği | 1. Katılımcıların farklı risk algısı ve tercihlerini dikkate alacak şekilde ilgili mevzuat güncellecektir. |
| Tedbir 349.3. BES'te yapılan kesintilerin sadeleştirilmesi ve azaltılması sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SEDDK, SPK, Türkiye Sigorta Birliği | 1. BES'te yapılan kesintilerin sadeleştirilmesi ve azaltılmasına yönelik ilgili mevzuat güncellenerek yürürlüğe konulacaktır. |
| Tedbir 349.6. OKS'de olduğu gibi BES'ten emekli olan bireylerin birikimlerini toplu olarak çekmeleri yerine programlı geri ödeme veya yıllık gelir sigortası şeklinde almaları özendirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SEDDK, Türkiye Sigorta Birliği | 1. SEDDK ve Türkiye Sigorta Birliği tarafından özendirici araçlar geliştirilerek hayata geçirilecektir. |
| Tedbir 349.7. BES'ten kısmen ödeme alınabilecek durumlar bedelli askerlik, hac ibadeti gibi yeni alanları içerecek şekilde genişletilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Millî Savunma Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, SEDDK | 1. BES'te kısmı ödemenin kapsamının genişletilmesine yönelik mevzuat değişikliği tamamlanarak yürürlüğe konulacaktır. |
| Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında yer alan sorumlu üretim ve tüketim davranışlarının (SKA 12) toplumda yaygınlaştırılması özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.350) | ||
| Tedbir 350.1. Sorumlu tüketimin unsurları olan enerji ve su tasarrufu, atığı azaltma, dayanıklı ve sürdürülebilir ürün kullanımı, geri dönüşüm, ikinci el ürün satın alma, tamir etme, yürüyüş, bisiklet ve toplu taşıma kullanımını artırmaya yönelik tüketim davranışlarının yaygınlaştırılması sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı | 1. Okullarda ulusal ve uluslararası standartlara uygun Su Verimliliği Yönetim Sistemi oluşturulacak ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. |
| Tedbir 352.1. Aile bütçesi yönetimi, tasarruf ve yatırım araçları ile risk yönetimi konularında danışmanlık ve eğitim hizmeti verilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, BDDK, SEDDK, SPK | 1. Aile Boyu Finansal Okuryazarlık Seferberliği kapsamında işbirliği protokolü imzalanan kurum personeline aile boyu finansal okuryazarlık eğitimleri verilecektir. 2. Türkiye Finansal Okuryazarlık Seferberliği kapsamında ülke genelinde her seviyeye ulaşacak şekilde eğitimler verilecektir. 3. Strateji, Dezenformasyon, Diplomasi ve Güvenlik Perspektifinden Finansal Okuryazarlık seminerleri verilecek ve eğiticinin eğitimi programları uygulanacaktır. 4. Cumhurbaşkanlığı Bölgesel Kariyer Fuarlarında öğrencilere finansal okuryazarlık konusunda bilgilendirme yapılacak ve sermaye piyasaları ile yatırım araçları hakkında tanıtım yapılacaktır. |
| Tedbir 352.2. Tüm eğitim, yaş ve gelir grubundan kişilere ulaşacak şekilde elektronik ortamda ücretsiz olarak finansal eğitim içerikleri sunularak hanehalkı ve firmaların tasarruf etme bilinçleri geliştirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, BDDK, KOSGEB, SEDDK, SPK, TOBB, TRT, İlgili STK'lar | 1. Kamu personelinin finansal okuryazarlığını artırmak ve tasarruf bilincini güçlendirmek amacıyla Uzaktan Eğitim Kapısı üzerinden eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Ücretsiz bir şekilde kullanıma açılan Finansal Okuryazarlık Portalında, başta işbirliği protokolü imzalanan kurumların ihtiyaçları ve/veya yönlendirmeleri doğrultusunda yeni içerikler üretilecektir. |
| Tedbir 352.4. Gençlerin ve çocukların tasarruf ve yatırım konularında bilinç düzeylerinin artırılması amacıyla sosyal medya dâhil olmak üzere iletişim araçlarından ve rol modellerden faydalanılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, SEDDK, SPK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar | 1. Finansal bilginin tabana yayılmasına katkı sağlamak amacıyla Finans Akademisi ile Sermaye Piyasaları ve Finans Lisesi kurulacaktır. 2. Finansal Gelecek Atölyeleri Projesi kapsamında 18-25 yaş arasındaki gençlere yönelik olarak ülke genelinde finansal okuryazarlık çalıştayları düzenlenecektir. 3. Finansal Okuryazarlık Günü/Haftası kapsamında ortaokul ve lise öğrencilerinde finansal okuryazarlık bilincini uyandırmaya yönelik eğitici ve öğretici etkinlikler yapılacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Yurt İçi Tasarruf Oranı (GSYH İçinde) | Yüzde | 29,9 | 30,2 | 30,3 |
| Özel Kesim Tasarruf Oranı (GSYH İçinde) | Yüzde | 28,4 | 29,2 | 29,7 |
| BES Katılımcı Sayısı (3) | Milyon Kişi | 17,9 | 18,4 | 19,0 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) Yılsonu itibarıyla gönüllü ve otomatik katılımma dayalı sistemlerin toplamıdır.
Yeni nesil korumacılık eğilimleri, jeopolitik gelişmeler kaynaklı enerji arz şokları ve yeşil ve dijital dönüşümle şekillenen küresel koşullarda, Türkiye'nin küresel değer zincirlerindeki konumunun güçlendirilmesi, katma değeri yüksek ve teknoloji yoğun ihracatın artırılması, yerli ve yenilenebilir enerji ile yerlileşme yoluyla ithalat bağımlılığının azaltılması ve turizm, sağlık, eğitim, yazılım gibi alanlarda hizmet gelirlerinin artırılması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, cari işlemler dengesinde kalıcı ve sürdürülebilir bir iyileşme sağlanması ve dış şoklara karşı dayanıklılığın artırılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Stratejik ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi, taraf olunan ticaret anlaşmalarında ülkemizin menfaatleri doğrultusunda gerekli düzenlemelerin hayata geçirilmesi, bölgesel bağlantılığının artırılması ve enerji ve gıda arz güvenliğinin teminine yönelik çalışmalar sürdürülecek, ikili, bölgesel ve çok taraflı ticaret diplomasisi faaliyetleri yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.354) | ||
| Tedbir 354.1. Mal ve hizmet ihracatında "Uzak Ülkeler Stratejisi" başta olmak üzere pazar çeşitliliğini sağlamaya yönelik politikalar uygulanmaya devam edilecek, komşu, yakın ve dost ülkelerle bölgesel ve ikili işbirlikleri geliştirilecek, bölgesel ve çok taraflı işbirliği platformlarından en etkin şekilde istifade edilerek ticari ilişkilerin yoğunlaştırılmasına yönelik çalışmalar etkili bir biçimde sürdürülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı | 1. Uzak Ülkeler Stratejisi kapsamında belirlenen ülkelerde görevli Ticaret Müşavirlerinin ve Ticaret Ataşelerinin katılımıyla ülke genelinde bilgilendirme seminerleri düzenlenecektir. 2. Uzak Ülkeler Stratejisi kapsamında belirlenen ülkelerle mal ve hizmet ticareti ile ekonomik işbirliğinin artırılması ve bu ülkelere yönelik fuar katılımı ve tanıtım faaliyetlerine devam edilecektir. |
| Tedbir 354.2. Türkiye'nin imzalayacağı veya kapsamını genişleteceği tercihli ticaret anlaşmalarında Türk firmalarının bölgesel ve küresel değer zincirlerine entegrasyonu ve konumunun yükseltilmesine yönelik hususların yer alması sağlanacaktır. | Dışişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Almanya ile Hükümetlerarası İstişare Toplantıları ve Almanya ile Dışişleri Bakanları düzeyinde Stratejik Diyalog Mekanizması Toplantısı gerçekleştirilecektir. 2. Hollanda ile Dışişleri Bakanları düzeyinde Wittenburg Konferansları gerçekleştirilecektir. 3. Türkiye-Cezayir TTA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 4. Türkiye-Endonezya TTA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. |
| Tedbir 354.3. Karma Ekonomik Komisyon ve Ortak Ekonomik ve Ticaret Komisyonları çerçevesinde ilgili ülkelerle ekonomik ve ticari ilişkiler güçlendirilecektir. | Dışişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı | 1. Almanya, Avusturya, Hollanda, Macaristan, Çekya, Slovakya, Estonya, Litvanya, Letonya, İsveç, Finlandiya, Danimarka ve Norveç ETOK toplantıları gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 354.4. Firmaların pazarlara erişim imkânlarının iyileştirilmesi ve adil rekabet ortamında çalışmalarının sağlanması amacıyla ikili platformlarda ülkeler arası diyalog güçlendirilecektir. | Dışişleri Bakanlığı (S), Millî Savunma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, SSB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Macaristan ile Dışişleri Bakanları başkanlığında Ortak Planlama Grubu Birinci Toplantısı gerçekleştirilecektir. 2. Macaristan, Çekya, Slovakya, Polonya, Estonya, Litvanya, Letonya ve Norveç ile Savunma Sanayii İşbirliği anlaşmaları kapsamında ikili toplantılar gerçekleştirilecektir. 3. Türkiye-Suriye STA'sının yeniden aktif edilmesine ilişkin pazara giriş politikaları temelinde girişimlerde bulunulacaktır. |
| Tedbir 354.5. Ülkemizin tercihli ticaret ağı güçlendirilecek, yeni serbest ticaret anlaşmaları müzakere edilecek ve yürürlükteki serbest ticaret anlaşmalarının kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı | 1. Türkiye-Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) STA Müzakereleri sürdürülecektir. 2. Türkiye-Japonya STA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 3. Türkiye-Maldivler Tercihli Ticaret Anlaşması'nın yürürlüğe giriş süreci tamamlanacaktır. 4. Türkiye-Birleşik Krallık STA güncelleme müzakereleri ülkemizin pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 5. Türkiye-Kanada arasında STA akdedilmesine yönelik müzakerelere başlanacak olup ülkemizin pazara giriş politikaları temelinde müzakereler yürütülecektir. |
| Tedbir 354.6. Afrika açılımı çerçevesinde Afrika ülkeleri ile diplomatik, ticari ve ekonomik ilişkiler daha da güçlendirilecek ve ülkemiz ile bölge ülkeleri arasında dış ticaret hacmi artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Altıncı Türkiye-Afrika Ekonomi ve İş Forumu kıta ülkelerinin temsilcileriyle gerçekleştirilecektir. 2. Afrika ülkeleriyle üst düzey ikili/karşılıklı ziyaretler sürdürülecektir. 3. İlgili ülkelerle Karma Ekonomik Komisyon ve JETCO toplantıları gerçekleştirilecektir. |
| İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.355) | ||
| Tedbir 355.1. İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Yerli üreticilerin ithalattan kaynaklanan zarar ve tehditlere karşı korunabilmesi için ani olarak önemli ölçüde artan ithalata karşı korunma önlemleri, fiyat bazlı haksız rekabete yol açan ithalata karşı anti-damping önlemleri, anti-damping önlemlerinin etkisiz kılınması durumunda ise önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı önlemler uygulanacaktır. |
| İç ve dış pazarlarda rekabetçiliğin korunmasına yönelik yeşil dönüşüm kapsamında ortaya çıkan üretim ve ticarete ilişkin standartlara uyum sağlanması için gerekli önlemler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.357) | ||
| Tedbir 357.1. Başta AB olmak üzere ihracat pazarlarında rekabetçiliğin artırılması ve tedarik zincirlerinde Türkiye'nin konumunun yükseltilmesi amacıyla AB Yeşil Mutabakatına uyum kapsamında üretim ve ticarete yönelik sektörel dönüşüm adımları hayata geçirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Yeşil Mutabakat Eylem Planı AB Yeşil Mutabakatı mevzuat gelişmelerini içerecek şekilde güncellenecektir. 2. Yeşil Mutabakat çerçevesinde sektörlerin geleceğine yönelik farkındalık artırıcı ve bilgilendirici çalışmalar yürütülecektir. 3. AB Yeşil Mutabakatı kapsamında Avrupa Komisyonu ile teknik ve üst düzey istişareler yürütülecektir. 4. Gümrük Birliği kapsamında Avrupa Birliği ile yeşil tedarik zincirleri tesis edilmesi yönünde çalışmalar yürütülecektir. 5. AB Yeşil Mutabakatı kapsamında malların serbest dolaşımını etkileyen mevzuata uyum çalışmaları yürütülecektir. |
| Tedbir 357.2. Dış ticarette rekabetçiliğin korunarak daha ileriye taşınması için ulusal karbon fiyatlandırma mekanizmaları oluşturulacak, öncelikli olarak AB ile uyumlu bir Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) uygulamaya konulacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) | 1. Türkiye Emisyon Ticaret Sisteminin pilot uygulama dönemine ilişkin süreçler başlatılacaktır. |
| Tedbir 357.4. Firmalarımızın ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Kurumsal sürdürülebilirlik alanında belirli seviyenin üzerindeki firmalara kullanım izni verilen ve üretici ve tüketicide sürdürülebilirlik farkındalığının artırılması amacıyla Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Destek Programı markasının yaygın kullanımına yönelik bilgilendirme programları gerçekleştirilecektir. |
| İthalat bağımlılığı yüksek, istihdama katkı oranı ve döviz geliri potansiyeline sahip öncelikli sektörlere yönelik yeşil dönüşüm yatırımlarının finansman ihtiyaçları çeşitlendirilmiş finansman ürünleriyle karşılanacaktır. (Kalkınma Planı p.358) | ||
| Tedbir 358.2. Yeşil dönüşümün uluslararası finansman imkânları konusunda güncel rehber dokümanlar hazırlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Yeşil dönüşümün finansmanına yönelik hazırlanan rehber üçer aylık dönemlerde güncellenecektir. |
| Mal ve hizmet ihracatını etkileyen yönleriyle dijitalleşme alanında rekabetçiliğin korunması ve artırılması için gerekli mevzuat, destek politikaları ve uluslararası anlaşmalara yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.359) | ||
| Tedbir 359.2. Kişisel Verilerin Korunması Kanununun Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) başta olmak üzere AB müktesebatına uyum sürecine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. | Adalet Bakanlığı (S) | 1. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun Avrupa Birliği Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile uyumlaştırılmasına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. |
| Tedbir 359.4. Elektronik ticaret alanında dijital altyapının geliştirilmesi, ödeme ve lojistik altyapısının güçlendirilmesi sağlanarak e-ihracat desteklenecek, elektronik ticaret pazarında daha fazla ihracatçı firmanın etkin şekilde faaliyet göstermesi sağlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCMB | 1. 5986 sayılı e-İhracat Desteklerine İlişkin Karar çerçevesindeki desteklerin etkin bir şekilde yürütülmesi için çalışmalara devam edilecek ve kılavuz, rehber, organizasyon gibi destekleyici çalışmalarla birlikte e-ihracata yönelik desteklere ilişkin farkındalık düzeyi artırılacaktır. |
| Sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak amacıyla mal ve hizmetlerin Ar-Ge'ye ve yenilikçiliğe dayalı, yeşil ve döngüsel ekonomiye uyumlu, üretim, markalaşma, tanıtım ve pazarlama süreçleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.360) | ||
| Tedbir 360.1. Küresel değer zincirlerindeki ileri katılımın artırılmasına yönelik destekler kurgulanacak, teknoloji ve bilgi transferi sağlayabilecek firma işbirlikleri güçlendirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Otomotiv sektöründe yaşanan teknolojik dönüşüm doğrultusunda, Ar-Ge ve ileri teknoloji odaklı, ihracat potansiyeli yüksek girişimlere yatırım yapılarak yenilikçilik ekosistemi, katma değerli üretim ve sürdürülebilir ihracatın geliştirilmesi sağlanacaktır. 2. Küresel tedarik zinciri desteğinin yaygınlaştırılmasına yönelik bilgilendirme faaliyetleri artırılacak, destek için potansiyel arz ettiği tespit edilen ihracatçı firmalara yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 360.2. Mal ve hizmet ihracat potansiyeli olan ve yüksek katma değer sağlayacak ürün ihracatının artırılmasına yönelik firmaların devlet yardımlarından daha etkin yararlanmaları sağlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. Türkiye'nin uluslararası düzeyde bir fuar merkezi hâline gelmesi amacıyla yurt içi fuarlarda yabancı ziyaretçi sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. İhracatçıların etkin bir şekilde desteklenmeye devam edilmesine yönelik ihracatçı firmalara çeşitli kalemlerde sağlanan destekler hakkında bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir. 3. Tasarımdan markalaşmaya çeşitli kalemlerde sağlanan desteklere yönelik bilgilendirme yapılarak ihracatta devlet yardımlarından etkin bir şekilde yararlanılması sağlanacaktır. 4. Mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik sunulan destekler hakkında bilgilendirme faaliyetleri yürütülmeye devam edilecektir. 5. Bilişim sektörünün küresel değer zincirlerine entegrasyonunun güçlendirilmesi ve yazılım ihracatının sürdürülebilir şekilde artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 360.3. Mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik tüm kurum ve kuruluşlar tarafından yapılacak uluslararası tanıtım faaliyetleri "Türkiye-Gücünü Keşfet" logosu kullanılarak etkin bir biçimde yürütülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Yetkili organizatörlerce düzenlenecek etkinliklerde mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik yurt dışı tanıtım faaliyetlerinin ülke imajına uygun şekilde yürütülmesi sağlanacaktır. 2. Sektörlerin uluslararası pazarlara erişimleri ve bu pazarlarda tutunmaları ile pazar paylarını artırmaya yönelik etkinlik ve tanıtım faaliyetleri desteklenecektir. |
| Tedbir 360.4. Uluslararası pazarlara tutunma sürecinde firmaların ihracatta sürekliliğini sağlayacak destek ve faaliyetlere özel önem verilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Mal ve hizmet ihracatçılarının sürdürülebilirlik hedeflerine uygun organizasyon ve operasyon yapılarının geliştirilmesine ve bu alandaki düzenlemelere uyum sağlanmasına yönelik çevresel, sosyal ve yönetsel sürdürülebilirlik projeleri desteklenecektir. 2. Eğitim hizmetleri alanında ülkemizin sahip olduğu uluslararası konumun güçlendirilmesi amacıyla yurt dışı etkinlikler desteklenecektir. 3. Sağlık turizminde ülke tanınırlığını ve tercih edilirliğini artırmak amacıyla, sağlık turizmi sektöründeki marka temelli tanıtım stratejisi yoluyla sağlık hizmet ihracatına yönelik güçlü tanıtım ve pazarlama faaliyetleri sürdürülecektir. |
| 4. Sağlık turizmi sektörüne yönelik ticaret heyeti ve alım heyeti faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 5. Dünya çapında markalaşma potansiyeli olan mal ve hizmet sektörlerindeki markaların yurt dışı pazarlarda etkili bir şekilde konumlandırılması, konumlarının güçlendirilmesi ile uluslararası pazarlarda Türk markası imajının oluşturulması ve yerleştirilmesini teminen desteklenmeleri sağlanacaktır. 6. Katma değeri yüksek ve küresel ölçekte yer edinme potansiyeli olan mal ve hizmet sektörü firmaları reklam, tanıtım ve pazarlama desteği, birim desteği, acente komisyon desteği gibi unsurlar ile desteklenmeye devam edilecektir. |
| Tedbir 363.1. Lojistik Ana Planı dâhilinde, Türkiye'nin yakın coğrafyasında ve bölgesinde etkin lojistik üs olma hedefi doğrultusunda, lojistik altyapıları güçlendirilecek, ulaşım ağları genişletilecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Ulaştırma ve lojistik altyapısını güçlendirmeye yönelik Lojistik Koordinasyon Kurulu/Lojistik Koordinasyon İcra Kurulu'na sunulan talepler değerlendirilerek öncelikli alanlara ilişkin altyapılar ve ulaşım ağları geliştirilecektir. |
| Tedbir 363.2. Endüstri bölgeleri, organize sanayi bölgeleri (OSB), serbest bölgeler ve özel yatırım yerlerinin, tedarik zincirine uygun, çevreye duyarlı ve sürdürülebilir şekilde dış ticarette lojistik, demiryolu ve liman bağlantıları güçlendirilecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Sanayi bölgeleri, lojistik merkezler ve limanların demiryolu ağına bağlantısını sağlayacak iltisak hatları önceliklendirilerek yatırımlar hızlandırılacaktır. |
| Tedbir 363.3. Türkiye'nin ulusal ve bölgesel lojistik kabiliyetleri uluslararası koridorlardan en iyi biçimde faydalanarak geliştirilecek, ülke önceliklerimize uygun yeni koridorlar oluşturulacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Orta Koridor kapsamında Bakü-Tiflis-Kars, Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu ve Zengezur Koridoru bağlantıları güçlendirilerek Hazar havzasından gelerek Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan demiryolu ağında güzergah çeşitliliği ve taşıma kapasitesi artırılacaktır. 2. Hicaz demiryolunun iyileştirilmesi yoluyla uluslararası ulaşırma koridorlarının Ortadoğu yönündeki devamlılığı ve bölgesel ticaret bağlantıları güçlendirilecektir. |
Turizm, taşımacılık, finansal hizmetler ve danışmanlık, bilişim, eğitim, sağlık, fuarcılık, dizi ve film başta olmak üzere kültür endüstrileri, yurt dışı müteahhitlik ve teknik müşavirlik alanlarında verimlilik ve rekabet gücünü esas alan döviz kazandırıcı hizmet ticaretine yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.364)
| Tedbir 364.1. Turizmin çeşitlendirilerek 12 aya ve tüm ülkeye yayılması amacıyla alternatif turizm ürünlerinin tanıtım çalışmaları başta dünyada yükselen pazar konumundaki ülkeler ile Amerika ve Uzak Doğu gibi uzak pazarlardaki ülkeler ve öncelikle üst gelir grubuna yönelik olarak yürütülecek, ziyaretçi başına geliri artıracak şekilde nitelikli turizm faaliyetlerine odaklanılacaktır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) | 1. Turizmin 12 aya ve tüm ülkeye yayılmasına yönelik, farklı ürün ve varış noktalarının uluslararası tanıtımı için ağırlama ve yayın dağıtım faaliyetleri yoğunlaştırılacaktır. 2. Kültürel ve tarihi zenginliklerin tanıtımı için seçili hedef pazarlarda yerinde tanıtım etkinlikleri gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 364.3. Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) | 1. Sağlık turizmi özelinde etkinlik ve ağırlama projelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Medikal ve termal turizmde öncü illere yönelik ITGP (İl Tanıtım ve Geliştirme Programı) kapsamında Sağlık Turizmi bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 3. Termal ve Sağlıklı Yaşam alanında uluslararası düzeyde kongre ve tanıtım etkinliklerine katılım sağlanacaktır. 4. İlgili ulusal internet sitelerinin içeriklerinde gerekli yönlendirmeler yapılarak, sağlık turizmi alanında içerik güncelliği sürdürülecektir. |
| Tedbir 364.4. Spor diplomasisi araçları kullanılarak bölgesel ve çok taraflı spor organizasyonlarıyla hizmet gelirini artırıcı faaliyetler düzenlenecektir. | Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Belediyeler, Spor Federasyonları, TGA, Sektör Temsilcileri | 1. Bölgesel ve çok taraflı spor organizasyonlarına ev sahipliği yapılacaktır. |
| Tedbir 364.7. Yurt dışında gerçekleştirilen kalkınma işbirliği proje ve faaliyetleri aracılığıyla mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini yüklenen firmaların daha geniş pazarlara yönelmeleri özendirilecektir. | Dışişleri Bakanlığı (S) Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Firmaların Balkanlar'da daha geniş pazarlara yönelmeleri teşvik edilecek ve Balkan ülkeleri nezdinde faaliyet göstermelerinin kolaylaştırılması için çalışmalar sürdürülecektir. 2. Yurt dışında yapım işlerini yüklenen firmaların daha geniş pazarlara yönelmeleri hedefi kapsamında yurt dışında müteahhitlik heyet ziyaretleri düzenlenecektir. |
Türk Eximbank'ın iş modeli ve kurumsal altyapısı uluslararası en iyi uygulamalar dikkate alınarak geliştirilecek, Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmanında yeşil ve dijital dönüşümü önceleyerek kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.365)
| Tedbir 365.1. Türk Eximbank'ın mevzuat altyapısının güçlendirilmesi için diğer kamu bankalarında olduğu gibi kendine ait kanunun yapılması sağlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Türkiye'nin ihracata dayalı büyüme hedefine daha güçlü katkı sağlamak amacıyla, Türk Eximbank'ın misyonunu daha etkin şekilde yerine getirmesini sağlayacak mevzuat altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 365.2. Türk Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmanında kullanılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Türk Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmanında kullandırılmak üzere önceliklendirilecektir. |
| Serbest bölgelerde sunulan hizmetler ve bilişim altyapısı geliştirilerek bu bölgelerin yüksek teknolojiye dayalı doğrudan yabancı yatırımların çekilmesine, sanayinin rekabetçiliğine ve verimliliğine daha etkin katkı vermesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.366) | ||
| Tedbir 366.2. Doğrudan yabancı yatırımlara yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılacak tanıtım faaliyetleri yoluyla serbest bölgelerin marka değeri ve bilinirliğinin artırılması sağlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Serbest bölgelerin küresel marka değerini güçlendirmek amacıyla, yatırımcı odaklı tanıtım kampanyaları yürütülecek ve yurt dışı tanıtım etkinlikleri ile başarı hikâyeleri aracılığıyla uluslararası yatırımcılara ulaşılması sağlanacaktır. |
| Uluslararası helal ürün ve hizmet pazarlarından daha fazla pay alınmasını teminen helal kalite altyapısı geliştirilerek piyasalarda güvenli ürün arzının temini ve ticarette teknik engellerin azaltılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.367) | ||
| Tedbir 367.1. Helal Akreditasyon Kurumu (HAK) tarafından akredite edilen kuruluşlarca düzenlenen helal belgelerin uluslararası tanınırlığını artıracak girişimler yürütülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı | 1. Helal belgesinin karşılıklı tanınması mekanizmasının tesisine yönelik İslam İşbirliği Teşkilatı bünyesinde kurulacak uluslararası yapı olan Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumu (IFHAB)'nun kuruluş sürecinin tamamlanması ve işler hale getirilmesi yönünde teknik katkı sağlanacaktır. 2. Helal Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen kuruluşlarca düzenlenen helal belgelerinin uluslararası kabulünü sağlamaya yönelik ikili ve çok taraflı diplomatik temaslar gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 367.2. Ulusal ve uluslararası helal uygunluk değerlendirme kuruluşları akredite edilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı | 1. Uluslararası standartlara dayalı usul ve esaslar çerçevesinde, yurt içinde ve yurt dışında mukim uygunluk değerlendirme kuruluşlarının yapacakları başvurular, öngörülen süreler içerisinde ve prosedürlere bağlı olarak sonuçlandırılacaktır. |
| Tedbir 367.3. Helal belgeli ürün ve hizmet ticaretinde teknik engellerin giderilmesine yönelik akreditasyon, eğitim, işbirliği ve tanıtım faaliyetleri artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Fuar, konferans, çalışmata vb. etkinliklere katılım sağlanarak helal belgeli ürün ve hizmet ticaretinin yurt içi ve yurt dışı paydaşlara etkin şekilde tanıtımı sağlanacaktır. |
| Tedbir 367.4. Helal kalite altyapısında çalışacak beşeri sermayenin güçlendirilmesi ve kurumsal kapasitenin artırılmasını teminen eğitimler düzenlenecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), İslam Ülkeleri Standart ve Metroloji Enstitüsü, TİKA | 1. Helal kalite alt yapısında çalışacak kişilerin alanında yetkin ve yeterli eğitmenler tarafından uluslararası alanda geçerli eğitim almalarını teminen eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| İhracat (Fob) | Milyar Dolar | 273,2 | 282,0 | 292,0 |
| İthalat (Cif) | Milyar Dolar | 365,4 | 387,0 | 397,0 |
| Cari İşlemler Dengesi | Milyar Dolar | -30,3 | -47,5 | -38,5 |
| Cari İşlemler Dengesi/GSYH | Yüzde | -1,9 | -2,6 | -1,9 |
| Seyahat Gelirleri | Milyar Dolar | 60,0 | 60,0 | 64,5 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Bütüncül bir anlayış içerisinde para ve maliye politikası araçlarının etkin şekilde kullanımıyla enflasyonla mücadeleye kararlılıkla devam edilerek enflasyonun orta vadede tek haneli rakamlara düşürülmesi ve fiyat istikrarının sağlanması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Para politikası araçları enflasyon oranını düşürme amacıyla güçlü bir şekilde kullanılmaya devam edilecek, maliye ve gelirler politikaları, para politikasıyla koordineli olarak yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.369) | ||
| Tedbir 369.1. Enflasyon hedefi doğrultusunda TCMB tüm politika araçlarını etkin bir biçimde kullanırken maliye ve gelirler politikalarının para politikası ile eşgüdümü sağlanacaktır. | TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı | 1. Enflasyona ve ana eğilimine ilişkin göstergeler yakından takip edilecek ve tüm para politikası araçları etkili şekilde kullanılacaktır. |
| Tedbir 369.2. Mali disiplin gözetilerek yönetilen/yönlendirilen fiyatlar geçmiş enflasyona endeksleme davranışının azaltılmasına yardımcı olacak şekilde belirlenecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TCMB | 1. Yönetilen ve yönlendirilen fiyatların belirlenmesinde ataleti azaltacak şekilde alternatif fiyat belirleme yöntemlerine yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 369.5. Fiyat istikrarına yönelik yatırım-istihdam-üretim-ihracata dayalı büyüme politikaları doğrultusunda reel sektöre uygun maliyetlerle hedef odaklı finansman imkânı sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programı üretken sektörlerde ihracatı destekleyici ve yüksek katma değerli ürün gruplarına yönelik mevcut yatırım teşvik sistemiyle bütünleşik bir biçimde seçici ve odaklı olarak daha etkin uygulanmaya devam edilecek ve katma değeri yüksek nitelikli olup görece daha küçük ölçekli imalat sanayi yatırımlarını kapsayacak şekilde yeni bir uygulama alanı geliştirilecektir. |
| TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı | 2. Reel sektör firmalarının finansman ihtiyacının yatırım istihdam-üretim ve ihracatı destekleme hedefleri ile uyumlu bir şekilde karşılanmasına yönelik uygulamaların sonuçları izlenecektir. 3. İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredileri ve yatırım taahhütlü avans kredileri programı hedefler doğrultusunda etkili bir şekilde kullanılmaya devam edilecektir. | |
| Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TCMB, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası | 4. Fiyat istikrarına yönelik yatırım-istihdam-üretim-ihracata dayalı büyüme politikaları doğrultusunda reel sektöre uygun maliyetlerle hedef odaklı finansman imkânı sağlanması hedefine yönelik Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ve Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası işbirliği ile yurtdışı kuruluşlardan 2027 yılında 600 milyon dolar kaynak temin edilecektir. 5. Fiyat istikrarına yönelik yatırım-istihdam-üretim-ihracata dayalı büyüme politikaları doğrultusunda reel sektöre uygun maliyetlerle hedef odaklı finansman imkânı sağlanması hedefi doğrultusunda, TCMB, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı işbirliği ile düzenleme yapılarak Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası özelinde kamusal nitelikte uzun vadeli düşük maliyetli Türk Parası cinsinden kaynak sağlanacaktır. |
| 6. Millî Teknoloji Hamlesi vizyonu doğrultusunda ülkemizin dijital ekonomiye geçişi ile uyumlu dijitalleşme odaklı projelerin desteklenmesi amacıyla, yapay zekâ, büyük veri, bulut bilişim, siber güvenlik vb teknolojik alanlara finansman sağlanması hedeflenmektedir. 7. Başta deprem bölgesi olmak üzere bölgesel kalkınmaya yönelik yatırımlara ve KOBİ finansmanı gibi kalkınmayı destekleyen ve yeni istihdam yaratan dönüştürücü alanlara finansman desteği sağlanacaktır. 8. Başta ileri imalat olmak üzere stratejik ürün ve öncelikli sektörlere odaklanılarak yatırım projelerine finansman sağlanacaktır. |
TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçlarını kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Planı p.370)
| Tedbir 370.1. Para politikası kararları enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları başta olmak üzere enflasyonu etkileyen tüm unsurlardaki gelişmeler dikkate alınarak oluşturulacaktır. | TCMB (S) | 1. Politika faizine ilişkin atılacak adımlar, enflasyon gerçekleşmeleri, ana eğilimi ve beklentiler göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıklığı sağlayacak şekilde belirlenecektir. 2. Para politikası kararları, fiyatların ayrıntılı analizi, enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları, para politikasının etkileyebileceği talep unsurları, arz yönlü gelişmeler, iç-dış denge, tasarruf eğilimi ve krediler dahil olmak üzere finansal koşullar ile likidite ve fiyat istikrarını etkileyen diğer tüm unsurlardaki gelişmeler dikkate alınarak veri odaklı ve toplantı bazlı bir bakış açısı ile oluşturulmaya devam edilecektir. |
| Tedbir 370.2. Politika kararlarının iletişimi kapsamında, fiyatlama davranışları ve enflasyonu etkileyen unsurlardaki gelişmeler ile bu gelişmelerin kararları ne yönde etkilediği konularında kamuoyu şeffaf bir biçimde bilgilendirilmeye devam edilecektir. | TCMB (S) | 1. TCMB, alınan kararlar ve izlenen politikalar hakkında kamuoyunu bilgilendirmek ve kararların paydaşlar tarafından anlaşılması sağlamak amacıyla, sosyal medya dahil olmak üzere mevcut tüm iletişim araçlarını etkin bir şekilde kullanacaktır. |
| Dalgalı döviz kuru rejimi sürdürülecek, finansal istikrarın fiyat istikrarını gözetecek şekilde ekonomiyi desteklemesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.371) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 371.1. Dalgalı döviz kuru rejimi sürdürülecek, finansal istikrarın fiyat istikrarını gözetecek şekilde ekonomiyi desteklemesi sağlanacaktır. | TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK | 1. Dalgalı döviz kuru rejimi çerçevesinde döviz kurlarının seviyesine ilişkin herhangi bir hedef gözetmeksizin döviz piyasasının etkin şekilde çalışabilmesi ve sağlıklı fiyat oluşumunun sağlanabilmesi amaçlarıyla döviz kuru gelişmeleri ve buna ilişkin risk faktörleri yakından takip edilerek gerekli önlemler zamanlıca alınacaktır. 2. Finansal istikrar, fiyat istikrarını destekleyici bir unsur olarak gözetilmeye devam edilecektir. |
| Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalkı, firma ve bankacılık kesimlerinin varlık ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.372) | ||
| Tedbir 372.1. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalkı, firma ve bankacılık kesimlerinin varlık ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir. | TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK | 1. Bankacılık sektörünün yükümlülüklerinde Türk lirası mevduatın toplam mevduat içindeki payının artmasını teşvik eden düzenlemelerin uygulanmasına devam edilecektir. 2. Bankacılık sektörünün varlıklarında yabancı para kredilerin ağırlığı ile kompozisyonu yakından izlenerek, gerekmesi halinde ilave tedbirler alınacaktır. |
| Konut kira ve satışlarındaki fiyat artışlarının enflasyon üzerindeki olumsuz etkilerinin giderilmesine yönelik konut arzını artırıcı ve konuta erişimi kolaylaştırıcı uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.373) | ||
| Tedbir 373.1. Kira ve konut fiyatlarındaki gelişmeleri de göz önünde bulundurarak, salgın döneminde daralan konut arzı hızla artırılacak, depremin oluşturduğu konut stokundaki kayıpların telafisine yönelik yeni sosyal konut projeleri geliştirilecek ve dar gelirli vatandaşların konuta erişimi kolaylaştırılacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) | 1. İlk Evim Arsa Projesi kapsamında 24.500 müstakil arsa hak sahibi ve 17.600 konutluk müşterek arsa hak sahibi olmak üzere toplamda 42.100 hak sahibi için 2027 yılı içerisinde arsa tahsis sürecine geçilerek proje neticelendirilecektir. |
| Üretim maliyetlerini artıran, ekonomik büyüme potansiyelini olumsuz yönde etkileyen hizmet fiyatlarında düşüş sağlanacak ve hizmet fiyatlarında katılık oluşması engellenecektir. (Kalkınma Planı p.374) | ||
| Tedbir 374.1. Üretim maliyetlerini artıran, ekonomik büyüme potansiyelini olumsuz yönde etkileyen hizmet fiyatlarında düşüş sağlanacak ve hizmet fiyatlarında katılık oluşması engellenecektir. | TCMB (S) | 1. Endeksteki ağırlığı ve diğer alt gruplara da dolaylı etkiler bakımından kira kalemi başta olmak üzere, hizmet fiyatlama dinamikleri mikro veriler de kullanılarak yakından izlenmeye devam edilecektir. |
| Enflasyonun ekonomik ve sosyal yaşama dair olumsuz etkileri konusunda farkındalık artırılacak, enflasyonla mücadeleye yönelik toplumsal mutabakat güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.375) | ||
| Tedbir 375.1. Enflasyonla mücadele konusunda daha anlaşılır, açık ve şeffaf bir iletişim stratejisi izlenecek, beklentilerin daha etkin bir şekilde yönetilmesi sağlanacaktır. | TCMB (S) | 1. Para politikası kararları ve uygulamaları, başta PPK duyuruları, Enflasyon Raporu ve Finansal İstikrar Raporu olmak üzere, tüm iletişim kanalları etkin bir şekilde kullanılarak kamuoyu ile şeffaf bir şekilde paylaşılacak; enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışlarının TCMB ara hedefleri, ile uyumu yakından takip edilerek beklenti kanalının etkin yönetimi sağlanacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026(1) | 2027(2) |
| TÜFE Yıllık Artış Hızı | Yüzde | 30,9 | 28,4 | 21,0 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Başta sürdürülebilir ve dijital finans olmak üzere tüm finans alanlarında küresel piyasalarla uyumlu ve rekabetçiliği yüksek, kalkınma sürecine uygun maliyet ve koşullarda katkı verebilen, verimliliği yüksek ve kurumsal yapısı güçlü bir finansal sektörün oluşturulması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Finansal sektörde etkinlik ve ürün çeşitliliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.378) | ||
| Tedbir 378.1. Yatırım bankacılığı faaliyetleri geliştirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası | 1. Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası işletmelerin sermaye piyasalarından ya da yurt içi ve yurt dışı piyasalardan doğrudan yatırım şeklinde fon sağlamalarına yönelik aracılık ve danışmanlık hizmeti verecektir. |
| Tedbir 378.4. Sermaye piyasalarında finansal ürün ve hizmet çeşitliliği geliştirilecek ve küçük yatırımcı hakları gözetilerek yatırımcı tabanı genişletilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK, Borsa İstanbul, İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ, Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ | 1. Pay Piyasası'nda gerçekleştirilen alım satım işlemlerinde uygulanmakta olan takas süresinin T+2'den T+1'e kısaltılmasına yönelik mevzuat, sistem, operasyon ve piyasa uyum çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 378.5. Şirketlerin, sermaye piyasalarının sunduğu imkânlardan yaşam döngülerinin her aşamasında daha fazla yararlanması temin edilecek ve halka arzların artırılması için gerekli adımlar atılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası | 1. Sermaye piyasalarının yenilikçi ürünlerle geliştirilerek derinleştirilmesi sağlanacaktır. |
| Tedbir 378.8. Ürün ihtisas borsalarının ürün ve hizmet çeşitliliği geliştirilecek, emtia piyasalarında risk yönetimine yönelik rolü artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Türkiye Ürün İhtisas Borsasında işlem gören ürün ve hizmet yelpazesi genişletilecektir. |
| Tedbir 378.9. Üçüncü ülkelerle ekonomik ve finansal ilişkiler geliştirilecek, karşılıklı ticarette yerel para birimlerinin kullanımı artırılacaktır. | TCMB (S), Ticaret Bakanlığı | 1. Ekonomik, ticari ve stratejik önceliği olan ülkelerin merkez bankaları ile para takası anlaşmaları ve/veya mutabakat zaptı başta olmak üzere çeşitli finansal işbirliği mekanizmaları için gerekli çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 378.10. Finansal işlemler ile finansal ürün ve hizmetlere yönelik bireysel veya kurumsal müşterilerin finans kuruluşlarıyla uyuşmazlıklarına yönelik başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, SPK | 1. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulması için alternatif çözüm yollarının yaygınlaştırılmasına yönelik mevzuat çalışmaları sürdürülecektir. |
| Fintek ve dijital finans altyapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.379) | ||
| Tedbir 379.4. Düzenleyici ve denetleyici otoriteler tarafından yerleşik finansal oyuncuların fintek kuruluşlarıyla ilişkilerinde uygulanmak üzere kural setleri güçlendirilecektir. | Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S) | 1. İstanbul Finans ve Teknoloji Üssü ile işbirliği hâlinde Düzenleme Deney Alanı ve Endüstri Deney Alanı oluşturulacaktır. |
| Tedbir 379.5. Dijital Türk lirasının geliştirilerek kullanıma sunulması ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. | TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. Dijital Türk lirasının kullanıma sunulması için gerekli hukuki düzenlemelere ve teknik entegrasyonlara ilişkin çalışmalar yapılacaktır. 2. Finansal aracı kurumların Dijital Türk lirası sistemine entegrasyon çalışmaları yapılacaktır. 3. Uygun görülen yenilikçi teknoloji projelerinin Dijital Türk lirası sistemine entegrasyon çalışmaları yürütülecektir. 4. Dijital Türk lirasının kullanım senaryolarının test edilebilmesine yönelik bölgesel test çalışmaları yürütülecektir. |
| Tedbir 379.6. Merkez Bankası Dijital Parası ile menkul kıymet işlemleri takasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. | TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. Merkez Bankası Dijital Parası deney alanı çalışmaları menkul kıymet takas senaryolarını içerecek şekilde genişletilecektir. 2. İlgili kurumlarla ödeme karşılığı teslimat senaryosunu test etmek için dijital para kullanılarak menkul kıymet takasına yönelik entegrasyon çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 379.7. Ödemeler alanında verimliliği ve birlikte çalışabilirliği destekleyecek adımlar atılmaya devam edilecek, sektörde faaliyet gösteren tüm kuruluşların kurumsallık seviyesi ve güvenlik düzeyi artırılacak ve bankalar ile banka dışı ödeme hizmeti sağlayıcıları arasında rekabeti engelleyici uygulamaların oluşmasını engelleyecek tedbirler alınacaktır. | TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. Ödemeler alanında birlikte çalışılabilebiliği ve işbirliğini desteklemek üzere sınır ötesi ödemeler için alternatif yenilikçi altyapılara yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Sektörel Siber Olaylara müdahale Ekibi (SOME) kurulacak ve ödeme hizmeti sağlayıcıları arasında siber güvenlik eş güdümü, dış hizmet alımı risklerinin yönetimi ve düzenleme/denetleme süreçleri oluşturularak siber olaylara hızlı ve eş güdümlü müdahale sağlanacaktır. 3. Gerçek kişilerin e-Devlet üzerinden kendilerinin ve mirasçısı oldukları kişilerin ödeme ve elektronik para kuruluşlarındaki hesaplarını sorgulayabilmeleri amacıyla "Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşu Hesap Sahipliği/Hesap Bilgisi Sorgulama" hizmeti devreye alınacaktır. 4. Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının kurumsallık seviyesini ve güvenlik düzeyini artırmaya yönelik düzenleme çalışmaları yapılacaktır. |