| Tedbir 379.8. Dijital kimlik doğrulama ve hesap yönetim süreçleri geliştirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), TCMB, Finansal Kurumlar Birliği, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği, Türkiye Sigorta Birliği, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği | 1. Dijital kimlik doğrulama ve hesap yönetim süreçleri geliştirilmesine ilişkin sektör birlikleriyle ve ilgili kuruluşlarla birlikte çalışılmak suretiyle sektörün ihtiyaç duyacağı konularda düzenleme hazırlıkları yapılacaktır. |
| Tedbir 379.9. Finans sektöründe ortak dijital altyapı kullanımı ve çeşitli operasyonların ortaklaştırılması yoluyla maliyetlerin azaltılması sağlanacak, bankaların ve banka dışı finansal kuruluşların ihtiyaç duydukları altyapılara eşit şartlarda ulaşmaları için gerekli önlemler alınacaktır. | TCMB (S) | 1. Ödeme ve elektronik para kuruluşları ile ilgili mevzuat kapsamında düzenlenen ve denetlenen finansal kuruluşların topluluk bulutu kullanımının güvenliğini ve etkinliğini artırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Finansal sektörde sürdürülebilirlik çalışmaları desteklenecek, Çevresel, Sosyal ve Yönetişimsel (ÇSY) kriterlere yönelik farkındalık artırılarak sürdürülebilir finans alanında yeni ürün ve hizmetler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.380) | ||
| Tedbir 380.1. Sürdürülebilirlik ve emisyon verilerinin sunumunda standardizasyon sağlanacak, bu veriler paylaşıma açılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu | 1. Dijital altyapının geliştirilmesine yönelik Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarına uyumlu raporların yüklenebileceği, karşılaştırmalı ve analiz edilebilir veri sunan Ulusal Raporlama Platformu üzerinde güncellemeler devam edecektir. |
| Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, SPK | 2. Raporlama yükümlülüklerinde kuruluşlar arasında eşitlik ve raporların karşılaştırılabilirliğini sağlamak amacıyla Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları ile Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesinin birleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. | |
| Tedbir 380.4. Finansal otoritelerin sürdürülebilir finans konusundaki kurumsal kapasiteleri artırılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu | 1. Sürdürülebilirlik raporlarının Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarına uygunluğuna dair güvence denetimi yürütecek olan sürdürülebilirlik denetçilerinin yetkilendirilmesi çerçevesinde, sürekli eğitim programları hazırlanacak ve denetçiler eğitime tabi tutulacaktır. |
| Tedbir 380.6. Reel sektörün sürdürülebilir finansa yönelik farkındalık ve bilgi düzeyinin artırılmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu | 1. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının genel kabul görmesine yönelik Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Eğitimi verecek olan eğitim kuruluşları akredite edilecektir. 2. Kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması uzmanlığı sınavı düzenlenecek ve lisanslama yapılacaktır. 3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır. |
| Finansal istikrarın güçlendirilmesi amacıyla kurumsal altyapı iyileştirilecek, serbest piyasanın işleyişini bozabilecek müdahalelerden kaçınılacaktır. (Kalkınma Planı p.381) | ||
| Tedbir 381.1. Bankacılık sektörünün sermaye yeterliliğine ilişkin Basel III Final düzenlemelerine uyum sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK | 1. Basel III Final (Basel IV) düzenlemesine uyum sağlanması amacıyla AB mevzuatı da göz önünde bulundurularak bankaların kamuya açıklama yükümlülükleri ile ilgili mevzuatta gerekli değişiklikler yapılacak ve uygulamaya geçirilecektir. |
| Tedbir 381.2. Finansal sektör ve araçlar arasında düzenleme arbitrajı oluşmasının önüne geçilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, TCMB, Finansal Kurumlar Birliği, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği | 1. Makro ihtiyati tedbirlerin uygulanmasında BDDK denetim ve gözetiminde olan bankalar, finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri arasında düzenleme arbitrajı oluşmamasına özen gösterilecektir. 2. Elektronik para ve ödeme kuruluşlarına ilişkin düzenleme süreçleri desteklenecektir. |
| Tedbir 381.3. Uluslararası iş birliklerine, entegrasyonlara ve standartlara uyum sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK | 1. Uluslararası iyi uygulamalara uyum sağlanması amacıyla bankaların kurumsal yönetim ilkeleri ile iç sistemleri ve içsel sermaye değerlendirme süreçlerine ilişkin ilgili mevzuatta değişiklikler yapılacaktır. |
| Tedbir 381.4. Mali suçlarla mücadele güçlendirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S) | 1. MASAK'ın teknik altyapısı güçlendirilecek ve idari yapısında iyileşme sağlanacaktır. |
| Katılım finansa ilişkin uygulamalar ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.382) | ||
| Tedbir 382.1. Katılım finans sisteminin kurumsal yapısını daha da güçlendirecek dönüşüm sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu, SPK, TCMB | 1. Katılım finansın kurumsal dönüşümünü gerçekleştirecek ve sektörü destekleyecek bütüncül mevzuat çalışması yapılacaktır. |
| Tedbir 382.2. Katılım finansı destekleyici mekanizmalar tesis edilecektir. | Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S) | 1. Uluslararası İslami Altyapı ve Likidite Kuruluşunun hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 2. Çevrim içi katılım finans veri ve bilgi merkezi hayata geçirilecektir. |
| Tedbir 382.3. Katılım finans sisteminin bütüncül fıkhi yönetişim yapısı oluşturulacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi | 1. BDDK'nın katılım finansman esaslarına uyum tebliği kapsamında çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 382.4. Katılım finans kuruluşlarının beşerî sermaye kapasitesi geliştirilecektir. | Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S) | 1. Katılım Genç Gelişim eğitim programı hayata geçirilecektir. |
| Banka dışı finansal kuruluşların yasal altyapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.384) | ||
| Tedbir 384.1. Banka dışı finansal kuruluşların itibarının korunması amacıyla düzenlemeler yapılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, Finansal Kurumlar Birliği | 1. İtibarın korunması müessesesinin oluşturulması yönünde öneriler geliştirilecektir. |
| Tedbir 384.4. Tasarruf finansman hizmeti yaygınlaştırılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK | 1. Tasarruf finansman şirketlerinin faaliyetlerine ilişkin süreçlerin sağlıklı sürdürülmesi, dengeli bir şekilde büyümelerinin sağlanması ve müşterilerin menfaatlerinin korunması amacıyla düzenlemeler yapılmaya devam edilecektir. |
| Finansal tüketicilerin korunmasına ilişkin uygulamalar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.385) | ||
| Tedbir 385.3. Sermaye piyasaları risk merkezi kurulacak ve yatırımcı takip sistemi oluşturulacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK, Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ | 1. Sermaye piyasalarında yatırımcı ve yatırım kuruluşları kaynaklı risklerin bütüncül izlenmesi, sistemik risklerin tespiti ve erken uyarı amacıyla Yatırımcı Risk Merkezi kurulacak ve Yatırımcı Risk Takip Sistemi oluşturulacaktır. |
| Uzun vadeli yatırımların finansman imkânları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.386) | ||
| Tedbir 386.2. Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği projelerine yönelik kredi garanti mekanizması başta olmak üzere uzun vadeli finansman imkânları geliştirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S) | 1. Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğine yönelik destekler de dâhil olmak üzere Hazine Destekli Kefalet Sistemi kapsamında finansman imkânlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Borsada İşlem Gören Şirketlerin Piyasa Değeri/GSYH | Yüzde | 27,7 | 26,7 | 28,7 |
| Finansal Varlık Tercihleri İçinde Sermaye Piyasası Araçlarının Payı (3) | Yüzde | 45,9 | 46,0 | 46,9 |
| Finansal Hizmet İhracatı/Toplam İhracat | Yüzde | 0,20 | 0,21 | 0,32 |
| Katılım Bankaları Toplam Varlıkları/GSYH | Yüzde | 6,8 | 7,2 | 7,6 |
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Toplam finansal varlıklardan TL mevduat, döviz tevdiat hesabı ve kıymetli madenler depo hesabı kalemleri çıkarılarak sermaye piyasası ürünlerinin payı hesaplanmaktadır. Sermaye piyasası ürünleri şu şekildedir: DİBS, Eurobond, Pay Senedi, Özel Sektör Borçlanma Aracı, Kira Sertifikası, VDMK, VTMK, Varant, Sertifika.
Ülkemizde ekonomik istikrarın ve kalkınmanın desteklenmesi hedefi kapsamında, mali disiplinin korunması, vergilemede etkinliğin ve adaletin güçlendirilmesi, vergiye gönüllü uyumun artırılması, vergi tabanının genişletilmesi, kamu harcamalarında etkinliğin ve verimliliğin artırılması suretiyle şoklara ve belirsizliklere dayanıklı, hesap verebilir ve öngörülebilir özelliklere sahip güçlü bir kamu mali yapısı tesis etmek temel amaçtır.
Program döneminde maliye ve gelirler politikaları, para politikasıyla eş güdüm içinde uygulanarak makroekonomik dengelenme ve dezenflasyon süreci desteklenecektir.
Kamu maliyesi ekonomik büyüme ve kalkınma hedeflerinin desteklenmesinde etkin bir araç olarak kullanılacaktır. Kamu gelir ve harcama politikaları iş ve yatırım ortamı ile istihdamı destekleyecek, gelir dağılımının iyileştirilmesine, sosyal politikaların hayata geçirilmesine, ekonominin üretkenliğinin ve rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlayacak şekilde uygulanacaktır.
Program döneminde, kaynak kullanımında etkinliğin artırılması amacıyla harcamalar sistematik bir şekilde gözden geçirilmeye devam edilerek verimsiz harcama alanları tasfiye edilecek ve kamu harcamaları kontrol altında tutulacaktır. Vergi tabanının genişletilmesi, vergiye gönüllü uyumun artırılması, vergi idaresinin uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi ve istisna, muafiyet ve indirimlerin gözden geçirilmesiyle vergi sisteminin adalet ve verimlilik temelli yapısı güçlendirilecek, daha dengeli ve sağlam bir kamu gelir yapısı sağlanacaktır.
Şehirlerin afetlere karşı dirençliliğinin artırılması ile sosyal konut üretimine yönelik projelere devam edilecektir.
Kayıt dışı ekonomik faaliyetlerle mücadeleye yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Bu kapsamda denetim süreçleri, teknolojik altyapı ve yenilikçi yaklaşımlarla desteklenerek güçlendirilecek, gelirlerin toplanması ve harcamaların gerçekleştirilmesinde risk esaslı sürekli izleme, analiz ve denetim uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Emeklilik ve sağlık harcamaları kontrol altında tutulacak, kayıt dışı istihdam ve ücretle etkin bir şekilde mücadele edilerek prim tahsilatları artırılacak ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.394) | ||
| Tedbir 394.1. Emeklilik ve sağlık harcamaları kontrol altında tutulacak, kayıt dışı istihdam ve ücretle etkin bir şekilde mücadele edilerek prim tahsilatları artırılacak ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesi güçlendirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı | 1. Prime esas kazanç bildirimlerine yönelik denetimler etkinleştirilecektir. |
| Döner sermayelerin ve bütçe dışı fonların harcama ilkeleri belirlenecek, bütçenin birlik, âdemi tahsis ve gayrisafilik ilkelerinin uygulamasının güçlendirilmesine yönelik özel gelir, özel ödenek, bütçe içi fon ve benzeri uygulamalar gözden geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.395) | ||
| Tedbir 395.1. Döner sermayelerin ve bütçe dışı fonların harcama ilkeleri belirlenecek, bütçenin birlik, âdemi tahsis ve gayrisafilik ilkelerinin uygulamasının güçlendirilmesine yönelik özel gelir, özel ödenek, bütçe içi fon ve benzeri uygulamalar gözden geçirilecektir. | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) | 1. Döner sermaye, bütçe dışı fonlar, özel gelir-gider uygulamaları ve bütçe içi fon benzeri yapıların kamu mali yönetimi politikalarıyla ve kamu maliyesi hedefleriyle uyumlu faaliyet yürütmesini sağlamak amacıyla, bu yapıların faaliyetleri gözden geçirilerek gerekli tedbirleri ve inceleme sonuçlarını içeren bir rapor hazırlanacaktır. |
| Harcama gözden geçirmeleri yoluyla verimsiz harcama alanlarının tasfiye edilmesi, kaynakların etkin, etkili ve ekonomik kullanımı sağlanacaktır. Harcama programlarının uygulama süreçlerinde etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.397) | ||
| Tedbir 397.1. Uygulamaya konulan performans esaslı program bütçe sistemi geliştirilecektir. | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, SGK | 1. Sosyal Güvenlik Kurumunun program bütçeye geçişi tamamlanacaktır. |
| Tedbir 397.5. Kamu hizmetlerinde dijital uygulamalar yaygınlaştırılacak, muhasebe ve harcama sistemlerinin bilişim altyapısı güçlendirilecek, ortaya çıkacak yeni hizmetlerin mevcut kamu idarelerince yerine getirilmesi sağlanacak ve böylece kamu harcamalarında verimlilik artırılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. e-Denetim teknikleri kullanılarak mali tablo denetimi yapılan kamu idarelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Yeniden yapılandırılan muhasebe birimlerinde ihtisaslaşma sağlanacak, hizmet kalitesi, operasyonel verimlilik ve insan kaynaklarının etkin kullanımı artırılacaktır. 3. Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminde yapay zekâ destekli erken uyarı ve tahminleme altyapısı oluşturulacaktır. 4. Kamu e-Fatura uygulamasının kapsamı mali kontrol ve veri analitiğini destekleyecek şekilde genişletilecektir. 5. Kamu Personel Ödeme Sistemi, istihdam türü ve kamu idaresi bazında yaygınlaştırılacaktır. |
| 6. e-Tahsilat ve e-Teminat uygulamalarının kapsamı genişletilecektir. 7. Tasarruf tedbirlerine uyumun artırılması amacıyla risk esaslı izleme ve veri analitiğine dayalı denetim faaliyetlerinin yürütülmesine devam edilecektir. 8. Mali saydamlık ve hesap verebilirliği güçlendirmek amacıyla uluslararası standartlarla uyumlu ve karşılaştırılabilir kamu sektörü mali istatistikleri yayımlanacaktır. 9. Açık Mali Veri Portalının veri altyapısı ve ön yüz geliştirme çalışmaları tamamlanacaktır. 10. Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminin belediyelerde yaygınlaştırılması tamamlanacaktır. 11. Döner sermayeli işletmelerin mali yönetim altyapısını güçlendirmek amacıyla ilgili mevzuat güncellenecek ve Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemine entegrasyon çalışmaları sürdürülecektir. 12. Tedarik Varlık Yönetim Sisteminin satın alma ve taşınmaz malların kayıt ve takibine yönelik uygulamanın kullanımı yaygınlaştırılacaktır. 13. Mali istatistiklerin derlenmesi ve izlenmesi amacıyla geliştirilen Mali Analiz ve Kurumsal Raporlama Otomasyon (MAKRO) Sistemi uygulamaya alınacaktır. | ||
| Tedbir 397.6. Kamu ihale mevzuatı uluslararası norm ve standartlara uyumlu olacak şekilde dijitalleşmeyi, yenilikçiliği ve sürdürülebilirliği destekleyen ve önceleyen satın alma yaklaşımıyla güncellecek, sektörel kamu alımları düzenlemesi hayata geçirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), KİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Kamu kurum ve kuruluşlarının alımlarına ilişkin mevcut düzenlemeler gözden geçirilerek alım vebirleşme süreçlerine yönelik uluslararası norm ve standartlara uyumlu yasal düzenlemeler için taşlak hazırlanacaktır. 2. Mevzuatın güncellenmesiyle ilgili teknik ve idari çalışmalar tamamlanacaktır. |
| Tedbir 397.7. Kamu alımlarına yönelik harcamaların rasyonelleştirilmesi anlayışıyla tasarruf odaklı merkezi kamu alım politikaları, kapsamı genişletilerek sürdürülecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), DMO, KİK | 1. Kamu kurum ve kuruluşlarınca hizmet araçlarında ihtiyaç duyulan akaryakıt, DMO'nunbirleşme yaptığı tedarikçinin istasyonunun bulunduğu lokasyonda elde edilen indirim oranından daha yüksek indirim oranı elde edilmediği sürece DMO üzerinden tedarik edilecektir. 2. Bütünleşik e-Tedarik Projesi kapsamında çalışmalar sürdürülecektir. |
| Tedbir 397.8. Kamu taşıtlarının kullanımı ihtiyaç analizleri çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilecek, taşıt ihtiyaçları öncelikle geçici tahsisle ya da ihtiyaç fazlası taşıtların devri suretiyle karşılanacak ve yeni taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, DMO | 1. Kamu kurum ve kuruluşlarınca ihtiyaç duyulan elektrikli otomobiller başta olmak üzere binek araçlar DMO üzerinden tedarik edilecektir. 2. Kamu taşıtlarının kullanımının, ihtiyaç analizleri ve tasarruf anlayışı çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilmesine devam edilecektir. |
| Vergi sistemi, uluslararası normlara uygun ve ülke menfaatlerini azami ölçüde koruyarak dijital ekonominin gelişmesi ve derinleşmesine katkı sağlayacak, dijital faaliyetlerdeki kayıt dışılığı kavrayacak ve yatırım ortamının cazibesini artıracak şekilde geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.400) | ||
| Tedbir 400.1. Vergi sisteminde dijital dönüşüme daha hızlı uyum sağlanması, dönüşümle sağlanan fırsat ve kolaylıklardan daha fazla yararlanılabilmesi ve risklere karşı gerekli önlemlerin hızla alınabilmesi için ihtiyaç duyulan fiziki, beşeri ve teknolojik altyapı geliştirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB | 1. Vergi dairelerinde kullanılan bilişim sistemlerinin iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 400.3. Temassız ve kâğıtsız vergi daireleri hayata geçirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB | 1. Vergi dairelerinde düzenlenen belgelerin elektronik ortama taşınmasına devam edilecektir. 2. Vergi dairelerinin tebligat süreçleri etkinleştirilerek tebligat işlemlerinin elektronik ortamda yapılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. |
| Tedbir 400.4. Mükelleflere sunulan hizmetlerin ve uygulamaların etkinliği artırılacak, son teknolojik gelişmeleri kapsayan yeni nesil iletişim kanalları kullanılarak mükelleflere 7/24 gerçek zamanlı hizmet sunulması sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB | 1. Yapay zekâ teknolojisi kullanılarak 7/24 çalışan özelleştirilmiş bir sohbet robotunun geliştirilmesini de içeren Dijital Mükellef Temsilcisi Projesi (Yeni GİBİ) hayata geçirilecektir. 2. Vergi mevzuatının yapay zekâ altyapısına entegre edilmesi tamamlanarak gib.gov.tr adresinde uygulamaya geçilecektir. 3. GİBMOBİL uygulamasına yapay zekâ entegrasyonu yapılacaktır. |
| Gelirin dengeli dağılımı gözetilerek vergi adaletinin güçlendirilmesi, vergi tabanının genişletilmesi ve vergi tahsilatının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.401) | ||
| Tedbir 401.1. Vergi harcamaları gözden geçirilecek, etkin olmayan istisna, muafiyet ve indirimler kaldırılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Vergi mevzuatında yer alan istisna, muafiyet ve indirimlerin etkinliği gözden geçirilecektir. |
| Tedbir 401.3. Kamu gelirlerinin tahsilat performansı artırılacak, vergi cezaları caydırıcılığı güçlendirecek şekilde gözden geçirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB, VDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi amacıyla yaygın ve yoğun vergi denetimlerine devam edilecek ve sonuçları kamuoyuyla paylaşılacaktır. |
| 2. Borçlu mükelleflere yönelik takip işlemleri güçlendirilerek kamu alacaklarının Hazineye intikalinin hızlandırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. | ||
| Tedbir 401.4. Kayıt dışılıkla mücadele, yapay zekâ, büyük veri gibi teknolojik imkânlar destekli risk analiz faaliyetleriyle ve tüm tarafların etkin katılımıyla yürütülecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB, VDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Vergi kayıp ve kaçağı ile kayıt dışı ekonomik faaliyetlerle etkin mücadeleye yönelik büyük veri üzerinde uygun analiz teknikleri kullanılarak sektörel, finansal ve tematik risk analizi ve değerlendirme çalışmaları yürütülecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 2,5 | 3,1 | 3,2 |
| Kamu Kesimi Program Tanımlı Dengesi (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 0,0 | -0,6 | -0,4 |
| Genel Devlet Gelirleri (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 32,1 | 31,9 | 31,4 |
| Genel Devlet Harcamaları (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 34,2 | 34,6 | 34,7 |
| Genel Devlet Dengesi (GSYH'ya Oran) | Yüzde | -2,1 | -2,7 | -3,3 |
| Yapısal Genel Devlet Dengesi (Potansiyel GSYH'ya Oran) | Yüzde | -1,2 | -1,6 | -1,7 |
| AB Tanımlı Genel Yönetim Borç Stoku (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 23,7 | 21,8 | 21,7 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Sosyal sigorta kapsamındaki nüfusun toplam nüfusa oranı, kayıt dışı istihdamla mücadele ve prim teşviklerinin etkisiyle 2025 yılında yüzde 90,3 düzeyine ulaşmıştır. Fiili denetimlerin yanı sıra veri tabanlarının iyileştirilmesi, kayıt dışı istihdamın azaltılması ve yasal kapsamda olmayan gruplara yönelik programların geliştirilmesi gibi sosyal güvenlik kapsamının artırılmasına yönelik faaliyetlere devam edilmektedir.
21 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10602 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile genel sağlık sigortası primini kendi adına ödeyenlerin prim oranı yüzde 3'ten yüzde 6'ya yükseltilmiştir.
19 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Beşerî Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Kararda Değişiklik Yapılması Hakkında Kararla, Dönemsel Avro Değeri yüzde 16,9 artırılmıştır. 12 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11031 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla fiyatlandırma mekanizmalarında yapısal bir güncellemeye gidilerek 1 Nisan 2026 itibarıyla geçerli olmak üzere Dönemsel Avro Değinin belirlenmesinde kullanılan uyarlama katsayısı yüzde 60'tan yüzde 65'e çıkarılmıştır.
19 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7566 sayılı Kanunla 5510 sayılı Kanun kapsamındaki tüm malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranları bir puan artırılmış, prime esas kazanç tavanı asgari ücretin 7,5 katından 9 katına çıkarılmış, doğum borçlanması hariç diğer borçlanma prim oranları yüzde 32'den yüzde 45'e yükseltilmiştir.
İşveren prim teşviki imalat sektöründe faaliyet gösterenler hariç diğer sektörler için 4 puandan 2 puana indirilmiştir. Aynı Kanunla SGK'dan gelir veya aylık alanların, kendi sigortalılığı veya hak sahibi olduğu kişinin sigortalılığı nedeniyle oluşan genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin borçlarının yüzde 25 oranını geçmemek üzere gelir veya aylıklarından kesilerek tahsil edilmesi düzenlenmiştir.
Aynı Kanunla imalat sanayii sektörlerinde istihdamı koruma ve artırma amacıyla bu sektörlerde faaliyet yürüten işletmelere yönelik 2026 yılında uygulanacak istihdamı koruma desteği için ihtiyaç duyulacak kaynağın, İşsizlik Sigortası Fonunun 2025 yılı prim gelirlerinin yüzde 15'ini aşmamak kaydıyla Fondan karşılanması düzenlenmiştir. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanunla söz konusu desteğin süresi 2027 ve 2028 yıllarını kapsayacak şekilde uzatılmıştır.
25 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10769 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla genç, kadın ve mesleki yeterlilik belgesi olanların istihdamı halinde uygulanan prim teşvikinin süresi 31 Aralık 2026 tarihine kadar uzatılmıştır.
26 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararıyla 2026 yılında net asgari ücret aylık 28.075,5 TL olmuştur.
31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile muayene katılım ücretleri artırılmıştır. Bu doğrultuda muayene katılım ücretleri, ikinci ve üçüncü basamak kamu resmi sağlık hizmeti sunucularında ve vakıf üniversiteleri hastanelerinde 26 TL, özel sağlık hizmeti sunucularında 60 TL olarak belirlenmiştir. Aynı Tebliğle reçete katılım payları da üç kutuya kadar (üç kutu dâhil) temin edilen ilaçlar için 3,76 TL'ye, üç kutuya ilave temin edilen her bir kutu ilaç için 1,25 TL'ye yükseltilmiştir. 1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliğle muayene katılım ücretleri ikinci basamak kamu sağlık hizmet sunucularında 50 TL, üçüncü basamak kamu sağlık hizmet sunucularında 90 TL, vakıf üniversite hastaneleri ve özel sağlık hizmet sunucularında 100 TL olarak belirlenmiştir.
29 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7573 sayılı Kanunla en düşük emekli aylığı 16.881 TL'den 20.000 TL'ye yükseltilmiştir. Aynı Kanunla işverenlere yönelik asgari ücret desteği 1.270 TL olarak belirlenmiştir.
17 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7577 sayılı Kanunla işsizlik sigortası devlet katkısını yarısına kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye Cumhurbaşkanı yetkili kılınmıştır. Bu doğrultuda 30 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11258 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile işsizlik sigortası devlet katkısı 1 Mayıs 2026'dan itibaren uygulanmak üzere 1 puandan 0,5 puana indirilmiştir.
1 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7578 sayılı Kanunla analık hali süresi sekiz haftadan 16 haftaya çıkarılmış ve analık hali kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği süresi uzatılmıştır.
31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanun kapsamında en düşük emekli aylığı 20.000 TL'den 23.552 TL'ye çıkarılmış, Sosyal Güvenlik Kurumu devlet katkısı ise 1 Ağustos 2026'dan itibaren kaldırılmıştır. Ayrıca turizm işletmesi belgesine sahip özel sektöre ait işyerlerinde 2026 yılı Mayıs-Aralık dönemine ilişkin olmak üzere
sigortalıların prim ödeme gün sayısının 116,67 Türk lirası ile çarpımı sonucu bulunacak tutar, bu işyerlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edilmek suretiyle İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacaktır.
18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7594 sayılı Kanunla şehit yakınları ve gazilerin aylıkları ile ilgili güncellemeler yapılmıştır. Bu kapsamda vazife malullerinden hayatını kaybedenler ile aylık bağlanmasını gerektiren olaylar sebebiyle hayatını kaybedenlerin ana ve babalarına bağlanan toplam aylığın asgari ücretten az olmaması, bakıma muhtaç gazi ve malullere yapılan ödemenin net asgari ücretin 2 katından 2,5 katına çıkartılması, vazife malulü erbaş ve erler, güvenlik korucuları ve sivillerin aylıklarının hesaplanmasında derece, kademe ve ek göstergelerin yükseltilmesi ve alt sınır getirilmesi, terörle mücadele sırasında yaralandığı halde malul sayılmayanlar ile maluliyet derecesi bulunmayan yaralılara aylık bağlanması gibi hususlar düzenlenmiştir.
Sosyal sigorta sisteminin finansal sürdürülebilirliği açısından önemli bir gösterge olan aktif/pasif oranı 2023 yılında emekliliğe hak kazanma koşullarında değişiklik yapılması sonrasında hızlı bir düşüş göstermiştir. 2022 yılında 2 olan aktif/pasif oranı 2025 yılında 1,62 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu oran aynı dönemde çırak, stajyer ve kursiyerler hariç tutulduğunda 1,84'ten 1,49'a gerilemiştir.
TABLO II: 1- Sosyal Sigorta Programlarının Kapsadığı Nüfus
| 2023 | 2024 | 2025 | |
|---|---|---|---|
| I. Kamu Çalışanları Sigortalı Sayıları | 13 699 397 | 13 787 636 | 13 183 992 |
| 1. Aktif Sigortalılar 1 | 3 643 443 | 3 659 585 | 3 675 234 |
| 2. Aylık Alanlar (Dosya) | 2 298 014 | 2 334 798 | 2 364 774 |
| 3. Bağımlılar | 7 757 940 | 7 793 253 | 7 143 984 |
| 4. Aktif Sig./Pasif Sig. (1)/(2) | 1,59 | 1,57 | 1,55 |
| 5. Bağımlılık Oranı (2+3)/(1) | 2,76 | 2,77 | 2,59 |
| II. Hizmet Akdi İle Çalışanların Sigortalı Sayıları | 45 361 182 | 46 222 662 | 47 156 602 |
| 1. Aktif Sigortalılar 2 | 16 420 457 | 16 614 246 | 16 954 235 |
| 2. Diğer Sigortalılar 3 | 322 162 | 3 24 664 | 341 271 |
| 3. Tarımdaki Aktif Sigortalılar | 17 408 | 14 676 | 12 364 |
| 4. Çırak | 553 344 | 539 241 | 604 680 |
| 5. Stajyer ve Kursiyer | 1 300 374 | 1 406 464 | 1 503 839 |
| 6. Aylık Alanlar (Dosya) | 10 237 035 | 10 788 040 | 11 082 322 |
| 7. Bağımlılar | 16 510 402 | 16 535 331 | 16 657 891 |
| 8. Aktif Sig./Pasif Sig. (1+2+3+4+5)/(6) | 1,82 | 1,75 | 1,75 |
| 9. Bağımlılık Oranı (6+7)/(1+2+3+4+5) | 1,44 | 1,45 | 1,43 |
| III. Bağımsız Çalışanların Sigortalı Sayıları | 15 566 873 | 15 554 261 | 16 074 214 |
| 1. Aktif Sigortalılar 4 | 2 511 665 | 2 513 681 | 2 448 878 |
| 2. İsteğe Bağlı Aktif Sigortalılar | 128 909 | 125 895 | 131 794 |
| 3. Tarımdaki Aktif Sigortalılar | 460 260 | 427 298 | 656 264 |
| 4. Aylık Alanlar (Dosya) | 2 701 073 | 2 747 008 | 2 757 329 |
| 5. Bağımlılar | 9 764 966 | 9 740 379 | 10 079 949 |
| 6. Aktif Sig./Pasif Sig. (1+2+3)/(4) | 1,15 | 1,12 | 1,17 |
| 7. Bağımlılık Oranı (4+5)/(1+2+3) | 4,02 | 4,07 | 3,97 |
| IV. Özel Sandıklar Toplamı | 457 222 | 468 106 | 457 116 |
| 1. Aktif Sigortalılar | 144 444 | 145 653 | 149 898 |
| 2. Aylık Alanlar | 110 204 | 115 923 | 117 115 |
| 3. Bağımlılar | 202 574 | 206 530 | 208 103 |
| 4. Aktif Sig./Pasif Sig. (1)/(2) | 1,31 | 1,26 | 1,28 |
| 5. Bağımlılık Oranı (2+3)/(1) | 2,17 | 2,21 | 2,17 |
| V. Genel Toplam (Kişi) | 75 878 808 | 76 840 436 | 77 701 187 |
| 1. Aktif Sigortalılar | 22 720 009 | 22 933 165 | 23 228 245 |
| 2. İsteğe Bağlı Aktif Sigortalılar | 128 909 | 125 895 | 131 795 |
| 3. Tarımdaki Aktif Sigortalılar | 477 668 | 441 974 | 668 628 |
| 4. Diğer Sigortalılar | 322 162 | 324 664 | 341 271 |
| 5. Çırak | 553 344 | 539 241 | 604 680 |
| 6. Stajyer ve Kursiyer | 1 300 374 | 1 406 464 | 1 503 839 |
| 7. Aylık Alanlar (Dosya) | 15 346 326 | 15 985 769 | 16 321 540 |
| 8. Bağımlılar | 34 235 882 | 34 275 493 | 34 089 927 |
| 9. Aktif Sig./Pasif Sig. (1+2+3+4+5+6)/(7) | 1,66 | 1,61 | 1,62 |
| 10. Aktif Sig./Pasif Sig. (1+2+3+4)/(7) | 1,54 | 1,49 | 1,49 |
| 11. Bağımlılık Oranı (7+8)/(1+2+3+4+5+6) | 1,94 | 1,95 | 1,90 |
| VI. Genel Nüfus Toplamı | 85 372 377 | 85 664 944 | 86 092 168 |
| VII. Sigortalı Nüfus Oranı (Yüzde) | 88,9 | 89,7 | 90,3 |
Kaynak: SGK, TÜİK
(1) Zorunlu sigorta, isteğe bağlı ve diğer sigorta kollarını kapsamaktadır.
(2) Zorunlu sigorta ve yurt dışı topluluk sigortasını kapsamaktadır.
(3) 5510 sayılı Kanunun Ek-5, Ek-6, Ek-9 maddeleri kapsamındaki sigortalıları kapsamaktadır.
(4) Muhtarlık ve zorunlu sigortayı kapsamaktadır.
Sosyal güvenlik sisteminin kapsamının artırılması, daha adil ve etkin bir yapıya kavuşturulması ile uzun dönemli mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Sosyal güvenlik kapsamı genişletilerek prim tabanı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.404) | ||
| Tedbir 404.2. Kolay işverenlik uygulaması yaygınlaştırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı | 1. Kolay işverenlik uygulamasının kapsamının genişletilmesi için çalışmalar tamamlanacaktır. |
| Tedbir 404.3. Düşük gelirli esnaf, sanatkâr, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlar gibi gruplara özel sosyal sigorta programları oluşturulacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı | 1. Halihazırda kapsamda bulunmayan gruplara yönelik mikro sigorta programlarının geliştirilmesi yönünde çalışma yürütülecektir. |
| Sosyal güvenlik mevzuatı ve uygulamaları değişen işgücü piyasası koşullarına ve yeni nesil esnek çalışma modellerine uyumlu hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.405) | ||
| Tedbir 405.1. Dijitalleşmeyle birlikte geleneksel işyeri kavramının dışında ortaya çıkan yeni çalışma modellerinin sosyal güvenlik sistemiyle uyumlaştırılması için teknik ve hukuki altyapının güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar yapılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. Dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan yeni çalışma modellerinin sosyal güvenlik sistemiyle uyumlaştırılması için gerekli teknik ve hukuki altyapının oluşturulmasına yönelik hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır. |
| Tedbir 405.2. Sosyal güvenlik uygulamalarının başta kısmı süreli çalışma olmak üzere esnek çalışma modelleriyle uyumu artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. Kısa çalışma, evden çalışma, hibrit çalışma gibi esnek çalışma modellerinin sosyal güvenlik sistemine uyumunu artırmak üzere çalışmalar yapılacaktır. |
| Kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.406) | ||
| Tedbir 406.1. Sosyal güvenlik sisteminde hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi güçlendirecek reformlar hayata geçirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. Sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini güçlendirmek üzere reform alanlarını belirlemek için ilgili kurumlar arasında ortak çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 406.2. Aylık bağlama sistemi kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik edecek ve mali yük getirmeyecek şekilde yeniden düzenlenecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. Çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek aylık bağlama sistemlerine yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 406.4. Sosyal güvenlik sisteminin uzun dönemli mali sürdürülebilirliğine ilişkin göstergelerin düzenli olarak izlenmesi ve buna yönelik raporların oluşturulması sağlanacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. Sosyal güvenlik sisteminin uzun dönemli mali görünümüne ilişkin düzenli raporların oluşturulması sağlanacaktır. |
| Nüfusun yaşlanmasının sosyal güvenlik sistemi üzerindeki etkilerinin azaltılması için bakım sigortası ve mesleki rehabilitasyon uygulamaları hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.407) | ||
| Tedbir 407.1. Yaşlı bakım hizmetlerinin finansmanı için bakım sigortası kurulacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, SGK | 1. Yaşlı bakım hizmetlerinin finansmanına yönelik uzun dönemli bakım sigortası için demografik ve makroekonomik göstergelere göre sürdürülebilirlik analizi çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 407.2. Sürekli iş göremezlik geliri veya maluliyet aylığı alan kişilerin yeniden işgücü piyasasına dönmesi için mesleki rehabilitasyon uygulaması hayata geçirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, GİB, SGK | 1. Sürekli iş göremezlik geliri veya maluliyet aylığı alan kişilerin yeniden işgücü piyasasına dönmesi için mesleki rehabilitasyon uygulamasına yönelik proje hayata geçirilecektir. |
| Sosyal güvenlik sisteminde prim tahsilatları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.408) | ||
| Tedbir 408.1. Prim borçlarının takip ve tahsilat süreçleri etkinleştirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK | 1. SGK'nın yapılandırılmamış veya tecil edilmemiş alacaklarından icraya intikal edenler hakkında 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip ve tahsilat işlemleri etkin şekilde uygulanacaktır. 2. SGK'ya borcu bulunan sigortalılar ile iletişim kurularak borcun ödenmesi konusunda rehberlik ve bilgilendirme faaliyetlerine devam edilecektir. |
| Tedbir 408.2. Denetimler yoluyla sosyal güvenlik sisteminin etkinliği artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK | 1. Sektörlere ve işyerlerine yönelik risk odaklı ve tarama şeklinde denetim ve rehberlik faaliyetleri yürütülecek, prime esas kazancı bir önceki aya göre yüzde 20'den fazla azalan sigortalılara kısa mesaj yoluyla uyarı gönderilecektir. |
| Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK | 1. Kayıt dışı istihdam ve ücretin yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik yıl içerisinde risk analizlerine dayalı denetim faaliyetlerine devam edilecektir. |
| Sosyal güvenlik sisteminin sade ve etkin bir yapıya kavuşturulması için istihdam teşvikleri gözden geçirilecek, hizmet sunumunun kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.409) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 409.2. Kişilerin etkin bir sosyal güvenlik hizmeti alabilmeleri için Sosyal Güvenlik Kurumu'nun bilişim teknolojileri kapasitesi artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. İşverenlerin SGK nezdinde yürütmüş oldukları tüm iş ve işlemlere tek bir platform üzerinden erişebilmelerine olanak sağlanacaktır. |
| Tedbir 409.3. Bürokrasinin azaltılması ve sigortalılara daha etkin hizmet verilebilmesi amacıyla SGK'nın diğer kurum ve kuruluşlarla yaptığı veri paylaşım işlemlerinin sayısı artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), SGK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Hizmet sunumu etkinliği ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi amacıyla kamu kurumlarıyla veri paylaşımı protokollerinin sayısı artırılacaktır. |
| Sağlık hizmetlerinde öngörülebilirlik ve sürdürülebilirlik dikkate alınarak ilaç ve tedavi harcamaları daha etkin hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.411) | ||
| Tedbir 411.2. Beşerî ve tıbbi ürünlerin geri ödeme sisteminde alternatif modellerin kullanılması sağlanacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. Yenilikçi sağlık teknolojilerinin geri ödenmesinde alternatif ödeme modellerinin kullanımı artırılacaktır. |
| Tedbir 411.3. Sağlık hizmetlerinin finansmanında değer bazlı geri ödeme yöntemlerinin kullanılması sağlanacak, ödenen ilaç ve tedavilere yönelik düzenli aralıklarla geriye dönük analizler yapılarak ödeme listelerinin etkinliği artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK | 1. İlaç geri ödeme listesi belirli aralıklarla gözden geçirilecek ve değer bazlı yöntemler yaygınlaştırılacaktır. |
| Tedbir 411.4. Yurt dışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamalar etkinleştirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, İlgili Meslek Kuruluşları | 1. Yurt dışı ilaç listesi gözden geçirilerek, fayda maliyet açısından uygun olanların ödemeye alınması, ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesi ve etkin olmayanların ödemeden çıkarılması hususunda çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 411.5. Akılcı ilaç kullanımı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamalarını rasyonelleştirecek tedbirler alınacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), SGK, Üniversiteler, İlgili Meslek Kuruluşları | 1. Akılcı ilaç kullanımı konusunda farkındalık çalışmaları yürütülecek, yeni reçeteleme göstergeleri belirlenecek ve buna göre analiz, değerlendirme ve izleme çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 411.6. Devlet Malzeme Ofisi ile birlikte "Sağlık Market" uygulamasının kapsamı genişletilerek ilaç ve tıbbi malzeme tedarik zinciri daha da güçlendirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, DMO, SGK, Üniversiteler | 1. DMO üzerinden tedarik edilen ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihazların sayısı artırılacaktır. |
| Tedbir 411.7. Sağlık hizmetlerinin gereksiz ve etkin olmayan kullanımını önlemeye yönelik düzenlemeler yapılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), SGK, Üniversiteler, İlgili Özel Sektör Kuruluşları | 1. Sağlık hizmetlerinin gereksiz kullanımını önlemeye yönelik bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir. |
| Tedbir 411.9. Sağlık hizmetlerinin geri ödemesinde risk analizini ve hizmet sunucularının davranışlarını dikkate alan denetim modelleri geliştirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, SGK | 1. Yapay zekâ destekli risk analizi modellerinin kullanılmasıyla sağlık hizmet sunucularının denetimine yönelik çalışmalara devam edilecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| SGK'ya Yapılan Bütçe Transferlerinin GSYH'ya Oranı (3) | Yüzde | 3,1 | 2,4 | 3,1 |
| Dosya Bazında Aktif-Pasif Oranı (4) | Oran | 1,6 | 1,6 | 1,6 |
| Toplam Prim Tahsilat Oranı | Yüzde | 86 | 87 | 88 |
| Sosyal Sigorta Kapsamı | Yüzde | 90 | 90 | 91 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Sosyal Güvenlik Programının performans göstergelerinden biridir.
(4) Stajyerler, kursiyerler ve çıraklar hariç tutulmuş, kişi sayısı yerine dosya sayısı esas alınmış ve SGDP'liler aktif sigortalı kapsamına dahil edilmiştir.
Kamu işletmelerinin faaliyetlerini makroekonomik, sektörel, sosyal politikalarla uyum içerisinde ve kamu maliyesinde sürdürülebilirliği destekleyen bir anlayışla etkin ve verimli bir şekilde sürdürmesi temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| KİT yönetişim reformuna yönelik düzenlemeler hayata geçirilerek KİT'lerde iyi uygulama örnekleri ışığında etkinliği ve verimliliği artıracak kurumsal yönetim anlayışı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.413) | ||
| Tedbir 413.1. KİT'lerin üst yönetiminde kurumsal yönetim anlayışı güçlendirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. KİT'lerin kurumsal yönetim anlayışını güçlendirmeye yönelik mevzuat düzenlemeleri hazırlanacaktır. |
| Tedbir 413.2. Kamu işletmelerinin ve yönetim kurullarının hesap verebilirliğinin artırılması amacıyla KİT'lerin statü ve konumları yeniden belirlenecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. KİT yönetişim reformu kapsamında KİT'lerin faaliyetleri, ticari olan ve ticari olmayan ayrımına göre yeniden sınıflandırılacaktır. |
| KİT'lerde istihdam politikası insan kaynağı kalitesini ve kurumsal kapasiteyi geliştirecek şekilde uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p.414) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 414.2. KİT'lerde nitelikli personel istihdamı sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili KİT'ler | 1. Nitelikli personel istihdamı konusunda özel sektörle rekabet halinde olan, ileri teknoloji, Ar-Ge ve bilgi birikimi gerektiren faaliyet alanlarında çalışan KİT'lerde nitelikli personel istihdamını kolaylaştırmaya yönelik esnek ve rekabet edici ücret düzenlemeleri ile istihdam süreçlerine ilişkin düzenlemeler hayata geçirilecektir. |
| Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KİT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416) | ||
| Tedbir 416.1. 233 sayılı KHK haricinde faaliyet gösteren kamu işletmelerinde mali disiplinin sağlanması ve mali riskin takip edilmesi amacıyla kuruluşların finansal ve finansal olmayan bilgilerinin takibi için çerçeve düzenleme yapılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu İşletmeleri | 1. 233 sayılı KHK haricinde faaliyet gösteren ve kamu payı yüzde 50'den fazla olan kamu işletmelerinin iştirakleri ve bağlı ortaklıkları izlenerek çeyrekler itibarıyla mali ve mali olmayan verileri raporlanacaktır. |
| Tedbir 416.2. KİT'lerin kamusal ve ticari faaliyetlerinin ayrıştırılmasını sağlayacak etkin bir maliyet muhasebe sistemine geçilecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TCDD Taşımacılık AŞ | 1. Hat ve tren bazında maliyetlerin etkin bir şekilde izlenmesine olanak sağlayacak maliyet muhasebesi sistemi geliştirilecektir. |
| Tedbir 416.4. Dijital dönüşüm perspektifiyle KİT'lerin mevcut bilgi sistemi altyapısı iyileştirilecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili KİT'ler | 1. 233 sayılı KHK kapsamında faaliyet gösteren KİT'ler ve bağlı ortaklıklarına ait mali ve mali olmayan verilerin sistem üzerinden daha etkin takibi sağlanacaktır. |
| Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.418) | ||
| Tedbir 418.1. Özelleştirme uygulamalarında uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde ve belirlenmiş bir program kapsamında halka arz dâhil olmak üzere yeni ve alternatif modeller kullanılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili KİT'ler | 1. İşletme hakkı devri yöntemiyle özelleştirilmesi planlanan varlık ve tesislere ilişkin işlemler tamamlanacaktır. |
| Tedbir 418.2. Plan döneminde özelleştirme portföyünde bulunan şirket ve varlıkların özelleştirilmesine devam edilecek özelleştirme potansiyeli olan yeni şirket ve varlıkların portföye dâhil edilmesi sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili KİT'ler | 1. Yedieminlik hizmetlerinin özelleştirmesinin hazırlık çalışmaları kapsamında Adalet Bakanlığı ile koordineli bir şekilde yürütülen özelleştirme sürecine temel teşkil edecek mevzuat çalışmalarının tamamlanmasını müteakip sektörel analiz ve değer tespit çalışmalarına yönelik danışmanlık faaliyeti alınacaktır. |
| 2. Özelleştirme portföyünde bulunan kamuya ait elektrik üretim varlıklarının özelleştirme ihalesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 3. Özelleştirme kapsam veya programında yer almayan şirket, varlık ve hizmetlerin kapsam ve programa alınmasına yönelik hazırlık çalışmaları yapılacaktır. 4. Özelleştirme portföyünde bulunan şirket ve varlıkların özelleştirme işlemlerine devam edilecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Toplam Katma Değer (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 0,68 | 0,71 | 0,78 |
| Satış Hasılatı (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 3,07 | 2,92 | 2,90 |
| Toplam Bütçe ve Fon Transferleri (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 0,99 | 1,01 | 0,99 |
| Temettü ve Hasılat Payı (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 0,12 | 0,10 | 0,06 |
| Yatırım (GSYH'ya Oran) | Yüzde | 0,68 | 0,75 | 0,68 |
| Borçlanma Gereği (GSYH'ya Oran) (3) | Yüzde | 1,39 | 1,45 | 0,86 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) Bütçe ve fon transferleri hariçtir.
Yeşil ve Dijital Dönüşümle Rekabetçi Üretim, On İkinci Kalkınma Planının ana eksenlerinden biri olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda imalat sanayiinde yatırımların, üretimin, istihdamın ve ihracatın artırılmasına yönelik politikalar önceliklendirilmiştir. Plan döneminde ihracat kapasitesi ile teknoloji ve katma değer düzeyi yüksek, yerli kaynakları etkin biçimde kullanan, yeşil ve dijital dönüşümü üretim süreçlerinin merkezine alan bir sanayi yapısının geliştirilmesi hedeflenmektedir.
İmalat sanayii teknolojik ve yapısal dönüşüm, sermaye birikimi, verimlilik artışı ve ölçek ekonomisi yoluyla rekabet gücünün artırılmasında önemli bir rol oynamaktadır. On İkinci Kalkınma Planında bu yaklaşımla teknolojik yenilenmenin hızlandırılması ve sürdürülebilir büyümenin temel unsurlarından biri olan imalat sanayiinde yapısal dönüşümün gerçekleştirilmesi amacıyla sektörel önceliklendirme yaklaşımı benimsenmiştir. Kimya, ilaç ve tıbbi cihaz, makine, elektrikli teçhizat, otomotiv, elektronik ve raylı sistem araçları öncelikli sektörler olarak Planda yer almıştır. Bu öncelikli sektörler aracılığıyla teknolojik kapasitenin güçlendirilmesi, yüksek katma değerli üretimin artırılması ve Türkiye imalat sanayiinin küresel değer zincirlerindeki konumunun güçlendirilmesi sağlanacaktır.
Türk sanayii, 2026'nın ilk yedi ayında küresel krizlere ve belirsizliklere rağmen büyümesini sürdürmüştür. ABD/İsrail-İran savaşı enerji maliyetleri, lojistik süreçler, tedarik zincirleri ve dış talep kanalları üzerinden Türk sanayii için belirsizlik oluşturmuştur. Bununla
birlikte, jeopolitik gelişmelerin yeni tedarik ve ihracat fırsatları da ortaya çıkarması ve küresel tedarik zincirlerindeki yeniden yapılanma ve alternatif tedarikçi arayışları Türkiye'nin yakın pazarlardaki üretim ve ihracat potansiyelini desteklemiştir.
Ülkemiz sanayiinin teknoloji-yoğun ve yüksek katma değerli bir yapıya geçiş hedefi doğrultusunda yeşil ve dijital dönüşüm odaklı yatırımların desteklenmesi, yüksek teknoloji girişimlerinin güçlendirilmesi, sanayi-üniversite-kamu işbirliğinin geliştirilmesi ve planlı sanayi alanlarının genişletilmesi yaklaşımı sürdürülmüştür.
İmalat sanayii üretim endeksi 2025 yılında önceki yıla göre 2,5 puan artış göstererek 110,3 olmuştur. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde imalat sanayii üretimi, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,3 artmıştır. Aynı dönemde imalat sanayii alt sektörleri incelendiğinde, en yüksek üretim artışlarının ilaç, elektronik, kimyasal ürünler, petrol ürünleri, ana metal ve mobilya sektörlerinde gerçekleştiği görülmektedir. Buna karşılık, üretimdeki düşüşler özellikle giyim, deri ve makine sektörlerinde belirginleşirken tekstil ile kauçuk ve plastik sektörlerinde de üretim gerilemiştir. Gıda sektöründe üretim bir önceki yılın aynı dönemine göre yatay seyretmiştir.
2025 yılında ortalama yüzde 74,3 olarak gerçekleşen imalat sanayii kapasite kullanım oranı 2026 yılının ilk dokuz ayında ortalama yüzde 73,8 olmuştur. TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre imalat sanayii istihdamı 2025 yılında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,2 azalarak 4,5 milyon olmuştur.
TABLO II: 2- İmalat Sanayii İle İlgili Temel Göstergeler
| Birim | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| GSYH İçindeki Payı | Yüzde | 21,8 | 19,5 | 16,9 | 15,5 | 15,4(2) |
| Üretim Artışı (Sabit Fiyatlarla) (3) | Yüzde | 6,1 | 2,1 | -0,3 | 2,5 | 0,3 |
| İhracat (4) (5) | Milyar Dolar | 240,3 | 241,0 | 246,5 | 257,5 | 151,6 |
| İhracat Artışı (5) | Yüzde | 13,6 | 0,3 | 2,3 | 4,5 | 2,8 |
| Toplam İhracat İçindeki Payı (5) | Yüzde | 94,6 | 94,2 | 94,2 | 94,3 | 94,0 |
| İthalat (4) (5) | Milyar Dolar | 261,1 | 292,0 | 280,0 | 298,7 | 177,3 |
| İthalat Artışı (5) | Yüzde | 27,1 | 11,8 | -4,1 | 6,7 | 3,3 |
| Toplam İthalat İçindeki Payı (5) | Yüzde | 71,8 | 80,7 | 81,4 | 81,8 | 80,0 |
| İmalat Sanayii İstihdam Artışı | Yüzde | 8,8 | 1,2 | 0,5 | -3,2 | -2,7 |
| Kapasite Kullanım Oranı | Yüzde | 77,2 | 76,3 | 76,0 | 74,3 | 73,8(6) |
Kaynak: TÜİK, TCMB, TOBB, EUROSTAT
(1) Ocak-Temmuz dönemi, (2) Ocak-Haziran dönemi, (3) NACE Rev.2'ye göre 2021=100 Serisi, (4) ISIC Rev.4'e göre, (5) Genel Ticaret Sistemine göre dış ticaret istatistikleri kullanılmıştır. (6) Ocak-Eylül dönemidir.
2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde imalat sanayii ihracatı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,8 artış göstermiştir. Bu dönemde imalat sanayii sektörlerinde en fazla ihracat yapan ilk üç sektör sırasıyla otomotiv, ana metal ve gıda sektörleridir.
2025 yılında imalat sanayii ithalatı yüzde 6,7 artarak 298,7 milyar dolar olmuştur. İmalat sanayii ithalatı 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde yüzde 3,3 artmıştır. Söz konusu dönemde ithalat içindeki payı en fazla olan sektörler ana metal, otomotiv ve kimya sektörleridir.
TABLO II: 3- İmalat Sanayiinin İhracat Yapısı
| Teknoloji Yoğunluğu | (Yüzde Pay) | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |
| Yüksek | 3,0 | 3,1 | 3,8 | 3,6 | 3,8 |
| Orta-Yüksek | 33,4 | 33,8 | 36,6 | 37,4 | 39,6 |
| Orta-Düşük | 31,1 | 30,8 | 28,7 | 28,2 | 27,4 |
| Düşük | 32,5 | 32,3 | 30,9 | 30,8 | 29,2 |
| Toplam | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 |
Kaynak: TÜİK-Dış Ticaret İstatistikleri
2025 yılında yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerin toplam imalat sanayii ihracatından aldığı pay bir önceki yıla göre artmıştır. Düşük ve orta-düşük teknolojili sektörlerin payında ise azalış görülmüştür.
TABLO II: 4- Teknoloji Yoğunluğuna Göre İmalat Sanayiinin Yapısı (2026)
| Girişim Sayısı | Çalışan Sayısı | Üretim Değeri | Katma Değer | İhracat | İthalat | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Yüksek Teknoloji | 0,8 | 2,9 | 3,6 | 6,0 | 3,8 | 11,8 |
| Orta-Yüksek Teknoloji | 12,6 | 20,5 | 27,5 | 29,4 | 39,6 | 44,3 |
| Orta-Düşük Teknoloji | 32,2 | 28,7 | 33,4 | 30,7 | 27,4 | 31,6 |
| Düşük Teknoloji | 54,4 | 47,9 | 35,5 | 33,9 | 29,2 | 12,3 |
Kaynak: TÜİK-Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri
TABLO II: 5- İmalat Sanayii Yapısal Dönüşüm Göstergeleri
| Birim | 2002 | 2005 | 2010 | 2015 | 2020 | 2023 | 2024 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İhracat Birim Miktar Değeri | (Dolar/kg) | 0,87 | 1,36 | 1,48 | 1,81 | 1,26 | 1,92 | 1,85 |
| Ticari Kesim Ar-Ge Harcamaları/Ciro | (Yüzde) | 0,19(1) | 0,29 | 0,35 | 0,55 | 0,72 | 0,84 | 0,90 |
| İhracatın Dünya İhracatı İçindeki Payı | (Yüzde, SITC) | 0,63 | 0,82 | 0,89 | 1,00 | 1,08 | 1,19 | 1,2 |
| Katma Değerin Dünya Katma Değeri İçindeki Payı | (Yüzde) | 0,69 | 1,09 | 1,11 | 1,17 | 1,01 | 1,36 | 1,38 |
| Çalışan Başına Katma Değer | (Bin TL) | 25,8(1) | 25,1 | 34,5 | 60,2 | 149,5 | 756,0 | 1 091,0 |
| İhracatı 5 Milyar Doları Aşan Sektör | Sayı | 1 | 5 | 9 | 9 | 12 | 14 | 14 |
| İmalat Sanayi Rekabetçilik Endeksi | Sıra | 35 | 34 | 33 | 29 | 30 | 26 | 26 |
Kaynak: UNIDO, Dünya Bankası, TÜİK
(1) 2003 yılı verisidir.
Faaliyette olan özel sektör Ar-Ge merkezi sayısı Eylül 2026 itibarıyla 1.372'ye ulaşmıştır. 57 ilde faaliyet gösteren Ar-Ge merkezlerinin en yoğun olduğu iller İstanbul, Ankara, Kocaeli, Bursa ve İzmir'dir. 46 sektörde faaliyet gösteren bu merkezlerin en yoğun olduğu sektörlerin başında makine ve teçhizat imalatı, otomotiv yan sanayii, yazılım, bilgisayar ve iletişim teknolojileri, kimya, elektrik/elektronik ve tekstil gelmektedir. İstihdam edilen personel sayısı 93.472 kişiye ulaşmış olup bunun 2.104'ü doktora ve üstü eğitime sahiptir. Bu merkezlerde 31.328 patent başvurusu bulunmakta olup tescil edilen patent sayısı 17.864'e ulaşmıştır.
Eylül 2026 itibarıyla 29 ilde faaliyet gösteren 348 özel sektör tasarım merkezi bulunmakta olup bu merkezler yoğunlukla İstanbul, Ankara, Bursa ve İzmir'de yer almaktadır. 31 sektörde faaliyet gösteren tasarım merkezlerinin faaliyet yürüttüğü
sektörlerin başında tekstil, mühendislik-mimarlık, imalat sanayii, makine ve teçhizat imalatı, otomotiv yan sanayii ile medya ve iletişim gelmektedir. Toplam 8.464 kişinin çalıştığı bu merkezlerde Eylül 2026 itibarıyla yapılan patent başvurusu 654'e, tescil edilen patent sayısı ise 397'ye ulaşmıştır.
TABLO II: 6- İmalat Sanayiinde Önemli Sektörler İtibarıyla Üretimdeki ve Dış Ticaretteki Değişim
| Sektörler | Üretim (1) | İhracat (3) | İthalat (3) | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025/2024 | 2026/2025 (2) | 2025/2024 | 2026/2025 (2) | 2025/2024 | 2026/2025 (2) | |
| İmalat Sanayii Toplamı | 2,5 | 0,3 | 4,5 | 2,8 | 6,7 | 3,3 |
| Gıda | 2,3 | 0,0 | -0,5 | 1,3 | 11,3 | 15,7 |
| Tekstil | -5,8 | -0,4 | -1,0 | -1,2 | -5,4 | 0,3 |
| Giyim | -14,4 | -17,0 | -6,1 | -0,8 | 13,0 | 6,1 |
| Deri | -5,7 | -8,7 | -10,8 | -8,6 | -0,3 | -11,3 |
| Petrol Ürünleri | 8,1 | 3,7 | -9,8 | -9,8 | -16,3 | 6,6 |
| Kimyasal Ürünler | 2,3 | 3,5 | 9,5 | 9,0 | -0,5 | 8,0 |
| İlaç | 5,1 | 12,2 | 9,6 | 0,9 | 18,3 | 27,5 |
| Kauçuk ve Plastik | -0,8 | -1,2 | 5,0 | 3,7 | 6,3 | 6,6 |
| Taş ve Toprağa | 7,6 | 2,3 | 4,4 | 1,0 | -1,2 | 2,5 |
| Dayalı Sanayiler | ||||||
| Ana Metal | 4,3 | 3,6 | 4,5 | 9,3 | 18,7 | 5,8 |
| Elektronik | 17,4 | 13,3 | -1,2 | 17,3 | 10,9 | 14,9 |
| Elektrikli Teçhizat | 3,4 | 2,0 | 6,3 | 6,6 | 12,1 | 12,5 |
| Makine | -6,7 | -6,0 | 0,5 | 5,2 | 2,6 | 1,9 |
| Otomotiv | 3,3 | 0,7 | 12,8 | 2,9 | 18,8 | -13,0 |
| Mobilya | 1,7 | 3,6 | 1,8 | -6,1 | 27,1 | 10,0 |
Kaynak: TÜİK
(1) NACE Rev.2 Sınıflamasına Göre Aylık Sanayi Üretim Endeksi (2021=100)
(2) Ocak-Temmuz dönemi
(3) ISIC Rev.4 Sınıflamasına göre cari fiyatlarla (dolar) dış ticaret
İmalat sanayiinde üretim ve yatırımın sürekliliğini desteklemek, işletmelerin finansmana erişimini kolaylaştırmak ve sektörün rekabet gücünü artırmak amacıyla finansman imkânları genişletilmiştir. Bu kapsamda Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) Programının bütçesi 750 milyar TL'ye yükseltilirken, imalat sanayii işletmelerinin işletme sermayesi ihtiyaçlarını desteklemek üzere 250 milyar TL tutarında yeni bir uygun koşullu kredi paketi devreye alınmıştır. Böylece yatırım ve işletme sermayesi finansmanı kapsamında imalat sanayiinin kullanımına sunulan uygun koşullu finansman imkânının toplam 1 trilyon TL'ye ulaşması sağlanmıştır.
İmalat sanayiinde üretim ve istihdamın sürekliliğini desteklemek, işletmelerin finansmana erişimini kolaylaştırmak ve sektörün dayanıklılığını artırmak amacıyla yürütülen İstihdamı Koruma Destek Programının kapsamı genişletilmiştir. Yeni düzenlemeye KOBİ'lerin yanı sıra büyük işletmelerin de finansman desteği almasına imkân sağlanırken, KOSGEB tarafından karşılanan finansman desteği 10 puandan 12 puana yükseltilmiştir.
Kredi Garanti Fonu (KGF) kefaletleri özelinde Ağustos 2026 itibarıyla 569 bin firmaya 1,97 trilyon TL ticari kredi hacmine karşılık 1,68 trilyon TL kefalet sağlanmıştır.
Sanayide belirli bir rekabet edebilirlik ve sürdürülebilirlik potansiyeli taşıyan, ulusal düzeyde önemi haiz ve ağırlıklı olarak imalat sanayiinde faaliyet gösteren kümelenme teşebbüslerini desteklemek amacıyla Kümelenme Destek Programının uygulanmasına devam edilmektedir. Program kapsamında gerçekleştirilen çağrı dönemlerinde İstanbul Sağlık Endüstrisi Kümelenmesi (İSEK), Nükleer Sanayi Kümelenmesi (NÜKSAK), OSTİM Yenilenebilir Enerji Kümelenmesi (OSTEK), Sürdürülebilir Ev Tekstili Kümelenmesi (SETEK) ve Eskişehir Bilecik Kütahya Seramik Kümelenmesi (EBK) olmak üzere toplam beş teşebbüs desteklenmiştir. Kümelenme Destek Programı 4. Çağrısı kapsamında nükleer sanayii, haberleşme teknolojileri, siber güvenlik, biyoteknoloji, gıda, sağlık, otomotiv, otonom araç teknolojileri, mobilite, raylı ulaşım sistemleri, havacılık, rüzgâr enerjisi, ileri malzeme ve oyun gibi ülkemiz ekonomisi için öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren 19 kümelenme teşebbüsü desteklenmektedir.
Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında açılan Makine Sektörü, Mobilite, Üretimde Yapısal Dönüşüm, Sağlık ve Kimya Ürünleri, Dijital Dönüşüm ve Yükselen Yenilikçi Teknolojiler Çağrıları çerçevesinde Temmuz 2026 itibarıyla 214 proje desteklenmekte olup bu projelerin uygulama ve izleme süreçleri takip edilmektedir. Yükselen Yenilikçi Teknolojiler Çağrısı kapsamında da Türkiye'de stratejik öneme sahip kritik teknolojilerin yerli ve millî imkânlarla üretilmesi ve Türkiye'nin bu teknolojilerin üretim üssü haline getirilmesi hedeflenmekte olup bu Çağrı kapsamında 2025 yılı içerisinde değerlendirme süreçleri tamamlanmıştır. Yükselen Yenilikçi Teknolojiler Çağrısı kapsamında Temmuz 2026 itibarıyla 67 proje desteklenmektedir.
Diğer taraftan, 31 Ocak 2026 tarihinde Öncelikli Ürün Listesi Tebliği ve 8 Mayıs 2026 tarihinde Teknoloji Hamlesi Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliği güncellenerek Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Bu doğrultuda, 20 Mayıs 2026 tarihinde Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında İleri Malzeme Teknolojileri ve Kritik Hammaddeler Çağrısı (73 Ürün, 34 Kritik Hammadde, 86 Yenilikçi Teknoloji Alanı) ve Biyoteknoloji ve Sürdürülebilir Yaşam Teknolojileri Çağrısı (267 Ürün, 136 Yenilikçi Teknoloji Alanı) başlıklı iki yeni çağrı açılmış ve ön başvuruların alınmasına başlanmıştır.
Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi çatısı altında yer alan Stratejik Hamle Programıyla katma değeri yüksek, ülkemizin kritik ihtiyaçlarını karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığını azaltacak, uluslararası rekabet gücünü artıracak, Ar-Ge içeriği yüksek imalat sektörü yatırımları ile Yeşil Dönüşüm Programı ve Dijital Dönüşüm Programı kapsamındaki yatırımlar desteklenmektedir.
Bu çerçevede asgari 62,7 milyon TL tutarındaki Yeşil Dönüşüm Programı ve Dijital Dönüşüm Programı kapsamında desteklenecek yatırımlar, değerlendirme süreci olmaksızın Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi çatısında yer alan Stratejik Hamle Programı kapsamında desteklenebilmektedir. Bunun dışında, Dijital Dönüşüm Programı veya Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında desteklenmesine karar verilen yatırımlar, Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi kapsamında desteklenebilmektedir.
Sanayide yeşil dönüşümün desteklenmesi amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, KOSGEB, TÜBİTAK ve Dünya Bankası arasında toplam 450 milyon dolar bütçeye sahip olan Türkiye Yeşil Sanayi Projesi hayata geçirilmiştir.
Bu kapsamda Yeşil Dönüşüm Programı, Yeşil Dönüşüm Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliğinde belirtilen koşullar çerçevesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Program ile Türkiye'de döngüsel ekonomi yaklaşımıyla uyumlu, doğal kaynakları koruyan, iklim ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlayan, kaynak verimli ve düşük karbonlu üretimi amaçlayan yatırımların desteklenmesi hedeflenmekte olup imalat
sanayiinin yeşil dönüşümüne ve ülkemizin 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşılmasına katkı sağlanacağı değerlendirilmektedir. 8 Mayıs 2026 tarihinde Yeşil Dönüşüm Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliği güncellenerek Resmî Gazete'de yayımlanmış olup bu doğrultuda 21 Mayıs 2026 tarihinde çağrı duyurusu güncellenerek yayımlanmıştır.
Eylül 2026 itibarıyla Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında 139'u büyük ölçekli, 47'si KOBİ olmak üzere toplam 186 aktif başvuru bulunmakta olup öngörülen toplam yatırım büyüklüğü yaklaşık 165,5 milyar TL'dir.
KOSGEB tarafından, KOBİ'lerin güneş enerjisi yatırımları ile kaynak verimliliğini artırmaya, atık üretimini azaltmaya, suyun korunması ve sürdürülebilir üretim yöntemlerini uygulamaya yönelik projeleri desteklenmektedir. Bu kapsamda ilan edilen proje teklif çağrılarına 3.456 işletme başvuru yapmış olup projesi kabul edilen 1.987 işletmeye 6,9 milyar TL destek ödemesi yapılmıştır.
TÜBİTAK tarafından ise firmaların yeşil dönüşüm odaklı Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla yeşil teknolojilerin, ürünlerin veya süreçlerin geliştirilmesi ve yeşil inovasyon faaliyetleri desteklenmektedir. Teknoloji tabanlı başlangıç firmaları, KOBİ'ler ve büyük firmaların yanı sıra üniversiteler, araştırma altyapıları ve kamu araştırma merkezleri de bu desteklerden faydalanabilmektedir. Destekler, 1831-Yeşil İnovasyon Teknoloji Yönderlik Desteği, 1832-Sanayide Yeşil Dönüşüm Desteği, 1833-Sanayiye Yönelik Ar-Ge ve Yenilik Ağları (SAYEM) Yeşil Dönüşüm Desteği olmak üzere üç farklı bileşen altında açılmış olan çağrılar kapsamında yürütülmektedir. Bu çerçevede 28 Eylül 2026 tarihi itibarıyla 1831 Programına 1.912 proje başvurusu arasından 1.482 proje için destek kararı verilmiştir. Desteklenen projeler için çözüm ortaklarına yaklaşık 231,7 milyon TL tutarında ödeme yapılmıştır. 1832 Programına 1.113 proje başvurusu arasından 372 proje için destek kararı verilmiştir. Kabul edilen projeler için kuruluşlara yaklaşık 1,6 milyar TL tutarında ödeme yapılmıştır. 1833 Programına ise 37 platform başvurusu arasından 10 platform için destek kararı verilmiştir. Kabul edilen projeler için kuruluşlara yaklaşık 203 milyon TL tutarında ödeme yapılmıştır.
Sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik politika geliştirme ve uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla ulusal ve uluslararası işbirliği projeleri geliştirilmiştir. Bu kapsamda, Entegre İklim ve Biyoçeşitlilik Eylemi İçin Türk-Alman İşbirliği: Politika Etkileşim Projesi ile NDC uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi ve İDASEP'in güncellenmesine yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Ayrıca Türkiye'nin Çimento Sektöründe Karbonsuzlaştırılmasının Geliştirilmesi Projesi, Karbon Yakalama ve Depolama Direktifinin Aktarılmasına Yönelik Teknik Yardım Projesi, Türkiye Çimento Sektöründe CCUS Kullanımı İçin çerçeve Oluşturulmasına Yönelik Teknik Destek Projesi ile Türkiye Demir-Çelik Sektöründe Hidrojen Projesi geliştirilerek sanayinin karbonsuzlaştırılması, karbon yakalama ve depolama teknolojilerinin yaygınlaştırılması, temiz hidrojen kullanımının desteklenmesi ve ilgili kurumsal ve teknik kapasitenin güçlendirilmesine yönelik uluslararası işbirliği mekanizmaları oluşturulmuştur.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD) ve Uluslararası Finans Kurumu (IFC) işbirliğinde hayata geçirilen Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu (TIDIP) kapsamında, sanayinin yeşil dönüşümü ve karbonsuzlaşmasına yönelik finansman, teknik destek ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülmektedir. İlk aşamada çelik, çimento, alüminyum ve gübre sektörlerine odaklanan Platform ile düşük karbonlu yatırımların geliştirilmesi ve uygun finansman kaynaklarıyla buluşturulması yoluyla 2030 yılına kadar 5 milyar dolar yatırımın harekete geçirilmesi hedeflenmektedir.
Ülkemizde dijital dönüşüme yönelik yapılacak yatırımların desteklenmesini amaçlayan Dijital Dönüşüm Programı, 29 Mayıs 2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte Stratejik Hamle Programı ve Öncelikli Yatırımlar kapsamına alınmıştır. Birinci ve ikinci bölgelerde asgari 15,11 milyon TL, diğer bölgelerde (3,4,5,6) asgari 7,56 milyon TL yatırım yapılması ile işletme öncelikli yatırımlar kapsamına alınmaktadır. 50 milyon TL ve üstü yatırım yapan işletmeler ise Stratejik Hamle Programı kapsamında değerlendirilmektedir. Böylece katma değeri yüksek teknolojik ürün ve çözümlerin mevcut işletme süreçlerine entegre edilmesiyle maliyet azaltımı, kalite artışı, müşteri memnuniyeti ve aynı zamanda küresel pazarda rekabet edilebilir seviyelere ulaşabilmeyi hedefleyen işletmelerin yatırımlarının desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Eylül 2026 itibarıyla programa makine, otomotiv, tekstil, kimya, gıda, elektronik sektörlerinden toplam 85 işletme başvurmuş olup gelen başvuruların toplam yatırım tutarı yaklaşık 21 milyar TL'dir.
KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı ile küçük ve orta ölçekli işletmelerin iş süreçlerinin geliştirilmesi, verimli hale getirilmesi, rekabet güçlerinin yükseltilmesi ve ekonomideki paylarının artırılması amacıyla dijitalleşme adımlarının desteklenmesi hedeflenmektedir. Program kapsamında 284 başvurunun 3,5 milyar TL değerindeki projesi onaylanmış olup 139 işletme tarafından 1,4 milyar TL tutarında kredi kullanımı gerçekleştirilmiştir.
TÜBİTAK TÜSSİDE, ülkemiz imalat sanayii KOBİ'lerinin dijital dönüşüm alanındaki yetkinliklerini güçlendirmek, dijital olgunluk seviyelerini yükseltmek ve rekabet güçlerini sürdürülebilir şekilde geliştirmek amacıyla DDX Dijital Dönüşüm Değerlendirme Modeli'ni hayata geçirmiştir. Model kapsamında KOBİ'lerin dijital dönüşüm olgunluk seviyeleri tespit edilmekte ve yol haritaları oluşturulmaktadır. Böylece işletmelerin, sağlanan destekler aracılığıyla dijital dönüşüm yolculuklarında verimlilik, esneklik ve kârlılık gibi kazanımlar elde etmeleri hedeflenmektedir. DDX Modeli, işletmelerin dijital dönüşüm yetkinliklerini süreç bazlı izlemeye ve mevcut durumlarını bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeye odaklanmaktadır. Bu sayede işletmeler, dijital dönüşüm kapasitelerini stratejik hedefleriyle uyumlu biçimde geliştirebilmekte ve sürdürülebilir rekabet avantajı elde edebilmektedir. Bugüne kadar Türkiye genelinde 1.036 işletmenin dijital dönüşüm olgunluk seviyesi DDX Modeli ile ölçülmüştür. Diğer yandan bu kapsamda sunulan dijital dönüşüm hizmetlerinin imalat ve hizmet sektörlerinde faaliyette bulunan farklı ölçeklerdeki tüm işletmeleri kapsayacak şekilde genişletilmesi ihtiyacı, daha gelişmiş bir yaklaşıma geçilmesini gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda TÜBİTAK TÜSSİDE, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (Milli Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü) ile işbirliği içinde DDX uygulamalarından elde edilen üç yıllık deneyimden de yararlanarak hem imalat hem hizmet sektörü işletmeleri için, işletme büyüklüğünden bağımsız biçimde dijital dönüşüm olgunluğunu ölçebilen DDX+ Dijital Dönüşüm Modelini geliştirmiştir.
Helal Akreditasyon Kurumunun (HAK) kurumsal altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilmekte ve akreditasyon faaliyetleri sürdürülmektedir. Son yıllarda yürütülen geliştirme çalışmalarıyla sadece gıda ürünleriyle sınırlı kalmayan bir akreditasyon yapısına geçen HAK, özellikle son iki yılda geliştirilen yeni akreditasyon programları sayesinde yemek sunumu, gıda ambalajı, kozmetik ürünleri, turizm, lojistik ve konaklama gibi önemli sektörleri de hizmet kapsamına dahil etmiştir.
HAK'a bugüne kadar toplam 243 akreditasyon talebi gelmiştir. Toplam 141 akreditasyon kararı alınmış olup 75 farklı başvuru dosyası ise ilgili kuruluşların asgari kriterleri sağlayamamalarından dolayı olumsuz olarak neticelendirilmiştir. Türkiye'de ve
dünyada ilk olma özelliği taşıyan Helal Uygunluk Alanında Deneyler Yapan Laboratuvarların Akreditasyonu Programı kapsamında yapılan başvurulara istinaden HAK, ilgili mevzuatı ve uluslararası standartları esas alarak gerçekleştirdiği denetimler sonucunda 17 laboratuvar için helal akreditasyon kararı almıştır. Bu faaliyetler sonucunda ülkemizde toplam 2.500'ün üzerinde helal belgeli üretim tesisi akreditasyon güvencesine kavuşmuştur.
TSE'nin stratejik öncelikleri, kritik sektörlerde yerli ve millî kapasiteyi güçlendirmek, mevcut altyapıyı geliştirmek ve Ankara Kalite Kampüsü aracılığıyla teknolojik bilgi transferi ve insan kaynağı yetkinliklerini artırmaktır. Kalite Kampüsü Laboratuvarlar Projesi tamamlanma aşamasına yaklaşmış olup kalite kampüsü ana hizmet binası 2027 yılında faaliyete geçecektir. Ayrıca uluslararası standardizasyon süreçlerinde Türkiye'nin etkinliğini artırmayı, KOBİ'ler ile sanayicilerin sürece daha aktif katılımını sağlamayı ve uygunluk değerlendirme ile standardizasyon çalışmalarındaki etkinliği güçlendirerek ülkenin küresel rekabet gücü ve standart belirleme kapasitesini yükseltmeyi hedeflemektedir.
İmalat sanayiinde başta öncelikli sektörler olmak üzere tüm sektörlerde yeşil ve dijital dönüşüm ekseninde rekabet gücünün ve verimliliğin artırılması suretiyle yüksek katma değerli üretim yapısına geçişi sağlamak temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| İmalat sanayiinde yeşil dönüşüm desteklenecek, döngüsel ve sürdürülebilir üretim uygulamalarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.427) Tedbir 427.1. Sürdürülebilir üretim ve yeşil dönüşüm teknolojilerinin benimsenmesi, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için Ar-Ge faaliyetleri ve teknoloji transferi desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında Yeşil ve Dijital Dönüşüm Programları çerçevesinde desteklenmesine karar verilen yatırımlar, yatırım tutarına göre öncelikli yatırımlar ya da Stratejik Hamle Programı kapsamında yüksek yoğunluklu şekilde desteklenecektir. 2. 1832-Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında desteklenen projelerin izleme süreçleri yürütülecektir. 3. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı ve SAYEM Yeşil Dönüşüm Çağrısı ile bu alandaki faaliyetlerin desteklenmesine devam edilecektir. |
| Tedbir 427.11. Sıfır kirlilik hedefine yönelik emisyonlarını azaltarak enerji ve kaynak verimli üretim yaptığını raporlayan tesislerin temiz üretim yaptıklarını gösterecek şekilde sertifikalandırılmaları sağlanacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. Sanayide yeşil dönüşümün belgelendirilmesine yönelik kullanılan sistemin yapay zekâ ile geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir. |
| İmalat sanayiinde dijital dönüşümün gelişimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.428) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 428.1. İmalat sanayiinde sektörel analizler yapılarak, yapay zekâ, büyük veri analitiği, ileri otomasyon vb. gibi dijital teknolojilerin imalat süreçlerine entegre edilmesi ve imalat sanayinde dijital dönüşüm teşvik edilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Dijital Dönüşüm Programı kapsamında işletmelerin dijital dönüşüm yatırımlarının desteklenmesine devam edilecektir. |
| Tedbir 428.2. İmalat sanayiinde yer alan KOBİ'lerin dijital teknolojileri daha etkin kullanması amacıyla bilgilendirilmesi ve desteklenmesi sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Başta KOBİ'ler olmak üzere işletmelerin dijital olgunluk değerlendirme süreçleriyle ilgili danışmanlık sağlanacak ve dijital dönüşüm yatırımları desteklenecektir. |
| Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılım araçlarıyla karşılanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM) | 1. Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen ADİM'lerin KOBİ'lere altyapı sağlaması, finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır. 2. GO Dijital Cüzdan tarafından sağlanacak KOSGEB Yapay Zekâ Kredi Programıyla Teknogirişim Rozetine sahip olan işletmelerin yüksek performanslı işlem kaynağı, güvenli veri saklama ve yapay zekâ araçlarına erişimi desteklenecektir. |
| Tedbir 428.4. Verimlilik artışı amacıyla kurulan "model fabrika"ların bölgesel bazda ve dijital dönüşüme yönelik yeni hizmetler verecek şekilde tasarlanması sağlanacak ve etkinliği artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Model fabrikaların dijital dönüşüme yönelik fiziki ve beşerî altyapısı geliştirilecektir. |
| İmalat sanayiine uygun yatırım yerlerinin yaşam alanlarına erişilebilirlik, beşeri ve sosyal imkânlar gözetilerek geliştirilmesi, artırılması ve tahsis süreçlerinin kolaylaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.430) | ||
| Tedbir 430.4. Deprem başta olmak üzere afetlere karşı dirençli sanayi bölge ve tesisleri oluşturulacak, mevcut bölge ve tesislerde dirençliliğin artırılmasına yönelik faaliyetler yürütülecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Deprem bölgelerinde yer alan sanayi sitesi projeleri tamamlanacaktır. |
| İmalat sanayiinin ihtiyaçları doğrultusunda etkin desteklerin sağlanması için devlet yardımları gözden geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.431) | ||
| Tedbir 431.2. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kritik ürün ve teknolojilerin yerli imkânlarla geliştirilmesi ve üretilmesi için etkin şekilde kullanılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK | 1. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında yeni çağrılarla destekleme süreçlerine devam edilecektir. |
| Tedbir 431.3. Farklı kurumlar tarafından verilen benzer devlet yardımları birleştirilerek sadeleştirilmesi sağlanacaktır. | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Uygulayıcı kurumlarla işbirliği içerisinde yürütülen çalışmaların sonuçlarını içeren bir rapor hazırlanacaktır. |
| İmalat sanayiinin ikiz dönüşüm çerçevesinde ihtiyaç duyduğu nitelikli beşeri sermayenin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.432) | ||
| Tedbir 432.1. Mesleki eğitimde kamu-özel sektör işbirliğinin artırılması, meslek liseleri ve meslek yüksekokullarının yönetiminde özel sektörün daha etkin rol alması sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. İhtiyaç duyulan alanlarda özel sektör ile işbirliği protokolleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. |
| Tedbir 432.3. Mevcut işgücünün becerilerinin geliştirilmesi desteklenecek, işgücünde yer almayanların sanayinin ihtiyaç duyduğu becerilerle donatılması kamu-özel işbirliğiyle sağlanacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. İşveren örgütleri ve meslek kuruluşlarıyla işbirliği içinde nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine yönelik aktif işgücü programları hayata geçirilecektir. |
| Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı | 1. Karbon ayak izi doğrulama, çevresel beyan ve sürdürülebilirlik alanlarında test, doğrulama ve eğitim hizmetleri yaygınlaştırılacaktır. 2. COP31 kapsamında sürdürülebilirlik ve iklim standartlarına yönelik teknik etkinlikler gerçekleştirilecektir. |
| İmalat sanayiinin uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesine yönelik altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.433) | ||
| Tedbir 433.4. Firmalarımızın tabi olacağı uluslararası standartlar ve teknik düzenlemelerin belirlenme aşamasında etkin şekilde yer alınarak fırsat ve tehditleri dikkate alan bir perspektifle gerekli çalışmaların yapılması sağlanacak, buna yönelik insan kaynağı ve kurumsal kapasite güçlendirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Dijital standardizasyon uygulamaları geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. 2. Üniversiteler ve sanayi kuruluşlarına yönelik ulusal standardizasyon eğitim programı uygulanacaktır. |
| İmalat sanayiine yönelik tedarik zincirinin güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.434) | ||
| Tedbir 434.3. Tedarik zincirinin karbonsuzlaşması ve yeşil dönüşüm için farkındalık ve danışmanlık destekleri artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. TURQUALITY® Programı kapsamında sağlanan sürdürülebilirliğe yönelik destek kalemleri gözden geçirilecektir. |
| Haksız rekabeti önlemek, kaliteyi artırmak için ihtiyaca uygun etkili piyasa gözetimi yapılacak ve standart oluşturma altyapısı iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.435) | ||
| Tedbir 435.3. Uluslararası standardizasyon komitelerine sanayi temsilcilerinin katılımları sektor kuruluşları vasıtasıyla desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Öncelikli sektörlerde uluslararası standardizasyon çalışmalarına katılımı artırmak amacıyla yeni ayna komiteler oluşturulacaktır. |
| Tedbir 435.4. Standart çalışma gruplarının ve ayna komitelerinin etkin çalışması sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Ayna komite üyelerine uluslararası standartlara katılım sürecinin teknik yönlerini ve sektöre olacak faydasını içeren eğitimler düzenlenecektir. 2. ISO 2027 İstanbul Genel Kurulu kapsamında Türkiye'nin uluslararası standardizasyon ekosistemindeki etkinliğini artırmaya yönelik organizasyon, teknik işbirliği ve kapasite geliştirme faaliyetleri yürütülecektir. |
| Tedbir 435.5. Sertifikasyon ve belgeleme hizmetlerine uygun fiyatlarla erişim kolaylaştırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Sertifikasyon ve belgelendirme hizmetlerine ilişkin ücret tarifelerinin belirlenmesinde ilgili tüm tarafların uygun fiyatlarla hizmetlere erişimini kolaylaştıracak çalışmalar gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 435.6. Türk Standardları Enstitüsü tarafından verilen sertifika ve belgelerin diğer ülkeler ve bölgelerde de geçerli olabilmesini sağlayacak girişimlere ve çalışmalara devam edilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. İhracatçı sektörlerin ihtiyaçları doğrultusunda TSE belge ve uygunluk değerlendirme hizmetlerinin uluslararası tanınırlığını artırmaya yönelik işbirlikleri geliştirilecektir. 2. Dijital Ürün Pasaportu uygulamalarına yönelik uygunluk değerlendirme kapasitesi geliştirilecektir. 3. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ülkeleriyle standardizasyon alanındaki teknik işbirliği güçlendirilecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| İmalat Sanayii/GSYH (Cari) | Yüzde | 15,5 | 15,5 | 15,9 |
| İmalat Sanayii İhracatı | Milyar Dolar | 257,6 | 266,2 | 276,0 |
| Öncelikli Sektörlerin İmalat Sanayii İhracatı İçerisindeki Payı | Yüzde | 39,7 | 40,1 | 43,5 |
| Orta-Yüksek Teknolojili Sanayilerin İmalat Sanayii İhracatındaki Payı | Yüzde | 39,6 | 40,0 | 43,0 |
| Yüksek Teknolojili Sanayilerin İmalat Sanayii İhracatındaki Payı | Yüzde | 3,8 | 4,0 | 5,5 |
| Toplam Kredilerde Orta-Yüksek ve Yüksek Teknolojili Sektörlerin Payı | Yüzde | 6,8 | 6,9 | 7,6 |
| KOSGEB Destekleri İçinde İmalat Sanayiinin Payı (3) | Yüzde | 74,0 | 90,0 | 90,0 |
| Türk Eximbank Kredi Hacminde Yüksek ve Orta Yüksek Teknolojili İhracatın Payı | Yüzde | 46,5 | 45,0 | 45,3 |
| İmalat Sanayiinde Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi | 2021=100 | 109,2 | 110,5 | 112,7 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) TÜİK, Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri
Kimya sanayiinde üretim 2025 yılında yüzde 2,3, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,5 artmıştır. Kimya sanayiinde 2025 yılında ithalat bir önceki yıla göre yüzde 0,5 azalarak 38 milyar dolar, ihracat ise yüzde 9,5 artarak 18,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılının Ocak-Temmuz dönemi itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 9, ithalat ise yüzde 8 artmıştır.
2025 yılı itibarıyla imalat sanayii ithalatı içerisinde yüzde 12,6 paya sahip olan kimya sanayiinde büyük ölçekli entegre petrokimya yatırımı ihtiyacı devam etmektedir. Özellikle kauçuk ve plastik ürünleri imalatında kullanılan kimya sanayii ürünleri sektör ithalatının yaklaşık yüzde 32'sini oluşturmaktadır.
Sektörde lojistiği uygun yer tahsisi yapılarak petrokimya, plastik, kompozit ve ileri malzeme gibi alanları da içerecek şekilde kimya kümelenmelerinin oluşturulması sektörün daha yüksek katma değerli bir yapıya dönüştürülmesine imkân verecek ve firmaların rekabet gücü ile yeni yatırımların artırılması konularında sektöre avantaj sağlayacaktır.
Petrokimya sektöründe önemli bir üretim merkezi olması planlanan Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesinde yönetici şirkete ham madde depolama ve sıvı dökme yük iskelesi, yatırımcıların ihtiyacı olacak kuru yük, proje kargosu, konteyner elleçlemek için gerekli olan liman ve yardımcı tesisler yatırımlarını, Ceyhan Polipropilen Üretim Anonim Şirketine ise propan ham maddesinden polipropilen üretimi yatırımını gerçekleştirmek üzere yer tahsisleri yapılmış olup bu yatırımlara ilişkin inşaat faaliyetleri devam etmektedir. Bu tesislerin 2027 yılı sonunda devreye alınması ve faaliyete geçmesi planlanmaktadır.
Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Eti Maden) tarafından savunma sanayii, nükleer, çelik sanayi gibi kritik sektörlere yönelik bor ürünlerinin ülkemizde üretilmesine yönelik somut adımlar atılmıştır. Bu kapsamda bor karbür ve ferrobor üretim tesislerinin kurulumu tamamlanmıştır. Balıkesir/Bandırma'da 150 ton/yıl kapasiteli bor nitrür üretim tesisi kurulumuna yönelik teknoloji transferini de içeren yatırım modelinin belirlenmesi ve sonrasında tesis yatırımının gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Özellikle elektrikli arabaların bataryalarında kullanılan lityum karbonatın yerli imkânlarla üretilmesi için Eskişehir/Kırka'da 600 ton/yıl kapasiteli lityum karbonat üretim tesisi kurulmasına yönelik ihale süreci tamamlanarak tesisin yapım çalışmalarına başlanmıştır. Ayrıca nadir toprak elementleri alanında Eskişehir/Beylikova'da Nadir Toprak Oksitleri (NTO)'nin kazanılmasına yönelik ilk etapta yıllık 1.200 ton cevher işleyecek pilot üretim tesisinin kurulumu tamamlanmıştır. Pilot tesisin endüstriyel tesise dönüştürülmesine ilişkin çalışmalar saflaştırma teknolojisi çalışmaları ile birlikte devam etmektedir.
Katma değeri yüksek rekabetçi ve sürdürülebilir ürünlerin üretilmesi, yeşil ve dijital dönüşüme uyumlu entegre yatırımların yapılmasıyla ülkemizin dünya üretim ve ihracatındaki payının artırılarak ithalat bağımlılığının azaltılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Sektörün yeşil ve dijital dönüşümü desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.438) | ||
| Tedbir 438.2. Başta hidrojen ve amonyak olmak üzere yakıt ve kimyasalların yeşil teknolojilerle üretimine yönelik yatırımlar desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. HIT-30 Yüksek Teknoloji Programı kapsamında HIT-Kimya Çağrısı açılacak olup yakıt ve kimyasalların yeşil teknolojilerle üretimine yönelik yatırım projeleri desteklenecektir. |
| Tedbir 438.5. Uçucu organik bileşik ölçümü yapabilecek akredite laboratuvar kurulacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İlgili STK'lar | 1. Uçucu organik bileşik ölçüm laboratuvarının TSE Ankara Kalite Kampüsüne taşınması ve akreditasyon çalışmaları tamamlanacaktır. |
| Kimya sanayinde yerli hammadde kullanımı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.439) | ||
| Tedbir 439.3. Kömür ve biyokütleden değerli kimyasalların üretilmesi sağlanacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TKİ | 1. Kömür ve türevlerinden leonardit hammaddeli tarımsal gübre üretimi için Granül Organomineral Gübre Üretim Tesisi kurulumu tamamlanacaktır. |
| Tedbir 439.5. Katma değeri yüksek, bor ve bor türevi ürünlerin üretim ve ihracat miktarı artırılacak, Ar-Ge kapasitesi ve yetkinliği güçlendirilecektir. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Eti Maden, TENMAK | 1. 2,5 milyon ton bor ürünleri satışı yapılacaktır. 2. TENMAK tarafından desteklenen/yürütülen bor temelli Ar-Ge faaliyetleri kapsamında üç adet proje tamamlanacaktır. 3. Bor ve türevlerine yönelik Ar-Ge çalışmalarının etkin bir şekilde yürütülmesini teminen ilgili personelin beş adet uygulamalı eğitim alması sağlanacaktır. 4. Yeni bor ürün ve teknolojilerinin geliştirilmesi, mevcutların iyileştirilmesi ve kullanım alanlarının yaygınlaştırılmasına yönelik en az üç yeni proje başlatılacaktır. 5. Sodyum bor hidrür üretim tesisi kurulumunun yüzde 85'i tamamlanacaktır. 6. Bor nitrür üretimine yönelik teknoloji transferi de içeren farklı yatırım modelleri çalışmalarının yapılarak yatırım modeli belirlenecektir. 7. Eskişehir/Kırka'da 600 ton/yıl kapasiteli lityum karbonat üretim tesisinin kurulumunun yüzde 20'si tamamlanacaktır. 8. Eskişehir/Beylikova Nadir Toprak Elementleri Endüstriyel Üretim Tesisi yapım ihalesi tamamlanacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Üretim Endeksi | 2021=100 | 99,4 | 101,3 | 103,5 |
| İhracat | Milyar Dolar | 18,5 | 20,0 | 21,5 |
| İthalat | Milyar Dolar | 37,8 | 40,5 | 40,0 |
| İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay | Yüzde | 7,2 | 7,5 | 7,8 |
Kaynak: TÜİK, TCMB
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
İlaç sanayiinde üretim 2025 yılında yüzde 5,1, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12,2 artmıştır. İlaç sanayiinde 2025 yılında ithalat bir önceki yıla göre yüzde 18,3 artarak 6,9 milyar dolar, ihracat ise yüzde 9,6 artarak 2,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılının Ocak-Temmuz dönemi itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 0,9 ve ithalat yüzde 27,5 artmıştır.
2025 yılında Türkiye ilaç pazarı, hastane ve eczanelerde 2024 yılına göre değer bazında yüzde 34,1 büyümeyle 460 milyar TL'ye ulaşmıştır. Kutu bazında ise 2,75 milyar kutu satışı gerçekleşmiştir. 2026 yılının ilk sekiz ayında kutu bazında 1,74 milyar kutu satışı gerçekleşmişken bu rakam değer bazında 418,4 milyar TL'ye ulaşmıştır.
İlaçta yerel üretim çalışmalarıyla 2022'de imal ilaç oranı kutu bazında yüzde 89,5, değer bazında yüzde 54,4 iken, bu oran 2025 yılı verilerine göre kutu bazında yüzde 92, değer bazında yüzde 55,8 olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılının ilk yedi ayında imal ilaç oranı kutu bazında yüzde 92, değer bazında ise yüzde 52,5 olarak gerçekleşmiştir. Uygulanan politikalar sonucunda üretim tesislerinin kapasite kullanım oranı artmakta ve buna bağlı olarak istihdamda artış yaşanmaktadır.
2025 yılı itibarıyla Türkiye'nin tıbbi cihaz alanındaki dış ticaret hacmi yaklaşık 4,5 milyar dolardır. Sektör ihracatı, 2022 yılında 1,1 milyar dolar iken 2025 yılında 1,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2022 yılında tıbbi cihaz sektöründe ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 53 iken 2026 yılının ilk beş ayında bu oran yüzde 46 olarak gerçekleşmiştir. Yerli üretimi destekleyici politikalarla sektör ihracatında artış sağlanması hedeflenmektedir.
İlaç ve tıbbi cihaz sektöründe kamu alımlarının kaldıraç etkisinden yararlanılarak küresel pazardaki rekabet gücümüzü artırmak, ithalat bağımlılığını azaltmak ve arz güvenliğini sağlamak temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Aşı başta olmak üzere ilaç ve tıbbi cihaz sektöründe üretim, Ar-Ge ve ihracat altyapısı desteklenecek ve arz güvenliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.441) | ||
| Tedbir 441.1. Aşı gibi kritik önem arz eden ürünlerle yönelik sektörde arz güvenliğinin etkin sağlanması için klinik araştırmalar desteklenecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), TÜSEB | 1. Aşı ve alt bileşenlerine ilişkin sanayi, kamu ve özel sektör ortaklığında yeni aşı adayı projeleri desteklenecektir. 2. Geliştirilmesi planlanan aşıların preklinik ve klinik araştırmaları ile etkinlik testlerinin yürütülebileceği veya yürütülmekte olduğu merkezlere yönelik fizibilite çalışmaları tamamlanacaktır. |
| Tedbir 441.2. Bağışıklık kazandırma programı kapsamındaki aşıların ülkemizde üretilebilmesi sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜSEB | 1. Bağışıklık kazandırma programı kapsamındaki aşıların geliştirme ve üretimine yönelik projeler, kamu, özel sektör ve Ar-Ge ekosistemi paydaşları arasında oluşturulan işbirlikleri çerçevesinde desteklenecektir. 2. Tamamı veya bir kısmı ülkemizde geliştirilen veya teknoloji transferi yapılarak üretilmesi planlanan aşıların preklinik/klinik çalışmaları, süreç geliştirme ve üretim faaliyetlerine bilimsel ve teknik destek verilerek üretim, kalite ve serbest bırakma testleri tamamlanacaktır. |
| Tedbir 441.3. Yeni aşıların ve ilaçların üretilebilmesini ve kendine yeterliliğin sağlanması desteklemek üzere aşı ve ilaç teknolojisine özgü fiziki ve beşeri kapasite geliştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, SAİK, SEYK, TÜSEB | 1. Deney hayvanları kullanımına yönelik sertifika programları düzenlenecektir. 2. Aşı ve ilaç teknolojilerine ilişkin araştırma, geliştirme ve üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik çağrılar kapsamında projeler desteklenecektir. 3. Aşı Ar-Ge ve Ür-Ge teknolojileri alanında teknik altyapı, eğitim, teknoloji transferi ve uluslararası üreticilerle işbirliğiyle altyapı güçlendirilecektir. 4. Preklinik araştırmalarda görev yapan insan kaynağının yetkinliğini artırmaya yönelik eğitim programları düzenlenecektir. 5. Preklinik test süreçlerinde uluslararası standartlara uyumun artırılmasına yönelik İstanbul Deneysel Araştırma Geliştirme ve Eğitim Merkezinin kalite altyapısı güçlendirilecektir. |
| Tedbir 441.5. Aşı, ilaç, tıbbi cihaz, referans malzeme, tanı kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik özel sektör ile işbirliği oluşturarak girişimcilik faaliyetleri desteklenecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili STK'lar | 1. TÜSEB Teknoloji Transfer Ofisi (TTO) bünyesinde üniversite, kamu ve özel sektör temsilcileri arasında işbirliği imkânlarını geliştirecek toplantı, eğitim, sempozyum vb. etkinlikler düzenlenecektir. 2. Sağlık teknolojileri alanında yüksek katma değer potansiyeline sahip ürünlerin özel sektör işbirliğiyle geliştirilmesine yönelik projeler desteklenecektir. 3. Aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojileri geliştiren girişimlerin klinik araştırma süreçlerine yönelik bilimsel danışmanlık sağlanacaktır. 4. Geliştirilen yenilikçi sağlık teknolojilerinin klinik araştırmaya hazırlanmasına yönelik protokol, merkez seçimi, gönüllü katılımı, etik kurul ve düzenleyici süreçlere ilişkin rehberlik sağlanacaktır. 5. Sağlık bilim ve teknolojileri alanında yerlileştirme odaklı saha analizleri yapılacaktır. 6. Ülkemizde aşı alanında yetişmiş insan gücünün yetkinliğini ve toplumun farkındalığını artırmak amacıyla bilimsel etkinlikler düzenlenecek, ulusal ve uluslararası paydaşlarla işbirliği düzenlenecektir. 7. Odak Gelişim Alanlarında Hızlandırma Mekanizmalarının Oluşturulması Projesi kapsamında sağlık ve biyoteknoloji alanındaki teknoloji girişimlerine yönelik hızlandırma merkezi modeli tasarlanacak ve pilot hızlandırma programı uygulanacaktır. 8. Araştırmacıları, sanayicileri ve üretim altyapılarını aynı dijital platformda buluşturan Üreten Sağlık Portalı sektör ihtiyaçlarını temel alarak geliştirilecektir. 9. Yerli kanser tanı kitlerinin geliştirilmesi ve prototiplerinin üretilmesi amacıyla özel sektör ile stratejik işbirlikleri ve proje ortaklıkları kurulacaktır. |
| Tedbir 441.6. Gümrük Birliği'nin güncellenmesi çerçevesinde ilaç ihracatımıza ilişkin kısıtlamaların kaldırılması ve AB ile karşılıklı tanıma anlaşmalarının hayata geçirilmesi sağlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TİTCK | 1. İlaç ihracatına ilişkin kısıtlamaların kaldırılması ve AB ile karşılıklı tanıma anlaşmaları hayata geçirilecektir. |
| Tedbir 441.7. AB dışı ülkelerle iyi üretim uygulamaları ve uluslararası işbirlikleri çerçevesinde karşılıklı tanıma anlaşmaları yapılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK, Üniversiteler, İlgili STK'lar | 1. Geleneksel ve tamamlayıcı tıpta bölgesel merkez olma hedefiyle DSÖ ile işbirliği süreci yürütülerek DSÖ standartlarına uygun eğitim ve araştırma programları başlatılacaktır. |
| Tedbir 441.9. Yurt dışında ülkemiz tarafından kurulan sağlık kuruluşlarında ilaç ve tıbbi cihaz tedariki yerli olarak sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S) | 1. Yurt dışında ülkemiz tarafından kurulan veya desteklenen sağlık tesislerinin ihtiyaç duyduğu ilaç, tıbbi cihaz ve sarf malzemelerinin yerli üreticilerden teminine yönelik dijital tedarik ve izleme sistemi oluşturulacaktır. |
| Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tıbbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. | Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO | 1. Kültüre alınan tıbbi aromatik bitkilerden ilaç ham maddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 441.14. Biyoyararlanım, biyoeşdeğerlik, klinik/biyoanalitik merkezlerin açılması ve sürdürülebilirliği teşvik edilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. TÜSEB tarafından klinik ve klinik dışı araştırmaları içeren projeler desteklenecektir. |
| İlaç ve tıbbi cihaz sektöründe katma değeri yüksek yerli üretim ve ihracatı artırmak üzere kurumsal yapılanma güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.442) | ||
| Tedbir 442.2. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun uluslararası alanda tanınlığını artırmak amacıyla uluslararası üyelik ve işbirliklerinde aktif rol oynanacak, yeni işbirlikleri gerçekleştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK | 1. Ulusal kontrol laboratuvarının DSÖ tarafından listelenen ön yeterli laboratuvarlar (WHO PQ Lab) arasında yer alması sağlanarak uluslararası tanınlığı artırılacaktır. 2. DSÖ'nün Bitkisel İlaçlar için Uluslararası Düzenleyici İşbirliği (IRCH) çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. 3. TİTCK Başkanlığına bağlı olarak ihracat kontrolörlük birimleri kurulacaktır. |
| Tıbbi cihaz sektöründe uluslararası standartlara uygun yatırım, üretim ve ihracat kapasitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.443) | ||
| Tedbir 443.6. Kamu tarafından desteklenerek geliştirilen yenilikçi tıbbi cihaz ürünlerinin ticarileşmesini kolaylaştırmak için kamu alımları etkin olarak kullanılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, DMO, TÜBİTAK | 1. Kamu tarafından desteklenerek geliştirilen yenilikçi tıbbi cihaz ürünlerinin ticarileştirilmesinin kolaylaştırılmasını teminen kamu alımlarının etkin kullanılması sağlanacaktır. |
| Tedbir 443.7. Başta savunma sanayii olmak üzere diğer sektörlerden tıbbi cihaz sektörüne teknoloji transferi sağlayan projeler desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı, TÜBİTAK, TÜSEB | 1. 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı ve 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı çağırılarına sunulan hem askeri hem de sivil amaçla kullanılabilen yenilikçi çift kullanımlı teknolojilerin geliştirilmesine yönelik projeler öncelikli olarak desteklenecektir. |
| Tedbir 443.9. Belgelendirmeye esas olup ülkemizde yapılamayan test ve analiz işlemlerinin ülkemizde yapılabilmesi sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE | 1. Türkiye'nin Kalite Altyapısının Güçlendirilmesi Projesi çerçevesinde, ülkemizde ihtiyaç duyulan test ve analizlere yönelik öncelikli alanlar belirlenerek ulusal test ve analiz altyapısı geliştirilecektir. |
| Tedbir 444.1. İlaç, tıbbi cihaz ve biyoteknolojik ürünlerle yönelik test, sertifikasyon ve ruhsatlandırma alanında uluslararası akreditasyona sahip test ve analiz altyapısı oluşturulacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TSE | 1. Aziz Sancar Araştırma Merkezi bünyesinde bulunan laboratuvarın ISO 15189, ISO 20387 ve ISO 27001 akreditasyon standartları için hazırlık süreçleri yürütülecektir. |
| Tedbir 444.2. Biyoteknolojik ilaçların üretiminde kamu hastanelerinin klinik araştırma kapasitesi kullanılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), TÜSEB | 1. Biyoteknolojik ilaçların klinik geliştirme süreçlerinde kamu hastanelerinin klinik araştırma kapasitesinin etkin kullanımına yönelik olarak uygun merkezlerin kapasite değerlendirmeleri yapılacaktır. 2. Kamu hastanelerinde görev yapan araştırmacı ve saha ekiplerinin iyi klinik uygulamaları, klinik araştırma tasarımı, gönüllü güvenliği ve veri kalitesi konularındaki yetkinliklerinin geliştirilmesine yönelik eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenecektir. 3. Yerli biyoteknolojik ilaçların klinik kanıt üretim süreçlerine yönelik çok merkezli klinik araştırmaların bilimsel, etik ve operasyonel süreçleri koordine edilecektir. 4. Kamu hastanelerinin klinik araştırma kapasitesinin kullanıldığı biyoteknolojik ilaç klinik çalışmalarının yürütülmesi desteklenecektir. |
| Tedbir 444.3. Ülkemizde sık görülen hastalıkların tedavisi amacıyla kullanılan veya kullanılması ihtiyacı bulunan etkin maddelerin yanı sıra biyobenzer ilaçların geliştirilmesi ve üretilmesi sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, SAİK, TÜSEB | 1. Biyobenzer ilaçların geliştirilmesi ve üretilmesi amacıyla C (ürün geliştirme) ve D (ticarileştirme) grubu proje çağırıları açılarak bu alandaki projelerin ürüne dönüşmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. |
| Tedbir 444.4. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları piyasa arz süreçleri göz önünde bulundurularak öncelikli bir biçimde değerlendirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK | 1. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları, piyasa arz süreçleri dikkate alınarak değerlendirilecektir. |
| Tedbir 444.5. İlaca erişimin artırılması amacıyla patent kuralları göz önünde bulundurularak patent süresi yeni dolan veya yakın sürede dolacak biyoteknolojik ilaçların ülkemizde üretilmesi için mali ve altyapı destek mekanizmaları oluşturulacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜSEB | 1. Öncelikli ilaç teknolojileri ve biyoteknolojik ilaçların geliştirilmesine yönelik çağrılar açılarak projeler desteklenecektir. |
| Ürün geliştirme ve talep planlamasında sağlık hizmet sunumu verisinden yararlanılacaktır. (Kalkınma Planı p.445) | ||
| Tedbir 445.1. Sağlık hizmeti ve harcamalarına yönelik anonimleşmiş veriler işlenerek uzun vadeli ihtiyaç planları hazırlanacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, DMO | 1. Yapılacak veri analizleri sonucunda ihtiyaçlar doğrultusunda yeni SUT kodlarının planlaması yapılacaktır. |
| Sağlık Vadisi hayata geçirilerek ilaç ve tıbbi teknolojiler alanında Ar-Ge, klinik araştırmalar ve üretim hazırlık aşamalarını içeren entegre bir sağlık ekosistemi oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.446) | ||
| Tedbir 446.1. Akredite test ve analiz merkezi ile büyük veri işleme merkezi kurulacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TSE, TÜSEB | 1. Sağlık Vadisinin kurulmasına yönelik metotlar belirlenerek mevzuat çalışmaları yürütülecektir. |
| Tedbir 446.2. İlkaşama firmalarının da faaliyet gösterebileceği TGB kurulacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK, TÜSEB | 1. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde TÜSEB'in öncelikli alanları kapsamında faaliyet gösteren girişimci ve firmalarla yerli üretim ve ticarileştirme süreçlerine yönelik işbirlikleri geliştirilecektir. |
| Performans Göstergeleri (1) | Birim | 2025 | 2026 (2) | 2027 (3) |
|---|---|---|---|---|
| Üretim Endeksi | 2021=100 | 109,0 | 111,0 | 113,5 |
| İhracat | Milyar Dolar | 2,5 | 2,7 | 2,9 |
| İthalat | Milyar Dolar | 6,9 | 7,5 | 8,0 |
| İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay | Yüzde | 1,0 | 1,0 | 1,1 |
Kaynak: TÜİK, TCMB
(1) Temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatına ilişkin verileri yansıtmaktadır.
(2) Gerçekleşme Tahmini
(3) Program
Elektronik sektörü üretim endeksi 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama 146,2 olarak gerçekleşmiş ve 2025 yılının aynı dönemine göre yüzde 13,3 artmıştır. Sektör
kapasite kullanım oranı 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama yüzde 73,0 olarak gerçekleşmiş ve bir önceki yılın aynı dönemine göre 4,2 puan artmıştır.
2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde elektronik sektörü ihracatı 2,1 milyar dolar, ithalatı ise 13,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 17,3, ithalat ise yüzde 14,9 artmıştır.
Alt sektörlerden iletişim donanımları imalatında 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 9,2 artarak 262,3 milyon dolara, ithalat ise yüzde 18,4 artarak 3,57 milyar dolara ulaşmıştır. Bilgisayar ve bilgisayar çevre birimleri imalatında ihracat yüzde 95,8 artarak 241,3 milyon dolara, ithalat yüzde 26,9 artarak 2,96 milyar dolara yükselmiştir. Ölçme, test, kontrol ve seyrüsefer amaçlı alet ve cihazlar ile saat imalatında ise ihracat yüzde 44,9 artarak 1,08 milyar dolara, ithalat yüzde 10,2 artarak 3,15 milyar dolara ulaşmıştır.
Ar-Ge'ye dayalı, rekabetçi, yüksek katma değerli ve yüksek teknolojili ürünlerin üretiminin ve ihracatının artırılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Sektörde uluslararası rekabetçiliğin artırılmasına yönelik gerekli yatırımlar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.448) | ||
| Tedbir 448.1. Yüksek teknoloji yoğunluklu ürünlerin ihracatını özendirecek tedbirler alınacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Sektörel ticaret ve alım heyetleri düzenlenecek, Marka ve TURQUALITY® Destek Programlarının uygulaması sürdürülecektir. |
| Tedbir 448.2. Savunma elektroniğinde tasarımı ve üretimi yerli olarak gerçekleştirilen teknolojilerin sivil alandaki uygulamalara transferi ve ticarileşmesine yönelik destekler sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. 1501-Sanayi Ar-Ge Destek Programı ve 1507-KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı çağrılarına sunulan hem askeri hem de sivil amaçla kullanılabilen yenilikçi çift kullanımlı teknolojilerin geliştirilmesine yönelik projeler öncelikli olarak desteklenecektir. |
| 5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.450) | ||
| Tedbir 450.3. 6G teknolojilerine yönelik Ar-Ge ve yatırım çalışmaları yapılacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Yerli ve millî 6G teknolojisi uygulamaları çalışmaları desteklenecektir. |
| Yarı iletkenler ve bileşenleri teknolojilerinin geliştirilmesi sağlanacak ve bu alandaki yatırımlar desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.451) | ||
| Tedbir 451.1. Mikroelektronik alanında tasarım ve üretim altyapısının güçlendirilmesi sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Yeni kurulacak Yarı İletken Enstitüsü ve çip tesisi temiz oda kurulum işleri yürütülecektir. |
| Tedbir 452.1. Yapay zekâ ve nesnelerin interneti ekosistemlerinde kullanılan donanım ve yazılım ürünlerinin yerli imkânlarla üretilmesi desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, YÖK, İŞKUR, TÜBİTAK, Mesleki Yeterlilik Kurumu, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Süperiletken kuantum bilgisayar çipi ölçüm düzeyüğü kapsamında etkinlik düzenlenecektir. 2. Süperiletken kuantum bilgisayar çipi ölçüm düzeyüğü kurulması faaliyetleri kapsamında ölçüm düzeyüğü beş kübiti kapsayacak şekilde büyütülecektir. 3. İzole tek kübit çiplerin ölçümleri tamamlanarak yaşam süreleri ve kapı süreleri hesaplanacaktır. 4. Elmas bazlı kuantum ölçüm düzeyüğü kurulması kapsamında elmas üretim sistemi faaliyete alınacak ve bu sistemde üretilen elmaslar Optik Olarak Algılanan Manyetik Rezonans (ODMR) manyetometre ölçüm düzeyneğine yerleştirilerek manyetik alan ölçme hassasiyetleri belirlenecektir. 5. Süperiletken Kuantum Bilgisayar İşlemcisi Geliştirilmesi Projesi kapsamında beş kübitlik çip üretimi için faaliyetler yürütülecektir. 6. Hassasiyeti yüksek ve manyetik anomali tespiti ile denizaltı konumlama, mayın bulma gibi işlerde kullanılacak yerli kuantum manyetometreler geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir. 7. İleri Düzey Yapay Zekâ Uzmanı Hızlandırma Programı ile 3. ve 4. sınıf mühendislik bölümü öğrencileri ve çalışan genç mühendisler için modüler, projeye dayalı ve sektörlerle birlikte tasarlanmış bir hızlandırma hattı kurulacaktır. |
| Tedbir 454.1. Enerji depolama kapasitesinin artırılması ve daha ekonomik teknolojilerin geliştirilmesi için Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK | 1. Kurulu Bir Güneş Enerji Santralinde Üretilen Enerjinin Redoks Akış Bataryalarında Depolanması Projesi kapsamında EÜAŞ kampüs sahasına yeni bir redoks akış bataryası temini ve kurulumu yapılacaktır. 2. EÜAŞ merkez yerleşkesinde bulunan GES'ten üretilen enerjinin bir kısmının depolanması için 10 kW Vanadyum ve Lityum Batarya Depolama Sistemi tesis edilecektir. |
| Tedbir 454.2. Yenilenebilir enerji kaynakları için gerekli olan güç devreleri ve elektronik bileşenlerin ihtiyacı olan yarı iletken tasarımı ve üretimine yönelik çalışmalar teşvik edilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı | 1. Yenilenebilir enerji kaynakları için gerekli olan güç devreleri ve yarı iletken üretimine yönelik yatırımlar teşvik edilecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Üretim Endeksi | 2021=100 | 153,4 | 166,0 | 170,0 |
| İhracat | Milyar Dolar | 3,4 | 4,0 | 4,5 |
| İthalat | Milyar Dolar | 21,4 | 22,2 | 23,1 |
| İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay | Yüzde | 1,3 | 1,5 | 1,6 |
Kaynak: TÜİK, TCMB
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Makine sanayiinde 2025 yılı yurt içi üretimi 36,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiş olup üretim bir önceki yıla göre yüzde 0,2 artmıştır. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde üretim endeksi 97 olarak gerçekleşmiş olup 2025 yılının aynı dönemine göre yüzde 6 düşmüştür. Makine imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı 2025 yılında yüzde 68 olarak gerçekleşmiştir.
Makine sanayiinde ihracat 2024 yılındaki 18,5 milyar dolar düzeyinden 2025 yılında yüzde 0,5 artarak 18,6 milyar dolara yükselmiştir. Sektör ithalatı 2025 yılında yüzde 2,6 artarak 30,4 milyar dolar olmuştur. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde sektör ihracatı yüzde 5,2, ithalatı ise yüzde 1,9 artmıştır. Bir önceki yılın aynı dönemine göre maden, taş ocağı ve inşaat makineleri, diğer özel amaçlı makineler, tarım ve ormancılık makineleri, motor ve türbin ve genel amaçlı diğer makinelerin ihracatında yüksek oranlı artışlar gerçekleşmiştir. Yurt içi talebe bağlı olarak maden, taş ocağı ve inşaat makineleri ile akışkan gücü ile çalışan donanımların ithalatında yüksek oranlı artışlar kaydedilmiştir.
Makine sektöründe verimlilik ve dayanıklılık artırılarak rekabetçi ve teknoloji düzeyi yüksek üretim altyapısının geliştirilmesi, ikiz dönüşümün sağlanması ve ürün yerlileştirmesi ile küresel pazardan alınan payın artırılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Kamu alımları ve devlet yardımlarının sektörün gelişimine katkısı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.459) | ||
|
Tedbir 459.6. İşletmelerin dijital ve yeşil dönüşümleri yerli teknoloji ve teçhizatın geliştirilmesi ve kullanılması yoluyla desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları |
1. 1832-Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında üç yeni çağrı açılacaktır. 2. 1831-Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentörlük Çağrısı ve 1832- Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında önceki yıllarda açılan çağrılarda desteklenen projelerin izleme süreçleri yürütülecek ve çözüm ortaklarının performans değerlendirmeleri yapılacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Üretim Endeksi | 2021=100 | 105,7 | 100,5 | 104,5 |
| İhracat | Milyar Dolar | 18,6 | 19,2 | 19,8 |
| İthalat | Milyar Dolar | 30,4 | 32,2 | 33,1 |
| İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay | Yüzde | 7,2 | 7,3 | 7,3 |
Kaynak: TÜİK, TCMB
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Elektrikli teçhizat sektörü üretim endeksi, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama 114,7 olarak gerçekleşmiş ve 2025 yılının aynı dönemine göre yüzde 2,0 artmıştır. Sektörün kapasite kullanım oranı, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,9 puan azalarak yüzde 71,3 olarak gerçekleşmiştir.
Sektörün ihracatı, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,6 artarak 11,4 milyar dolara yükselmiştir. Aynı dönemde sektörün ithalatı yüzde 12,5 artarak 11,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
Alt sektörlerden elektrik motoru, jeneratör, transformatör ile elektrik dağıtım ve kontrol cihazlarının imalatında 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12,3 artarak 4,4 milyar dolara, ithalat ise yüzde 13,2 artarak 4,9 milyar dolara ulaşmıştır. Aynı dönemde kablolamada kullanılan teller ve kablolar ile gereçlerin imalatında ihracat yüzde 23,2 artarak 2,9 milyar dolar, ithalat ise yüzde 26,8 artarak yaklaşık 1 milyar dolar olmuştur. Ev aletleri imalatında ise ihracat bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 8,2 azalarak 3 milyar dolar olarak gerçekleşirken ithalat yüzde 11,2 artarak 1,7 milyar dolara ulaşmıştır.
Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği verilerine göre, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla altı ana beyaz eşya ürününde üretim yüzde 15, iç satışlar ise yüzde 6 azalmıştır.
Elektromekanik Sanayiciler Derneği (EMSAD) 2025 yılı elektromekanik sektör raporuna göre sanayide kilogram başına ihracat değeri yaklaşık 1,9 dolar iken elektrik üretim ve dağıtım ekipmanlarında 11,3 dolar, kablolarda ise 6,8 dolar olarak gerçekleşmiştir.
Elektrikli teçhizat sektöründe yüksek katma değerli ürünler üretilerek yerleşmenin artırılması, sürdürülebilirliğin sağlanması, uluslararası marka oluşturulması ve uluslararası ürün standartları hazırlanmasında söz sahibi olunması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Elektrikli teçhizat üretiminde teknolojik, sektörel ve kurumsal işbirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.461) | ||
| Tedbir 461.1. Elektrik üretim, iletim ve dağıtımında kullanılan, dış ticaret açığı verilen ürün ve ekipmanların yurt içinde üretilebilmesi için sektör paydaşları ile birlikte yol haritaları oluşturulacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı | 1. Elektrik üretim, iletim ve dağıtımında kullanılan, dış ticaret açığı verilen ürün ve ekipmanların yurt içinde üretilebilmesi için sektör paydaşları ile birlikte çalışmalar yapılarak yol haritası oluşturulacaktır. |
| Sektöre ilişkin mevzuat ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından gözden geçirilecek ve gerekli güncelleme yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.462) | ||
| Tedbir 462.1. kamu alımlarına ilişkin mevzuat sektörün ihtiyaçlarına göre verimlilik ve sürdürülebilirlik de göz önünde bulundurularak yeniden düzenlenecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S) | 1. İlgili yasal düzenlemelere ilişkin taslak tamamlanacaktır. |
| Tedbir 462.2. Elektrik teçhizatlarına ilişkin teknik düzenlemeler, konularında uzman kişilerin ve paydaş kurumların katılımı ile hazırlanacak ve güncellenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı | 1. Elektrik ve elektronik teçhizatlara yönelik ilgili AB teknik düzenlemeleri güncellenecektir. |
| Sektörün ihtiyaç duyduğu nitelikli yan sanayiinin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.464) | ||
| Tedbir 464.1. Elektrikli teçhizat yan sanayii kuruluşları envanteri oluşturulacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı | 1. Elektrik teçhizat yan sanayii üretimi yapan firmaların dahil olduğu kuruluşlara yönelik bir envanter hazırlanacaktır. |
| Tedbir 464.3. Ana sektör ve yan sanayii işbirlikleri desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) | 1. Başta otomotiv olmak üzere farklı sektörlerde ana sanayinin ihtiyaçlarına yönelik iş birlikleri artıralarak sürdürülecektir. |
| Sektörün döngüsel ekonomiye yönelik yol haritası belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.467) | ||
| Tedbir 467.1. Elektrikli ve elektronik eşya ve bileşenlerinde eko tasarım gerekliliklerinin uygulanması sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı | 1. Yeşil Mutabakat kapsamında yeni mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. 2. Yeni mevzuata yönelik bilgilendirme toplantıları düzenlenecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Üretim Endeksi | 2021=100 | 117,7 | 123,0 | 128,0 |
| İhracat | Milyar Dolar | 19,1 | 20,9 | 22,8 |
| İthalat | Milyar Dolar | 17,7 | 16,4 | 16,7 |
| İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay | Yüzde | 7,4 | 7,9 | 8,3 |
Kaynak: TÜİK, TCMB
(1) Gerçeleşme Tahmini
(2) Program
Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verilerine göre otomotiv sanayii yaklaşık 2,2 milyon adetlik kurulu üretim kapasitesine sahip olup hafif araç üretiminde dünyada 13'üncü, AB ülkeleri arasında ise 5'inci sırada yer almaktadır.
2025 yılında toplam otomotiv üretimi bir önceki yıla göre yüzde 4 artarak 1,42 milyon adede ulaşırken, otomobil üretimi yüzde 3,5 azalarak 872,5 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde ticari araç grubu üretimi yüzde 19 artmıştır. Toplam otomotiv pazarı ise yüzde 10 artarak 1,41 milyon adede, otomobil pazarı ise yüzde 11 artarak 1,08 milyon adede yükselmiştir.
2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde otomotiv sanayiinde üretim bir önceki yılın aynı dönemine göre gerilemiştir. Bu dönemde toplam otomotiv üretimi yüzde 8,1 azalarak 767,2 bin adet, otomobil üretimi ise yüzde 18,6 azalarak 424,6 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık ticari araç üretimi yüzde 9,3 artarak 342,5 bin adede ulaşmıştır.
2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde toplam otomotiv pazarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10,6 daralarak 661,2 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde ithal araçların toplam pazardaki payı yüzde 71,2'den yüzde 66,1'e gerilerken yerli araçların payı yüzde 28,8'den yüzde 33,9'a yükselmiştir.
Otomobil pazarı ise aynı dönemde yüzde 12 daralarak 502,7 bin adet olmuştur. İthal otomobillerin otomobil pazarındaki payı yüzde 70,4'ten yüzde 64,9'a düşerken yerli otomobillerin payı yüzde 29,6'dan yüzde 35,1'e yükselmiştir.
TÜİK verilerine göre sektörde ihracat 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde 2,9 artarak 22,9 milyar dolara yükselirken ithalat yüzde 13,0 azalarak 20,8 milyar dolara gerilemiştir. Üretim endeksi ise aynı dönemde ortalama
125,7 olarak gerçekleşerek yüzde 0,7 artmıştır. TCMB verilerine göre sektör kapasite kullanım oranı ise 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama yüzde 70,3 olarak gerçekleşmiş ve bir önceki yılın aynı dönemine göre 3,0 puan azalmıştır.
Gelişen küresel mobilite vizyonu çerçevesinde yeşil ve dijital dönüşüm sürecine uyum sağlanarak tasarımdan üretime tüm aşamalarda yerli tedarik ve teknolojik gelişmenin gerçekleştirilmesi, katma değerin artırılması ve markalaşmanın sağlanmasıyla sektörün uluslararası piyasalardan aldığı payın yükseltilmesi temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Otomotiv ana ve tedarik sanayiinde rekabet gücünü etkileyen yeni nesil üretim teknolojilerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.469) | ||
| Tedbir 469.1. Mobilite Araç ve Teknolojileri Yol Haritası çalışması tüm araç grupları ve gelişmeler doğrultusunda güncellenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK | 1. Mobilite Araç ve Teknolojileri Yol Haritası kapsamındaki eylem ve kritik projelerin gerçekleşmeleri ile nicel hedeflere ulaşma düzeyleri izlenecek ve gerekli güncellemeler yapılacaktır. 2. Otonom sürüş fonksiyonlarının güvenilirlik, tepki süresi ve operasyonel kararlılık açısından olgunlaştırılması çalışmaları yürütülecektir. 3. Kamera ve LiDAR sensör verilerinin düşük gecikmeli aktarımına yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 469.2. Hidrojen yakıt hücresi ve bileşenleri ile hidrojen temelli motorlara yönelik yatırım ve teknolojilerin geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları | 1. Hidrojen Temelli Karbon-Nötr İçten Yanmalı Motor Geliştirilmesi Projesi kapsamında jeneratör fazındaki çalışmalar devam edecektir. 2. Hidrojen treni geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 3. Hidrojen yakıt hücresi ve bileşen teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik üç adet yakıt hücresi testi yürütülecektir. |
| Tedbir 469.4. Araç şarj istasyonu teknolojisinin asgari şartları AB uygulamalarına uyumlu olarak belirlenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, EPDK, TÜBİTAK | 1. Elektrikli araçların doğru akım (DC) ve alternatif akım (AC) ile şarj esnasında şarj istasyonlarının performans testlerini gerçekleştirecek doğrulama cihazlarının tüm şarj istasyonu tiplerinde denenmesi ve ülkenin AC ve DC şarj istasyonu kabiliyetlerine uygun muayene kriterlerinin belirlenerek raporlanması gerçekleştirilecektir. 2. AC ve DC şarj istasyonlarının saha muayeneleri için geliştirilen taşınabilir cihaza, yazılımla kontrol edilebilen değişken yük cihazının entegre edilmesi sağlanacaktır. |
| Tedbir 469.5. Tüm araç gruplarını kapsayacak şekilde şarj altyapısı kurulumu için yol haritası belirlenecek ve devlet yardımları oluşturulacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, EPDK | 1. Şarj istasyonu yatırımı yapacak firmalar desteklenerek şebeke yaygınlığı artırılacaktır. |
| Otomotiv sanayii tedarik zincirinde tasarımdan üretime tüm aşamalarda yerli tedarikin ve katma değerin artırılması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.471) | ||
| Tedbir 471.2. Batarya, algılayıcı, elektronik kontrol üniteleri, elektronik gösterge, elektrikli motor sistemleri ve otomotiv yazılımı gibi alanlarda teknoloji ve üretim kabiliyetleri geliştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK | 1. AB destekli SAFELOOP ve STREAMS projeleri kapsamında kese tipi hücreler üretilecek ve testleri gerçekleştirilecektir. |
| Otomotiv sanayiine yönelik işgücü niteliğinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.473) | ||
| Tedbir 473.1. Müfredatın ve eğitim yöntemlerinin günümüz teknolojik gerekliliklerine uygun şekilde güncellenmesi sağlanacak, özel sektörün ülke rekabetçiliğine destek olacak şekilde yürüteceği programlar desteklenecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, TSE, İlgili Özel Sektör Kuruluşları | 1. Eğitim teknolojileri alanında projeleri olan girişimcilere çeşitli program ve etkinliklerle destek verilecektir. 2. Türk eğitim teknolojileri standartlarının belirlenerek uluslararası standartlarla uyumlaştırılması için TSE ile işbirliği yapılacaktır. 3. Eğitim teknolojilerinin kullanımına yönelik geliştirilen ürün ve hizmetlerin test süreçleri yürütülecek ve bu kapsamda atölye çalışmaları gerçekleştirilecektir. 4. Yapay zekâ destekli öğretmen asistanı platformu geliştirilerek öğretmenlerin kullanımına sunulacaktır. 5. Meslekî eğitim merkezleri çerçeve öğretim programları günümüz teknolojik gerekliliklerine uygun şekilde güncellenecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Üretim Endeksi | 2021=100 | 126,3 | 129,0 | 131,0 |
| İhracat | Milyar Dolar | 38,9 | 41,6 | 45,5 |
| İthalat | Milyar Dolar | 41,8 | 37,7 | 39,5 |
| İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay | Yüzde | 15,1 | 15,6 | 16,5 |
Kaynak: TÜİK, TCMB
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Raylı sistem araçlarının güvenli ve konforlu bir yolculuk imkânı sağlaması ve yük taşımacılığında ekonomik, verimli ve çevre odaklı fırsatlar sunması sebebiyle hem şehir içi hem şehirler arası ulaşımda raylı sistem araçları yaygın olarak tercih edilmekte ve bu nedenle küresel ölçekte raylı sistem araçlarına yapılan yatırımlar hızla artmaktadır. Türkiye'de demiryolu ve kentiçi ulaşım sektörlerinde artan kamu yatırımlarına paralel olarak önemli ölçüde çeken ve çekilen araç ihtiyacı bulunmaktadır. Bu doğrultuda, yerli raylı sistem araç sanayiinin geliştirilmesi ve üretilen araçlar ile demiryolu araç bileşenlerinin ihracatının artırılmasıyla ülke ekonomisine katkı sağlanması önem arz etmektedir.
Türkiye'de raylı sistem araç bileşenlerinin yerli üretiminde önemli bir kapasite oluşmakla birlikte söz konusu üretim kabiliyetleri farklı firmalara dağılmış durumdadır. Raylı sistem araçlarının talep tarafında ise belediyelerin, ilgili kamu kurumlarının ve demiryolu tren işletmecilerinin faydalanması amacıyla ortak raylı sistem araç standardı oluşturulması ihtiyacı bulunmaktadır.
Raylı sistem araçlarının yerli ve millî şekilde ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak üretilmesi amacıyla kurulan Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi AŞ (TÜRKAŞ)’nin millî demiryolu sanayisini hızlı bir şekilde geliştirmesi ve demiryolu araçları imalat sanayiinde küresel ölçekte bir marka konumuna gelmesi hedeflenmektedir. Bu doğrultuda TÜRASAŞ bünyesinde sekiz adet Millî Banliyö Tren Seti imalatı tamamlanarak Gaziantep Büyükşehir Belediyesine teslim edilmiş olup seri üretime devam edilmektedir. 13 adet 160 km/sa hıza uygun Millî Elektrikli Tren Seti imalatı tamamlanarak TCDD Taşımacılık AŞ'ye teslim edilmiş olup seri üretime devam edilmektedir. Bu projeden kazanılan tecrübeyle başlanan 225 km/sa hıza uygun Millî Hızlı Tren Seti Projesinin prototip üretimi tamamlanmış olup hat testleri ve sertifikasyon süreçleri devam etmektedir. Millî Hızlı Tren Seti seri üretimine 2027 yılında başlanacaktır. Yük taşımacılığı alanında ise 34 adet Millî Elektrikli Anahat Lokomotifi imalatı tamamlanarak TCDD Taşımacılık AŞ'ye teslim edilmiş olup seri üretime devam edilmektedir.
Yerli ve millî imkânlarla üretilen tren setleri mevcut hatlar ve hizmete alınacak olan Ankara-İzmir, Bandırma-Bursa-Osmaneli, Mersin-Gaziantep ile Halkalı-Kapıkule hatlarında kullanılacaktır. Ayrıca TÜRASAŞ'ın hâlihazırda üretmekte olduğu ve tasarım çalışmaları devam etmekte olan çeken ve çekilen raylı sistem araç üretimlerinin artırılması için kapasite artışı sağlayacak tesis, makine ve teçhizat yatırımları devam etmektedir. Bu kapsamda Türkiye'nin ilk hızlı tren fabrikası tamamlanmak üzere olup 2027 yılında üretime başlayacaktır.
Demiryolu ulaştırması ve kentiçi ulaşımda ihtiyaç duyulan raylı sistem araçlarının yerli imkânlarla tasarımı ve üretimi ile kritik bileşenlerindeki yerlilik oranının artırılması, yerli sanayinin Ar-Ge, tasarım ve üretim kabiliyetlerinin geliştirilmesi, her türlü raylı sistem araçlarının ve alt bileşenlerinin imalatı ile bakım ve onarımının yapılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Kamu alımlarının raylı sistemlerde yerli üretimi daha etkin destekleyecek şekilde kullanılması sağlanacak, tasarım ve Ar-Ge faaliyetleri teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.476) Tedbir 476.7. TÜRASAŞ bünyesinde devam eden yerli tasarım ve prototip çalışmaları tamamlanarak demiryolu sektörünün raylı sistem araç hiatiacı karşılanacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Altı Akslı (Coco) Millî Lokomotif Platformu Projesinde tasarım çalışmaları tamamlanarak prototip üretimine başlanacaktır. 2. Demiryolu Bakım Aracı Projesinde prototip üretimine başlanacaktır. 3. Manevra Lokomotifi Platformu Projesinde prototip üretimine başlanacaktır. |
| Ülkemizde üretilen raylı sistem araç ve bileşenlerinin sertifikalandırılabilmesi için dışa bağımlılığı ortadan kaldıracak çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.477) | ||
| Tedbir 477.2. Ülkemizde Karşılıklı İşletilebilirlik Teknik Şartnamesinin geçerli olmadığı yurt içi hatlarda işletilecek araçlar için ulusal kurallar belirlenecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. Yurt içi demiryolu taşımacılığında hiyıyaç duyulan demiryolu aracı tipleri İçin yerli ve millî endüstrinin üretim şartlarına ve emniyet gerekliliklerine uygun tip onay değerlendirme kriterlerine dair tebliğler hazırlanacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Hizmete Alınan TÜRASAŞ Marka Çeken Lokomotif ve Tren Seti Sayısı | Adet | 34 | 39 | 66 |
| Elektrikli Çeken (Anahat Lokomotifi + Tren Seti) Araç Sayısının Toplam Çeken Araç Sayısına Oranı | Yüzde | 34,8 | 38,9 | 41,0 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Küresel tarım ve gıda piyasaları jeopolitik gerilimler ve çatışmalar, ticaret politikalarındaki belirsizlikler, enerji ve gübre piyasalarında yaşanan dalgalanmalar, iklim değişikliği ve aşırı hava olayları ile lojistik ve tedarik zincirlerinde ortaya çıkan aksaklıkların etkisi altında şekillenmektedir. 2026 yılında özellikle Orta Doğu’da artan jeopolitik risklerin enerji ve gübre arzı ile uluslararası taşımacılık maliyetleri üzerindeki etkileri tarımsal üretim maliyetleri ve gıda fiyatlarına ilişkin riskleri artırmaktadır.
Küresel ölçekte tarımsal üretimin orta vadede artmaya devam etmesi beklenmekle birlikte, üretim artışının büyük ölçüde verimlilik artışına dayanacağı, uluslararası ticaretin arz ve talep dengesizliklerinin giderilmesindeki önemini koruyacağı ve gıda piyasalarının jeopolitik, iklimsel ve ekonomik şoklara karşı dayanıklılığının güçlendirilmesi ihtiyacının devam edeceğini öngörülmektedir. Bu çerçevede tarımsal üretimde kaynak kullanım etkinliği ve verimliliğin artırılması, kritik girdilerde tedarik güvenliğinin sağlanması, üretim ve ticaretin çeşitlendirilmesi, iklim değişikliğine uyumun güçlendirilmesi ve teknolojik dönüşümün hızlandırılması küresel tarım ve gıda politikalarının temel öncelikleri arasında yer almaktadır.
2025 yılında yüzde 8,5 oranında daralan tarımsal üretimin 2026 yılında yüzde 9,3 oranında artacağı tahmin edilmektedir. Tarımsal katma değerin GSYH içindeki ağırlığı 2025 yılında yüzde 5,2 seviyesinde gerçekleşmiş olup bu oranın 2026 yılında 5,3 seviyesine yükselmesi beklenmektedir.
Tarım sektöründe çalışanların toplam istihdam içindeki payı 2025 yılında yüzde 14 iken 2026 yılının ilk yarısında ortalama yüzde 13,4 olarak gerçekleşmiştir. Bu oranın 2026 yılı genelinde yüzde 13,7 olması beklenmektedir.
2025 yılında tarım ve gıda ürünleri ihracatı önceki yıla göre yaklaşık aynı seviyede kalarak 32,4 milyar dolar, ithalatı ise yüzde 19,0 oranında artarak 27,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Tarım ve gıda ürünlerinde net ihracat 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 45,5 oranında azalarak 5,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
Tarım ve gıda ürünleri ithalatında 2025 yılı itibarıyla yüzde 47,0 oranındaki payla Rusya, Brezilya, Ukrayna ve ABD ilk dört sırada yer almaktadır. İhracatta ise bitkisel ürünlerde Irak, Rusya ve Almanya, hayvansal ürünlerde Irak, Rusya ve Suriye, orman ürünlerinde Irak ve Hollanda, balık ve su ürünlerinde Rusya ve Japonya, işlenmiş gıda ürünlerinde ise Irak ve ABD önde gelen ülkeler arasında yer almaktadır.
TABLO II: 7- Tarım Sektöründe Büyüme, İstihdam ve Dış Ticaret Göstergeleri
| Gösterge | Yıllar | Yüzde Değişim | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2023 | 2024 | 2025 | 2025 (1) | 2026 (1) | 2023-2024 | 2024-2025 | 2025-2026 (1) | |
| Katma Değer (2) Tarım (3) | 121 324 | 127 546 | 116 666 | 32 060 | 35 267 | 5,1 | -8,5 | 10,0 |
| Katma Değer (4) Tarım (3) Tarımsal GSYH (Yüzde) | 1 731 103 6,4 | 2 595 331 5,8 | 3 309 161 5,2 | 874 625 3,2 | 1 288 940 3,5 | 49,9 | 27,5 | 47,4 |
| İstihdam (5) Tarım İstihdamı (3) Tarım İstihdamı (Yüzde) | 4 695 14,8 | 4 827 14,8 | 4 560 14,0 | 4 390 13,6 | 4 298 13,4 | 2,8 | -5,5 | -2,1 |
| İthalat (6) Bitkisel Üretim Hayvancılık Ormancılık Balıkçılık Gıda Ürünleri ve Içecek | 12 431 1 255 48 67 11 624 | 10 095 807 34 72 11 843 | 12 534 1 322 32 92 13 207 | 8 660 879 23 50 8 541 | 9 843 1 132 21 67 10 039 | -18,8 -35,7 -29,0 6,9 1,9 | 24,2 63,8 -5,9 28,0 11,5 | 13,7 28,8 -8,7 34,0 17,5 |
| Toplam İhracat (6) Bitkisel Üretim Hayvancılık Ormancılık Balıkçılık Gıda Ürünleri ve Içecek | 25 425 | 22 851 | 27 187 | 18 153 | 21 102 | -10,1 | 19,0 | 16,2 |
| Toplam | 30 897 | 32 397 | 32 391 | 20 624 | 21 563 | 4,9 | 0,0 | 4,6 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK
(1) Katma değer verileri ilk iki çeyrek toplamını, istihdam verileri ilk iki çeyrek ortalamasını, ithalat ve ihracat verileri ise Ocak-Ağustos dönemini kapsamaktadır. (2) Zincirlenmiş Hacim, Milyon TL, (3) Katma değer ve istihdam verileri Ocak-Haziran 2026 dönemine ait olup 2025 yılı karşılaştırması da aynı bazda yapılmıştır. (4) Cari Fiyatlarla, Milyon TL, (5) Bin Kişi, (6) Milyon Dolar
Not: Dış ticaret verilerinde ISIC Rev.4 esas alınmıştır.
Orman Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 7442 sayılı Kanun ile oluşturulan yasal çerçeve ve Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik doğrultusunda 1 Eylül 2024 tarihi itibarıyla planlı üretim dönemine geçilmiş olup üretim kararlarının ülke ve bölge ihtiyaçları, üretim potansiyeli ve kaynak kısıtları dikkate alınarak şekillendirilmesine yönelik uygulamalar sürdürülmektedir.
Tarımsal üretim planlamasının sağlıklı ve güncel verilerle desteklenmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı ile TÜİK işbirliğinde Genel Tarım Sayımı çalışmaları yürütülmüştür. Saha çalışmaları kapsamında 973 mahalde sayım bürosu oluşturulmuş, Bakanlık sistemlerinde kayıtlı olmayan yaklaşık 3,4 milyon hektar tarım arazisi Tarımsal Üretim Kayıt Sistemine re'sen kaydedilmiştir. Sayım sonuçlarının analiz edilerek 2026 yılı sonu itibarıyla kamuoyuyla paylaşılması öngörülmektedir.
Tarım arazilerinin korunması, planlı kullanılması ve sürdürülebilir yönetimine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla 4 Nisan 2026 tarihinde Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik ile Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur. Düzenlemelerle toprak ve arazi varlığının bilimsel esaslara göre belirlenmesi ve sınıflandırılması, tarımsal üretim potansiyeli yüksek alanların korunması ve arazilerin nitelik ve yeteneklerine uygun şekilde kullanılmasının sağlanması amaçlanmaktadır. Bununla birlikte tarım arazilerinin tarım dışı kullanımına ilişkin izin ve değerlendirme süreçleri ile toprak koruma uygulamaları yeniden düzenlenmiştir.
Tarım arazilerinin etkin kullanımına yönelik olarak üst üste iki yıl işlenmeyen arazilerin re'sen kiralanması uygulamasına başlanmıştır. Bu kapsamda 2026 üretim yılında 14 ilde yaklaşık 1.380 dekar arazi kiraya verilmiştir. Uygulamanın da etkisiyle 2024 yılında işlenmediği tespit edilen 29,5 bin hektar alanın 16,1 bin hektarında arazi sahipleri tarafından yeniden tarımsal üretime başlanmıştır.
20 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7584 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun hayvan hastalık tazminatına ilişkin hükümlerinde değişiklik yapılmıştır. Değişiklikle tazminat kapsamına, hastalık nedeniyle mecburi kesime tabi tutulan veya itlaf edilen hayvanların yanı sıra hayvansal ürün, yem, madde ve malzemelerin imhası ile nakliye ve dezenfeksiyona ilişkin giderler de eklenmiştir.
16 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle, nakil sırasında tespit edilen tanımlanmamış sığır, koyun ve keçiler için zorunlu kesim uygulaması kaldırılarak hayvanların küpelenip kayıt altına alınması, 30 gün süreyle karantinaya alınması ve programlı aşılamalarının tamamlanması uygulamasına geçilmiştir.
28 Şubat 2026 tarihinde İran'a yönelik saldırıların başlamasının ardından Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve bölgedeki üretim tesislerinin zarar görmesi, küresel gübre arzında aksamalara ve özellikle üre fiyatlarında artışa yol açmıştır. Küresel gübre piyasalarında yaşanan arz sorunlarına karşı yurt içi girdi arz güvenliğinin sağlanması amacıyla üre ve diğer temel gübrelerde yüzde 6,5 olan gümrük vergisi sıfırunmış, bazı gübreler ile gübre ham maddelerinin ihracatı kısıtlanmış ve alternatif tedarik kaynaklarına yönelik çalışmalara ivedilikle başlanmıştır. Ayrıca 8 Eylül 2026 tarihinde Rusya Federasyonu ile imzalanan Mineral Gübre Sevkiyatı Alanında Mutabakat Zaptı ile azotlu ve fosforlu gübreler ile amonyak tedarik imkânları artırılmıştır.
Gübre piyasasında arz güvenliğine yönelik tedbirlerin yanı sıra ürün güvenliği ve piyasa denetiminde risk esaslı yaklaşıma geçilmiştir. Piyasaya arz edilen gübrelerin teknik mevzuata uygunluğunun daha etkin kontrol edilmesi amacıyla Akıllı Piyasa Gözetimi ve Denetimi uygulaması hayata geçirilmiştir. Sistemle firma ve ürünlere ilişkin farklı göstergeler üzerinden risk skorları oluşturularak yüksek riskli ürün ve firmaların denetimlerde önceliklendirilmesi sağlanmıştır.
Bitki koruma ürünlerinin hatalı ve gereğinden fazla kullanımının önlenmesi amacıyla reçetelendirme, satış, uygulama ve kayıt süreçlerini üretici kayıt sistemleriyle elektronik ortamda bütünleştiren B-Reçete Sistemi kurulmuş ve 1 Temmuz 2026 itibarıyla 81 ilde uygulanmaya başlanmıştır.
İklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin izlenmesi ve erken uyarı kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla Tarımsal Kuraklık İzleme Sistemi (TAKİS) oluşturulmuştur. Sistem aracılığıyla tarımsal kuraklığın ülke genelinde uydu verileri kullanılarak yedi günlük periyotlarla izlenmesi sağlanmaktadır. Sistemin tahmin kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla 2027 yılında yapay zekâ yöntemlerinden yararlanılarak kuraklık koşullarının 1-4 hafta önceden tahmin edilmesine yönelik çalışmaların başlatılması planlanmaktadır.
Bitki sağlığı ve karantina uygulamalarının etkinliğinin artırılması amacıyla 6 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Bitki Karantinası Yönetmeliğiyle bitki, bitkisel ürün ve diğer maddelerin ülkeye giriş ve çıkışlarında uygulanacak bitki sağlığı kontrolleri ve karantina tedbirleri yeniden düzenlenmiştir. Yönetmelik kapsamında giriş ve çıkış
işlemlerinin Bitki Karantinası Kayıt ve Takip Sistemi üzerinden elektronik ortamda yürütülmesi, resmî kontrollerin belge, beyan ve bitki sağlığı kontrolü aşamalarında gerçekleştirilmesi ve gerekli durumlarda elektronik bitki sağlık sertifikalarının kullanılması hükümda altına alınmıştır.
Zirai mücadele uygulamalarında kullanılan alet ve makinelerin etkinliğinin artırılması amacıyla Adana, Antalya ve Manisa'da söz konusu alet ve makinelerin kontrol ve kalibrasyonlarının yapılacağı üç pilot test istasyonu kurulmuştur. Bu istasyonlarla pestisitlerin doğru ve etkin kullanımının sağlanması, kalıntı ve üretim maliyetlerinin azaltılması, çevre ve insan sağlığının korunması ve AB uygulamalarına uyumun güçlendirilmesi hedeflenmiştir.
Zararlı organizmalarla mücadelede kimyasal mücadeleye alternatif biyolojik ve biyoteknik yöntemlerin kullanımının yaygınlaştırılmasına devam edilmektedir. Kahverengi kokarcayla biyolojik mücadele kapsamında 2025 yılında yaklaşık 1,2 milyon adet samuray arısı üretilerek 40 ilde doğaya salınmış, 2026 yılında üretim 1,8 milyon adede yükselmiş ve yaklaşık 1,7 milyon adet parazitoitin salımı gerçekleştirilmiştir.
Akdeniz meyve sineğiyle mücadelede pestisit kullanımının azaltılması amacıyla kısır böcek salım tekniği uygulanmaktadır. Bu kapsamda 2025 yılında 16,5 milyon steril böcek üretilerek salınmış ve 45 ilde zararlı popülasyonu takip edilmiştir. 2026 yılında üretim kapasitesi artırılarak 68,1 milyon steril erkek birey üretilmiş ve 29,5 milyon bireyin saha salımı gerçekleştirilmiştir. Uygulamanın daha geniş alanlara yaygınlaştırılması amacıyla yeni bir üretim merkezinin kurulmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Patates siğil hastalığı nedeniyle üretimi kısıtlanan alanlarda karantina süresinin tamamlanmasının ardından yeniden patates üretimi yapılabilmesi amacıyla hastalığa dayanıklı çeşitlerle kontrollü üretim gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda 2025 ve 2026 yıllarında toplam 38,1 bin dekar güvenlik kuşağında kontrollü üretime başlanmış olup üretime açılan alanlarda sürvey, kontrol ve izleme faaliyetleri sürdürülmektedir.
Kenevirin kontrollü üretiminin geliştirilmesi ve katma değerli ürünlere dönüştürülmesinin sağlanması amacıyla 31 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik ile Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik kapsamında lif, tohum ve sap üretiminin yanı sıra tıbbi ve sağlık ürünleri ile uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ve destek ürünlerinde kullanılmak üzere çiçek ve yaprak üretimine ilişkin esaslar belirlenmiştir. Söz konusu Yönetmeliklerle üretimin ekim ve dikimden hasada kadar kontrol altında yürütülmesi ile elde edilen ürünlerin işlenmesi, ihracatı, ruhsatlandırılması, takip sistemlerine kaydı, izin ve satışına ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Gıda alanında yeni teknolojiler ve ürünlerin piyasaya arzına yönelik mevzuat çerçevesinin geliştirilmesi kapsamında 20 Mayıs 2026 tarihinde Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği yayımlanmıştır. Yönetmelikle Türkiye'de daha önce önemli ölçüde tüketim geçmişi bulunmayan veya yeni üretim süreçleri, teknolojiler ya da yeni kaynaklar kullanılarak elde edilen gıda ve gıda bileşenlerinin piyasaya arzına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
Sözleşmeli üretimde üretici ve alıcıların karşı karşıya kaldığı üretim ve piyasa risklerinin azaltılması amacıyla sözleşmeli üretim kapsamındaki ürünlerde tarım sigortası zorunlu hale getirilmiş ve sigorta primlerinde farklı ürünler için ilave yüzde 10-15 oranında indirim sağlanmıştır.
Tarım ürünleri fiyatlarının sağlıklı oluşumunun sağlanması ve gıda arz zincirinin etkinliğinin artırılması amacıyla kayıt sistemlerinin güçlendirilmesi, lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması ve yaş meyve-sebze tedarik zincirindeki lojistik altyapının geliştirilmesi çalışmalarına devam edilecektir. Paketleme, nakliye, depolama ve perakende satış süreçlerinde standartların geliştirilmesi ile toptancı hallerinin modernizasyonu ve daha etkin çalıştırılmasına yönelik faaliyetlerin sürdürülmesi planlanmaktadır.
2025 yılı itibarıyla 24 milyon hektar tarım arazisinin 16,5 milyon hektarını ekilen, 2,9 milyon hektarını nadasa bırakılan, 754 bin hektarını sebze yetiştirilen ve 3,8 milyon hektarını meyvecilik, bağcılık ve zeytin ağaçları için ayrılan alanlar oluşturmaktadır.
İklim değişikliği, kuraklık ve su kıtlığının etkilerinin belirginleşmesi, toprak bozunumu, erozyon risklerinin artması ve kentleşme ile sanayi ve enerji yatırımlarının arazi talebini artırması, tarım arazilerinin korunmasını ve sürdürülebilir kullanımını gıda arz güvenliği bakımından daha önemli hale getirmektedir. Bu çerçevede tarım arazilerinin amaç dışı kullanımının önlenmesi, toprak ve su kaynaklarının birlikte değerlendirilerek arazi kullanım planlarının tamamlanması, toprakların üretim kapasitesinin korunması ve geliştirilmesi ile atıl ve nadas alanlarının üretime kazandırılması önem taşımaktadır. Bunun yanı sıra iklim değişikliğinin etkilerine karşı toprakların organik madde ve su tutma kapasitesini artıran uygulamaların yaygınlaştırılması, erozyon ve arazi bozulumuyla mücadelenin güçlendirilmesi ve tarımsal üretiminin toprak kabiliyeti ile kullanılabilir su varlığını gözeten havza bazlı bir yaklaşımla planlanması önceliğini korumaktadır.
Tarım sektöründe işletmelerin küçük ölçekli, parçalı ve dağınık arazi yapısı üretim maliyetlerini artırmakta, tarımsal mekanizasyonun ve modern üretim tekniklerinin etkin kullanımını güçleştirmekte ve sulama yatırımlarından sağlanan faydayı sınırlandırmaktadır. Bu kapsamda yürütülen arazi toplulaştırma çalışmalarında, toplulaştırması tamamlanan alanın 2026 yılı sonunda 9,9 milyon hektara, tescili tamamlanmış toplulaştırma alanının ise 8,2 milyon hektara ulaşması beklenmektedir. 2027 yılında 180 bin hektar alanda toplulaştırma çalışmasının başlatılması ve 603 bin hektar alanda tescil işlemlerinin tamamlanması planlanmaktadır. Toplulaştırma çalışmalarının sulama yatırımları ve tarla içi geliştirme hizmetleriyle eş zamanlı yürütülmesi, tarım arazilerinin etkin kullanımının sağlanması ve işletme ölçeğinden kaynaklanan verimlilik kayıplarının azaltılması açısından önem taşımaktadır.
Tarım arazilerinin korunmasının yanı sıra toprak özelliklerinin belirlenmesi ve arazi kullanım kararlarının güncel ve güvenilir verilere dayandırılması önemini korumaktadır. Bu doğrultuda detaylı toprak etüt ve haritalama çalışmalarının sürdürülmesi, toprak veri tabanının geliştirilmesi ve arazi kullanım planlarının tamamlanması, tarım arazilerinin mevcut durumunun, kullanımındaki değişimlerin ve arazi bozulumunun düzenli olarak izlenmesine yönelik bilgi altyapısının güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, arazi kullanım planlarının hazırlanmasına yönelik olarak 2024 yılında 755 bin hektar alanda detaylı