sağlamak amacıyla 2025 yılında kurulan Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu, çalışmalarına devam etmektedir.
Küresel uzay ekonomisi büyümeye hızla devam etmekte olup ülkemizde de bu alandaki çalışmalar önem kazanmıştır. Özellikle yer gözlem ve haberleşme uydusu geliştirme alanında önemli aşamalar kaydedilmiştir. 2026 yılı itibarıyla Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi projesi kapsamında İMECE-2 ve İMECE-3 uydularının geliştirme faaliyetleri devam etmektedir. Ayrıca Ay Araştırma Programının ilk aşaması olan AYAP-1 Projesinde Ay'a ulaşması planlanan uzay aracının geliştirme ve kritik uzay teknolojilerine yönelik doğrulama, entegrasyon ve test faaliyetleri planlanan takvim doğrultusunda sürdürülmektedir. Uzay aracının 2027 yılında fırlatılması planlanmaktadır. Dünyanın en saygın uzay etkinliklerinden biri olan Uluslararası Uzay Kongresi (IAC) 2026 yılında ülkemiz ev sahipliğinde düzenlenmiştir. Son yıllarda bu gelişmelere ek olarak, önümüzdeki dönemde ülkemizin uzay ekosisteminin daha da güçlendirilmesi, küresel uzay pazarından giderek daha fazla pay alınması, uzay girişimleri için odaklı finansman araçları geliştirilmesi, uzaya erişim ve uzayın kullanımında bağımsızlığın artırılması, uzay alanında uluslararası işbirliklerinin ve uzayın toplum yararına kullanılması imkânlarının geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
Bilgi üretmeye yönelik sorgulama, araştırma, öğrenme, geliştirme istek ve düşünce sistematiğini tüm düzeylerde yaygınlaştıran, katma değeri yüksek ürün ve hizmet geliştirme kapasitesini artıran, toplumsal zorluklara çözüm üreten, ikiz dönüşümü destekleyen, insan odaklı, çevik, işbirliğine dayalı, etkin işleyen bir bilim, teknoloji ve yenilik ekosistemi oluşturmak temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Ar-Ge insan kaynağı kapasitesi ve niteliği güçlendirilecek, araştırma kariyerlerinin çekiciliği ve sürdürülebilirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.544) | ||
| Tedbir 544.1. Doktora ve doktora sonrası araştırmacılar için çalışma ve araştırma imkânları iyileştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Araştırma imkânlarının geliştirilmesi kapsamında yurt dışı doktora sırası ve sonrası araştırma burs programlarına yönelik en az bir çağrıya çıkılacaktır. |
| Tedbir 544.2. Araştırma deneyimine sahip nitelikli insan kaynağının artırılmasını teminen kamu destekli Ar-Ge projelerinde daha fazla lisans, yüksek lisans ve doktora bursiyerinin yer alması sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Doktora öğrencilerinin Ar-Ge projelerinde yer almasının teşvik edilmesi amacıyla Lisansüstü Bursları Performans Programı çağrıya açılarak başvuru ve destek süreçleri yürütülecektir. 2. Stajyer Araştırmacı Burs Programı kapsamında yıl içerisinde çağrıya çıkılacak ve program kapsamında desteklenen bursiyerlerin projelerde yer alması sağlanacaktır. |
| Tedbir 544.3. Üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların özel programlarla desteklenmesine devam edilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Uluslararası Lider/Genç Araştırmacılar Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Ulusal Lider Araştırmacılar Programı ve Ulusal Genç Liderler Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. |
| Tedbir 544.4. Sanayide ihtiyaç duyulan doktora derecesine sahip nitelikli insan kaynağının üniversite sanayi işbirliğiyle yetiştirilmesi sağlanacak ve doktoralı araştırmacı istihdamı teşvik edilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Sanayi Doktora Programı kapsamında doktora öğrencileri desteklenecek ve sanayide doktoralı araştırmacı istihdamının artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 544.5. Özel sektör Ar-Ge merkezlerine sağlanan devlet yardımlarında farklılaşan oranlarda doktoralı araştırmacı istihdam sayısı şartı getirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Ar-Ge merkezlerinde doktora mezunu personel istihdamının artırılmasına yönelik çalışma yapılacaktır. |
| Tedbir 544.6. Yurt dışındaki yetkin akademisyen ve araştırmacılara yönelik ülkemizde tam veya kısmı zamanlı çalışma imkânlarının çeşitlendirilmesi, işbirlikleri ile ortak projeler geliştirilmesi sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Konuk veya Akademik İzinli Bilim İnsanı Destekleme Programları yılda altı defa başvuruya açılmak üzere çağrıya çıkılacak olup başvuru ve destek süreçleri yürütülecektir. 2. Yurt Dışı Bilim İnsanı Davet Programı ile yurt dışında bulunan akademisyenlerin ülkemizdeki çalıştay, sempozyum vb. etkinliklere katılımları sağlanacaktır. 3. Uluslararası bilim diplomasi faaliyetleri kapsamında ortak burs programları yürütülecek, bu programlarla lisansüstü ve doktora sonrası araştırmacıların Türkiye'de akademik çalışmalar yapmaları sağlanacaktır. 4. Yurt dışında görev yapan Türk bilim insanların Türkiye'deki araştırmacı ve kuruluşlarla ortak proje geliştirmelerini desteklemeye yönelik bilim diasporası çağrısı açılacaktır. |
Üniversitelerin bilimsel araştırma kapasitesi artırılacak, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerindeki rolleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.545)
| Tedbir 545.1. Yüksek katma değerli üretimi destekleyecek nitelikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin gerçekleştirebilmesi için araştırma üniversitesi programı güçlendirilecek, bu programa dâhil üniversitelerin özel desteklerle kapasiteleri artırılacaktır. | YÖK (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler | 1. Araştırma Üniversitesi Destek Programı çerçevesinde araştırma üniversitelerinin Ar-Ge kapasiteleri ve niteliklerinin artırılmasına yönelik performans odaklı desteklere devam edilecektir. |
| Tedbir 545.5. Bilimsel araştırma projelerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Bilimsel araştırma projeleri kapsamında üniversiteler arasında koordinasyon güçlendirilecektir. |
| Temel bilimlerde nitelikli araştırmacı insan gücü kapasitesi ve araştırma faaliyetleri, öncelikli sektörler ve teknoloji alanlarındaki ihtiyaçlara yönelik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.546) | ||
| Tedbir 546.2. Temel ve uygulamalı alanlarda katma değer açısından yüksek etki yaratması muhtemel öncül araştırma projeleri desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Avrupa Araştırma Konseyi Projeleri Güçlendirme Desteği Programı yıl boyunca başvuruya açık olacak şekilde çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. |
| Tedbir 546.3. Bilim alanlarında nitelikli çalışmalar ile öncü ve çiğir açıcı araştırmaları desteklemek ve araştırmacı insan gücü kapasitesini artırmak için genç araştırmacılara yönderlik desteği sağlanacak, ulusal ve uluslararası eğitim ve araştırma temalı bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. Araştırmacılar arasında bilimsel işbirliği ağlarının kurulması, öncelikli Ar-Ge ve yenilik konularında kritik kitlenin oluşturulması, bilgi ve deneyim paylaşımının artırılması, genç araştırmacıların yetiştirilmesi için ağ programı yürütülecektir. |
| Toplum genelinde bilim, teknoloji, yenilik kültürünün yaygınlaştırılması, farkındalığın artırılması, bilim ve teknolojiye olan merakın teşvik edilmesi ve nitelikli insan kaynağının erken yaşlardan itibaren geliştirilmesi teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.547) | ||
| Tedbir 547.1. Bilim ve teknolojiye ilgili ve yetenekli gençlere teknoloji atölyelerinde ücretsiz eğitimler ve etkinlikler sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, TÜBİTAK, STK'lar | 1. Deneyap Teknoloji Atölyelerinde teknoloji üretme yetkinliği yüksek genç bireyler yetiştirilmesi amacıyla verilen teknoloji eğitimlerine devam edilecektir. |
| Tedbir 547.2. Bilim ve teknoloji alanında fuarlar, yarışmalar, festivaller, sergiler, etkinlikler ve atölyeler desteklenmeye devam edilerek teknoloji farkındalığının artırılması sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığına yürütülmekte olan teknoloji yarışmaları ve etkinlikleri, bilim merkezleri, atölyeler gibi desteklere devam edilecektir. |
| Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çalışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548) | ||
| Tedbir 548.1. Araştırma altyapılarının başta öncelikli sektörler ve kritik teknolojiler olmak üzere Ar-Ge kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Kritik teknoloji alanlarında araştırma altyapısı projelerinin kurulumuna ve geliştirilmesine devam edilecektir. |
| Tedbir 548.2. 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında sağlanan destekler altyapıların performansları dikkate alınarak artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, TÜBİTAK | 1. Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamındaki mevcut altyapıların destek ve izleme süreçlerine devam edilecek ve raporlanacaktır. |
| Tedbir 548.5. Araştırma altyapılarının erişilebilirliğinin artırılması amacıyla hazırlanan veri tabanı gözden geçirilerek etkinliği ve faydasının artırılmasına ve araştırma altyapılarının ulusal ihtiyaçları karşılamasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, YÖK, TENMAK, TÜBİTAK, TÜSEB, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Araştırma altyapılarının erişilebilirliğinin artırılması kapsamında hazırlanan veri tabanının ihtiyaçlar doğrultusunda iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Kamunun yönlendirici ve kolaylaştırıcı etkin rolüyle, ikiz dönüşümü destekleyen ve toplumsal zorluklara yönelik çözümler üreten ürün ve teknoloji platformlarının yaygınlaştırılması ve etkisinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.550) | ||
| Tedbir 550.1. Başta yeşil dönüşüm olmak üzere ihtiyaç duyulan teknolojilerin yerli imkânlarla geliştirilmesi amacıyla hedef odaklı, platform bazlı teknoloji tabanlı ulusal girişimler başlatılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması, Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı gibi açılacak çağrılar ile ihtiyaç duyulan kritik bileşenleri, cihazları, malzeme ve modelleri geliştirmek üzere araştırma altyapılarının, özel sektör Ar-Ge merkezleri ve kamu Ar-Ge birimleri ile işbirliği içinde oluşturduğu teknoloji platformları desteklenecektir. |
| Tedbir 550.2. Üniversite, özel sektör ve kamu işbirliğinde geliştirilen platformlara yönelik temel araştırmadan nihai ürüne kadar olan süreci kapsayan destek modelleri geliştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında özel sektör öncülüğünde, üniversite ve kamu işbirliğiyle ihtisaslaşmış Ar-Ge ve Yenilik Platformları oluşturulacak, bu platformlar aracılığıyla Ürünleştirme Yol Haritaları (ÜYH) hazırlanarak yeşil dönüşüme yönelik ürün veya ürün grubu geliştirilmesine yönelik Ürünleştirme Programları (ÜPG) desteklenecektir. |
| Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasındaki işbirlikleri yoluyla bilgi ve teknoloji transferinin artırılmasına yönelik destek mekanizmaları uygulanacak ve arayüz yapılarının kurumsal kapasiteleri geliştirilerek etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.551) | ||
| Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazlı destekler sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programı çerçevesinde TTO'lar hedef ve performans odaklı olarak desteklenecektir. |
| Tedbir 551.7. Akademik teşvik sistemi, bilgi ve teknoloji transfer faaliyetlerini önceliklendirecek şekilde gözden geçirilecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Akademik teşvik sistemi bilgi ve teknoloji transferini, araştırma çıktılarının ticarileştirilmesini ve üniversite-sanayi işbirliklerini önceliklendirecek şekilde güncellecektir. |
| Yeni ve derin teknolojik ürünlerin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesine hız kazandırmaya yönelik destek miktarı ve çeşitliliği artırılacak, mevzuat iyileştirmesi yapılacak ve desteklerin kamu alımları mekanizmalarıyla tamamlayıcılığı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.552) | ||
| Tedbir 552.1. Öncelikli sektörler başta olmak üzere firma iş ortaklıkları yüksek teknolojili Ür-Ge ve ticarileştirmesinin desteklendiği Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması Programı yaygınlaştırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında açılacak Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması (SAYEM) Yeşil Dönüşüm Çağrısı ile bu alandaki faaliyetler desteklenecektir. |
| Tedbir 552.3. Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan ve patentle korunan teknolojilerin lisanslama veya devir yoluyla Türkiye'de yerleşik firmalara aktarılmasına yönelik sağlanan destekler yaygınlaştırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, TÜSEB, TÜRKPATENT, Üniversiteler | 1. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafından etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Yeni teknolojilerin geliştirilmesi adına Ar-Ge merkezlerine patent veri tabanlarının kullanımı ve patent araştırmasına ilişkin eğitimler verilecektir. 3. Sağlık teknolojileri alanında girişimci adaylarına yönelik iş modeli ve prototip geliştirme, fikri mülkiyet ve regülasyon süreçlerine ilişkin eğitim ve yönderlik faaliyetleri yürütülecektir. 4. TÜSEB Teknoloji Transfer Ofisi bünyesinde fikri ürünlerin başvuru, değerlendirme ve patentleme süreçleri desteklenecektir. |
| Tedbir 552.5. Öncelikli sektörlerde ihtiyaç duyulan kritik bileşenlerin, cihazların ve malzemelerin ihtiyaç makamı kamu kurumlarının eş finansmanıyla geliştirilmesi ve kamu alımlarının etkin bir araç olarak kullanılması sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Kamu kurumlarında ihtiyaç duyulan kritik bileşenlerin, cihaz ve malzemelerin ihtiyaç makamı kamu kurumlarının eş finansmanıyla geliştirilmesine yönelik projeler desteklenecektir. |
Yenilikçi girişimcilik desteklenecek, büyük işletmeler ile girişimciler arasındaki Ar-Ge işbirlikleri artırılacak ve büyük firmaların sektörlerindeki yeni girişimlerin kurulma ve büyüme aşamalarında destek olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.553)
| Tedbir 553.1. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları çeşitlendirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı kapsamında çağırılar açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. |
| Tedbir 553.2. Bir milyar dolar ve üzeri değerlemeye sahip firma olma adayı ve uluslararası rekabet gücü yüksek teknoloji girişimlerinin kurulması ve gelişmesi özendirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK | 1. Teknoloji ve yenilik odaklı ölçeklenebilir iş modeline sahip girişimlere yönelik Dijital Şirket Platformu hayata geçirilecektir. |
| Yüksek katma değerli üretimi destekleyecek nitelikte öncül araştırma ve teknolojiler teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.554) | ||
| Tedbir 554.1. Alanında öncül bilimsel ve teknolojik bilgi üreten ulusal veya uluslararası firmaların Türkiye'de kuracağı Ar-Ge laboratuvarları desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK | 1. Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programı çerçevesinde THS 1-4 aralığındaki Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir. |
| Başta AB ülkeleriyle olmak üzere Ar-Ge faaliyetleri, araştırma altyapıları ve araştırmacı insan gücü bakımından ikili, bölgesel ve çok taraflı işbirlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.555) | ||
| Tedbir 555.1. Bilim, teknoloji ve yenilik alanında küresel ve bölgesel ortak araştırma programlarından etkin bir şekilde faydalanılacak ve uluslararası karar alma mekanizmalarında ülkemizin güçlü temsili sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK | 1. Küresel ve bölgesel nitelikte olan çok taraflı işbirliği platformlarına ve ortak araştırma çağırılarına dâhil olunacak, uluslararası kuruluşların karar alma organlarında temsiliyet sağlanacaktır. 2. Türk Devletleri Teşkilatı üye ve gözlemci ülkeleri arasında ortak araştırma ve yenilik projelerinin desteklenmesine yönelik çok taraflı işbirliği mekanizması geliştirilecektir. |
| Tedbir 555.2. AB Araştırma ve Yenilik Çerçeve Programlarına nitelikli projeler yoluyla katılımın sağlanması ve programların geri dönüş oranının artırılmasına yönelik tanıtım, bilgilendirme ve kapasite geliştirme çalışmaları ile destek ve ödül programları gerçekleştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Ülkemizin Ufuk Avrupa Programından yararlanma kapasitesinin artırılmasına yönelik çeşitli bilgi günü, konferans ve çalışmaya gibi faaliyetler düzenlenecektir. |
| Tedbir 555.3. Uluslararası araştırma altyapı iş ortaklıklarına katılım konusundaki mevzuat ve mevcut uygulamalar iyileştirilerek söz konusu iş ortaklıklarına katılım artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Araştırma Altyapıları İçin Avrupa Strateji Forumu (ESFRI) ve Avrupa Araştırma Altyapısı Konsorsiyumları (ERIC) faaliyetlerine katılım sağlanacak, ülkemiz altyapılarının bu işbirliği ağlarına entegre olması için girişimler artırılacaktır. |
| Tedbir 555.4. Stratejik ülkelerle ikili ve çoklu Ar-Ge ve yenilik işbirlikleri desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Ulusal öncelikler ve kritik teknoloji alanları doğrultusunda, stratejik ülkelerin ulusal fonlama kuruluşlarıyla ortak Ar-Ge ve yenilik projelerinin desteklenmesine yönelik çalışmalar yapılarak ikili ve çok taraflı çağrılar açacaktır. 2. BM Teknoloji Bankası ile işbirliğinde, en az gelişmiş ülkelerin öncelikli teknoloji ihtiyaçlarının Türkiye'nin Ar-Ge ve yenilik ekosistemi aracılığıyla karşılanmasına yönelik uluslararası ortak Ar-Ge ve yenilik mekanizması geliştirilecektir. |
| Sağlık teknolojileri, uzay teknolojileri, yarı iletken teknolojileri, nadir toprak elementleri ve kutup araştırmaları gibi stratejik alanlarda Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri geliştirilerek sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.556) | ||
| Tedbir 556.1. Aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti gibi sağlık teknolojilerinde Ar-Ge projeleri ile katma değer yaratabilecek ürünlerin geliştirilmesi sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, TÜSEB, Üniversiteler | 1. Ulusal sağlık sisteminin ihtiyaç duyduğu öncelikli tıbbi ürün ve teknolojilere yönelik fizibilite ve tarama çalışmaları yapılarak aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti gibi ürün odaklı projeler desteklenecektir. 2. Aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti ve yazılım teknolojilerine yönelik açılacak çağrılar kapsamında özel sektör ile katma değeri yüksek ürün adaylarının ticarileşme süreçleri desteklenecektir. 3. Tanı ve klinik karar desteğine yönelik yapay zekâ tabanlı sistemlerin geliştirilmesi ile bu sistemlerin klinik doğrulama ve performans değerlendirme çalışmalarına yönelik ulusal kurum ve kuruluşlarla ortak çalışmalar yürütülecektir. 4. İstanbul Deneysel Araştırma Geliştirme ve Eğitim Merkezi (İDEA)'nin fiziki ve insan kaynağı kapasitesi artırılacak ve ülkemizde büyük hayvan testlerinin yapılabildiği uluslararası referans merkezine dönüştürülmesi sağlanacaktır. |
| Tedbir 556.2. Başta Ay Araştırma Projesi ile yerli ve milli uydu geliştirme projeleri olmak üzere ülkemizin uzay alanında teknoloji üretme kabiliyeti artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TUA, TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Ay Görevi Projesi kapsamında geliştirilen uzay aracı fırlatılacaktır. 2. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü bünyesindeki yer istasyonu ve elektrikli itki altyapılarının geliştirilmesine devam edilecektir. 3. Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi Projesi kapsamında İMECE-2 Uydusu entegrasyon, çevresel test ve fırlatma hazırlıkları tamamlanacaktır. |
| Tedbir 556.3. Çip endüstrisinde Ar-Ge, tasarım, üretim ve ticarileştirme kabiliyetleri geliştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK | 4. İMECE-3 Uydusu sistem entegrasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 5. Uzay Havası Uygulama Merkezi (UHUM)'nin kurulması için gerekli ön çalışmalar başlatılacaktır. 1. TÜBİTAK BİLGEM bünyesindeki mevcut altyapı geliştirilerek ülkemizin bu alandaki kapasitesi artırılacaktır. 2. Entegre devre tasarımına yönelik Rekabet Öncesi İşbirliği projeleri desteklenecektir. |
| Tedbir 556.4. 2023-2035 yıllarını kapsayan Ulusal Kutup Bilim Stratejisi hedefleri doğrultusunda, her yıl Ulusal Kutup Bilim Seferleri (TAE ve TASE) ile birlikte kutup bilimleri alanında bilimsel etkinlikler ile eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenerek, kutup araştırmaları özelinde insan kaynağını artırma çalışmaları gerçekleştirilecek ve kurumsal altyapı geliştirilerek ülkemizin her iki kutup bölgesinde de uluslararası konumu güçlendirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK | 1. On Birinci Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-XI) düzenlenecek ve bilimsel projeler yürütülecektir. 2. Yedinci Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi (TASE-VII) gerçekleştirilecek ve bilimsel projeler yürütülecektir. |
| Ülkemizde Milli Teknoloji Hamlesinin gerçekleştirilmesine yönelik yapay zekâ, nesnelerin interneti, artırılmış gerçeklik, büyük veri, siber güvenlik, ileri malzeme, robotik, mikro/nano/opto-elektronik, biyoteknoloji, hidrojen teknolojileri, yenilenebilir enerji teknolojileri, batarya teknolojileri, genom düzenleme, karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri, yeni nesil nükleer reaktörler, füzyon, kuantum, algılayıcı teknolojileri ve katmanlı imalat teknolojilerine ilişkin gerekli Ar-Ge altyapısının tesis edilmesi ve ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.557) | ||
| Tedbir 557.1. Kritik teknoloji alanlarında ülkemizin teknoloji üretme kapasitesi geliştirilmesi için projeler desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TENMAK, TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Nükleer Reaktör Geliştirilmesi Çağrısı ile III+ ve IV. nesil reaktör teknolojilerini içeren yenilikçi reaktörler olmak üzere mikro reaktör, küçük modüler reaktör veya farklı güç aralığındaki reaktörlere yönelik ve yeni nesil akıllı robot teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik rekabet öncesi işbirliği projeleri desteklenecektir. 2. Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı kapsamında açılacak çağrılar ile araştırma altyapılarının, özel sektör Ar-Ge merkezleri ve kamu Ar-Ge birimleri ile işbirliği içinde oluşturduğu yüksek teknoloji platformları desteklenecektir. |
| Tedbir 557.3. Kritik teknoloji alanlarında yenilik faaliyetinde bulunan araştırmacı ve girişimcilerin yenilikçi ürün ve teknolojilerini düzenleyici otoriteler ile işbirliğinde test etmelerine imkân tanıyacak düzenleyici test ortamlarının oluşturulması sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler | 1. Yenilikçi ürün ve teknolojiler için deney alanları oluşturulacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 (1) | 2026 (2) | 2027 (3) |
|---|---|---|---|---|
| Ar-Ge Harcamalarının GSYH'ya Oranı (4) | Yüzde | 1,46 | 1,73 | 1,89 |
| Ar-Ge Harcamalarında Özel Sektörün Payı | Yüzde | 64,8 | 65,9 | 66,4 |
| Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge Personeli Sayısı (4) | Kişi | 310 473 | 369 691 | 403 409 |
| Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Araştırmacı Sayısı | Kişi | 250 453 | 289 658 | 311 505 |
| Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Doktora veya Eşdeğeri Eğitim Seviyesine Sahip Ar-Ge Personeli Sayısı | Kişi | 65 820 | 74 798 | 79 736 |
| Hakemli Dergilerdeki Yayın Sayısı | Adet | 99 588(5) | 102 944 | 106 414 |
Kaynak: TÜİK, Scimago Journal and Country Rank (Erişim Tarihi: 30.09.2026)
(1) 2024 verisidir. (2) Gerçekleşme Tahmini, (3) Program, (4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Araştırma, Geliştirme ve Yenilik Programının performans göstergelerinden biridir. (5) 2025 yılı Scimago Journal and Country Rank verisidir.
Esnaf ve sanatkârların çoğunluğunu oluşturduğu KOBİ'ler, 2024 yılı sonu itibarıyla toplam girişimlerin yüzde 99,6'sını, istihdamın yüzde 68,5'ini, ihracatın yüzde 29,6'sını oluşturmaktadır. Ar-Ge harcamaları içinde KOBİ'lerin payı 2024 yılında yüzde 28,8'dir. KOBİ'lerin rekabet gücünün geliştirilmesi, yetkin insan kaynağına ve finansmana erişimlerinin kolaylaştırılması, yenilikçilik becerilerinin artırılması, ortak iş ve proje geliştirme yeteneklerinin güçlendirilmesi gerekmektedir. Ortak iş yapma kültürüne, sermaye birikimine ve gelir dağılımına olumlu katkılar sağlayan kooperatifçiliğin geliştirilmesi de önem arz etmektedir.
TABLO II: 17- Kurulan ve Kapanan İşletme Sayısı
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı | 333 235 | 210 521 | 287 624 | 323 480 | 193 222 |
| Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı | 125 598 | 88 731 | 120 005 | 120 423 | 82 669 |
| Kurulan Şirket Sayısı | 141 324 | 128 982 | 116 028 | 113 779 | 75 814 |
| Kapanan Şirket Sayısı | 23 719 | 26 153 | 31 300 | 33 270 | 18 284 |
| Kurulan Gerçek Kişi Ticari İşletme Sayısı | 26 082 | 18 962 | 15 612 | 17 972 | 11 542 |
| Kapanan Gerçek Kişi Ticari İşletme Sayısı | 25 154 | 33 439 | 18 893 | 16 286 | 11 307 |
| Kurulan Kooperatif Sayısı | 1 983 | 3 174 | 2 674 | 1 848 | 979 |
| Kapanan Kooperatif Sayısı | 1 165 | 1 069 | 1 207 | 1 276 | 555 |
Kaynak: Ticaret Bakanlığı, TOBB
(1) Ağustos ayı itibarıyladır.
Ağustos 2026 itibarıyla bankacılık sistemi içinde kullandırılan KOBİ kredi miktarı 7.498 milyar TL olup toplam krediler içindeki payı 2009 yılındaki yüzde 21 seviyesinden yüzde 26,64'e yükselmiştir.
TABLO II: 18- Esnaf ve Sanâtkarlar Kredi Kefalet Kooperatifleri Kefalet Kredileri
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı | 1 056 406 | 850 593 | 801 600 | 774 389 | 756 603 |
| Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL) | 90 530 | 131 699 | 248 394 | 297 213 | 756 603 |
Kaynak: Ticaret Bakanlığı
(1) Ağustos ayı itibarıyladır.
17 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 9436 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda esnaf ve sanatkârlara kredi ve kefalet kooperatiflerinin kefaletiyle veya doğrudan 2025-2027 döneminde sağlanacak faiz indirimli kredilerin kıstasları belirlenmiştir. 31 Ağustos 2026 itibarıyla kredi bakiyesi mevcut olan esnaf ve sanatkâr sayısı 756.603, kredi bakiyesi ise 310,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Kredi üst limitleri 2026 yılı Temmuz ayı itibarıyla işletme kredilerinde 1,5 milyon TL, yatırım kredilerinde ise 3,5 milyon TL olarak belirlenmiştir. Kredilere ilişkin son düzenlemelerle makine ve teçhizat alımları ile ikinci el araç alımları yatırım kredileri kapsamına alınmıştır. Kredi ve kefalet kooperatiflerinin çalışma bölgeleri genişletilmiştir. 2026 yılı başından itibaren yürürlüğe girmesi öngörülen kredilere ait yüzde 33'lük faturalandırma zorunluluğu bir yıl süreyle ertelenmiştir. Vergi ve sosyal güvenlik borcu bulunan esnaf ve sanatkârların kredilerden faydalanabilmelerine yönelik düzenleme yapılmıştır. Danışmanlık ve yönderlik programını bitiren esnaf ve sanatkârlara yüzde 60 faiz sübvansiyonu ile kredi kullanılmaya başlanmıştır.
Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES) kapsamında 2020 yılından itibaren kadın kooperatiflerine hibe destekleri sağlanmaktadır. Söz konusu Program çerçevesinde, 2020-2025 döneminde 848 kooperatifin 907 projesi için toplam 151,5 milyon TL tutarında destek kararı alınmıştır. 2026 yılı KOOP-DES Programı kapsamında nitelikli personel istihdamı desteği üst limitlerinde de önemli artışlar kaydedilmiştir.
Hazine destekli kefalet uygulaması kapsamında Ağustos 2026 döneminde kefalet kullandırımı 13,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde özkaynaktan sağlanan kefaletlerle 59.316 KOBİ'nin, 70.374 kredi talebi değerlendirilerek 184,8 milyar TL krediye karşılık 148,5 milyar TL kefalet desteği verilmiştir.
Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler nedeniyle Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa illerinde faaliyet gösteren işletmelerde hasar ve gelir kaybı meydana gelmiştir. Deprem bölgesinde faaliyet gösteren KOBİ'lerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için Dünya Bankası ve Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansından (JICA) kredi temin edilmiş ve Deprem Sonrası Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Destek Programı kapsamında toplam 69.951 işletmeye hasar durumları dikkate alınarak 22,4 milyar TL destek ödemesi yapılmıştır.
AB ve Alman Federal Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Bakanlığı (BMZ) tarafından sağlanan fon kapsamında 2023-2026 döneminde toplam 3.755 işletmeye yaklaşık 3,5 milyar TL destek sağlanmıştır.
TABLO II: 19- KGF AŞ Tarafından Verilen Kefalet ve Oluşturulan Kredi Hacmi
| 2022 (1) | 2023 (1) | 2024 (1) | 2025 (1) | 2026 (2) | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| KGF AŞ Öz Kaynak | İşletme Sayısı | 3 191 | 6 865 | 10 107 | 84 602 | 59 316 |
| Kefalet Sayısı | 3 323 | 7 377 | 11 799 | 107 333 | 70 374 | |
| Kefalet Hacmi (Milyon TL) | 2 370 | 11 014 | 27 272 | 180 754 | 148 484 | |
| Kredi Hacmi (Milyon TL) | 2 962 | 13 767 | 34 098 | 225 941 | 184 788 | |
| Hazine Kaynaklı Kefalet | İşletme Sayısı | 36 123 | 59 523 | 2 637 | 3 870 | 2 372 |
| Kefalet Sayısı | 56 958 | 95 209 | 3 481 | 4 959 | 2 911 | |
| Kefalet Hacmi (Milyon TL) | 67 234 | 150 250 | 12 002 | 19 773 | 13 604 | |
| Kredi Hacmi (Milyon TL) | 78 829 | 184 190 | 14 275 | 23 509 | 16 359 | |
| Toplam | İşletme Sayısı | 39 314 | 66 388 | 12 744 | 88 472 | 61 688 |
| Kefalet Sayısı | 60 281 | 102 586 | 15 280 | 112 292 | 73 285 | |
| Kefalet Hacmi (Milyon TL) | 69 604 | 161 264 | 39 274 | 200 527 | 162 088 | |
| Kredi Hacmi (Milyon TL) | 81 791 | 197 957 | 48 373 | 249 449 | 201 147 |
Kaynak: KGF AŞ
(1) Yıl sonlarına ait TCMB döviz alış kuru kullanılmıştır. Veriler ilgili yıllara ait toplam kullandırımları ifade etmektedir.
(2) Ocak-Ağustos dönemi itibarıyladır.
KOSGEB İşletme Değerlendirme Raporu 2023 yılından itibaren Findeks Platformu üzerinden erişime açılmıştır. İşletmeler yalnızca kendi raporunu değil, aynı zamanda ilgili işletme yetkilisinin onay vermesi durumunda diğer işletmelerin de raporunu temin edebilmektedir. 2021-2025 dönemi verilerini içeren KOSGEB İşletme Değerlendirme Raporunun yeni versiyonu hazırlanarak Eylül 2026 itibarıyla erişime açılmıştır.
TABLO II: 20- KOSGEB Destek Programları
| DESTEK PROGRAMLARI | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İşletme Sayısı | Destek Tutarı (Bin TL) | İşletme Sayısı | Destek Tutarı (Bin TL) | İşletme Sayısı | Destek Tutarı (Bin TL) | İşletme Sayısı | Destek Tutarı (Bin TL) | |
| Stratejik Ürün Destek Programı | 17 | 12 198 | 115 | 114 965 | 43 | 10 027 | 8 | 11 731 |
| KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı | 51 | 33 547 | 57 | 495 981 | 185 | 429 473 | 189 | 350 483 |
| Girişimci Destek Programı (İş Kurma Desteği) | - | - | 10 226 | 197 970 | 20 005 | 412 603 | 983 | 29 489 |
| Girişimci Destek Programı İş Geliştirme Desteği | - | - | 141 | 83 293 | 1 514 | 1 365 716 | 1 223 | 873 554 |
| KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı | - | - | - | - | 15 | 8 023 | 57 | 42 655 |
| YÖNDE - Yönderlik Ve Değerlendirme Destek Programı | - | - | 4 | 90 | 1 961 | 38 966 | 1 060 | 21 454 |
| Kapasite Geliştirme Destek Programı | - | - | - | - | 348 | 151 308 | 1 355 | 1 709 252 |
| Küresel Rekabetçilik Destek Programı | - | - | - | - | 3 | 2 711 | 23 | 46 878 |
| Teknoloji Merkezi Destek Programı | - | - | - | - | - | - | 1 | 3 878 |
| İstihdamı Koruma Destek Programı | - | - | - | - | 15 520 | 7 953 805 | 20 562 | 9 482 495 |
| Toplam (2) | 68 | 45 745 | 10 543 | 892 299 | 39 594 | 10 372 632 | 25 461 | 12 571 869 |
Kaynak: KOSGEB
(1) Ocak-Ağustos dönemidir.
(2) Net işletme sayısı ve destek tutarını ifade etmektedir.
KOSGEB tarafından TEKMER Destek Programı ve Teknoloji Merkezi Destek Programı kapsamında kurulan TEKMER'ler, girişimcilere ve işletmelere iş kurma süreçlerinde iş geliştirme, mali kaynaklara erişim, yönetim, danışmanlık, yönderlik, ofis ve ağlara katılım gibi hizmetler sağlamakta olup Ağustos 2026 itibarıyla sayıları 45'e ulaşmıştır. Teknoloji Merkezi Destek Programı Hızlandırma Desteği kapsamında açılan COP31 çağrısına yapılan TEKMER ve TGB başvurularının dokuzu onaylanmıştır.
TABLO II: 21- KOSGEB Girişimcilik Eğitimleri ve Girişimcilik Desteği Alan İşletmeler
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Girişimcilik Eğitimi Katılımcı Sayısı | 154 092 | 113 412 | 94 043 | 95 988 | 50 803 |
| Girişimcilik Desteği Alan İşletme Sayısı | 33 341 | 21 739 | 17 954 | 22 467 | 2 296 |
Kaynak: KOSGEB
(1) Ocak-Ağustos dönemidir.
TÜBİTAK teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerinin katma değer ve nitelikli istihdam sağlama potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmesi amacıyla girişimcilerin fikir aşamasından pazara kadar olan faaliyetlerinin desteklenmesi doğrultusunda hibe destek şeklinde başlatılan Bireysel Genç Girişim (BiGG) Programında değişikliğe gidilerek yatırım tabanlı destek verilmeye başlanılmış ve destek üst limiti 450 bin TL'den 900 bin TL'ye çıkarılmıştır. 2023 yılında Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı Uygulama Esasları yürürlüğe girmiş ve bu kapsamda Türkiye Kalkınma Fonu ile BiGG Fonu kurulmuştur.
TABLO II: 22- TÜBİTAK Girişimcilik Destekleri
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Başvuru Sayısı | 3 437 | 2 885 | 3 685 | 4 496 | 2.844 |
| Desteklenen Girişimci Sayısı | 281 | 153 | 251(2) | 210 | - |
| Destek Miktarı (Milyon TL) (3) | 295,98 | 518,25 | 324,9 | 255,12 | - |
Kaynak: TÜBİTAK
(1) Ocak-Eylül dönemidir.
(2) Desteklenen Girişimci Sayısı, 2024-1 ve 2024-2 BİGG Yatırım Çağrıları kapsamında desteklenen girişimci sayısıdır.
(3) Yıl İçinde Aktarılan Destek Miktarı Toplamı (2026 sabit fiyatlarıyla)
OSB'lerde Yer Alan Parsellerin Tamamen veya Kısmen Tahsislerine İlişkin 2 Haziran 2021 tarihli Cumhurbaşkanı Kararındaki düzenlemeler doğrultusunda OSB'lerde atıl kalan sanayi parsellerine yatırımcıların yönlendirilmesi ve OSB'lerin canlandırılması hedeflenmekte, OSB'lerde 2,7 milyon olan mevcut istihdamın 3,5 milyona çıkarılması öngörülmektedir.
Yatırımcılarımıza uluslararası standartlarda yatırım ortamı sağlayan OSB'lere, küçük sanayiciye daha sağlıklı koşullarda çalışma ve kendilerini geliştirme imkânı sağlayan küçük sanayi sitelerine (KSS) ve yatırımları ülkemize yönlendirmek amacıyla endüstri bölgelerine (EB) ilişkin çalışmalara devam edilmektedir. 2026 yılında dört OSB'ye (Elazığ Kovancılar, Kastamonu Araç İhsangazi, Kırıkkale Balışeyh, Balıkesir Kepsut) tüzel kişilik kazandırılarak toplam OSB sayısı Eylül 2026 itibarıyla 373'e ulaşmıştır. Kredi desteğiyle tamamlanan OSB sayısı 256'ya çıkmış, KSS sayısı ise 511 olmuştur. Eylül 2026 itibarıyla toplamda ilan edilmiş 59 endüstri bölgesi bulunmaktadır. Planlı sanayi bölgelerinin yeşil ve dijital dönüşüme uygun yapılanması sağlanarak yatırımcıların yatırım yeri ihtiyaçlarının hızlı ve ekonomik olarak karşılanabilmesine yönelik çalışmalar yürütülmekte olup OSB ve KSS projeleri için (kamulaştırma dâhil) 2026 yılında yaklaşık 34 milyar TL olan başlangıç ödeneğinin 2027 yılında 53 milyar TL'ye çıkarılması öngörülmektedir.
Eylül 2026 itibarıyla TGB sayısı 115'e, faaliyette olanların sayısı 97'ye, TGB'lerde faaliyet gösteren işletme sayısı ise 13.452'ye yükselmiştir.
TABLO II: 23- OSB ve TGB Bilgileri
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Tamamlanmış OSB Sayısı | 220 | 229 | 240 | 256 | 268(2) |
| OSB'lerde Üretime Geçilen Parsel Sayısı (3) | 57 397 | 58 305 | 59 227 | 59 931 | 61 266 |
| OSB'lere Kullanıldığına Kamu Kaynağı (Milyon TL) (4) | 108 008 | 111 212 | 116 086 | 192 004 | 5 807 |
| Faal TGB Sayısı | 81 | 81 | 91 | 93 | 97 |
| TGB'lere Faaliyet Gösteren İşletme Sayısı | 8 422 | 10 071 | 11 316 | 12 065 | 13 452 |
| TGB'lere Kullanıldığına Kamu Kaynağı (Milyon TL) (4) | 250 | 541 | 772 | 790 | 350 |
Kaynak: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
(1) Eylül ayı itibarıyladır.
(2) Gerçekleşme Tahmini
(3) Mevcut OSB'lerdeki Üretime Geçen Parsel Sayısı
(4) 2026 yılı fiyatlarıylaştır.
IPA kapsamında yürütülen Rekabetçi Sektörler Programı ile KOBİ'lerin ve girişimcilerin rekabet gücünün artırılmasına yönelik Ar-Ge ve yenilik, dijital dönüşüm, ortak kullanım ve test altyapıları ile girişimcilik ekosisteminin geliştirilmesi desteklenmektedir. IPA II döneminde yaklaşık 260,1 milyon avro bütçeli 43 proje ile araştırma, üretim, dijital dönüşüm ve test altyapılarının güçlendirilmesine ve KOBİ'lerin teknoloji ve yenilik kapasitesinin artırılmasına katkı sağlanmıştır. IPA III döneminde ise sanayinin yeşil ve dijital dönüşümü, araştırma ve yenilik kapasitesinin geliştirilmesi ve AB değer zincirleriyle entegrasyonun güçlendirilmesi odağında toplam 58,5 milyon avro bütçeli 16 proje programlanmıştır.
Dijital Avrupa Programı kapsamında Türkiye'den 118 kurum ve kuruluş 14,3 milyon avro destekle 21 projede yer almıştır. Program, özellikle KOBİ'lerin dijital dönüşümünü hızlandırmakta ve Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM) aracılığıyla sekiz konsorsiyuma 7,5 milyon avro hibe sağlayarak işletmelerin teknolojiye erişimini güçlendirmektedir.
Türkiye teknoloji girişimciliği ekosistemine 2025 yılında 306 yatırım turunda 589 milyon dolarlık yatırım yapılmıştır. Aralık 2020'de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından kurulan ve 475 milyon TL büyüklüğündeki Teknoloji ve İnovasyon Fonu (TİF), büyüme potansiyeli taşıyan, teknoloji ve inovasyon tabanlı faaliyetler yürüten ve finansman ihtiyacı olan firmalara girişim sermayesi desteği sağlamaya devam etmektedir. 2026 yılının başında fonun büyüklüğü 745 milyon TL'ye yükselmiştir. TİF, girişim sermayesi fonlarına "fonların fonu" olarak yatırım yapmakla birlikte girişim şirketlerine de doğrudan yatırım yapmaktadır. Fonun yatırım dönemi iki yıl daha uzatılmış olup fon yatırımlarına 2027 yılı sonuna kadar devam edecektir. TİF kapsamında Eylül 2026 itibarıyla 19 teknogirişime toplam 7,15 milyon dolar doğrudan yatırım gerçekleştirilmiş, ayrıca üç farklı girişim sermayesi fonuna toplam 4,5 milyon avro yatırım taahhüdünde bulunulmuştur. Bu taahhüdün 4,23 milyon avrodan fazlası girişim sermayesi fonlarına girişim şirketlerine aktarılmak üzere yatırılmıştır.
Türkiye Tech Visa, teknoloji alanında kritik uzmanlıklara sahip yetenekler ile yenilikçi iş modelleri ve teknolojiye dayalı çalışmaları olan teknogirişimlere özel bir davet programıdır. Program, hem uluslararası yetenekleri hem de teknogirişimleri kapsayacak şekilde tasarlanmış ve Türkiye'nin teknoloji ekosistemine önemli bir katkı sağlamıştır. Bu program ile alanında başarılı yetenekler ve teknogirişimlerin Türkiye teknoloji ekosisteminin bir parçası olmasının hızlandırılması ve ülkemizde faaliyet göstermelerinin kolaylaştırılması hedeflenmektedir. 16 Eylül 2024'te lansmanı yapılan program kapsamında bugüne kadar
135 kabul verilmiş, 60 teknogirişim kurulmuş ve Eylül 2026 itibarıyla toplam 634 teknogirişim başvurusu alınmıştır.
TEKNOFEST kapsamında gerçekleştirilen girişim zirvesinde her yıl küresel girişimciler, yatırımcılar, yönderler ve kurumsal firmalar bir araya getirilerek Türkiye girişimcilik ekosistemine katkı sağlanmaktadır.
Yalın ve dijital dönüşüm uygulamalarını yenilikçi düşünce anlayışıyla bütüncül olarak koordine etmek, sanayi, eğitim ve danışmanlık hizmetleri alanındaki mevcut eksikliklerini gidermek amacıyla Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezleri (Model Fabrikalar) Projesi başlatılmış ve Ankara, Bursa, Konya, Kayseri, Gaziantep, Mersin, Adana, İzmir, Samsun, Eskişehir, Denizli ve Kocaeli illerinde söz konusu merkezlerin kurulum süreci tamamlanarak başta KOBİ'ler olmak üzere işletmelere eğitim ve danışmanlık hizmeti sunulmaya başlanmıştır. Tüm Model Fabrikalarda bugüne kadar toplam 701 firmada Öğren-Dönüş çalışması, 220 firmada yalın proje uygulama çalışması tamamlanmıştır. Model Fabrikalar tarafından 819 firmaya deneyimsel eğitim verilmiş, 3.000'in üzerinde farkındalık eğitimi hizmeti sunulmuştur. Ayrıca Ankara, Bursa, Konya ve Kayseri illerinde yer alan Model Fabrikaların dijital dönüşüm altyapısı kurulum çalışmaları tamamlanmıştır. Malatya, Sakarya, Trabzon ve Tekirdağ illerinde dört yeni Model Fabrikanın kurulum işlemleri devam etmektedir.
Girişimcilik ve KOBİ desteklerinin kapsam, çeşitlilik ve miktarlarındaki artışlar, esnaf ve sanatkârlara sağlanan krediler, kredi kefalet sisteminde ve bankacılık sistemindeki KOBİ kredilerindeki artış gibi hususlar birlikte değerlendirildiğinde, sektörde önemli gelişmeler sağlandığı görülmektedir. Girişimcilik ekosisteminin geliştirilmesi, sağlanan desteklerin yenilikçi ve büyüyen/büyüme potansiyeli olan girişimlere odaklanması ve izleme-değerlendirme sistemlerinin geliştirilmesiyle etki analizleri yapılması sonucunda sektörün gelişimi daha da hızlanacaktır.
Kamunun teknoloji girişimcilik ekosistemindeki rolünün yalnızca finansman ve teşviklerle sınırlı kalmaması, girişimcilerin karşılaştığı kuruluş ve erken dönem faaliyet süreçlerinin de sadeleştirilmesi amacıyla Dijital Şirket Modeli geliştirilmektedir. Model kapsamında kimlik doğrulamadan şirket sözleşmesinin hazırlanması ve elektronik imzalanmasına, ticaret sicili, vergi, sosyal güvenlik ve elektronik tebligat işlemlerinden banka hesabı açılışı ve e-Fatura süreçlerine kadar farklı kurumlar nezdinde yürütülen işlemlerin tek bir dijital akışta bütünleştirilmesi öngörülmektedir. Dijital Şirket Modeline yönelik hukuki altyapının oluşturulması konusunda da önemli bir adım atılmış, 2026 yılında yürürlüğe giren 7582 sayılı Kanun ile Teknoloji Geliştirme Bölgeleri kapsamında kuluçka girişimcisi olmaya hak kazanmış girişimciler tarafından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına belirlenecek Dijital Şirket tanımına uygun olarak kurulan ve işletilen şirketlere, kuruluş tarihinden itibaren üç yıla kadar oda ücret ve aidatlarından muafiyet sağlanmıştır.
KOBİ ve girişimcilerin niteliklerini dikkate alan odaklı politikalar aracılığıyla finansmana erişim imkânlarının, kurumsal gelişimlerinin ve verimliliklerinin artırılması, yenilikçilik kapasitelerinin ve ölçeklerinin büyütülmesi, tedarik zincirlerinde daha güçlü bir biçimde yer almalarının sağlanması, ihracat, yenilikçilik ve rekabetçilik düzeylerinin yükseltilerek daha etkin ve verimli olarak büyümeye ve istihdama katkılarının artırılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| KOBİ'lere yönelik beşeri sermaye güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.559) | ||
| Tedbir 559.2. Örgün eğitimdeki girişimcilik müfredatı finansal okuryazarlık, mevzuat bilgisi, dijital teknolojiler, e-ticaret, pazarlama gibi konulardaki ihtiyaçlar dikkate alınarak gözden geçirilecek, uygunluk değerlendirmesine imkân sunan uygulamalı girişimcilik eğitimleri yaygınlaştırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. Örgün eğitimdeki öğrencilerin girişimcilik becerileri geliştirilecek, teknogirişim projelerine teknik destek verilecektir. |
| Tedbir 559.3. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yapılacak mesleki eğitim merkezleri ve meslek liselerinin yer seçiminde OSB'ler öncelikli olarak değerlendirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. Sektör içi okul, sektöre entegre okul, bölge okulu ve ihtisaslaşmış meslek liselerinin yaygınlaştırılması sağlanacaktır. |
| Tedbir 559.4. Teknoloji alanında kritik uzmanlıklara sahip yetenekler ile yenilikçi iş modelleri ve yüksek teknolojiye dayalı işletmesi olan yabancı girişimcilere karşılıklılık ilkesi çerçevesinde vize uygulaması kolaylaştırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı | 1. Türkiye Tech Visa Programı için hedef ülke ve bölgeler ile girişimci, uzaktan çalışan teknoloji profesyoneli ve yatırımcı segmentleri dikkate alınarak bütüncül uluslararası tanıtım ve entegrasyon faaliyetleri yürütülecektir. |
| Girişimcilik ekosisteminde işbirliği yapma kültürü yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.560) | ||
| Tedbir 560.3. KOBİ'ler ve üniversitelerin birlikte hazırlayacakları projelerin desteklenmesi sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler | 1. KOBİ'ler ve üniversitelerin ortak şekilde başvurabileceği programlar kapsamında proje başvuruları alınacak ve kabul edilen projeler için destek sağlanacaktır. |
| KOBİ'ler, ölçeğini büyütmesi, sürdürülebilir bir yapıya kavuşması ve küresel düzeyde daha rekabetçi bir konum kazanması amacıyla desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.561) | ||
| Tedbir 561.1. KOBİ ve girişimciler hızlı büyüme, teknoloji odaklı ihracat yapma, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterme, verimlilik artırma gibi kriterler çerçevesinde odaklı bir yaklaşımla desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı | 1. Teknogirişim Rozeti'ne sahip firmaların kamu destekleri, teşvikler, ulusal ve uluslararası tanıtım faaliyetleri ile kamu alımlarında önceliklendirilmesine yönelik uygulama süreçleri geliştirilecektir. 2. Kümelenme Destek Programı kapsamında hayata geçirilecek kümelenme teşebbüsleri desteklenecek ve bu girişimlerin başarı kriterleri izleme-değerlendirme faaliyetleriyle yakından takip edilecektir. |
| 3. KOBİ'lerin üretim kapasitelerini artırmalarına, ölçek büyütme yatırımlarını gerçekleştirmelerine ve küresel rekabet ortamında dayanıklılıklarını güçlendirmelerine yönelik desteklere devam edilecektir. | ||
| Tedbir 561.6. Teknogirişimciler tarafından oluşturulan ürünlerin DMO bünyesindeki Tekno Katalog platformu gibi araçlarla entegrasyonunu sağlayarak bu ürünlerin ticarileşme ve markalaşma süreçleri hızlandırılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, DMO | 1. Tekno Katalog Platformu girişimcilerin kamu alımları yoluyla ticarileşmesinin sağlanması amacıyla yüksek teknoloji ve yenilik, ekosistem, girişimcilik odaklarında geliştirilecektir. 2. TGB'lerde faaliyet gösteren teknoloji şirketlerine yönelik tanıtım ve eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. |
| Finansmana erişim kolaylaştırılacak, alternatif ve yenilikçi finansman yöntemleri yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.562) | ||
| Tedbir 562.1. Yatırım bankacılığı, kurumsal ve bireysel girişim sermayesi, kitle fonlaması, etki yatırımcılığı, melek yatırımcılık gibi alternatif ve yenilikçi finansman imkânları güçlendirilecek ve kullanımları yaygınlaştırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK | 1. Teknogirişimlerin finansmana erişimini kolaylaştırmak üzere girişim sermayesi fon çağrıları, fonların fonu mekanizmaları, eş yatırım ve alternatif finansman araçlarına yönelik uygulama ve koordinasyon çalışmaları yürütülecektir. |
| Tedbir 562.3. Kredi garanti sistemi geliştirilecek ve girişimlerin yenilikçi iş modelleri ile Ar-Ge ve yenilik projelerinin finansmanında kullanımı yaygınlaştırılacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Katılım Finans Kefalet AŞ, Kredi Garanti Fonu AŞ, İhracatı Geliştirme AŞ | 1. Hazine destekli kefalet sistemi kapsamındaki kredi garanti kuruluşlarının kapasitelerinin ve işbirliklerinin geliştirilmesi yönündeki faaliyetlere ve ilgili alanlarda destek paketi çalışmalarına devam edilecektir. |
| Esnaf, sanatkâr ve kooperatiflerin değişen ekonomik ve sosyal şartlara uyum sağlayacak şekilde rekabetçilikleri ve kapasiteleri geliştirilecek, denetim sistemleriyle şeffaflık ve güvenilirlikleri artırılacak, işbirliği ve ortak çalışma kültürünün yaygınlaşması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.563) | ||
| Tedbir 563.3. Hazine destekli kullandırılan kredilerde imalat sektörüne, ihracata, markalaşmaya, e-ticarete yönelen esnaf ve sanatkârlara sağlanan devlet yardımlarının etkinliği artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. İmalat sektörü, ihracat, markalaşma, e-ticaret alanlarında faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar için mevcut durum çalışmasına devam edilecektir. |
| Tedbir 563.7. Kooperatifçilikle ilgili kamuoyunda ve üniversitelerde farkındalık sağlanacak ve kooperatifçiliğin daha etkin uygulanması yönünde çalışmalar yapılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Kooperatiflere sağlanan hibe desteklerine ilişkin etki değerlendirme analizi yapılacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 (1) | 2026 (2) | 2027 (3) |
|---|---|---|---|---|
| KOBİ'lerin İhracatı | Milyar Dolar | 76,0 | 88,5 | 93,0 |
| İmalat Sanayiinde Faaliyet Gösteren KOBİ'lerin İhracatındaki Yüksek Teknolojinin Payı | Yüzde | 0,8 | 1,5 | 1,7 |
| İstihdama Göre Hızlı Büyüyen KOBİ Sayısı (4) | Adet | 29 088 | 38 000 | 40 000 |
| KOBİ'lerin Mali ve Mali Olmayan Şirketler Ar-Ge Harcamasındaki Payı | Yüzde | 28,8 | 32,0 | 34,0 |
| Yıllık Girişim Yatırım Büyüklüğü (5) | Milyar Dolar | 1,1 | 0,5 | 1,0 |
| Bir Milyar Dolar Değeri Aşan Firma Sayısı (5) | Adet | 6 | 10 | 13 |
(1) TÜİK, Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri, 2024
(2) Gerçekleşme Tahmini
(3) Program
(4) Ücretli çalışan sayısı 10'un üzerinde olan ve üç yıllık dönemde yıllık ortalama yüzde 10'dan fazla büyüyen girişimler
(5) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Ocak-Haziran 2026 döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre, yerli patent başvuru sayısında yüzde 31,2, yerli faydalı model başvuru sayısında yüzde 23,4, yerli marka başvuru sayısında yüzde 0,8 artış, yerli tasarım başvuru sayısında ise yüzde 7,1 düşüş kaydedilmiştir. Tasarım başvurularında yaşanan düşüşün en önemli nedeni Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullardan gerçekleştirilen başvuru sayısındaki azalmadır. 1.875 tescilli coğrafi işaret bulunmakta olup 840 coğrafi işaret başvurusunun inceleme süreci devam etmektedir. AB'de tescilli coğrafi işaretli ürün sayısı 46'ya ulaşmış olup bunlar Antep Baklavası, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı, Aydın Kestanesi, Milas Zeytinyağı, Taşköprü Sarımsağı, Bayramiç Beyazı, Giresun Tombul Fındığı, Antakya Künefesi, Suruç Narı, Çağlayancerit Cevizi, Gemlik Zeytini, Edremit Zeytinyağı, Milas Yağlı Zeytini, Ayaş Domatesi, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Maraş Tarhanası, Ezine Peyniri, Safranbolu Safranı, Aydın Memecik Zeytinyağı, Araban Sarımsağı, Osmaniye Yer Fıstığı, Bingöl Balı, Bursa Şeftalisi, Hüyük Çileği, Bursa Siyah İnciri, Söke Pamuğu, Manisa Mesir Macunu, Gaziantep Menengiç Kahvesi, Silifke Yoğurdu, Aydın Memecik Zeytini, Erzincan Tulum Peyniri, Aydın Çam Fıstığı, Afyon Pastırması, Afyon Sucuğu, Antep Fıstık Ezmesi, Mut Zeytinyağı, Kırkağaç Kavunu, Bursa Kestane Şekeri, İpsala Pirinci, Antep Lahmacunu, Yenice İhlamur Balı, Hatay Kaytaz Böreği, Maraş Çöreği, Kayseri Pastırması ve Adana Şalgamıdır. AB nezdinde sekizi ilanda olmak üzere işlemleri devam eden 48 coğrafi işaret başvurusu ve bir geleneksel ürün adı başvurusu bulunmaktadır.
Yeni bitki çeşitlerinin korunmasını amaçlayan ıslahçı hakları kapsamında koruma altında bulunan bitki çeşidi sayısı 2025 yılı sonu itibarıyla 2.118 olmuştur. Bu sayı içerisinde yerli türlerin oranı yüzde 50'dir.
2025 yılında Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) tarafından yayımlanan raporda 2024 yılı verilerine göre Türkiye, dünyada yerli patent başvurularında 10'uncu, marka başvurularında altıncı, tasarım başvurularında üçüncü sırada yer almaktadır.
Uluslararası başvurular açısından değerlendirildiğinde Türkiye, WIPO tarafından yayımlanan 2025 yılı verilerine göre 2.114 patent başvurusuyla 16'ncı, 1.480 marka başvurusuyla 11'inci ve 535 tasarım başvurusuyla 12'nci sıradadır.
Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) 2017 yılından bu yana WIPO nezdinde 25 uluslararası araştırma ve inceleme otoritesinden biri olarak faaliyet göstermektedir. Bu kapsamda TÜRKPATENT, 2025 yılında 1.812 uluslararası araştırma raporuyla en fazla rapor düzenleyen ilk dokuz kurum arasında yer almıştır.
TABLO II: 24- Sınai Mülkiyet Başvurularındaki Gelişmeler
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | Ocak-Haziran | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | 2026 | |||||
| Patent Başvuru Sayısı | 15 856 | 16 433 | 18 639 | 19 238 | 7 061 | 8 563 |
| Yerli Patent Başvurularının Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde) | 57 | 53 | 55 | 57 | 50 | 54 |
| Faydalı Model Başvuru Sayısı | 5 558 | 3 400 | 3 118 | 3 999 | 1 668 | 2 060 |
| Yerli Faydalı Model Başvurularının Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde) | 99 | 98 | 98 | 98 | 98 | 98 |
| Marka Başvuru Sayısı | 212 636 | 183 149 | 183 590 | 177 114 | 82 807 | 81 498 |
| Yerli Marka Başvurularının Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde) | 93 | 92 | 93 | 93 | 91 | 94 |
| Tasarım Başvuru Sayısı (1) | 84 106 | 58 076 | 46 001 | 44 029 | 20 104 | 17 733 |
| Yerli Tasarım Başvurularının Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde) | 93 | 90 | 91 | 91 | 89 | 93 |
| İslahçı Hakları Başvuru Sayısı | 299 | 291 | 264 | 276 | 100 | 109 |
| Yerli Islahçı Hakkı Başvurularının Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde) | 48 | 54 | 52 | 35 | 37 | 47 |
| Coğrafi İşaret Başvuru Sayısı | 523 | 385 | 431 | 527 | 194 | 173 |
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Patent ve Marka Kurumu
(1) Lahey başvuruları dâhildir.
TÜRKPATENT Akademi Platformu üzerinden ülke genelinde sınai mülkiyet bilincini artırmak amacıyla patent, marka, tasarım ve coğrafi işaret konularında 3.000 dakikayı aşan dijital ve etkileşimli eğitim içerikleri sunulmaktadır. 2 Ocak 2025'te açılan platformda 9.750 kayıtlı kullanıcı 27.000'den fazla sertifikalı eğitimi tamamlamıştır.
Temmuz 2026 itibarıyla TÜRKPATENT tarafından altı fuara katılım sağlanmış olup bu fuarlarda toplam altı buluşcuya kurumun stantlarında yer verilmiş ve buluşların ticarileştirilmesine aracılık edilmiştir.
WIPO ile birlikte uygulanan IP Management Clinic Projesi ile KOBİ'ler için yenilikçi şirketlerin iş planlarına ve maddi olmayan varlık portföylerine dayalı olarak fikri mülkiyet stratejileri desteklenmiştir. Bu kapsamda seçilen şirketlere kişiselleştirilmiş yönderlik, uzman tavsiyesi ve eğitim yoluyla fikri mülkiyetlerini daha iyi yönetmeleri ve kullanmaları için destek alacakları dört aylık bir program sunulmuştur. Firma seçimi için pilot bölge olarak Ankara belirlenmiş ve bu kapsamda ODTÜ, Bilkent, Hacettepe, Ankara, OSTİM Teknik ve
Başkent Üniversiteleri ile Teknopark Ankara uhdesinde yer alan firmalar ile görüşülmüş, 20 firma projeye dâhil edilmiştir. Firmaların TÜRKPATENT Akademi üzerinden hazırlayıcı eğitimleri tamamlanmıştır.
2026 yılının ikinci yarısında IP Management Clinic İstanbul Projesi için çalışmalar başlatılmış olup süreç işleyişi ile ilgili olarak WIPO ile toplantılar yapılmaktadır. İstanbul Teknopark temsilcileri ve KOSGEB ile firma seçimi için çalışmalar sürdürülmektedir.
İlk aşama firmalarının oluşturdukları projelerin, patent ve faydalı model başvurusuna ve değerlemesine teşvik edilmesi ve sonucunda etki odaklı çıktısı olan firmanın teknoloji hazırlık seviyesinin yükseltilmesi ve teknoloji transferi işlemleri ile ticarileştirme faaliyetlerine aracılık edilmesi amacıyla TÜRKPATENT tarafından Patentle, Ticarileştir ve Kazan Projesi (PATİKA) geliştirilmiştir. Proje etapları ve paydaşları belirlendikten sonra Üniversiteler, Teknoparklar (Teknoloji Geliştirme Bölgeleri), İnkubasyon ve Girişim Merkezleri, İl Sanayi ve Teknoloji Müdürlükleri, Kalkınma Ajansları ve girişimcilerin katılımı ile Projenin açılışı yapılacaktır.
Patentli teknolojilerin ekonomik değere dönüştürülmesi ve üniversite-sanayi işbirliğinin güçlendirilmesi amacıyla TÜRKPATENT RADAR Platformu oluşturulmuş ve 2026 yılı sonunda hayata geçirilmesi planlanmıştır. Bu platform üniversiteler, Teknoloji Transfer Ofisleri ve ilk aşama firmalara ait patentleri sanayi kuruluşlarının teknoloji ihtiyaçlarıyla buluşturmaktadır. Patentlerin IPC sınıfları ile şirketlerin NACE faaliyet kodlarını eşleştiren platform, firmaların ilgili teknolojilere hızlı biçimde erişmesine, patent sahiplerinin ise lisanslama, yatırım, ortak Ar-Ge ve ticarileştirme fırsatlarına ulaşmasına imkân sağlamaktadır. Şirketler, sektör, teknoloji alanı, teknoloji hazırlık seviyesi ve lisanslama modeli gibi ölçütlere göre patentleri inceleyebilmekte ve ilgilendikleri teknolojilerin hak sahipleriyle doğrudan iletişim kurabilmektedir.
Sınai mülkiyet haklarının ticarileştirilmesi sürecine, özellikle罪人 mülkiyet varlıklarının değer tespiti hizmeti ile katkı sağlamak üzere kurulmuş olan Türk Sınai Mülkiyet Değerleme, Mühendislik ve Danışmanlık Hizmetleri AŞ, farkındalığın oluşturulması, insan kaynağı yetiştirilmesi ve kapasitenin artırılmasına dair çalışmalar yürütmektedir. Bu kapsamda özellikle ticarileştirme ekosisteminin canlandırılması, somut değere dönüşen罪人 mülkiyet sayısının artırılması amacıyla罪人 mülkiyet haklarının yoğun olarak üretildiği üniversiteler, Ar-Ge merkezleri, teknoparklar ve her ölçekten firma ile ilişki ve işbirlikleri geliştirilmektedir. Buna dair yapılan değerleme çalışmalarına ek olarak düzenli şekilde farkındalığın artırılmasına yönelik etkinlikler düzenlenmektedir.
KOBİ'lerin罪人 mülkiyet haklarına ilişkin durumlarının tespit edilmesi amacıyla KOSGEB işbirliği ile kapsamlı bir anket çalışması yapılmıştır. Yaklaşık 5.000 KOBİ'nin katılımı ile sonuçlanan anketin değerlendirilmesi ve raporlaması süreci devam etmektedir. Raporun, KOBİ'lerin karşılaştığı temel sorunları, bu sorunların nedenlerini ve çözüm alanlarına yönelik önerileri ortaya koyması beklenmektedir.
İlköğretim öğrencilerinde罪人 mülkiyet haklarına yönelik farkındalık oluşturmak amacıyla, marka ve patent kavramlarını öğrencilerin yaş ve gelişim düzeylerine uygun, anlaşılır bir dille ele alan, öğrencileri buluş yapmaya ve yenilikçi fikirler geliştirmeye teşvik eden 80 sayfalık Buluş Defteri adıyla bir eğitim materyali hazırlanmıştır. Öğrencilere ilham vermek amacıyla materyalin başlangıç bölümünde Türk buluşçularını tanıtan içeriklere de yer verilmiştir. Bu kapsamda, Millî Eğitim Bakanlığı öğrencilerine yönelik eğitim materyalleri ile 10.000 Buluş Defteri basılmış olup söz konusu materyallerin TEKNOFEST ve MEB okullarında düzenlenen etkinliklerde dağıtımına başlanmıştır.
AB tescilli coğrafi işaretli ürünlerimizin tanıtımına katkı sağlamak amacıyla hazırlanan “Anadolu'nun Hazineleri: Coğrafi İşaretler" adlı prestij eseri Türkçe ve İngilizce dillerinde basılmış, paydaşlara ve uluslararası etkinliklerde dağıtılmaya başlanmıştır. Ülkemizin değerleri arasında yer alan markaların tanıtımına katkı sağlamak amacıyla hazırlanan Yüzyıllık Markalar adlı prestij eserinin basım çalışmaları ise devam etmektedir.
Ülkemizde toplu hak yönetim sisteminin geliştirilmesi ve fikri mülkiyet sisteminin güçlendirilmesini teminen sektörün etkin şekilde desteklenmesi amacıyla ilgili mevzuatın güncel ihtiyaç ve talepler doğrultusunda güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Konaklama tesislerinin turizm işletme belgesi işlemlerinde telif izinlerinin alındığını gösterir müzik lisans belgesinin sunulması yönündeki 2023 yılında başlatılan uygulama sayesinde, konaklama tesisleri, makul koşullarda telif lisansına kavuşmuş, telif lisansına sahip tesis sayısı 1.213 iken yaklaşık 15 kat artışla bu sayı 18.304'e ulaşmış ve konaklama tesislerinde 40 yılı aşkın süredir devam eden telif ihtilafları ve dava süreçleri sonlandırılmıştır. 2026 yılında yapılan Tebliğ değişikliği ile Müzik Lisans Belgesi uygulamasına, başta gastronomi tesisleri olmak üzere diğer Bakanlık belgeli turizm tesisleri de dâhil edilmiştir. Telif lisanslamasının yaygınlaşması amacıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve ticaret odalarıyla işbirliği içerisinde çalışmalar sürdürülmektedir.
Bu olumlu gelişmeler ışığında ülkemizde faaliyet gösteren 26 meslek birliği tarafından elde edilen telif geliri 2024 yılında 2,2 milyar TL den 2025 yılında 2,9 milyar TL'ye yükselmiştir.
Fikri mülkiyet hakları konusunda yetişmiş personel ihtiyacının karşılanmasına katkı vermek amacıyla tüm paydaşlara yönelik eğitim, danışmanlık, araştırma ve koordinasyon faaliyetlerini yürütmek üzere kurulan Fikri Mülkiyet Akademisi çalışmalarını sürdürmektedir. 2026 Ocak-Temmuz döneminde yapılan etkinliklerde Fikri Mülkiyet Akademisi Sınai Mülkiyet Eğitim Merkezi bünyesinde gerçekleştirilen eğitim/seminerler kapsamında 1.843 kişiye sertifika verilmiştir. Aynı dönemde Telif Hakları Eğitim Merkezi bünyesinde 15 eğitim/seminer gerçekleştirilerek 78.441 kişiye eğitim verilmiştir. Ayrıca Türkiye Adalet Akademisi işbirliğiyle hâkim ve savcılara yönelik seminerler ile meslek birliği yöneticileri ve personeline yönelik eğitim programları düzenlenmektedir.
Fikri mülkiyette korsanla mücadele denetimlerinde daha güçlü bir işbirliğinin tesisi amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü arasında ortak çalışmalar yürütülmektedir. Korsanlığın kaynağında engellenmesine yönelik olarak il denetim komisyonları, 2026 yılının ilk altı ayında 270 operasyon gerçekleştirmiş olup 101.845 korsan materyal ele geçirilmiştir. Kitaplarda ve sinema-müzik eserlerinde kullanılması zorunlu olan bandrol, Türkiye'de korsanla mücadele bakımından en etkili uygulamalar arasında yer almaktadır. Haziran 2026 itibarıyla 168.370.270 kitap bandrolü, 930.837 sinema, müzik, bilgisayar oyunu bandrolü olmak üzere toplamda yaklaşık 169 milyon bandrol satılmıştır.
Fikri mülkiyet hakları alanında yenilikçi fikir ortamının geliştirilmesi, hak sahiplerinin haklarının yurt içinde ve yurt dışında etkin şekilde korunması, uygulanacak desteklerle yenilikçiliğe ve katma değerli küresel marka oluşturulmasına imkân sağlanması ve hak ihlallerine karşı etkin mücadele edilmesi temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Toplumda fikri mülkiyet bilincinin artırılması ve yayılması sağlanacak, hedef odaklı eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.565) | ||
| Tedbir 565.1. Fikri mülkiyet hakları alanında farkındalığın artırılması için kamuoyuna, kullanıcılara ve hak sahiplerine yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı | 1. İlgili kurum ve kuruluşlarla yapılacak işbirliğiyle eğitim modülleri ve içerikleri belirlenecek ve sertifikalı eğitimler düzenlenecektir. 2. Öğrencilere yönelik ulusal düzeyde yarışmalar, sergiler ve etkinlikler düzenlenecektir. 3. Sınai mülkiyet danışma birimine yönelik fiziki ve çevrimiçi eğitimler verilecek, işbirliği faaliyetleri gerçekleştirilerek nitelikleri artırılacaktır. |
| Tedbir 565.2. Fikri Mülkiyet Akademisi Sınai Mülkiyet Hakları Eğitim Merkezi ve Telif Hakları Eğitim Merkezi tarafından çeşitli seviyelerde sertifikalı eğitim programları hazırlanarak devreye alınacaktır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) | 1. Telif Hakları Eğitim Merkezi tarafından çeşitli seviyelerde sertifikalı eğitim programları hazırlanarak devreye alınacaktır. |
| Tedbir 565.3. Fikir ve sanat eserlerine ilişkin davalara katkı sağlamak amacıyla öncelikli olarak ihtisas mahkemesinde görev yapacak hâkim ve savcılar olmak üzere yargı sürecindeki tüm paydaşlara yönelik eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı | 1. Yargı süreçleriyle ilgili paydaşlara yönelik eğitim faaliyeti düzenlenecektir. |
| Tedbir 565.6. Çocukların erken yaşlarda yenilikçi düşünme becerilerini geliştirmeye yönelik çizgi film ve eğitici içerikli bilgisayar oyunları geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Sürdürülebilir Yaşam İçin Eğitim Projesi hikâye kitapları, animasyon ve çizgi film olarak hazırlanıp yayınlanacaktır. |
| Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, TÜRKPATENT, Üniversiteler | 1. Yükseköğrenim öğrencilerinin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 565.10. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Ar-Ge Merkezleri ve Tasarım Merkezlerine yönelik tematik sınıf mülkiyet eğitim programları yürütülecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. TGB'lere ve yönetici şirketlere sınıf mülkiyet eğitimleri verilecektir. |
| Tedbir 565.11. Telif hakları alanında akademik tez veri tabanı oluşturulacaktır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), YÖK | 1. Telif hakları alanında yazılan yüksek lisans ve doktora tezleri belli bir sistematik dâhilinde derlenerek araştırmacıların erişimine sunulacaktır. |
| Tedbir 565.12. Bitki ıslahçı hakları korumasında yapılan iş ve işlemlerde etkinliğin artırılması ve kamuoyunda farkındalık yaratılması için paydaşlara yönelik eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. | Tarım ve Orman Bakanlığı (S), TÜRKTOB | 1. Bitki ıslahçı hakları konusunda kamuoyunda farkındalık oluşturulması ve bilinç düzeyinin yükseltilmesi amacıyla eğitim, bilgilendirme ve farkındalık artırıcı faaliyetler düzenlenecektir. |
| Telif haklarında toplu hak yönetim sisteminin geliştirilmesi ve ülke genelinde adil ve yaygın bir lisanslama sistemi oluşturulmasıyla telif gelirlerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.566) | ||
| Tedbir 566.1. Meslek birliklerinin profesyonel yönetim ve insan kaynakları dâhil olmak üzere kurumsal kapasitelerinin artırılması amacıyla meslek birliği zorunlu organ üyeleri ile personeline yönelik periyodik eğitimler verilecektir. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Meslek Birlikleri | 1. Meslek birliklerinin yönetici ve personeline yönelik eğitim programı düzenlenecektir. |
| Tedbir 566.2. Ülké genelinde yaygın bir lisanslama sistemi kurulabilmesi için toplu hak yönetimi ve meslek birlikleri konusunda kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri yürütülecektir. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TESK, TOBB, Meslek Birlikleri | 1. Ticaret ve esnaf odalarıyla işbirliği içerisinde kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri yapılacaktır. |
| Ülkemizin fikri mülkiyet varlıklarının ekonomik değere dönüşümü hızlandırılacak, sektörel temelde ekonomik değer ölçümü yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.567) | ||
| Tedbir 567.1. Telif haklarına dayalı endüstrilerin ve alt sektörlerin ülke ekonomisine katkısının ölçümü için temel ekonomik göstergeler ve istihdama katkının ölçülmesine yönelik çalışmalar yürütülecek, düzenli aralıklarla kamuoyuyla paylaşılacaktır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), TÜİK | 1. Telif haklarına dayalı endüstrilerin ekonomik ölçüm raporu yıllık olarak hazırlanarak kamuoyu ile paylaşılacaktır. |
| Tedbir 567.6. Sanayicilerin ve yatırımcıların fikri mülkiyet sahipleriyle etkileşimi artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. Sınıf mülkiyet hak sahiplerinin buluşlarını tanıtmak ve ticarileştirme faaliyetlerine aracılık yapmak üzere tanıtım etkinlikleri yapılacaktır. |
| Tedbir 567.7. Ticarileşme potansiyeli yüksek patentlerin ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. TÜRKPATENT tarafından ulusal ve uluslararası fuarlarda açılacak stantlarda buluş sahiplerinin buluşlarını sergilemelerine imkân sağlanacaktır. |
| Tedbir 567.10. Ülkemizin ihracat potansiyeli yüksek coğrafi işaretli ürünleri için uluslararası markalaşma stratejileri geliştirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜRKPATENT | 1. Coğrafi işaretli ürünlerin AB tescil başvurularını yapacak kurumlara, başvuruların hazırlanmasına ilişkin teknik destek sağlanacaktır. 2. Yerelde pilot ürünler belirlenerek markalaşmasına yönelik eğitümler verilecek ve buna ilişkin bir yol haritası hazırlanacaktır. 3. AB'ye ihracat potansiyeli en yüksek olan ürünlerin tespitine yönelik istatistiki veri toplanacaktır. |
| Fikri mülkiyet haklarına yönelik destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.571) | ||
| Tedbir 571.1. Sanayi kuruluşlarının罪nai mülkiyet çıktılarının artırılması için destek ve stratejilerin oluşturulması sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. Sanayi kuruluşlarının罪nai mülkiyet çıktılarının artırılması için bilgilendirme ve danışmanlık hizmeti verilecektir. |
| Tedbir 571.2. Patent desteklerinin değerlendirilmesi ve güncel gereksinimlere göre yenilenmesi sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. Patent destek sisteminin güncellenmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK | 1. TÜRKPATENT ile işbirliği çerçevesinde çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafından etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 571.5. Telif haklarına dayalı kültür endüstrileri ile toplu hak yönetim kuruluşlarının kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik özel destek programları oluşturulacaktır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) | 1. Meslek birlikleri kurumsal kapasitelerinin ve lisanslama faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla desteklenecektir. |
| Tedbir 571.6. Fikri mülkiyet varlıklarının değerlemesine ve ticarileştirilmesine yönelik devlet yardımları gözden geçirilecek, kullanımı yaygınlaştırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. İlkaşama firmalarına yönelik iş paketleri, proje takvimi, yol haritası ve eylem planı hazırlanacak ve罪nai mülkiyet bilgilendirme semineri düzenlenecektir. |
Fikri mülkiyet alanında her düzeyde nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.572)
| Tedbir 572.1. Fikri ve Sınai Haklar İhtisas Mahkemelerinin personel kapasitesi ve kalitesi geliştirilecektir. | Adalet Bakanlığı (S) | 1. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemelerinde görevli hâkimler için meslek içi eğitim çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 572.4. Üniversitelerde ve TTO'larda fikri mülkiyet hakları alanında çalışanların sayısını ve niteliğini artırmaya yönelik destekler sağlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK | 1. Teknoloji Transferi Profesyoneli İstihdamı Destekleme Çağrısı kapsamında faydalanıcıların sayısının artırılması amacıyla üniversiteler, TTO'lar ve üniversiteler adına faaliyet gösteren TGB yönetici şirketlerine yönelik eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir. |
| Tedbir 572.5. Gümrük personelinin fikri mülkiyet haklarının korunmasına yönelik farkındalığı ve yetkinliği artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Hak sahipleri ve temsilcileri ile gümrük personeline yönelik hizmet içi eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. |
| Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573) | ||
| Tedbir 573.5. Sınai mülkiyet tescil süreçleri, yapay zekâ teknolojileri kullanılarak hızlandırılacak, karar kalitesi artırılacak ve başarılı uluslararası uygulamalar ülkemize uyarlanacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. Tescil süreçlerinde yapay zekâ kullanımı gereksinimleri ve hedef görünümü belirlenerek çözüm planı geliştirilecektir. |
| Yeşil ve dijital dönüşüm alanında geliştirilecek yerli ve milli teknolojilerin uluslararası düzeyde etkin korunması ve ticarileşmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.574) | ||
| Tedbir 574.3. Yeşil ve dijital dönüşüm alanında faaliyet gösteren girişimlerin fikri mülkiyet yönetim kapasiteleri artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT | 1. Yeşil ve dijital dönüşüm alanında faaliyet gösteren ilkaşama firmalara yönelik罪nai mülkiyet konularını içeren bilgilendirme semineri düzenlenecek, yol haritası belirlenip eylem planları hazırlanacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Yeşil ve Dijital Dönüşümle İlgili Tescilli ve Geçerli Patent Sayısı | Adet | 16 103 | 17 500 | 18 500 |
| Türkiye Orijinli Uluslararası Patent Başvuru Sayısı | Adet | 2 114 | 2 400 | 2 600 |
| Avrupa Birliği'nde Tescilli Coğrafi İşaret Sayısı | Adet | 44 | 60 | 80 |
| Meslek Birliği Telif Geliri | Milyar TL | 3,0 | 4,0 | 5,2 |
Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu, Telif Hakları Genel Müdürlüğü, Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) sektörü, GSYH'ya doğrudan katkısının yanı sıra, tüm sektörlerde yenilikçiliğin gelişmesine ve verimlilik düzeyinin artmasına önemli katkı sağlamaktadır.
Elektronik haberleşme sektöründe altyapıya dayalı rekabetin tesisini sağlamak üzere altyapı işletmeciliği alanında Haziran 2026 itibarıyla 206 işletmeci yetkilendirilmiştir. Bu işletmecilerin son bir yılda yapmış oldukları 82 bin km fiber altyapı yatırımı ile toplam fiber uzunluğu yüzde 12,9 oranında artış göstererek 2026 yılı ikinci çeyrek itibarıyla 720.012 km'ye ulaşmıştır.
Sabit genişbant erişim pazarında, abone sayısına göre DSL hizmeti pazar payı 2025 yılı ikinci çeyrek itibarıyla yüzde 46,4 iken 2026 yılı ikinci çeyrek itibarıyla yüzde 37,8 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde kablo internet hizmetinin pazar payı yüzde 7,1 seviyesinde yatay seyir izlemiştir. Yerleşik işletmecinin sabit genişbant pazarındaki payı ise Haziran 2026 itibarıyla yüzde 53,1 seviyesindedir.
5G mobil elektronik haberleşme altyapılarına ilişkin yetkilendirmelerin 2025 yılında tamamlanmasının ardından 1 Nisan 2026 tarihi itibarıyla 81 ilde 5G hizmetleri sunulmaya başlanmıştır. Haziran 2026 itibarıyla mobil haberleşme hizmetlerini kullanan toplam abone sayısı 87 milyon olup 5G hizmeti aktif abone sayısı aynı dönemde 44,3 milyona yaklaşmıştır. Bu sayı M2M (makineler arası iletişim) dahil edildiğinde 102,2 milyona ulaşmaktadır.
Haziran 2025 itibarıyla 76,6 milyon olan toplam mobil genişbant abone sayısı yüzde 4'lük artışla Haziran 2026'da 79,7 milyona yükselmiştir. Toplam genişbant abone sayısı, bir yılda yüzde 3,5 artış göstererek Haziran 2026'da 100,8 milyona ulaşmıştır. Genişbant abone yoğunluğu ise Türkiye için yüzde 117,1 iken OECD ülkelerinde Haziran 2024 itibarıyla yüzde 176,4'tür.
Eylül 2026 itibarıyla Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yer alan yaklaşık 12 bin firmanın yüzde 60'ı ve 1.368 Ar-Ge merkezinin yüzde 22'si BİT alanında faaliyet göstermektedir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan ve "Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet" eksenleri üzerine kurgulanan 2026-2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı 18 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanmıştır. Söz konusu Eylem Planıyla yapay zekâ kullanımının yaygınlaştırılması, inovasyonun desteklenmesi ve güvenilir bir yapay zekâ ekosisteminin oluşturulması amaçlanmaktadır.
Siber Güvenlik Kurulu ilk toplantısını 5 Mayıs 2026 tarihinde gerçekleştirmiş, dijital altyapılar, dijital hizmetler, elektronik haberleşme, enerji, finans, gıda ve tarım, imalat sanayii, kamu hizmetleri, medya ve kriz iletişimi, posta ve kargo, sağlık, savunma sanayii, su yönetimi, ulaştırma, uzay alanlarını kritik altyapı sektörü olarak belirlemiştir.
BM-Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) Küresel Siber Güvenlik Endeksinin (GCI) 12 Eylül 2024 tarihinde yayımladığı rapora göre Türkiye 194 ülkenin yer aldığı değerlendirmede en üst seviye olan “Örnek Alınan Ülkeler” kategorisinde yer almıştır.
TABLO II: 25- Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörüne İlişkin Temel Göstergeler
| 2024 | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) | |
|---|---|---|---|---|
| Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) (3) | 83 926 | 87 749 | 88 500 | 90 000 |
| Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) | 98 | 102 | 102 | 103 |
| Genişbant Abone Sayısı (Bin) | 96 383 | 97 443 | 98 500 | 101 000 |
| Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde) | 112 | 113 | 114 | 116 |
| Kablo TV Abone Sayısı (Bin) | 1 499 | 1 557 | 1 600 | 1 650 |
| İnternet Kullanan Bireylerin Oranı (Yüzde) (4) | 88,8 | 90,9 | 92,3 | 94,0 |
| İnternet Erişimine Sahip Hane Oranı (Yüzde) (5) | 96,4 | 96,2 | 96,9 | 98,0 |
| İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı (Yüzde) (6) | 94,4 | 97,2 | 96,7 | 98,2 |
| BİT Pazar Büyüklüğü (Milyar Dolar) | 33,2 | 48,0 | 52,1 | 55,9 |
| - Telekomünikasyon | 12,4 | 16,1 | 18,6 | 20,5 |
| - Bilgi Teknolojileri | 20,8 | 31,9 | 33,5 | 35,4 |
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, BTK, TÜİK, TÜBİSAD
(1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program
(3) BTK tarafından yayınlanan Pazar Verileri Raporunda yapılan metodoloji değişikliğine uygun olarak güncellenmiştir.
(4) TÜİK 16-74 yaş arası nüfus verisidir.
(5) TÜİK verisidir.
(6) Seçilmiş sektörlerde 10 ve üzeri çalışanı olan girişimler bazında olup TÜİK verisidir.
TÜİK İşgücü İstatistikleri Araştırması sonuçlarına göre 2024 yılında 346 bin kişi olan BİT sektöründeki istihdam sayısı 2025 yılında 375 bin kişiye yükselmiştir.
2026 yılı TÜİK Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 16-74 yaş grubundaki bireyler arasında internet kullananlar yüzde 92,3'e ulaşırken bu oran kadınlarda yüzde 89,9, erkeklerde yüzde 94,8 olarak gerçekleşmiştir. İnternete erişim imkânı olan hanelerin oranı ise 2025'te yüzde 96,2 iken 2026'da yüzde 96,9'dur. Bununla birlikte 2026 yılında internet kullanan bireylerin yüzde 62'si internet bağlantılı TV, yüzde 18,6'sı ise robot süpürgeler, buzdolapları gibi internete bağlı ev aletlerini kullandığını beyan etmiştir.
Aynı ankette üretken yapay zekâ kullandığını beyan eden bireylerin oranı 2025 yılında yüzde 19,2 iken 2026 yılında yüzde 37,6'ya ulaşmıştır. Yapay zekâ kullanım oranının 2026 yılı için erkeklerde yüzde 37,2, kadınlarda ise yüzde 38,1 olduğu görülmektedir. Yapay zekâ kullanımı yaş gruplarına göre incelendiğinde yüzde 64,9 ile 16-24 yaş grubunun en fazla yapay zekâ kullanan yaş aralığı olduğu saptanmıştır. Yapay zekâ kullanım amaçlarına göre bireylerin yüzde 86,4'ü yapay zekâyı özel amaçlar için kullanırken yüzde 37,3'ü ve yüzde 32,6'sı sırasıyla mesleki ve örgüt eğitim amaçları için kullanmıştır.
2026 yılı TÜİK Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 10 ve üzeri çalışana sahip girişimler içinde sabit genişbant internet bağlantısına ve internet erişimine sahip olan girişimlerin oranı sırasıyla yüzde 92,7 ve yüzde 96,7 olarak gerçekleşmiştir. İnternet sayfasına sahip girişimlerin oranı 2025 yılında yüzde 56,5 seviyesinde iken 2026 yılında yüzde 56,7 olmuştur. Bunun yanı sıra bilişim sistemleri ve uygulamalarının kurulması, işletilmesi ve geliştirilmesi süreçlerinde görev alan bilgi ve
iletişim teknolojileri uzmanı istihdam eden girişimlerin oranı 2024 yılında yüzde 13,4 iken 2026 yılında yüzde 15,2'ye yükselmiştir.
Aynı araştırmada yapay zekâ teknolojilerinden herhangi birini kullandığını belirten girişimlerin oranı ise 2025 yılında yüzde 7,5 iken 2026 yılında yüzde 14,0 olmuştur. Yapay zekâ kullanan girişimler çalışan sayısı büyüklük grubuna göre 10-49 çalışanı olan girişimlerde yüzde 12,8, 50-249 çalışanı olan girişimlerde yüzde 17,0 ve 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlerde yüzde 37,1 olarak gerçekleşmiştir. Yapay zekâ teknolojilerinden herhangi birini kullandığını belirten girişimler arasında en fazla yüzde 63,7 ile telekomünikasyon, programlama ve bilişim faaliyeti yürüten girişimler olduğu görülürken yapay zekâ kullanma amaçları incelendiğinde ise girişimlerin en fazla yüzde 51,0 ile pazarlama veya satış amacıyla yapay zekâ yazılım veya sistemlerini kullandığı görülmüştür.
Ağustos 2026 itibarıyla, karasal ortamdan geçici yayın hakkına sahip televizyon yayın hizmeti sunan 142, radyo yayın hizmeti sunan 939 medya hizmet sağlayıcısı bulunmaktadır. Uydu ortamından yayın lisansına sahip 264 televizyon ve 91 radyo bulunurken, kablo ortamından 156 televizyon ve 14 radyo hizmet sunmaktadır.
Radyo, televizyon ve isteggé bağlı yayın hizmetlerini internet ortamından sunmak isteyen medya hizmet sağlayıcılarının yayın lisansı, bu yayınları internet ortamından iletmek isteyen platform işletmecilerinin ise yayın iletim yetkisi alma zorunluluğu mevcuttur. Bu kapsamda internet ortamından yayın hizmeti sunan 45 kuruluşun televizyon, 25 kuruluşun radyo, 50 kuruluşun isteggé bağlı yayıncılık hizmeti lisansı, 20 platform işletmecisinin yayın iletim yetkisi bulunmaktadır.
Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yerli katma değerin artırılması, bu teknolojilerin etkin ve yaygın kullanılması yoluyla ekonomide verimliliğin ve rekabetçiliğin sağlanması ve orta vadede teknolojide dışa bağımlılığın azaltılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| BİT sektöründe yerli ürün ve hizmet gelişimi desteklenerek yerlilik oranları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.579) | ||
| Tedbir 579.2. Yazılım geliştirme ve hizmet sunumu standartlarının bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe yaygınlaşması desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu, TSE, TÜBİTAK | 1. Türkiye yazılım ekosisteminin mevcut durumunu analiz etmek, küresel rekabet gücünü artırmak ve sürdürülebilir bir büyüme modeli ortaya koymak üzere kapsamlı analiz ve raporlama faaliyetlerini içeren Yazılım Stratejisi ve Eylem Planı tamamlanacaktır. |
| Ulusal siber güvenliğin sağlanmasıyla yönelik stratejik, düzenleyici ve teknolojik çalışmalar gerçekleştirilecek, kurumsal yapılanma güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.581) | ||
| Tedbir 581.5. Ulusal ölçekte siber güvenlik teknik altyapısı güçlendirilecek, altyapının tüm unsurları arasında etkileşim artırılacaktır. | Siber Güvenlik Başkanlığı (S), TÜBİTAK | 1. Kritik kamu bilgi sistemlerinin yedeklenmesine yönelik ihtiyaç analizi ve projelendirme yapılacaktır. |
| Yerli siber güvenlik ekosisteminin gelişmesi, milli çözümlerin yaygınlaşması ve uluslararası rekabet gücünün artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.582) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 582.1. Yerli ürünlerin uluslararası pazarda rekabetçi biçimde yer almalarını sağlayacak şekilde geliştirilmesi desteklenecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı | 1. Yerli siber güvenlik ürünlerinin uluslararası standartlara uygunluğunun değerlendirilmesi, gerekli test ve belgelendirme süreçlerinin yürütülmesi ve uluslararası pazarlara erişimlerinin kolaylaştırılması sağlanacaktır. |
| Yapay zeka alanındaki temel teknolojilerin geliştirilmesi desteklenecek ve kullanımı yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.591) | ||
| Tedbir 591.1. Kamu, üniversite ve özel sektörün yapay zekâ alanındaki işbirlikleri güçlendirilecektir. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK, TİM, İlgili Kurum ve Kuruluşlar | 1. Rekabet Öncesi İşbirliği Programı kapsamında Sektörel Türkçe Büyük Dil Modeli Çağrısıyla ülkemizde yerli dil modellerinin sektörlere uyarlanması teşvik edilecektir. |
| Kamu ve özel sektör işbirliği içerisinde, rekabetçi bir ortamda, kaliteli görsel-işitsel içerik üretimi ve ihracatını artırmaya, markalaşmayı sağlamaya, yüksek katma değer üretmeye ve sektörün ekonomiye katkısını artırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.592) | ||
| Tedbir 592.1. Ulusal ve uluslararası yayıncılık ortamlarında görsel-işitsel içeriğin telif haklarının korunmasına yönelik kamu-özel sektör işbirliği içerisinde etkin mekanizmalar oluşturulacaktır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) | 1. Ülkemizde sinema sektöründeki gelişmelerin izlenmesi, değerlendirilmesi ve sektörde telif haklarının güçlendirilmesine yönelik stratejilerin belirlenmesi amacıyla sinema alanında faaliyet gösteren meslek birlikleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve sektör temsilcilerinden oluşan bir istişare grubu oluşturulacaktır. |
| Tedbir 592.3. Tüm paydaşların işbirliğiyle görsel/işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak; üretim ve ihracat verileri derlenecek, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından düzenli olarak sektöre ilişkin veri üretilmesi, açıklanması ve sektörel gelişmelerin raporlanarak kamuoyuyla paylaşılması sağlanacaktır. | RTÜK (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TCMB, TÜİK | 1. Görsel-işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak ve sektör raporu olarak yayımlanacaktır. |
| Tedbir 592.6. Türk Dili Konuşan Ülkeler Yayıncılık Düzenleyici Kuruluşları Birliği oluşturulması için diplomatik girişimler yürütülecektir. | RTÜK (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Türk Devletleri Yayıncılık Düzenleyici Otoriteler Forumu (TBRAF) kurulacak ve ilk toplantıları gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 592.7. Gelişen medya teknolojilerine yönelik ülkemiz konumlanışının belirlenmesi yönünde çalışmalar yürütülecektir. | RTÜK (S), BTK | 1. Yayıncılık teknolojilerine ilişkin gelişmeler takip edilerek sektör analiz raporu hazırlanacaktır. |
| Tedbir 592.8. Medya okuryazarlığının geliştirilmesine yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. | RTÜK (S), Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Medya okuryazarlığına ilişkin eğitimler düzenlenecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Mobil Genişbant Abone Yoğunluğu | Yüzde | 88,8 | 94,0 | 96,0 |
| Fiber Genişbant Abone Yoğunluğu | Yüzde | 11,4 | 13,0 | 15,0 |
| İnternet Kullanım Oranı (3) | Yüzde | 90,9 | 92,3 | 94,0 |
| Kadınlarda | Yüzde | 88,2 | 89,9 | 91,5 |
| Erkeklerde | Yüzde | 93,6 | 94,8 | 96,0 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) 16-74 yaş aralığındaki internet kullananların oranıdır.
Madencilik sektöründe 2025 yılında üretim yüzde 2,5, ithalat yüzde 1,9 artmış, ihracat ise yüzde 1,3 azalmıştır. 2026 yılı Ocak-Haziran döneminde önceki yılın aynı dönemine göre ithalatta yüzde 8,8 ve ihracatta yüzde 15,7 artış, üretimde ise yüzde 2,5 düşüş gerçekleşmiştir. İhracatta mermer, bakır, çinko, krom, feldspat, kurşun ve bor, ithalatta ise ham petrol ve doğal gaz, taşkömürü ve demir önemli ağırlığa sahiptir.
TABLO II: 26- Madencilik ile İlgili Temel Göstergeler
| 2023 | 2024 | 2025 | 2026 (2) | |
|---|---|---|---|---|
| GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) | 1,0 | 0,9 | 0,9 | 1,0(3) |
| Üretim Artışı (Yüzde) (1) | -4,4 | 5,5 | 2,5 | -2,5 |
| İhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) | 3 788 | 4 497 | 4 437 | 2 399 |
| İhracat Artışı (Yüzde) | -18,0 | 18,7 | -1,3 | 15,7 |
| Toplam İhracat İçindeki Payı (Yüzde) | 1,5 | 1,7 | 1,6 | 1,8 |
| İthalat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) | 46 310 | 42 717 | 43 511 | 24 909 |
| İthalat Artışı (Yüzde) | -38,5 | -7,8 | 1,9 | 8,8 |
| Toplam İthalat İçindeki Payı (Yüzde) | 12,8 | 12,4 | 11,9 | 13,2 |
| Kurulan İşletme Sayısı | 608 | 582 | 574 | 252 |
| Kapanan İşletme Sayısı | 256 | 202 | 240 | 94 |
Kaynak: TÜİK, TOBB
(1) NACE Rev.2 Sınıflamasına Göre Aylık Sanayi Üretim Endeksinden (2021=100) yararlanılarak oluşturulmuştur.
(2) Ocak-Haziran 2026 dönemi
(3) Gerçekleşme Tahmini
Başta nadir toprak elementleri ve linyit rezervlerinin alternatif kullanım alanlarına ilişkin olmak üzere maden kaynaklarının değerlendirilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetlerine ve üretim yatırımlarına devam edilmektedir.
Yerli kömürün ekonomiye kazandırılması amacıyla yer altı maden işletmelerindeki maliyet artışlarının karşılanmasına ilişkin kömür destek ödemesi mekanizması 13 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11416 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 31 Aralık 2028 tarihine kadar uzatılmıştır.
Ham petrol üretimi 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 22 artarak 130.000 varil/gün ortalamayla 6,5 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Ham petrol ithalatı 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 6,4 artarak 32 milyon ton olmuştur. 2025 yılında yurt içi ham petrol üretiminin toplam petrol arzına oranı yüzde 17'dir. 2025 yılı doğal gaz üretimi bir
önceki yıla göre yüzde 37 artarak 3,2 milyar m³ olarak gerçekleşmiştir. Doğal gaz ithalatı ise 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 11,7 artarak 58,3 milyar m³ olmuştur. 2025 yılında yurt içi doğal gaz üretiminin toplam doğal gaz tüketimine oranı yüzde 5,4 olarak gerçekleşmiştir.
Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve sanayide ham madde ihtiyacının karşılanması amacıyla MTA tarafından maden ve jeotermal kaynak arama faaliyetleri ile TPAO tarafından petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerine devam edilmektedir.
Karadeniz'de yürütülen Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme projesi kapsamında doğal gaz üretimine 2023 yılı itibarıyla başlanmış olup sahada günlük 9,5 milyon m³ doğal gaz üretim kapasitesine ulaşılmıştır. 2028 yılı itibarıyla sahadan yıllık yaklaşık 15 milyar m³ doğal gaz üretilmesi hedeflenmektedir. Sahadaki üretim yatırımlarının tamamlanmasıyla birlikte ülkemizde tüketilen doğal gazın yerli kaynaklarla karşılanma oranı artacak ve enerji arz güvenliğine önemli bir katkı sağlanacaktır.
2021 yılında Şehit Esma Çevik ve Şehit Teğmen Akdeniz, 2023 yılında Şehit Aybüke Yalçın, 2024 yılında ise Mehmet İrfan Güler, Bülent Sadioğlu ve Bulmuşlar sahalarında toplam 867 milyon varil ham petrol rezervi keşfedilmiş olup söz konusu rezervlerin hızlı bir şekilde ekonomiye kazandırılabilmesi amacıyla çalışmalara devam edilmektedir. Eylül 2026 itibarıyla Gabar bölgesindeki sahalarda toplam 182 üretim kuyusu bulunmakta olup günlük yaklaşık 81.000 varil ham petrol üretimi gerçekleştirilmektedir.
Madencilik sektöründe yatırım ortamının iyileştirilmesi, mevzuatın güncel ihtiyaçlar çerçevesinde yenilenmesi, madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenerek katma değeri yüksek ara ve uç ürünlere dönüştürülmesi, enerji ve sanayi sektörlerinin ham madde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama faaliyetlerinin artırılması, madencilik faaliyetlerinin diğer sektörlerle eş güdüm içinde planlanması sürdürülecektir.
Madencilik faaliyetlerinin bütünleşik bir yönetim sistemi ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde yürütülerek sektörde yatırım ortamının iyileştirilmesi, yurt içi aramaların artırılması suretiyle ülkemizin maden, jeotermal kaynak, petrol ve doğal gaz potansiyelinin tespit edilmesi, madenlerin işlenerek ara ve uç ürünlere dönüştürülmesi yoluyla katma değerin artırılması, hammadde arz güvenliğinin sağlanması ve dışa bağımlılığın azaltılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Enerjide dışa bağımlılığın ve cari açığın azaltılmasını teminen başta linyit olmak üzere jeotermal ve kaya gazı gibi yüksek potansiyeli bulunan yerli kaynaklara yönelik arama, üretim ve Ar-Ge faaliyetleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.596) | ||
| Tedbir 596.1. Kaya gazı ve metan gazı gibi konvansiyonel olmayan kaynaklara yönelik araştırma faaliyetleri yürütülecek, bitümlü şeyden sentetik petrol üretimine yönelik çalışmalara devam edilecektir. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TPAO | 1. Çatlatma operasyonlarıyla konvansiyonel olmayan kaynakların test edilmesine yönelik 15 kuyuda çalışma yürütülecektir. |
| Tedbir 596.2. Jeotermal kaynaklarımızın aranması ve işletilmesine yönelik faaliyetler artırılacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA | 1. Jeotermal kaynak aramaları kapsamında 10.000 metre sondaj yapılacaktır. |
| Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde madencilik sektörünün çevre ve iş güvenliği mevzuatına uyumu geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.597) | ||
| Tedbir 597.1. Çevre ve iş güvenliği mevzuatına uyum bilinci artırılacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG | 1. Çevre ve iş güvenliği alanında gerekli bilincin oluşturulmasına yönelik 200 kişiye eğitim verilecektir. |
| Tedbir 597.2. Eğitim ve sertifikasyon çalışmalarına devam edilecek, iş sağlığı ve güvenliğinin etkin yönetimi amacıyla madenciliğe özgü kurumsal altyapı oluşturulacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG | 1. 750 kişinin daimî nezaretçilik eğitim ve sertifikasyon işlemleri tamamlanacaktır. 2. 1.500 yetkilendirilmiş tüzel kişinin eğitim ve sertifikasyon işlemleri tamamlanacaktır. |
| Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasında çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA | 1. Madencilik öncesi ve sonrasındaki jeojenik etkinin belirlenmesine yönelik iki çalışma gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 597.5. Ulusal Maden Rehabilitasyon Bilgi Sistemi kurulacak, başarılı rehabilitasyon ve sosyal sorumluluk projelerinin tanıtımlı yapılacak, rehabilitasyon uygulamalarının etkinliği artırılacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG | 1. Türkiye Geneli Rehabilite Edilmiş Maden Sahaları ile Madencilik Sosyal Sorumluluk Çalışmalarının Tespiti Projesi kapsamında 15 ilin envanteri çıkarılacaktır. |
| Ülkemizde yer alan stratejik ve kritik hammaddelerin tespiti ve bunların yönetimi konusunda strateji oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.599) | ||
| Tedbir 599.3. Yenilenebilir enerji, batarya ve elektrikli araçlar gibi alanlarda kullanılan nikel, lityum, kobalt, nadir toprak elementleri gibi hammaddelerin arz güvenliğinin sağlanması için bu madenlerde zengin rezervlere sahip olan ülkelerle işbirlikleri yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S) | 1. Başta nadir toprak elementleri ve lityum olmak üzere stratejik ve kritik hammaddelerin arz güvenliğinin sağlanması amacıyla rezerv sahibi ülkelerle teknoloji transferi ve yurt dışı madencilik faaliyetlerini de kapsayan işbirliği çalışmaları yapılacaktır. |
| Madencilikte katma değerin artırılması amacıyla madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenmesine ve uç ürün geliştirilmesine öncelik verilecek, madencilikte kullanılan makine ve ekipmanın yerli üretimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.601) | ||
| Tedbir 601.1. Maden ruhsat sahalarının ihalelerinde katma değeri yüksek ara ve uç ürün üretimine yönelik tesis kurulum şartı uygulaması yaygınlaştırılacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG | 1. Katma değeri yüksek ara ve uç ürün üretimi için tesis şartlı bir ihale yapılacaktır. |
| Enerji ve sanayi sektörlerinin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama çalışmaları artırılacak, yapılacak önceliklendirme çerçevesinde ekonomik potansiyeli yüksek, stratejik ve kritik madenlerin aranmasına öncelik verilecektir. (Kalkınma Planı p.602) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 602.1. Enerji ve sanayi sektörlerinin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama faaliyetleri artırılacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA | 1. Maden arama ve araştırmaları kapsamında 700.000 metre sondaj yapılacaktır. 2. Arama ve araştırma faaliyetleri kapsamında 31.500 km² detay etüt yapılacaktır. 3. 24.425 km havadan jeofizik araştırması yapılacaktır. |
| Tedbir 602.2. Karada ve KKTC'nin deniz ruhsat sahaları dâhil olmak üzere denizlerde petrol ve doğal gaz arama faaliyetleri kapsamında sismik ve sondaj çalışmaları yoğunlaştırılacaktır. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TPAO | 1. Ham petrol ve doğal gaz arama ve üretimi kapsamında kara ve deniz alanlarında 293 kuyuda sondaj yapılacak ve 10.775 km² üç boyutlu sismik veri toplanacaktır. |
| Tedbir 602.3. Ülkeler ve ülke grupları tarafından belirlenen stratejik ve kritik hammaddeler ile nadir toprak elementlerinin aranması ve araştırılmasına yönelik projeler geliştirilecektir. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA | 1. Öncelikli madenlerin yurt dışında aranmasına yönelik iki proje oluşturulacaktır. |
| Tedbir 602.4. Yurt dışında uygun yatırım ve üretim imkânları belirlenerek maden, petrol ve doğal gaz arama ve yatırım konularında diğer ülke kuruluşlarıyla işbirliği halinde projeler geliştirilecektir. | Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TPAO | 1. Yurt dışında ham petrol ve doğal gaz aranması ve üretilmesi amacıyla iki yeni proje anlaşması yapılacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Madencilik Katma Değerinin GSYH'ya Oranı (Cari Fiyatlarla) | Yüzde | 0,9 | 1,0 | 1,5 |
| Madencilik İhracatı (Cari Fiyatlarla) | Milyar Dolar | 4,4 | 4,5 | 7,0 |
| Ara ve Uç Ürün Üretim Şartlı Maden Sahası İhale Sayısı (Kümülatif) | Adet | 58 | 59 | 60 |
| Doğal Gaz Üretimi | Milyar m³/Yıl | 3,2 | 3,3 | 7,0 |
| Ham Petrol Üretimi | Varil/Gün | 130 000 | 135 000 | 144 000 |
Kaynak: TÜİK, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
İklim değişikliği başta olmak üzere çevresel, ekonomik ve sosyal gelişmeler sürdürülebilir kalkınma hedeflerini öncelikli bir gündem maddesi haline getirmiştir. Bu bağlamda ulaştırma ve lojistik sektörü; kaynakların etkin kullanımı, yaşanabilir şehirlerin inşası, enerji verimliliği, iklim değişikliği ile mücadele ve afetlere dirençlilik gibi kritik alanları
etkileyen bir sektör olarak öne çıkmaktadır. Günümüzde ulusal ve uluslararası ticaretin dinamikleri değişirken lojistik süreçlerin yenilikçilik, esneklik, güvenlik ve tedarik zinciri yönetimiyle şekillendiği gözlenmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomik ve stratejik üstünlük elde etmesi için lojistik maliyetlerini etkin bir şekilde yönetmesi büyük önem taşımaktadır.
Küresel tedarik sürecinde yaşanan aksaklıklar sonucunda artan maliyetler ve jeopolitik krizlerin yarattığı belirsizlikler uluslararası ticareti ve dolayısıyla lojistik akışları olumsuz yönde etkilemiştir. Uluslararası ticaretin sağlıklı işlemesi için ulaştırma ve lojistik sistemlerinin güvenli, verimli, hızlı ve esnek olmasının kritik önemi bir kez daha görülmüştür.
Uzun dönemli planlarla dengeli bir modal dağılım hedeflenmesine karşın artan ulaşım talebine yönelik geliştirilen hızlı ve kısa vadeli yaklaşımlar nedeniyle mevcut ulaştırma sistemimiz karayolu odaklı olarak büyümüştür. Bununla birlikte artan ulaşım ihtiyaçlarına uygun demiryolu ve denizyolu altyapısının verimli bir şekilde geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
Türkiye'nin uluslararası ticarette rekabet avantajını artırması amacıyla ulaştırma ve lojistik alanında da önemli adımlar atılmış, bu kapsamda havalimanları ve demiryolu projeleriyle ulusal taşımacılık güçlendirilmiştir. Öte yandan sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda demiryolu ve denizyolu taşımacılığı temelinde çevre dostu taşımacılığı öne çıkaran bir ulaştırma sisteminin tesisi, afete dayanıklı altyapıların oluşturulması ve dijital teknolojilerin yaygınlaştırılması önemini korumaktadır.
TABLO II: 27- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Modal Dağılım
(Yüzde)
| Karayolu | Demiryolu | Deniz ve İç Sular | |
|---|---|---|---|
| Yük (Ton-km) | |||
| AB-27 | 78,1 | 16,7 | 5,2 (1) |
| Türkiye | 91,3 | 3,5 | 5,2 (2) |
| Yolcu (Yolcu-km) | |||
| AB-27 | 81,2 | 7,8 | 0,3 |
| Türkiye | 90,9 | 1,5 | 0,4 |
| Karayolu | Demiryolu (3) | Deniz ve İç Sular | Havayolu |
|---|---|---|---|
| 81,2 | 7,8 | 0,3 | 10,6 |
| 90,9 | 1,5 | 0,4 | 7,2 |
Kaynak: 2024 yılı AB Ulaştırma İstatistikleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCDD, DHMİ
(1) AB-27 ülkeleri için deniz ve kıyı taşımacılığı dâhil olmayıp yalnızca iç suyolu taşıma verisidir.
(2) Türkiye için kabotaj taşıma verisidir.
(3) Kentiçi ulaşım taşımaları hariçtir.
2024 yılı verilerine göre yurt içi yük taşımalarında Türkiye'nin yüzde 3,5 olan demiryolu payının, AB-27 ülkelerinin yüzde 16,7 olan payına kıyasla oldukça düşük olduğu gözlenmektedir. Benzer şekilde yurt içi demiryolu yolcu taşımalarında Türkiye'nin yüzde 1,5 olan payı, AB-27 ülkelerinin yüzde 7,8 olan payının gerisinde kalmıştır. Bu durum karayolu yük taşımacılığına olan yüksek talebin demiryoluna kaydırılarak daha dengeli ve verimli bir ulaştırma sisteminin oluşturulması ihtiyacını ortaya koymakla birlikte güçlü bir potansiyele de işaret etmektedir.
TABLO II: 28- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Yük ve Yolcu Taşımaları
| Birim | 2024 | 2025 | 2026 (1) | Yıllık Değişim (Yüzde) | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | 2026 | |||||
| Demiryolu Ulaşımı | ||||||
| Yolcu Taşıma (Yurt İçi) (2) | Milyon-Yolcu-km | 6 352 | 5 653 | 6 585 | -11,0 | 16,5 |
| Yük Taşıma (Yurt İçi) (3) | Milyon-Ton-km | 12 348 | 11 328 | 11 641 | -8,3 | 2,8 |
| Yük Taşıma (Yurt Dışı) | Milyon-Ton-km | 1 243 | 1 693 | 1 821 | 36,2 | 7,6 |
| Denizyolu Ulaşımı | ||||||
| Yük Taşıma (Yurt İçi) | Milyon-Ton | 63,2 | 69,7 | 74,8 | 10,3 | 7,3 |
| Havayolu Ulaşımı | ||||||
| Yolcu Taşıma (Yurt İçi) | Milyon-Yolcu | 95,4 | 101,6 | 108,2 | 6,5 | 6,5 |
| Yolcu Taşıma (Yurt Dışı) | Milyon-Yolcu | 134,9 | 145,2 | 148,5 | 7,6 | 2,3 |
| Yük Taşıma (Yurt Dışı) | Milyon-Ton | 2,0 | 2,1 | 2,1 | 0 | 0 |
| Karayolu Ulaşımı | ||||||
| Yolcu Taşıma (Yurt İçi) (4) | Milyon-Yolcu-km | 402 145 | 423 672 | 439 930 | 5,4 | 3,8 |
| Yük Taşıma (Yurt İçi) (4) | Milyon-Ton-km | 347 809 | 358 880 | 372 947 | 3,2 | 3,9 |
Kaynak: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCDD, KGM, DHMİ
(1) Gerçekleşme tahmini
(2) Banliyö yolcu taşımaları hariçtir.
(3) İdari yük taşımaları hariçtir.
(4) KGM sorumluluğundaki yol ağına ait taşıma verileridir.
Bölünmüş yol yapım programı kapsamında 2026 yılı Eylül sonu itibarıyla 215 km bölünmüş yol yapılmış, otoyollar dâhil çok şeritli karayolu ağı 30.264 km'ye ulaşmış ve 587 km bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplama yapımı tamamlanmıştır.
TABLO II: 29- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı
| (km) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yol Sınıfı | BSK | Sathi Kaplama | Parke | Stabilize | Toprak | Diğer Yollar | Toplam |
| Otoyollar (1) | 3 796 | - | - | - | - | - | 3 796 |
| Devlet Yolları | 22 410 | 8 295 | 35 | 22 | - | - | 30 762 |
| İl Yolları | 7 177 | 24 529 | 186 | 217 | 305 | 1 514 | 33 928 |
| Toplam | 33 383 | 32 824 | 221 | 239 | 305 | 1 514 | 68 486 |
Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü (2026 Eylül dönemi verileridir.)
(1) Büyükşehir Belediyelerine devredilen otoyollar dâhildir.
Eurostat 2024 verilerine göre bin kişi başına düşen otomobil sayısı İsveç'te 470, İtalya'da 701, Fransa'da 577, Almanya'da 590 ve İspanya'da 543 iken Türkiye'de 189'dur. Diğer taraftan milyon otomobil başına düşen can kaybı sayısı İsveç'te 43, İtalya'da 73, Fransa'da 80, Almanya'da 56 ve İspanya'da 67 iken Türkiye'de 391'dir. Trafik güvenliği öncelikli politikalar arasında yer almakta olup bu kapsamda eğitim ve denetim faaliyetlerine devam edilmektedir.
Türkiye'deki mevcut demiryolu ağı 2025 yıl sonu itibarıyla 2.251 km'si hızlı tren hattı, 9.235 km'si konvansiyonel ana hat, 2.433 km'si iltisak hattı ve istasyon yolları olmak üzere toplam 13.919 km'dir. Toplam ağın yüzde 61'i sinyalli, yüzde 52'si ise elektrikli olup 2028 yılına kadar tamamlanacak projelerle elektrikli ve sinyalli hat uzunluklarının önemli ölçüde artış göstermesi beklenmektedir.
TABLO II: 30- Ülkelere Göre Demiryolu Ağı ve Verimliliğinin Karşılaştırılması
| Ülkeler | Demiryolu Yoğunluğu | Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³) | Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren) | |
|---|---|---|---|---|
| km / bin km² | km / 100 bin nüfus | |||
| Fransa | 44 | 40 | 5 064 | 16 044 |
| Çekya | 120 | 87 | 2 643 | 17 712 |
| Almanya | 109 | 47 | 6 077 | 29 664 |
| Belçika | 119 | 30 | 6 139 | 31 169 |
| Avusturya | 67 | 61 | 6 373 | 32 026 |
| AB-27 | 48 | 45 | 4 126 | 18 789 |
| Türkiye | 15 | 13 | 3 033 | 5 340 |
Kaynak: 2024 yılı AB Ulaştırma İstatistikleri, TCDD, Uluslararası Demiryolları Birliği (UIC)
Not: Toplam trafik yolcu-km ve ton-km büyüklüklerinin toplamını ifade etmekte olup banliyö yolcu taşımalarını da içermektedir.
Yük ve yolcu taşımacılığındaki darboğazları gidermeye yönelik demiryolu ağının geliştirilmesi amacıyla Ankara-Afyonkarahisar-Uşak-Manisa-İzmir, Bandırma-Bursa-Yenişehir-Osmaneli, Mersin-Adana-Osmaniye-Gaziantep, Yerköy-Kayseri ve Kırıkkale (Delice)-Çorum demiryolu hatlarının yapım çalışmaları devam etmektedir. Halkalı-Kapıkule demiryolu hattının Çerkezköy-Kapıkule kesimi 2026 yılında hizmete açılmıştır. Yüksek hızlı tren projelerinin tamamlanmasıyla demiryolunun yolcu taşımacılığından aldığı payın artması beklenmektedir. Ayrıca uluslararası yük taşımacılığı yapılan ulaştırma koridorlarına entegrasyonu güçlendirecek demiryolu yatırımlarıyla ülkemizin küresel tedarik zincirindeki etkinliğinin artırılması hedeflenmektedir.
Yerli ve millî imkânlarla üretilmekte olan Millî Elektrikli Tren Setleri ve Elektrikli Ana Hat Lokomotiflerinin hizmete alınmasıyla yük ve yolcu taşımacılığı daha etkin ve verimli hale getirilecektir.
Önemli demiryolu güzergâhlarında kapasite artışı sağlayacak elektrifikasyon ve sinyalizasyon projeleriyle ikinci hat yapımlarına devam edilmekte olup fiziki kapasite artışı için yeni yük ve yolcu vagonu imalatına hız verilmiştir. Söz konusu projelerin hayata geçirilmesi ve özel sektör tren işletmeciliğinin gelişmesiyle orta ve uzun vadede demiryolu yük taşımacılığında hedeflenen gelişmelerin sağlanması beklenmektedir.
Demiryolu sektöründe önemli yük üretim merkezlerinden olan OSB'lerin demiryolu ağına iltisak hatlarıyla bağlantılarının artırılması ve kombine yük taşımacılığının geliştirilmesi ile ilgili projeler önceliklendirilecektir.
Ülkemizde 2025 yıl sonu itibarıyla 14 milyon TEU konteyner ve toplam 553,3 milyon ton yük elleçlemesi yapılmıştır. 2026 yılında toplam konteyner elleçleme miktarının 14,1 milyon TEU, toplam yük elleçleme miktarının ise 565 milyon ton olması beklenmektedir.
Limanlarda elleçlenen konteyner miktarı 2002-2012 döneminde yıllık ortalama yüzde 13,9 artış gösterirken yavaşlayan küresel ticaret ve konteyner ticaretinin doyma noktasına yaklaşmasıyla bu oran 2013-2025 yılları arasında yüzde 4,8'e gerilemiştir.
TABLO II: 31- Akdeniz ve Karadeniz'deki Önemli Limanlarda Konteyner Trafığı
| Limanlar | (Bin TEU) |
|---|---|
| Valensiya-İspanya | 5 034 |
| Algeciras-İspanya | 4 767 |
| Pire-Yunanistan | 4 462 |
| Gioia Tauro-İtalya | 3 557 |
| Barselona-İspanya | 3 516 |
| HAROPA-Fransa | 3 099 |
| Ambarlı Limanları-Türkiye | 2 867 |
| Cenova-İtalya | 2 593 |
| Kocaeli Limanları-Türkiye | 2 059 |
| Mersin-Türkiye | 1 989 |
| Marsilya-Fransa | 1 522 |
| İzmir Aliağa-Türkiye | 1 494 |
| Trieste-İtalya | 929 |
| Köstence-Romanya | 688 |
| İzmir Alsancak-Türkiye | 390 |
Kaynak: 2024 yılı AB Ulaştırma İstatistikleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Deniz Ticareti İstatistikleri
2025 yılında 14 milyon TEU elleçleme hacminin yüzde 84'ü Ambarlı, Kocaeli, Tekirdağ, Mersin ve Aliağa Liman Başkanlıklarına bağlı limanlarda gerçekleştirilmiştir. Elleçlenen konteyner yükünün yüzde 36'sı ihracat amaçlı olup bu kapsamda elleçlenen yük miktarı bir önceki yıla göre yüzde 3,3 artış göstermiştir. Türkiye'de küçük ölçekli, verimsiz ve dağınık liman altyapısı lojistik maliyetleri yükseltmekte bununla birlikte sektörde aşırı rekabete yol açarak liman işletmecilerinin kârlılığını azaltmakta ve kaliteli liman altyapısının önüne geçmektedir. Bu çerçevede ülkemizdeki liman yatırımlarının bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
2025 yıl sonu itibarıyla Türkiye'de sivil hava ulaşımına açık 58 havalimanından 50'si Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) tarafından işletilmekte olup Zafer, Zonguldak-Çaycuma, Gazipaşa-Alanya ve Aydın-Çıldır Havalimanları DHMİ denetiminde özel şirketler tarafından; İstanbul ve Çukurova Uluslararası Havalimanları DHMİ denetimi ve gözetimi altında özel şirketler tarafından İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı Savunma Sanayii Başkanlığı denetiminde özel şirket tarafından; Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı ise Eskişehir Teknik Üniversitesi tarafından işletilmektedir. DHMİ bünyesinde yer alan Ankara Esenboğa, Antalya, Muğla Bodrum-Milas, Muğla Dalaman ve İzmir Adnan Menderes Havalimanlarındaki iç ve dış hat yolcu terminalleri de özel şirket tarafından işletilmektedir.
Esenboğa Havalimanında 3 bin 750 metre uzunluk ve 75 metre genişliğe sahip üçüncü pist, 77 metre yüksekliğinde yeni hava trafik kontrol kulesi ve teknik blok, yeni kargo apronu ile mütemmim tesisler tamamlanarak hizmete açılmıştır.
1933 yılında Ankara ili Etimesgut ilçesinde inşa edilen ve Türk Hava Kurumu ile Türk Hava Kuvvetleri tarafından ortaklaşa kullanılan Ankara (Etimesgut) Havalimanı'nda, diplomatik ve protokol uçuşlarına da hizmet verebilmesini teminen 2026 yılında yapılan
yenileme çalışmaları kapsamında şeref salonu ve devlet konukevi inşa edilerek, mevcut pistin uzunluğu 3 bin metreye, genişliği ise 60 metreye çıkarılmıştır.
Hâlihazırda kuzey-güney doğrultusunda uzanan üç ana pistle 2025 yılında 84 milyondan fazla yolcuya hizmet veren İstanbul Havalimanı'nda, 2 bin 820 metre uzunluğa ve 45 metre genişliğe sahip ilk doğu-batı yönlü pist tamamlanarak devreye alınmıştır. Ayrıca bahse konu havalimanında Genel Havacılık ve yeni CIP Terminal binaları da hizmete açılmıştır.
Yolcu veya kargo taşımacılığı yapan 14 havayolu şirketi bulunmaktadır. Havayolu şirketlerinin uçak sayısı 2025 yıl sonu itibarıyla bir önceki yıla kıyasla yaklaşık yüzde 10 artış ile 800'e yükselmiştir. 760'ı yolcu, 40'ı kargo uçağı olan havayolu filosunun toplam koltuk kapasitesi 157.785, kargo uçaklarının toplam yük kapasitesi ise 2.903 tondur.
2025 yılında havalimanlarındaki yolcu trafiği, bir önceki yıla göre dış hatlarda yüzde 7,6 artarak 145,2 milyon, iç hatlarda yüzde 6,5 artarak 101,6 milyon ve direkt transit dahil toplamda ise yüzde 7,1 artarak 247,2 milyon yolcu olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılında iç hat yolcu trafiğinin önemli bir bölümü İstanbul Sabiha Gökçen (yüzde 20,9), İstanbul (yüzde 17,6), Ankara Esenboğa (yüzde 10,1), İzmir Adnan Menderes (yüzde 7,5) ve Antalya (yüzde 6,7) Havalimanlarından; dış hat yolcu trafiğinin büyük bir bölümü ise İstanbul (yüzde 45,9), Antalya (yüzde 22,1) ve İstanbul Sabiha Gökçen (yüzde 18,7) Havalimanlarından gerçekleşmiştir.
Mevcut meydanlardan kapasite sınırına ulaşanların kapasitelerinin artırılmasına yönelik yatırımlar ile hizmet standartlarının yükseltilmesi, uçuş emniyetinin artırılması ve hava trafik yönetimiyle ilgili projeler sektör açısından önceliğini korumaktadır. Diğer taraftan, altyapı imalatları tamamlanan Bayburt-Gümüşhane ve Yozgat Havalimanları projelerinin üstyapı imalatları, Samsun Havalimanı yeni terminal binası ve mütemmim tesisleri, Aydın ve Trabzon Yeni Havalimanı projelerinin etüt çalışmaları ile Kahramanmaraş Hatay merkezli depremlerde zarar gören Hatay ve Malatya Havalimanlarında iyileştirme çalışmalarına devam edilmektedir.
Posta sektöründe haberleşmeye yönelik gönderilerin rolü giderek azalırken, posta hizmetleri önemli bir ticaret altyapısı haline dönüşmüştür. Kurye, kargo ve lojistik sektörleri arasındaki sınırlar giderek belirsizleşirken, e-ticaretteki artış sektörün büyümesine önemli katkı sağlamıştır. 2025 yılında kabul edilen haberleşme gönderilerinin sayısı 2024 yılına göre yaklaşık yüzde 40 azalarak 224,1 milyon olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, aynı dönemde posta kolisi/kargosu gönderileri hacmi yüzde 5 artış göstermiş ve 1,46 milyar adede ulaşmıştır. 2026 yılının ilk yarısında ise 728 milyon posta kolisi/kargosu kabul edilmiş ve bu gönderilerin yüzde 96'sını kurumsal gönderiler oluşturmuştur.
Haziran 2026 itibarıyla posta işletmecileri 9.543 subede yaklaşık 123 bin çalışanla hizmet sunmuştur. Sektörde 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu çerçevesinde Eylül 2026 itibarıyla verilen 5 yetki belgesiyle 26'sı ulusal düzeyde olmak üzere 52 işletmeci yetkilendirilmiş durumdadır. Ağustos 2026 itibarıyla, evrensel posta hizmet yükümlüsü PTT AŞ 1.084 müdürlük, 1.683 şube ve 516 acente ve 30 mobil işyeri olmak üzere toplam 3.313
işyerine sahiptir. Bu işyerlerinin 804'ü herhangi bir bankanın bulunmadığı yerleşim yerlerinde hizmet sunmaktadır.
Modlar arası ve çok modlu taşımacılık uygulamalarının geliştirilmesi; güvenli, erişilebilir, bütüncül, çevre dostu ve düşük maliyetli bir araştırma sisteminin tesis edilmesi, rekabetçi üretim ve ihracatı destekleyen altyapının oluşturulması sağlanarak araştırma ve lojistikte bölgesel bir üs olma potansiyelimizden azami düzeyde faydalanılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Afete dirençli ulaştırma altyapısının tesis edilmesine yönelik mevzuat düzenlemeleri ve altyapı çalışmaları tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.605) | ||
| Tedbir 605.6. İklim değişikliği ve doğal afetlerin demiryolu ulaşımında yaratacağı etkilerin azaltılması amacıyla altyapı bilgi sistemi geliştirilecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Emniyet ve Güvenlik Bilgi Altyapı Sistemi Projesi kapsamında Ray Sıcaklığı İhbar Sistemi kurulumu tamamlanacaktır. |
| Ulaştırma ve lojistik sektöründe çevresel etkilerin ve maliyetlerin en aza indirilmesi ile enerji verimliliğinin artırılması amacıyla demiryolu ve denizyolu taşımacılığına öncelik verilecek, alternatif finansman yöntemleri geliştirilecek, güvenli, kesintisiz, etkin, bütüncül ve sürdürülebilir ulaştırma ağı ve lojistik merkezler tesis edilecektir. (Kalkınma Planı p.606) | ||
| Tedbir 606.2. Demiryollarında devam eden elektrifikasyon çalışmalarıyla uyumlu olacak şekilde elektrikli çeken araç sayısı artırılacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. 5 adet 160 km/sa Millî Elektrikli Tren Seti, 6 adet 225 km/sa Millî Elektrikli Tren Seti, 8 adet Millî Banliyö Tren Seti, 45 adet Milli Elektrikli Anahat Lokomotifi ve 1 adet altı aksılı Elektrikli Anahat Lokomotifi temin edilecektir. |
| Ulaştırma sektöründe devam eden yatırımlar yapılabilirlik, sürdürülebilirlik, etkinlik, erişilebilirlik, güvenlik ve verimlilik odağında gözden geçirilerek mevcut altyapının etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.608) | ||
| Tedbir 608.4. Mevcut karayolu altyapısının etkin kullanılmasına yönelik iyileştirmelere öncelik verilecek, yeni projelerde asgari sanat yapısı gerektiren, maliyet etkin güzergâhlar tercih edilecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Karayolu ulaştırması sektöründe teklif edilecek projelere ilişkin fizibilite çalışmalarında maliyet etkin güzergâh alternatifleri değerlendirilecektir. |
| Tedbir 608.5. Devam eden demiryolu yatırımlarının termin süresinde tamamlanıp ekonomiye kazandırılması için yatırımcı kuruluşlar arasında eşgüdüm ve işbirliği temin edilecek, iş programına göre imalatların tamamlanması sağlanacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Müştereken yürütülen projelerde eş güdümün sağlanması teminen finansman ve ödenek ihtiyacı bütüncül bir yaklaşımla belirlenecektir. |
| Tedbir 608.7. Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı gerçekleşmeleri periyodik olarak raporlanacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı gerçekleşmeleri yıllık olarak raporlanacaktır. |
| Ulaştırma ve lojistik sektöründe BİT başta olmak üzere dijital uygulama ve yeni teknolojilerin kullanımı yaygınlaştırılarak ulaştırma sistemlerindeki mevcut altyapının daha etkin ve verimli kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.609) | ||
| Tedbir 609.4. Demiryolu altyapısı ve araçlarının dijital envanterinin oluşturulmasına yönelik çalışmalar tamamlanarak bakım/onarım ile hat taleplerinin izlenmesi sağlanacak, işletmecilik faaliyetlerinin verimi artırılacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Yerli Otomatik Tren Muayene İstasyonu Kurulması (OTMI) Projesi tamamlanacaktır. |
| Tedbir 609.5. Konvansiyonel demiryolu hatlarında yapılan taşımacılığın güvenli, çevre dostu, ekonomik ve verimli hale getirilebilmesi için elektrifikasyon, sinyalizasyon ve haberleşme altyapısı yük potansiyeli odağında önceliklendirilerek tamamlanacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Devam eden modernizasyon çalışmaları iş programına göre zamanında tamamlanacak, yeni proje teklifleri yük potansiyeline göre önceliklendirilecektir. |
| Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OSB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610) | ||
| Tedbir 610.1. Yapımına devam edilen hızlı tren projeleri tamamlanacak, darboğaz yaşanan bölgelerde hat kapasitesi artırılacak ve yük taşıma potansiyeli yüksek bölgelerin demiryolu ağına bağlanması sağlanacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Yapımı devam eden hızlı tren projeleri, yatırımcı kuruluşlar arasında eş güdüm sağlanarak öngörülen iş programlarına uygun şekilde devam edecektir. |
| Tedbir 610.3. Etüt projesi tamamlanmış iltisak hattı projelerinin yapımına öncelik verilecek, yük talebinin yüksek olduğu demiryolu koridorlarında çift hat ve yan hat gibi uygulamalarla kapasite artırılacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Çukurova Bölgesi ve İskenderun Körfezi ile Filyos Limanı ve Filyos Endüstri Sanayi Bölgesi iltisak hatlarının yapımları iş programına uygun olarak devam edecektir. |
| Türk havacılık sektörünün ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik hedefine ulaşması sağlanacak, havacılık mevzuatı, operasyonel gereklilikler ve küresel gelişmeler dikkate alınarak güncellenecektir. (Kalkınma Planı p.612) | ||
| Tedbir 612.3. Havayolu işletmelerinin diğer ülkelere olan uçuş sayılarının artırılabilmesine ve yeni uçuş izinlerinin daha kolay alınabilmesine yönelik ulusal strateji belgesi ve yol haritası oluşturulacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Türkiye'nin uluslararası hava bağlantısallığını geliştirmeye yönelik olarak öncelikli ülkeler belirlenerek müzakere yapılmasına yönelik yol haritası hazırlanacaktır. |
| Karayollarında bakım/onarım hizmetleri zamanında ve yeterli düzeyde karşılanacak; mevcut karayolu ağıında oluşabilecek trafik akış darboğazları giderilerek ulaşımın yeterli hizmet seviyesinde sürdürülmesi için gerekli önlemler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.613) | ||
| Tedbir 613.1. Karayolu ağında taşit işletme giderlerini ve ağır bakım maliyetlerini azaltacak şekilde önleyici bakım kavramı esas alınacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. Varlık yönetim sistemleri geliştirilmesi ve bakım yönetimi yapılması amacıyla 10 bin km yola ilişkin envanter bilgileri güncellenecektir. 2. 276,5 km otoyolda üstyapı büyük onarımı tamamlanacaktır. |
| Tedbir 613.2. Karayollarında yıllık ortalama günlük trafiği 1.000 ağır taşıtın üzerinde olan güzergâhlarda bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplama yapımına ağırlık verilecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. 783 km BSK yapımı tamamlanacaktır. |
| Tedbir 613.3. Karayollarında seyahat sürelerinin azaltılması, trafik güvenliğinin artırılması ve mevcut yol kapasitelerinin verimli kullanılmasını amaçlayan Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) yaygınlaştırılacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı | 1. Devlet ve il yollarında toplam 400 km uzunluğunda haberleşme altyapısı tesis edilecektir. 2. Bir adet Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) Merkezi kurulacak ve Ana AUS Merkezinin bakım onarımı yapılacaktır. 3. AUS Uygulama Yönetmeliği yayımlanacaktır. |
| Karayolu trafik kazalarından kaynaklı can kayıplarının azaltılması için yol kullanıcılarının hata yapabileceğini kabul eden ve yol güvenliğini trafik sistemindeki tüm aktörlerin ortak bir sorumluluğu olarak gören "güvenli sistem yaklaşımı" benimsenecektir. (Kalkınma Planı p.614) | ||
| Tedbir 614.2. Bilgi toplama, değerlendirme, analiz ve veri dağıtım faaliyetleri güçlendirilecek, ortak veri tabanları kaza önlemeye yönelik çalışmalarda kullanılacaktır. | İçişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı | 1. Trafik Güvenliği Analiz Sistemi için yeni modüller geliştirilecektir. 2. Trafik güvenliği konusunda Mobil Trafik Eğitim Tırlarıyla 75 bin öğrenciye farkındalık eğitimi verilecektir. |
| Tedbir 614.3. İşaretleme, levha ve ışıklarla tüm yol kullanıcılarının yol kesimlerine ait standartları anlayabileceği "kendini ifade eden yollar" ile çarpmayı önleyen veya çarpma sonucunda oluşabilecek hasarları en aza indiren "affedici yol kenarları" yaklaşımlarıyla karayolu ağındaki altyapı ve güvenlik standartları yükseltilecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) | 1. 1.400 km otokorkuluk yapımı gerçekleştirilecektir. 2. 555 km sarsma bandı yapımı gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 614.4. Trafik denetimlerinin etkinliğinin artırılmasını sağlamak üzere kazalardaki şiddet oranını ve kaza sayısını yükselten trafik ihlallerinin önlenmesine ve algılanan yakalanma risk duygusunun güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. | İçişleri Bakanlığı (S) | 1. Jandarma sorumluluk bölgesinde 60 milyon, polis sorumluluk bölgesinde ise 55 milyon araç/sürücü denetimi yapılacaktır. 2. 44 adet Ortalama Hız İhlal Tespit Sisteminin trafik denetimlerinde kullanılması sağlanacaktır. 3. Algılanan ve gerçek yakalanma riskinin yükseltilmesi amacıyla kazaların oluşumuna etken ihlal odaklı 300 özel denetim yapılacaktır. |
| Posta sektörünün gelişen e-ticaret koşullarına uyumu sağlanarak hızlı, kaliteli, güvenilir ve sürdürülebilir hizmet sunulmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.617) | ||
| Tedbir 617.1. Yeni iş modellerinin getirdiği ihtiyaçlar çerçevesinde mevzuat çalışmaları yürütülecektir. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Uluslararası alanda mevzuat güncelleme çalışmaları takip edilecek ve gerekli düzenleme taslakları hazırlanacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Hızlı Tren Hat Uzunluğu (Kümülatif) | km | 2 251 | 2 604 | 3 244 |
| Karasal Yolcu Taşımacılığında Demiryolunun Payı | Yüzde | 4,73 | 5,93 | 6,99 |
| Kabotaj Hattında Elleçlenen Yük | Milyon Ton | 69,7 | 74,8 | 77,8 |
| Havalimanı Toplam Yolcu Sayısı (Direkt Transit Dâhil) | Milyon Kişi | 247,2 | 257,2 | 270,0 |
| Bölünmüş Yol Uzunluğu (Otoyol Dâhil) (Kümülatif) | km | 30 049 | 30 395 | 30 675 |
| Otoyol Uzunluğu (Kümülatif) | km | 3 796 | 3 848 | 3 893 |
| BSK Kaplamalı Yol Ağı (Kümülatif) | km | 32 796 | 33 617 | 34 400 |
| Trafik Kazaları Sonucu Hayatını Kaybeden Kişi Sayısı | Kişi | 6 035 | 5 500 | 4 000 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Orta Doğu'da devam eden jeopolitik gerilimler nedeniyle bölgesel lojistik, taşıma koridorları ve tedarik zincirlerindeki aksamalar, küresel ticareti olumsuz etkilemeye devam etmiştir. Bununla birlikte 2026 yılının ilk yarısında hem küresel mal ticareti hem de hizmet ticareti 2025 yılının aynı dönemine göre artış göstermiştir. Küresel ticaretin değerindeki artışın önemli bir bölümü, ticaret miktarındaki genişlemeden ziyade fiyat artışlarından kaynaklanmıştır. Nitekim ABD/İsrail-İran savaşı nedeniyle İran'ın Hürmüz Boğazından sınırlı geçişlere izin vermesi sonrasında Hürmüz Boğazından yapılan sevkiyattaki aksamalar enerji, ulaşım, lojistik ve üretim maliyetlerini artırmıştır.
Jeopolitik risklere yanıt olarak firmalar üretim ve tedarik kaynaklarını çeşitlendirmiş, bağlantı ekonomilerinin bölgesel ve küresel değer zincirlerindeki rolleri artmıştır. Bu doğrultuda maliyet odaklı stratejilerden risk azaltmaya yönelik stratejilere geçilmiş, jeopolitik riski azaltmak ve dayanıklılığı artırmak amacıyla tedarik zincirlerini siyasi açıdan uyumlu ve güvenilir ülkelere kaydırma veya çeşitlendirme uygulaması (friendshoring) küresel ticarette kalıcı hale gelmiştir.
Yapay zekâ altyapısı, dijital teknolojiler ve elektrikli araç teknolojisine (e-mobilite) olan talep, teknoloji yoğun mallarda güçlü bir büyümeyi tetiklemiştir. Kritik minerallerde, yarı iletkenlerde, bataryalarda, bilişim teknolojisi ürünlerinde ve elektrikli araçlarda artış yaşanırken kimyasallar, demir-çelik ve bazı yenilenebilir enerji ürünlerinde ticaret daralmıştır.
2025 yılında ülkemizde GSYH yüzde 3,7 büyürken toptan ve perakende ticaret yüzde 6,9, konaklama ve yiyecek hizmetleri ise yüzde 5 oranında büyümüştür. 2025 yılında toptan ve perakende ticaretin GSYH içindeki payı yüzde 15,6, konaklama ve yiyecek hizmetleri faaliyetlerinin payı ise yüzde 2,8 olmuştur.
2024 yılında toptan ve perakende ticaretin ülkemizdeki sanayi ve hizmetler sektörleri toplamı içindeki payı girişim sayısına göre yüzde 29,5, ciroya göre yüzde 40,3 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 32- Toptan ve Perakende Ticaret Göstergeleri
| Girişim Sayısı (Bin Adet) | Ciro (Milyar TL) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | |
| Toptan Ticaret | 302 | 320 | 332 | 350 | 5 196 | 11 119 | 17 679 | 26 842 |
| Perakende Ticaret | 788 | 811 | 809 | 814 | 1 463 | 3 164 | 5 873 | 10 039 |
| Sanayi ve Hizmetler Toplamı | 3 492 | 3 684 | 3 765 | 3 942 | 16 622 | 36 807 | 59 370 | 91 516 |
| Toptan ve Perakende Ticaretin Payı (Yüzde) | 31,2 | 30,7 | 30,3 | 29,5 | 40,0 | 38,8 | 39,7 | 40,3 |
Kaynak: TÜİK, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (Nace Rev 2)
Ticarette hizmet kalitesinin artırılması yönündeki tüketici baskısı ve teknolojik gelişmeler sektörde dönüşümü hızlandırmaktadır. Esnaf ve sanatkâr kesimi yeni iş modellerini takip etmekte, kümelenmeye gitmekte, isim hakkı devri sistemine katılmakta, tüketicisi en yakın konumunu kullanarak satış imkânları elde etmekte, böylece toplamda ağırlığını korumaktadır. Geleneksel toptancılığa duyulan ihtiyacın azalması sonucu toptan ticaretle uğraşan girişimciler yeni iş modellerine yönelmektedir.
Haziran 2026 itibarıyla toptan ve perakende ticarette 4,1 milyon, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1,8 milyon kişi istihdam edilmektedir. İstihdam içinde, toptan ve perakende ticaretin payı yüzde 12,6, konaklama ve yiyecek hizmetlerinin payı yüzde 6'dır.
Ticaret alanındaki küçük girişimciler önemli bir istihdam kaynağı oluşturmaktadır. Ancak bu kesimde organize bir tedarik ve dağıtım zinciri oluşturulamadığından rekabet imkânları daralmaktadır. Küçük girişimler elektronik pazar yerlerinde yer alarak tüketicisi erişim imkânlarını artırmaya yönelmektedir. Ocak-Ağustos 2026 döneminde, toptan ve perakende ticaret hizmetlerinde kurulan ve kapanan gerçek kişi ticari işletmelerinin toplam içindeki payı sırasıyla yüzde 25,5 ve yüzde 40,6 olmuştur. 2025 yılının aynı döneminde bu paylar sırasıyla yüzde 27,7 ve yüzde 40,9 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 33- Toptan ve Perakende Ticarette Kurulan-Kapanan Şirket Sayıları
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2025 (2) | 2026 (2) | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Toptan ve Perakende Ticaret (1) | Kurulan | Tüzel Kişi | 48 188 | 43 466 | 38 992 | 37 273 | 23 019 | 26 214 |
| Gerçek Kişi | 10 559 | 6 558 | 5 152 | 4 974 | 3 135 | 2 944 | ||
| Kapanan | Tüzel Kişi | 7 816 | 8 839 | 11 328 | 11 916 | 6 739 | 6 495 | |
| Gerçek Kişi | 10 069 | 15 170 | 7 286 | 6 725 | 4 228 | 4 591 | ||
| Toptan ve Perakende Ticaretin Genel Toplam İçindeki Payı (Yüzde) | Kurulan | Tüzel Kişi | 33,9 | 32,9 | 33,0 | 32,2 | 31,7 | 34,1 |
| Gerçek Kişi | 38,9 | 32,9 | 31,8 | 27,7 | 27,7 | 25,5 | ||
| Kapanan | Tüzel Kişi | 32,1 | 32,8 | 34,8 | 34,5 | 35,3 | 34,5 | |
| Gerçek Kişi | 43,5 | 46,1 | 41,3 | 41,3 | 40,9 | 40,6 |
Kaynak: TOBB, Kurulan/Kapanan Şirket İstatistikleri
(1) Motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı dâhildir.
(2) Ocak-Ağustos dönemi
Gelişen ekonomiye, şehirleşme ve genç nüfus potansiyeline bağlı olarak ticaret sektörü yerli ve yabancı yatırımcıların ilgisini çekmektedir. 2002-2024 döneminde toptan ve perakende ticaret sektöründe toplam 22,3 milyar dolar, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1,9 milyar dolar uluslararası doğrudan yatırım gerçekleştirilmiştir.
Mağazalar ve AVM'ler gibi fiziksel satış kanallarında alışveriş trafiği giderek azalırken, e-ticaret hacmi önemli ölçüde artış göstermiş ve toplam ticaret içindeki payı artmıştır. 2025 yılında ülkemizde e-ticaret hacmi bir önceki yıla oranla yüzde 52,2 artarak 4,5 trilyon TL'yi aşmış ve GSYH içindeki payı yüzde 6,9 olmuştur. 2025 yılında e-ticaretin genel ticarete oranı yüzde 19,3 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu harcamaların yüzde 91,3'ü yurt içi harcamalar olup kartlı ödemeler yüzde 62,5 ile en çok tercih edilen yöntemdir. Ülkemizde 2024 yılında 600.800 olan e-ticaret faaliyetinde bulunan işletme sayısı 2025 yılı itibarıyla 634.611'e yükselmiş olup e-ticaret faaliyetinde bulunan işletmelerin en çok bulunduğu iller İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya'dır.
İnternetten gerçekleşen kartlı ödemeler tutarı Ocak-Temmuz 2026 döneminde 5.451,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2004 yılında yüzde 0,9 olan internetten alışveriş yapanların oranının 2026 yılı sonuna kadar yüzde 60'a ulaşması beklenmektedir.
TABLO II: 34- İnternetten Yapılan Kartlı Ödeme İşlemleri
| Yerli ve Yabancı Kartların Yurt İçi Kullanımı (1) | 2013 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İşlem Adedi (Milyon) | 168,0 | 848,9 | 1 351,9 | 1 915,8 | 2 327,9 | 2 665,1 | 2 800,4 |
| İşlem Tutarı (Milyar TL) | 34,6 | 260,4 | 454,5 | 1 027,7 | 2 365,4 | 4 662,0 | 7 300,9 |
Kaynak: Bankalararası Kart Merkezi
(1) Bilet ve poliçe ödemeleri gibi internetten kartla yapılan tüm ödemeler dâhildir.
2025 yılında tüketici hakem heyetlerine yapılan başvuru sayısı 907.515 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu başvurular 484.170 ile en çok perakende ticaret sektörü kapsamında yapılmış olup bunu 104.112 başvuruyla abonelik hizmetleri takip etmektedir. 2025 yılında Reklam Kurulunca aldatıcı ve yanıltıcı, haksız rekabete yol açan, tüketicinin güvenini kötüye kullanan ve mevzuata aykırı olduğu tespit edilen reklamlar için 242,2 milyon TL idari para ve durdurma cezası uygulanmıştır. Sağlık sektörü, uygulanan toplam
idari para cezası içinde yüzde 38'lik paya sahip olup ilk sırada yer almaktadır. Bunu yüzde 11 oranıyla gıda sektörü ile kozmetik/temizlik ürünleri sektörü takip etmektedir.
30 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de Fiyat Etiketi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak restoran, lokanta, kafe, pastane ve benzeri yiyecek içecek hizmeti sunulan işletmelerdeki menü ve fiyat listesinde servis ücreti, masa ücreti ve kuver ücreti başlığı altında ilave ücret alınması yasaklanmıştır.
27 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de Ticaret Bakanlığına belirlenen kullanılmış malların yenilenmiş olarak tekrar satışa sunulmasına ilişkin uygulama usul ve esaslarını düzenleyen Yenilenmiş Ürünler Hakkında Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak hedefli reklamcılıktan yapay zekâyla oluşturulan reklamlara, sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan tanıtımlardan indirimli satış reklamlarına kadar birçok alanda tüketicilerin korunmasına yönelik yeni kurallar getirilmiş, tüketicilerin çevrimiçi davranışları ve kişisel verilerinin analiz edilerek belirli kişi veya gruplara özel reklam içeriklerinin sunulduğu hedefli reklamcılık uygulamalarına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.
Elektronik ticarette şeffaflığın sağlanması, alıcıların menfaatlerinin korunması ve piyasa aktörleri arasında adil bir dengenin tesis edilmesi amacıyla Ticaret Bakanlığı tarafından 13 Mart 2026 tarihinde Hizmet Bedellerinin Şeffaflığının Sağlanması Hakkında Genelge yayımlanmıştır.
Ülkemizde yeşil ve dijital dönüşüm çerçevesinde yeni ticaret pazaryeri ve araçlarının güvenli bir şekilde kullanılarak alıcı ve satıcıların etkin bir biçimde buluşturulduğu, fiyatların etkin işleyen sağlıklı piyasa koşullarında belirlendiği, üretici ve tüketici haklarının korunduğu, kalite odaklı, kolay ve düşük işlem maliyetli bir ticaret ortamının sağlanması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Toptan ve perakende ticaret sektöründe rekabet gücü artırılacak ve piyasa işleyişinde karşılaşılabilecek aksaklıklar üretici ve tüketicilerin faydası gözetilerek giderilecektir. (Kalkınma Planı p.619) | ||
| Tedbir 619.2. Toptan ticareti geliştirmeyi teminen toptancı hallerinin ve benzeri yapıların modernizasyonunu sağlamak üzere mevzuat çalışmaları tamamlanacak, hallerin ticaretteki payı artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı | 1. Toptancı hallerinin işleyişini düzenleyen ikincil mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. |
| Tedbir 619.3. Sebze ve meyve ticaretinde üreticilerin hak ve menfaatlerinin korunmasına yönelik düzenlemeler hayata geçirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. Sebze ve meyve ticaretinde tüm alıcılar için ödeme sürelerinin belirlenmesi yönünde mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. |
| Tedbir 619.10. Toptan ve perakende ticaret sektörünün dijital dönüşüme uyum kapasitesinin artırılması konusunda çalışmalar yürütülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı | 1. KOBİ'lerin ve girişimcilerin e-ticaret kapasitelerini güçlendirmek ve dijital dönüşümlerine katkıda bulunmak amacıyla Türkiye e-Ticaret Haftası etkinliği gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 619.11. Yeşil ve dijital dönüşüm başta olmak üzere gelişen ihtiyaçlar doğrultusunda mevcut mevzuat ve uygulamalar katılımcı bir yaklaşımla iyileştirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı | 1. Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında AB mevzuatının ülkemiz ihracatına etkilerine ve mevzuat uyum süreçlerine ilişkin olarak Avrupa Komisyonu ile teknik toplantılar düzenlenecektir. 2. Yeşil dönüşüm mevzuatı kapsamında bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecek ve ilgili sektör görüşleri alınacaktır. |
| Tedbir 619.16. Markalaşmanın önemine ilişkin farkındalık artırılacak, başta e-ticaret işletmelerinin alan adları olmak üzere markalaşmaya yönelik çalışmalar desteklenecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Marka ve TURQUALITY® Destek Programı kapsamında markalaşmaya yönelik faaliyetler desteklenecektir. |
e-Ticarette güvenin artırılması konusunda çalışmalar yürütülecek, özellikle coğrafi ve kültürel olarak yakın ülke ve bölgelerde Türkiye'nin pazar payı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.620)
| Tedbir 620.1. e-Ticaret mevzuatı yeni iş modellerine uyum sağlayacak şekilde güncellenecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar | 1. Sektördeki güncel gelişmelerin takip edilmesi ve ihtiyaçların belirlenebilmesi amacıyla sektörel paydaşlarla eş güdüm ve istişare faaliyetleri düzenlenecektir. |
| Tedbir 620.4. e-İhracatın artırılması amacıyla yakın coğrafyada hedef bölgeler ve sektörler belirlenerek ürün bazlı üretim ve ticareti ortaya koyan saha araştırmaları ve ihtiyaç analizleri gerçekleştirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. e-Kolay İhracat Platformunda geliştirme çalışmaları yürütülecektir. |
| Tedbir 620.6. Türkiye'nin rekabet avantajı olan bölgelerde ikili ve çok taraflı anlaşmalar yoluyla e-ticaret pazar payı artırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Türkiye-AB Sınır Ötesi e-Ticaret Alanında İşbirliği, Türkiye-Birleşik Krallık STA'sının Güncellenmesi Müzakereleri, Türkiye-Körfez İşbirliği Konseyi STA Müzakereleri ve Türkiye-Kanada STA Müzakereleri yürütülecektir. |
| Tedbir 620.7. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi, işletmelerin ve tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayacak ve yurt dışı pazarları da içerecek şekilde ürün bazlı ayrıntılı verilerle geliştirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Elektronik Ticaret Bilgi Sisteminin (ETBİS) kullanıcı dostu olmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2. Yurt dışı pazar örnekleri incelenerek ihracat potansiyeli yüksek ürünlerin tespitine yönelik rapor hazırlanacaktır. |
| Tüketicinin korunmasıyla ilgili mevzuat gözden geçirilecek, hassas tüketicisi gruplarına özel önlemler getirilecek ve uygulamalar iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.621) | ||
| Tedbir 621.1. Tüketicinin korunmasına ilişkin mevzuat güncel gelişmelere uygun olarak gözden geçirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Tüketici hukukunun dinamik yapısı göz önünde bulundurularak ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeler tespit edilecektir. |
| Tedbir 621.5. Tüketici Hakem Heyetlerinin 81 il merkezinde olacak şekilde yeniden yapılandırılması sağlanacak, kurumsal ve beşerî kapasiteleri geliştirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı | 1. Tüketici Hakem Heyetleri 81 il merkezinde olacak şekilde yeniden yapılandırılacaktır. |
| Tedbir 621.6. Tüketici uyuşmazlıklarının elektronik ortamda çözülebilmesi amacıyla Tüketici Şikâyet Platformu oluşturulacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Tüketici Şikâyet Platformu sistem altyapısı kurulacaktır. |
| Tedbir 621.9. Tüketici Bilgi Sisteminde yenilik ve iyileştirme çalışmaları yürütülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Tüketici Bilgi Sistemi faaliyetlerinin daha hızlı ve kolay yürütülmesi için çalışmalar başlatılacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
| Lisanslı Depo Sayısı | Adet | 265 | 288 | 295 |
| İnternet Üzerinden Alışveriş Yapanların Oranı (3) | Yüzde | 55,7 | 60,0 | 63,2 |
| Tüketici Ürünlerindeki Güvensizlik Oranı | Yüzde | 1 | 1 | 1 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) İnternet kullanan bireylerin kişisel kullanım amacıyla internet üzerinden mal veya hizmet siparişi verme ya da satın alma oranıdır.
İhracatın artırılması, toplum ve çevrenin korunması, kaçakçılıkla etkin mücadele edilmesi hedefleri çerçevesinde uluslararası standartlara uyumlu gümrük politikaları uygulanmaya devam edilmiştir. Şeffaflığın artırılması, bürokrasinin ve maliyetlerin azaltılması konusunda çalışmalar yürütülmüş ve sektörün ihtiyaçlarına uygun çözümler geliştirilmeye çalışılmıştır.
Avrupa Birliği (AB)'nde gümrük işlemlerinin dijitalleştirilmesi ve sadeleştirilmesini, üye ülkeler arasındaki uygulama farklılıklarının azaltılmasını, veri odaklı gümrük hizmeti
sunumunu, gerçek zamanlı risk analizinin güçlendirilmesini amaçlayan ve gümrük alanında AB'de yeni bir dönemi işaret eden kapsamlı gümrük reformu 21 Eylül 2026 tarihinden itibaren kademeli olarak uygulanmaya başlanmıştır. Gümrük işlemlerinin yalnızca sınır kontrolleri üzerinden değil, tedarik süreci boyunca paylaşılan veriler üzerinden yönetilmesini hedefleyen söz konusu reformun merkezinde Birlik Gümrük Kodu'nun güncellenmesi, AB Gümrük Otoritesinin kurulması, AB genelindeki tüm gümrük işlemleri için farklı ulusal sistemlerin yerine tek bir gümrük giriş noktası yer almıştır. Reform kapsamında ayrıca mevcut ulusal bilişim sistemlerinin yerini alacak AB Gümrük Veri Merkezinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Düşük değerli e-ticaret gönderilerine yönelik kurallar da değiştirilmiştir. Küçük paketlerin gümrüklerde oluşturduğu işlem maliyetlerini karşılamak amacıyla Kasım 2026'dan itibaren AB genelinde ek işlem ücreti alınması kararlaştırılmış, yeni mali yükümlülükler ve kontroller getirilmiştir.
Güvenilir firmalara gümrük işlemlerinde kolaylık sağlayan ve 2013 yılında uygulamaya konulan Yetkilendirilmiş Yükümlü uygulaması kapsamında yetki verilen firma sayısı Eylül 2026 itibarıyla 841'e ulaşmıştır. Gümrük hizmetlerinde ticaretin kolaylaştırılması faaliyetleri kapsamında aynı tarih itibarıyla yerinde gümrükleme yetkisine sahip firma sayısı ihracatta 74, ithalatta ise 18 olmuştur. Ayrıca 77 firma izinli gönderici, 20 firma izinli alıcı yetkisine sahiptir. Eylül 2026 itibarıyla gümrük müşaviri sayısı 3.611, gümrük müşavir yardımcısı sayısı 11.715 ve yetkilendirilmiş gümrük müşaviri sayısı 459 olarak gerçekleşmiştir.
Kaçakçılıkla mücadele çalışmaları kapsamında 2025 yılında ele geçirilen kaçak eşyanın toplam piyasa değeri bir önceki yıla kıyasla yüzde 117 artarak 98,6 milyar TL'ye ulaşmıştır. 2026 yılı Ağustos itibarıyla yakalama değeri bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 71'lik artış göstererek 74,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Kara Kapıları Takip Programından alınan verilere göre 2025 yılında kara sınır kapılarında toplam 10.310.628 araç giriş-çıkışı kaydedilirken, 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam 6.719.488 araç giriş-çıkışı gerçekleşmiştir. 2025 yılında kara gümrük kapılarından giriş çıkış yapan yolcu sayısı 32.330.554 kişiyken, 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde bu sayı 22.622.893 kişi olmuştur. 2026 yılı verilerine göre en çok yolcunun geçiş yaptığı sınır kapısı 5.141.664 kişiyle Kapıkule Sınır Kapısıyken en az yolcunun geçiş yaptığı sınır kapısı 421.052 kişiyle Dilucu Sınır Kapısı olmuştur.
Gümrük idarelerinde sürdürülen modernizasyon ve yapım işlerinin tamamlanarak yeni gümrük tesislerinin hizmete açılması çalışmalarına devam edilmiştir. Türkiye'de 19 Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü faaliyet göstermekte olup bunlara bağlı 162'si faal, 14'ü faal olmayan toplam 176 gümrük müdürlüğü bulunmaktadır. Günümüzün değişen şartlarına uyum sağlanması amacıyla gerekli görülen hizmet binaları ve gümrük kapılarında modernizasyon çalışmaları sürdürülmektedir. Bunun yanı sıra yapımı devam eden gümrük hizmet binaları ve gümrük kapılarıyla güvenli ticaretin sağlanması, işlem sürelerinin kısaltılması, kaçakçılığın önlenmesi gibi konularda iyileşme elde edilmesi ve gümrük süreçlerinin etkinliğe kavuşturulması amaçlanmaktadır. Yayladağı ve Üzümlü Gümrük Kapılarının modernizasyonuna yönelik inşaat çalışmaları devam etmektedir.
Türkiye'nin de taraf olduğu Ortak Transit Sözleşmesi kapsamında transit eşyasının işlemlerinin hızlandırılarak basitleştirilmesini ve ticaret erbabının zaman kaybetmesini önleyerek maliyetlerin azaltılmasını sağlamak amacıyla oluşturulan Ortak Transit Rejimi çerçevesinde Türkiye'den Avrupa Birliğine, karayoluyla Muratbey ve Erenköy Gümrük Müdürlüklerinden yapılan ihracat taşımalarının 2025 sonu itibarıyla yaklaşık yüzde 40'ı izinli gönderici tesislerinden gerçekleştirilmiştir.
Kaçakçılıkla mücadelede ihtiyaç duyulan yeni nesil teknolojilerin yerli ve milli imkânlarla üretilmesini sağlayıp sanayi üretiminde katma değerin artırılması, dışa bağımlılığın azaltılması ve yasadışı ticaretin önlenmesi amacıyla başlatılan ve fiziki müdahalesiz kontrol teknolojileri olarak adlandırılan Milli Araç ve Konteyner Tarama (MİLTAR) Projesinin üçüncü faz çalışmalarına devam edilmektedir. Üçüncü faz kapsamında iki adet yarı sabit sistemin (Sarp ve Dilucu Gümrük Kapıları) seri üretiminin tamamlanması, bir adet geri yansıma teknolojili sabit sistem prototipinin geliştirilmesi (Habur Gümrük Kapısı) öngörülmektedir. Sistemlerin tasarım çalışmaları devam etmektedir.
Sistemlerin yerli olarak tedarikine devam edilmekte olup ürün çeşitliliğine gidilerek MİLTAR Projesi kapsamında üretilen ve Hayalet adı verilen Geri Yansıma Teknolojili Araç ve Konteyner Tarama Sistemlerinden ilk ikisi 15 Ağustos 2024 ve 10 Eylül 2025 tarihlerinde Habur Gümrük Kapısında hizmete alınmıştır. Bununla beraber prototip üretimi biten ve fabrika kabul testi tamamlanan bir adet mobil (GEZGİN) X-ray araç ve konteyner tarama sistemi 26-27 Kasım 2025 tarihinde yapılan saha kabul testlerinin ardından Mersin Limanında faaliyete alınmıştır. İlaveten, proje kapsamında seri üretimi tamamlanan yarı sabit sistem 5-6 Ocak 2026 tarihlerinde yapılan kabul testlerini takiben Habur Gümrük Kapısında faaliyete alınmıştır.
Gümrük muhafaza ekiplerinin kaçakçılıkla mücadele faaliyetlerinde teknolojik altyapı kullanımının artması yakalama faaliyetlerinin yüksek düzeyde artmasında önemli rol oynamıştır. Kaçakçılıkla etkin mücadeleyi sağlayacak teknik cihaz ve sistemlerin tüm sahalarda yaygınlaştırılmasına 2026 yılında da devam edilmiştir. Bu kapsamda 2026 yılında 10 adet Bagaj X-Ray Cihazı, iki adet Yutucu, üç adet Vücut Tarama Cihazı ve 20 adet XRF cihazının alımına ilişkin çalışmalar sürmektedir.
Havayoluyla gerçekleştirilen dış ticaret işlemlerinde süreçlerin sadeleştirilmesi, şeffaf bir şekilde takip edilebilmesi, işlem süreçlerinin kısaltılması ve maliyetlerin azaltılması hedefi doğrultusunda başlatılan Havayolu İşlemlerinin Dijitalleştirilmesi Projesi kapsamında yazılım çalışmaları tamamlanmıştır. Projenin ilk adımı olarak, 25 Ocak 2024 tarihinde Ankara Esenboğa Gümrük Müdürlüğünde başlatılan Hava Yolu Gümrük Beyan Sistemi (HGBS) pilot uygulamasının ardından gerçekleştirilen iyileştirmeler sonrasında sistemin yaygınlaştırılması amacıyla 15 Ocak 2025 tarihinde Sabiha Gökçen Gümrük Müdürlüğünde pilot uygulama başlatılmıştır. 4 Mayıs 2026 tarihi itibarıyla hava hudut kapısı olan tüm havalimanlarında uygulama devreye alınmıştır.
Gümrükte Kullanılan Belgelerin Dijitale Dönüşümü Projesiyle ihracat ve antrepo işlemlerinde hayata geçirilen Kâğıtsız Gümrük Uygulaması ithalat işlemlerini kapsayacak şekilde Orta Anadolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü bağlantı gümrük müdürlüklerinde devreye alınmış olup yaygınlaştırma çalışmaları devam etmektedir.
İthalat denetimleri, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden elektronik ortamda risk esaslı olarak gerçekleştirilmektedir. TAREKS sayesinde denetimlerin etkin ve verimli şekilde gerçekleştirilmesi sağlanmakta ve işlemler 7/24 çevrimiçi takip edilebilmektedir. TAREKS'in yapay zekâ destekli yeni risk analizi odağında yenilenerek daha etkin bir ürün güvenliği denetimi sağlanmasına yönelik çalışmalar Temmuz 2025 itibarıyla tamamlanmış olup yeni TAREKS sistemi devreye alınmıştır.
Program döneminde gümrük hizmetleri alanında ülkemizde en dikkat çekici gelişme, yerli üreticinin korunması ve kayıt dışı ticaretle mücadele amacıyla bireysel e-ticaret alışverişlerindeki vergi muafiyetlerinin ve basitleştirilmiş süreçlerin kaldırılması olmuştur. 7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 10813 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 4458 Sayılı Gümrük Kanunu'nun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Kararda
Değişiklik Yapılmasına Dair Karar yürürlüğe girmiştir. Buna göre kıymeti 30 avroya kadar olan ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen eşyanın Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesiyle ithaline ilişkin olarak öngörülen vergi muafiyeti uygulaması yürürlükten kaldırılmıştır. İstisnanın kaldırılması sonucunda yurt dışından eşya getirilmesi halinde söz konusu eşyanın ithalatının mevzuatın genel hükümleri çerçevesinde normal ithalat prosedürlerine tabi tutularak gerçekleştirilmesi sağlanmıştır.
Yine yerli üreticilerin desteklenmesi amacı doğrultusunda yerli üreticilerin ihtiyaç duyduğu bazı kritik ham madde ve sanayi girdilerinde gümrük vergisi indirimleri ve muafiyetler sağlanmıştır.
Uluslararası standartlar ve yükümlülüklerimiz doğrultusunda şeffaflığı ve öngörülebilirliği esas alarak ticareti kolaylaştırmak ve kaçakçılıkla etkin mücadele etmek temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Ülkemizin ulusal hak ve menfaatleri gözetilerek, gümrük alanında ikili, bölgesel ve çok taraflı ticari ve ekonomik ilişkileri ve iş birlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.623) | ||
| Tedbir 623.1. Ülkemizde ve dünya ticaretinde yaşanan ekonomik gelişmeler göz önünde bulundurularak Gümrük Birliği'nin güncellenmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Gümrük Birliği'nin güncellenmesi hedefi doğrultusunda AB ile ticari sorunların çözümü ve yeni alanlarda işbirliklerinin geliştirilmesi amacıyla üst düzey ve teknik temaslar sürdürülecektir. |
| Tedbir 623.2. Gümrük idareleri arasında işbirliği artırılarak muhtelif uluslararası belgelerin akdedilmesi çalışmaları yürütülecektir. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. Çeşitli ülke gümrük idareleri ile Gümrük Alanında Karşılıklı İdari Yardım Anlaşması müzakereleri gerçekleştirilerek tamamlanması sağlanacaktır. 2. Yetkilendirilmiş Yükümlü Karşılıklı Tanıma Anlaşması için gerekli çalışmalar gerçekleştirilecektir. |
| Farklı kurumlarca yapılan kontrol, izin ve onay süreçleri basitleştirilecek ve bu süreçlerde aranan belgeler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.624) | ||
| Tedbir 624.2. Dış ticaret işlemlerinde blokzincir ve otomatik karakter tanıma (OCR) gibi yenilikçi teknolojiler kullanılarak kâğıtsız ortamda gümrük uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. İthalatta kâğıtsız gümrük uygulamalarına geçiş için gerekli teknik çalışmalara devam edilecektir. 2. Gümrük müdürlüklerince yürütülen beyanname kontrol süreçlerinin iyileştirilmesi ve eşyanın tarife, kıymet ve vergilendirilmesine yönelik olarak idarece yapılan tespitlerde doğruluk oranının artırılması amacıyla yapay zekâ destekli bir sistem geliştirilecektir. |
| 3. Bilgisayarlı Güm>rük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemi ve diğer elektronik güm>rük uygulamaları üzerinden yürütülen güm>rük ve lojistik süreçlerinin blokzincir, yapay zekâ vb. yenilikçi teknolojiler kullanılarak geliştirilmesine ve iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. | ||
| Tedbir 624.3. Geçiş belgesi tahsisi için dağıtım ofislerine ibraz edilen evrakların tamamı elektronik ortama alınacak ve kâğıt belge ibrazı sonlandırılacaktır. | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı | 1. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve TOBB arasında evrakların dijital ortama alınmasına ilişkin protokol imzalanacaktır. |
| Tedbir 624.5. Güm>rük kapılarında yaşanan bekleme nedeniyle artan maliyetlerin düşürülmesi için beklemeye sebep olan mevzuat ve altyapı unsurları iyileştirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Güm>rük kapılarında görev ve sorumluluğu olan bakanlıkların 7/24 çalışma sistemine uyumu takip edilecektir. |
(Kalkınma Planı p.626)
| Tedbir 626.1. Geleneksel dış ticaret modelleriyle kurgulanan dış ticaret ve güm>rük mevzuatı ikiz dönüşüme uyum doğrultusunda e-ihracatın gereklilikleri de dikkate alınarak revize edilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Düşük değerli gönderilere yönelik karşı ülke güm>rük uygulamaları hakkında güncel bilgiler düzenli olarak takip edilerek Basitleştirilmiş Güm>rük Beyannamesi (BGB) kapsamındaki beyanlarda uyumlaştırmaya gidilecektir. 2. Güncel bilgiler yurtdışına gidecek gönderilerin işlemlerinin hızlı ve sorunsuz şekilde yapılabilmesini teminen gönderi yapanların kullanımına sunulmak üzere Ticaret Bakanlığına ait internet sitesi üzerinden sunulacaktır. 3. Genç kuşağın dijital yetkinliğinden faydalanılarak güm>rük işlemlerinin basitleştirilmesi, Basitleştirilmiş Güm>rük Beyannamesi (BGB) süreçlerinin etkinleştirilmesi ve genç nesillere güm>rük iş ve işlemlerinin uygulamalı olarak öğretilmesi hedefi doğrultusunda Güm>rüğün Dijital Elçileri: BGB ile Sınırları Aşan Dijital Güm>rük Yarışması düzenlenecektir. 4. Yarışma neticesinde doğrudan güm>rük operasyonel süreçlerine girdi teşkil edecek güm>rük teknik geri bildirimleri analiz edilerek güm>rük yazılımları, beyanname formları ve ikincil mevzuat düzenlemelerinde süreç iyileştirme ve otomasyon çalışmaları yürütülecektir. |