| Gümrük işlemlerinde etkinlik ve verimliliğin artırılması amacıyla bilgi ve iletişim teknolojilerinden azami ölçüde yararlanılacak ve altyapı ihtiyacı karşılanacaktır. (Kalkınma Planı p.628) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 628.2. İhracat işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılmasına ilişkin yürütülen çalışmaların Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlanacaktır. | Ticaret Bakanlığı (S) | 1. İhracat işlemleriyle ilgili tüm gümrük ve lojistik süreçlerinin blokzincir altyapısı kullanılarak süreçteki tüm paydaşlarca elektronik ortamda tek bir ekrandan yürütülebilmesi ve izlenebilmesini sağlayacak İhracat Zinciri Projesinin hayata geçirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 628.3. Eşya, taşit ve yolcu kontrollerinde ileri teknolojiye sahip sistemler ve uygulamalar yaygınlaştırılarak yazılımlar geliştirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK | 1. Milli Tarama Sistemleri Projesi (MİLTAR) çerçevesinde fiziki müdahalesiz kontrol teknolojilerinin gümrük kapılarında çeşitlendirilmesine ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. |
| Uygulamada yeknesaklığı sağlamak amacıyla iş süreçlerinde yetki ve sorumluluklar daha belirgin hale getirilecek, insan kaynakları kapasitesi nitelik ve nicelik olarak yükseltilecek, profesyonelleşme artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.629) | ||
| Tedbir 629.1. Gümrük kapılarındaki koordinasyonun Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülmesine yönelik gerekli düzenlemeler hayata geçirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Kurumlar arasında operasyonel koordinasyonun sağlanmasına yönelik gerekli hukuki düzenlemeler hazırlanacaktır. |
| Uluslararası yükümlülüklerimizle uyumlu şekilde e-ihracatın artırılmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.630) | ||
| Tedbir 630.3. e-Ticarette kargo süreçlerini kolaylaştırarak, e-ihracatı hızlandırmak ve yurt dışındaki gümrükleme sürecini kolaylaştırmak için gerekli düzenlemeler hayata geçirilecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı | 1. Sınır Ötesi e-Ticaret Gümrük Mevzuatı ve Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi uygulamaları küresel gelişmelere ve dijital yeniliklere uyum sağlayacak şekilde güncellecektir. 2. Başta sınır komşularımız olmak üzere yakın coğrafyamızdaki ülkelerle Gümrük e-Ticaret Altyapı ve Mevzuat Tecrübe Paylaşımı Programı başlatılacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Toplam YYS Sahibi Firma Sayısı | Adet | 805 | 848 | 870 |
| İhracatta Yükün Deniz Limanlarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi | Gün | 1,9 | 1,9 | 1,9 |
| İhracatta Yükün Kara Kapılarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi | Saat | 3,8 | 3,8 | 3,7 |
| İlk 4 Saatte Gümrüklemesi Tamamlanan İhracat Beyannamesi Oranı | Yüzde | 86,7 | 89,0 | 90,0 |
Kaynak: Ticaret Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
İnşaat sektörünün 2026 yılı ilk çeyrek büyüme ivmesi yavaşlamış, sektör yüzde 3,2 oranında büyümüştür. İkinci çeyrekte ise yüzde 1,9'luk daralmayla büyüme eğilimi kesintiye uğramıştır. Yüksek finansman maliyetleri, krediye erişimde yaşanan güçlükler ve korumacı politikalar sektörün faaliyet koşullarını zorlaştırırken deprem bölgesindeki yeniden inşa çalışmaları ve kamu altyapı yatırımları inşaat sektörünün büyümesini destekleyen başlıca unsurlar olmaya devam etmiştir.
TÜİK verilerine göre inşaat sektöründe yeni iş siparişleri endeksi 2026 yılının ilk dokuz ayında dalgalı bir seyir izlemiştir. Temmuz ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 3,9 artan endeks Ağustos ayında yüzde 3,8 gerilemiş, Eylül ayında ise yüzde 1,9 artmıştır.
İnşaat sektörü güven endeksi de benzer bir görünüm sergilemiştir. Mart ayında yüzde 3,9 azalışla 2026 yılının ilk dokuz ayının en düşük seviyesine gerileyen endeks, Nisan ayında yüzde 3,6 artışla toparlanmaya başlamıştır. Yılın ilerleyen aylarında ise görece sınırlı değişimlerle yatay bir seyir göstermiştir.
Küresel çelik piyasasına yönelik 2026 yılı ikinci çeyrek için OECD tarafından yayımlanan rapora göre çelik üretiminde kullanılan ham maddelerin fiyatları 2025 yılının ilk yarısında görece istikrarlı seyretmiş, 2026 Ocak ayına kadar kademeli olarak artmıştır. 2025 yılı genelinde ise demir cevheri fiyatı yüzde 9, hurda fiyatı yüzde 2 artmıştır.
TÜİK tarafından yayımlanan inşaat maliyet endeksi, Temmuz 2026'da bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 28,3 artarken malzeme endeksinde yüzde 27,1, işçilik endeksinde yüzde 30,5 artış meydana gelmiştir. Endeks bir önceki yılın aynı ayına kıyasla binalarda yüzde 28,4, bina dışı yapılarda ise yüzde 28,2 artmıştır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2026 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ 3 Şubat 2026 tarihinde yayımlanmıştır. 2025 yılına kıyasla tüm sınıflarda maliyetler artmıştır. En yüksek artış yüzde 27,9 ile I. Sınıf (B) Grubu yapılarda, en düşük artış ise yüzde 15,7 ile III. Sınıf (B) Grubu yapılarda gerçekleşmiştir.
TABLO II: 35- İnşaat Sektöründeki Gelişmeler
| 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | |
|---|---|---|---|---|
| İnşaat Sektörü GSYH Payı (Cari Fiyatlarla) | 5,4 | 5,8 | 5,9 | 5,7(1) |
| İnşaat Sektörü Büyüme Hızı (2009 Sabit Fiyatlarıyla) | 6,5 | 9,8 | 11,0 | 0,7(2) |
Kaynak: TÜİK
(1) Ocak-Haziran dönemi ortalama değerleri esas alınmıştır.
(2) Bir önceki yılın Ocak-Haziran dönemine göre ortalama değerler esas alınmıştır.
2023-2025 döneminde inşaat sektörünün GSYH içindeki payında ve büyüme hızında artış görülmüştür. 2026 yılının ilk yarısında iki çeyrek ortalamasına göre sektörün GSYH içindeki payı yüzde 5,7, büyüme hızı ise yüzde 0,7 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 36- İnşaat Sektörü İstihdamı
| 2023 | 2024 | 2025 | 2025 (1) | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|
| İstihdam (Bin Kişi) | 1 991 | 2 157 | 2 216 | 2 142 | 2 108 |
| İstihdam Payı (Yüzde) | 6,3 | 6,6 | 6,8 | 6,6 | 6,6 |
Kaynak: TÜİK
(1) Ocak-Haziran dönemi ortalama değerleri esas alınmıştır.
Türkiye'nin önemli istihdam kaynaklarından biri olan inşaat sektöründe istihdam, bir önceki yılın Ocak-Haziran dönemine göre yaklaşık 34 bin kişi gerilemiştir. Sektörün toplam istihdam içindeki payı ise yüzde 6,6 seviyesinde gerçekleşerek aynı seviyede kalmıştır.
TÜİK tarafından yayımlanan yapı izin istatistiklerine göre 2026 yılının Ocak-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yapı kullanma izin belgesi verilen bina sayısı yüzde 9,1, daire sayısı yüzde 10,4 ve toplam yüzölçümü yüzde 4,6 artmıştır. Yapı kullanma izni verilen kamu eğlence, hastane, eğitim veya bakım binalarının toplam yüzölçümü ise yüzde 20 azalmıştır.
TABLO II: 37- Metrekare Büyüklüğüne Göre Yapı Kullanma İzin Belgesi Alan Binaların Dağılımı
| 2023 | 2024 | 2025 | 2025 (1) | 2026 (1) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Bir Daireli İkamet Amaçlı Binalar | 6 904 | 8 130 | 7 337 | 3 042 | 3 159 |
| İki ve Daha Fazla Daireli İkamet Amaçlı Binalar | 78 148 | 88 539 | 95 842 | 39 146 | 41 755 |
| Toptan ve Perakende Ticaret Binaları | 2 748 | 3 095 | 3 465 | 1 291 | 1 504 |
| Kamu Eğlence, Hastane, Eğitim veya Bakım Binaları | 4 263 | 6 411 | 4 915 | 2 299 | 1 838 |
| Sanayi Binaları ve Depolar | 14 729 | 17 259 | 18 221 | 7 925 | 7 552 |
Kaynak: TÜİK
(1) Ocak-Haziran dönemi değerleri esas alınmıştır.
Tapu Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla yapı ve yapı denetimi süreçlerinde şantiye şeflerinin kayıt tutması, yangın güvenliğine yönelik periyodik kontroller, yapı denetim süreçlerinin elektronik ortamda takibi ile beton üreticileri ve zemin ve temel etüt kuruluşlarının görev, sorumluluk ve yaptırımlarına, zemin ve temel etüt hizmetleri ile kamu ihale sözleşmelerinde anlaşmazlıkların çözümüne yönelik ek düzenlemeler getirilmiştir.
Kamu alımlarında AB ile mütekabiliyet esasının getirilmesine yönelik düzenleme yapılmıştır. 7590 sayılı Kanunla 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Ek Madde 13 ihdas edilmiş, bu doğrultuda AB menşeli mallar ile üye devletlerde yerleşik isteklilere, mütekabiliyet esasları çerçevesinde belirli hak ve avantajların tanınabilmesine yönelik hukuki çerçeve oluşturulmuştur.
Kamu ihale mevzuatında ihale süreçlerinin uygulama esasları ile başvuru ve değerlendirme süreçleri düzenlenmiştir. Bu kapsamda 9 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de danışmanlık hizmet alımı, hizmet alımı, mal alımı ve yapım işleri ihalelerine ilişkin uygulama yönetmelikleri ile ihalelere yönelik başvurulara ilişkin mevzuat yayımlanmış, 13 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete'de Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde düzenlemeye gidilmiştir.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun 29 Ocak 2026 tarihli ve 11364 sayılı Kararıyla konut kredilerine ilişkin düzenleme yapılmıştır. Düzenlemeyle Enerji Kimlik Belgesi uygulaması kapsamında daha önce A ve B enerji sınıfına sahip konutlar için uygulanan avantajlı kredi değer oranı kapsamına, C enerji performans sınıfına sahip konutlar da dâhil edilmiştir.
Yapı Malzemeleri Yönetmeliğinde (305/2011/AB) Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 20 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Yönetmelikle yapı malzemelerinin performans değişmezliğinin değerlendirilmesi ve doğrulanmasına ilişkin esaslar güncellenmiş ve temel karakteristiklere çevresel sürdürülebilirlik eklenmiştir.
16 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle yapı inşaat alanı 10.000 m² ve üzeri olan binalar için Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi düzenlenmesi uygulaması 1 Ocak 2027 tarihi itibarıyla zorunlu hale getirilmiştir.
17 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Hafif Çelik Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelikle çelik, sac, şerit veya plakadan soğuk şekillendirilmiş yapı elemanlarının ve yapı sistemlerinin, kullanım amaçlarına uygun olarak yeterli güvenlikle tasarımına ve yapımına ilişkin esaslar belirlenmiştir.
Mimarlık-mühendislik projelerinin yapı ruhsat süreçleriyle entegre teslim, kontrol ve onay sürecinin dijital ortama taşınması, internet tabanlı ve açık kaynaklı ulusal e-proje portal araçlarının kullanılmasını düzenleyen Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik ile Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik 5 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Yüksek yapıların yıkımına ilişkin özel kurallar 12 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle düzenlenmiştir. Bu yapıların emniyetli, kontrollü ve ekonomik şekilde yıkılmasına yönelik teknik ve idari esaslar tanımlanmıştır.
TABLO II: 38- Yurt Dışı Müteahhitlik Firmalarının En Çok Proje Yaptığı Ülkeler
| 2025 | 1972-2026 Eylül | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ülke | (Milyon Dolar) (1) | (Yüzde Pay) | Ülke | (Milyon Dolar) (1) | (Yüzde Pay) |
| Libya | 4 855 | 18,5 | Rusya | 103 350 | 18,2 |
| Romanya | 4 752 | 18,1 | Türkmenistan | 56 595 | 9,9 |
| Irak | 3 417 | 13,0 | Irak | 39 422 | 6,9 |
| Türkmenistan | 2 512 | 9,6 | Libya | 37 051 | 6,5 |
| Polonya | 2 100 | 8,0 | S. Arabistan | 33 617 | 5,9 |
Kaynak: Ticaret Bakanlığı
(1) Projelerin Toplam Bedeli
Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türk müteahhitlik firmaları 1972 yılından Eylül 2026'ya kadar 138 ülkede 568,95 milyar dolar değerinde 12.975 proje üstlenmiştir. 1972'den bugüne kadar proje yapılan ülkelere bakıldığında Rusya ilk sıradaki konumunu korusa da savaş nedeniyle 2025 yılında en çok proje üstlenilen ilk beş ülke arasında yer almamıştır. Aynı yıl Romanya ve Polonya'da ise önemli projeler üstlenilmiştir. Firmaların en
çok proje gerçekleştirdiği ülkeler Bağımsız Devletler Topluluğu, Orta Doğu ve Afrika ülkeleridir.
2026 yılı Ocak-Eylül döneminde Türk inşaat firmaları yurt dışında 4,82 milyar dolar değerinde proje üstlenmiştir. Yurt dışı müteahhitlik firmalarının üstlendiği projelerin dağılımına bakıldığında 1972'den 2026 Eylül ayına kadar ilk sırayı yüzde 14,6'lık payla karayolu/tünel/köprü projelerinin aldığı görülmektedir.
TABLO II: 39- Yurt Dışı Müteahhitlik Firmaları Tarafından Üstlenilen Projelerin Sektörel Dağılımı
| Sektörler | 2025 | Sektörler | 1972-2026 Eylül | ||
|---|---|---|---|---|---|
| (Milyon Dolar) (1) | (Yüzde Pay) | (Milyon Dolar) (1) | (Yüzde Pay) | ||
| Karayolu/Tünel/Köprü | 4 884 | 18,6 | Karayolu/Tünel/Köprü | 82 811 | 14,6 |
| Konut | 3 011 | 11,5 | Konut | 75 650 | 13,3 |
| Enerji Nakil Hatları | 2 866 | 10,9 | Enerji Santrali | 47 115 | 8,3 |
| Gaz/Petrol Boru Hatları | 1 834 | 7,0 | Demiryolu | 40 482 | 7,1 |
| Enerji Santrali | 1 752 | 6,7 | Ticaret Merkezi | 36 885 | 6,5 |
Kaynak: Ticaret Bakanlığı
(1) Projelerin Toplam Bedeli
Net sıfır karbon hedefi doğrultusunda yenilenebilir kaynakları kullanan, sürdürülebilir ve güvenli yapılı çevre oluşturmak; güçlü ve entegre tedarik zincirlerine sahip, düşük karbonlu yapı malzemelerini rekabetçi maliyetlerle üretebilen, teknolojik kabiliyeti yüksek bir inşaat sektörü oluşturmak ve ülkemizi yurt dışında küresel bir marka haline getirmek temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| İnşaat sektörünün yeşil dönüşümü sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.633) | ||
| Tedbir 633.1. Düşük karbonlu yapı malzemelerinin rekabetçi maliyetlerle üretilebilmesi için güçlü ve entegre tedarik zincirleri oluşturulacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) | 1. Binalar için yaşam döngüsü analizi belgesi düzenlenmeye başlanacaktır. |
| Tedbir 633.2. Gömülü karbon miktarı ve karbon ayak izi azaltılmış, sürdürülebilir inşaat malzemesi üretimi ve kullanımı yaygınlaştırılacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) | 1. Binaların yapım, kullanım ve yıkım süreçlerini içeren Bina Yaşam Döngüsü Analizi Sistemi ulusal düzeyde devreye alınacaktır. |
| Tedbir 633.3. İnşaat sektöründe sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla ihtiyaç analizi yapılarak gerekli mevzuat çalışmaları yapılacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar | 1. İnşaat sektöründe sürdürülebilirlik ihtiyaç analizi doğrultusunda mevzuat çalışmaları yürütülecektir. |
| Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) | 1. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve Neredeyse Sıfır Enerjili Bina (nSEB) uygulamaları hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir. |
| Tedbir 633.11. Yeşil binalar ile yeşil yerleşmelerin sertifikalandırılmasına yönelik Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi yaygınlaştırılacaktır. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) | 1. Yeşil bina ve yerleşmeler ile Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi (YeSTR) hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir. |
| Kamu ihale mevzuatı ve uygulamaları uluslararası norm ve standartlarla uyumlu olacak şekilde güncellenecek, kamu ihale usulleri ile yapım ve hizmet yüklenicilerinin seçim kıstasları rekabeti sağlayacak şekilde yeniden belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.641) | ||
| Tedbir 641.5. Tüm kamu ihale ve alımlarının hızlı, etkin ve saydam bir şekilde tek bir platformdan yürütülmesi amacıyla sistem güncellenecektir. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Elektronik Kamu Alımları Platformunun (EKAP) güncel teknolojilerle yenilenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 2. Doğrudan temin kapsamındaki alım süreçlerinin EKAP üzerinden gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 3. Savunma ve güvenlik alanlarıyla ilgili olanlar ile gizlilik içinde yürütülmesi gerekenler hariç istisna kapsamındaki ihalelere ilişkin ilanların EKAP'ta yayımlanması ve ihale süreçlerinin EKAP üzerinden yürütülmesi yönünde çalışmalar yapılacaktır. 4. Kamu alımlarında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaştırılması ve iş zekâsı, risk analizi ile karar destek uygulamalarının EKAP'a entegrasyonu amacıyla çalışmalar yürütülecektir. 5. Kamu idarelerinin öngörülebilir ihtiyaçlarına ilişkin yıllık ihale ve alım planlarının standart bir veri yapısıyla EKAP'a kaydedilmesi ve yayımlanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 641.6. Kamu ihale sözleşme süreçlerinin dijitalleştirilmesi amacıyla merkezi bir platform oluşturulacak, tüm kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerini bu platform üzerinden yürütülmesi sağlanacaktır. | Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Kamu ihale sözleşme süreçlerine ilişkin iş programı, tebligat, süre uzatımı, hakediş, fiyat farkı, kabul, fesih ve tasfiye gibi işlemlerin EKAP üzerinden yürütülmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Teknik müşavirlik hizmetleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.642) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 642.1. Teknik müşavirlik hizmetleri desteklenecektir. | Ticaret Bakanlığı (S), İlgili STK'lar | 1. Yurt dışı teknik müşavirlik firmalarının daha fazla proje üstlenmeleri ve pazar çeşitliliklerini artırmalarını teminen sektör çatı kuruluşlarıyla yürütülen heyet programı faaliyetlerine ve devlet desteklerine devam edilecektir. |
| Müteahhitlik ve teknik müşavirlik firmalarının uluslararası rekabet gücü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.643) | ||
| Tedbir 643.2. Ülkemizin mevcut pazarlardaki konumu ikili anlaşmalar yoluyla güçlendirilerek yeni pazarlara girilmesi için çalışmalar sürdürülecektir. | Dışişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı | 1. Hükümetlerarası anlaşmalarla bağlantısallık ve savunma sanayii başta olmak üzere çeşitli alanlarda pazar payımızın artırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Yurt Dışı Teknik Müşavirlik Hizmetleri Yıllık Toplam Proje Tutarı | Milyon Dolar | 154 | 210 | 220 |
| Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri İş Hacmi | Milyar Dolar | 26,2 | 28,0 | 29,0 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
2026 yılında sektörel ihtiyaçlar ve gelişmeler çerçevesinde tarım, yatırım, enerji ve ihracat alanlarında devlet yardımlarına ilişkin Eylül sonu itibarıyla toplam 11 adet Cumhurbaşkanı Kararı yayımlanmıştır. Bu Kararların beşi tarım, biri yatırım, biri enerji ve dördü ihracat alanına yönelik olarak çıkarılmıştır. Kararlardan 10'u mevcut düzenlemelerde değişiklik yapılmasına veya süre uzatımına ilişkin iken bir Karar ile yeni düzenlemeler ihdas edilmiştir.
Tarım sektöründe, 7 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesinin Desteklenmesine İlişkin 11004 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile nadasa ayrılan ve işlemeli tarıma uygun olmayan alanlar öncelikli olmak üzere uygun tarımsal üretim yöntemleri kullanmak suretiyle bitkisel üretimin artırılması amaçlanmıştır. Zirai don, kuraklık ve hastalık gibi nedenlerle ürünlerin hasar gören üreticilerin hasarının karşılanması amacıyla Tarım Sigortaları Havuzuna Devlet Tarafından Taahhüt Edilecek Hasar Fazlası Desteğine İlişkin 11109 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 27 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete'de, 2026 yılında avlanan balon balığı sayısında beklentilerin üzerinde bir artış gerçekleşmesi nedeniyle av kotasını değiştiren Balon Balığı Avcılığının Desteklenmesi Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 11515 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı da 11 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bunlara ek olarak 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 11781 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 11782 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı da 8 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Enerji sektörüyle ilgili olarak 13 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak 1 Ocak 2026 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe konulan 11416 sayılı Yer Altı Maden İşletmelerinde Meydana Gelen Maliyet Artışlarının Karşılanması Amacıyla Destek Verilmesine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar ile yer altı maden işletmelerinde meydana gelen maliyet artışlarının karşılanmasına yönelik destek uygulamasında kömür türüne göre farklı randıman esasları getirilmiş ve yer altı kömür işletmeciliğine yeni başlayan ve hazırlık faaliyetlerinde bulunan işletmeler için destek katsayısı belirlenmiş ve destek süresi 31 Aralık 2028 tarihine kadar uzatılmıştır.
Yatırım alanına yönelik olarak 9 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan 11572 sayılı Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar ile başvuru, başvuruların değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması, izlenmesi ve raporlanması ile destek tutarlarına ilişkin bazı değişiklikler yapılmıştır.
İhracat alanında 7 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11007 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar'da değişiklikler yapılmıştır. Yapılan düzenleme ile şirket ve marka alım desteği başta olmak üzere bazı destek unsurlarında değişikliklere gidilmiştir. 17 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10881 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 5986 sayılı E-İhracat Destekleri Hakkında Kararda çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Söz konusu değişikliklerle e-ihracat destek sisteminin sadeleştirilmesi ve destek mekanizmalarının belirli öncelikler doğrultusunda yeniden yapılandırılması amaçlanmıştır. Serbest bölgelerle ilgili olarak 8 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10819 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2635 sayılı İhtisas Serbest Bölgelerinde Sağlanacak Destekler Hakkında Kararda değişiklik yapılmıştır. Söz konusu değişiklik kapsamında 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere bölge işleticilerinin yatırım kredilerine yönelik faiz veya kâr payı gideri desteği kaldırılmış, ihtisas serbest bölgelerinde faaliyet gösteren kullanıcıların kira ve nitelikli personel ücret giderlerine yönelik destekler korunmuştur. İhracat alanında son olarak 27 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10962 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile hizmet ihracatı destek sistemi kapsamlı şekilde yeniden düzenlenmiş ve farklı mevzuatın dayanak teşkil ettiği destek mekanizmaları tek çatı altında toplanmıştır. Düzenleme ile hizmet ihracatının tanımı ve sınıflandırılması güncellenmiş, destek kapsamındaki sektörler ve destek unsurları yeniden belirlenmiştir.
Kültür sektörüyle ilgili olarak 18 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle, Sinema Sektörünün Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında sinema sektörüne yönelik devlet yardımı sisteminde düzenlemelere gidilerek devlet yardımları yapım öncesi, yapım ve yapım sonrası olmak üzere sınıflandırılmış ve devlet yardımı türlerinin kapsam ve tanımları güncellenmiştir. 14 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle, Fikir ve Sanat Eserlerini İçeren Taşıyıcı Materyaller ile Bu Eserlerin Çoğaltılmasına Yarayan Teknik Cihazların Bedellerinden Yapılan Kesintilerin Kullanımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında fikrî mülkiyet sisteminin güçlendirilmesi ile kültürel ve sanatsal faaliyetlere yönelik proje desteklerinin kapsamı ve uygulama usulleri yeniden düzenlenmiştir.
2026 yılında ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından 102 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca devlet yardımlarının etkilerinin değerlendirilmesine ve uygulamaların iyileştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmüş ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından Kararname uyarınca 2025 Yılı
Devlet Yardımları Değerlendirme Raporu hazırlanarak Cumhurbaşkanlığı makamına sunulmuştur.
102 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca birden fazla uygulayıcı kurumun aynı sektör veya yatay alanda uyguladığı ve toplam yıllık bütçesi 100 milyon TL'yi aşan devlet yardımlarına ilişkin 2023-2025 yıllarını kapsayan yapısal etki değerlendirme raporlarının yıl sonuna kadar tamamlanmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Devlet yardımlarının sadeleştirilmesi, mükerrerliklerin önlenmesi ve farklı devlet yardımı uygulamaları arasında uyumun sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılmış ve uygulayıcı kurum ve kuruluşlarla görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarının devlet yardımları alanındaki etki değerlendirme kapasitelerinin geliştirilmesi amacıyla 2025 yılında düzenlenen eğitim programlarına ilgili kurumlardan toplam 146 temsilci katılmış, programları başarıyla tamamlayan 85 katılımcıya sertifika verilmiştir. 2026 yılı sonuna kadar gerçekleştirilmesi planlanan eğitim programına 30 kamu kurum ve kuruluşunu temsilen 140 personelin katılım sağlaması öngörülmektedir. Devlet yardımlarına yönelik etki değerlendirme çalışmalarına yönelik teknik ihtiyaçların karşılanması amacıyla Uzaktan Eğitim Kapısına eğitim videoları yüklenmiştir.
Kapasite geliştirme çalışmaları kapsamında Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan Devlet Yardımlarında Küresel Gelişmeler, Devlet Yardımı Hazırlama Kılavuzu ve AB'de Devlet Yardımları çalışmaları ile güncellenen Devlet Yardımları Etki Değerlendirme Rehberi ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla paylaşılmıştır.
Devlet yardımı uygulayan kurumlar arasında tecrübe ve iyi uygulama örneklerinin paylaşılması ile ortak hususların ele alınması amacıyla 24-25 Kasım 2026 tarihlerinde Devlet Yardımları Bilgilendirme ve Değerlendirme Toplantısı gerçekleştirilecektir.
Devlet yardımlarının etkin şekilde izlenmesi ve raporlanması amacıyla Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından kurulan Devlet Yardımları İzleme Sistemine (DYİS) ilişkin idame ve geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir.
Sektörel yönlendirme ve özendirmeyle yatırım, üretim ve istihdamın artırılması suretiyle toplum refahının yükseltilmesi, uzun vadeli uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesi, kalkınma sürecinin hızlandırılması, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması, piyasa aksaklıklarının giderilerek piyasa ekonomisine işlerlik kazandırılması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Devlet yardımlarının etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.646) | ||
| Tedbir 646.1. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarında etki değerlendirme kapasitesi geliştirilecektir. | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, YÖK, BDDK, EPDK, GİB, SPK | 1. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan ilgili personele yönelik etki değerlendirme eğitim programları gerçekleştirilecektir. 2. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşları arasında tecrübe paylaşımını amaçlayan toplantılar gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 646.2. Uygulanmakta olan devlet yardımları, amacı ile tutarlılığı başta olmak üzere etki değerlendirme sonuçları kapsamında gözden geçirilecektir. | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, YÖK, BDDK, EPDK, SPK, GİB | 1. 2026 Yılı Devlet Yardımları Değerlendirme Raporu hazırlanacaktır. |
| Devlet yardımlarına ilişkin izleme mekanizması oluşturulacak ve ilgili kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyon sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.647) | ||
| Tedbir 647.3. Uluslararası yardım standartları ve kuralları takip edilecek, iyi uygulama örnekleri ve ihtiyaçlarla ilgili araştırmalar yapılacaktır. | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) | 1. Devlet yardımlarıyla ilgili uluslararası gelişmeleri inceleyen bir rapor yayımlanacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| Etki Değerlendirme Eğitimi Verilen Kamu Kurum ve Kuruluş Personeli Sayısı | Kişi | 146 | 140 | 145 |
| DYİS'e Entegre Devlet Yardımı Uygulayan Kamu Kurum ve Kuruluş Oranı | Yüzde | 50 | 100 | 100 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
Okul öncesinden itibaren eğitimin her kademesinde kaliteli eğitime erişim gerek fiziki kapasitenin geliştirilmesi gerekse öğretmen niteliklerinin artırılmasıyla gerçekleştirilmektedir. Küresel ölçekte yaşanan ve özellikle son yıllarda beceri temelli eğitimin ön plana çıkmasıyla birlikte dijital, analitik ve sosyal becerilerin bireylere kazandırılmasında eğitim sistemi önemli bir rol oynamaktadır.
Okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması faaliyetleri neticesinde 4-5 yaş için brüt okullaşma oranı, 2025-2026 eğitim-öğretim döneminde yüzde 68,56 olarak gerçekleşmiştir. Okul öncesi eğitime erişim için beşerî ve fiziki imkânları iyileştirme çalışmalarının yanı sıra kaliteli okul öncesi eğitime erişim için okul öncesiyle ilgili kalite standartları belirlenerek izleme ve değerlendirme sisteminin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Temel eğitim kademesinde de eğitime erişim artırılmış ve beceri temelli etkinlikler doğrultusunda temel eğitimin yapılandırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. 2025-2026 eğitim-öğretim döneminde brüt okullaşma oranı ilköğretimde yüzde 98,74, ortaöğretimde ise yüzde 101,22 olmuştur. Ortaöğretim kademesinde devamsızlık ve başarısızlık nedeniyle sınıf tekrarı riski taşıyan öğrencilere yönelik çalışmaları gerçekleştirmek amacıyla önleme, müdahale ve yönlendirme çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca öğrencilerin sınıf geçmelerinde gerekli görülen yeterlilik ve kazanımlara sahip olarak eğitim ve öğretim süreçlerini tamamlamalarını sağlamak amacıyla düzenlemeler yapılmıştır. Öğrencilerin fiziki, sosyal, duygusal, zihni ve ahlâkî bakımdan çok yönlü gelişimini desteklemek amacıyla geliştirilen Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin uygulanmasına ilişkin genelge yayımlanmış olup Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları uygulaması 2024-2025 eğitim öğretim yılında 1., 5., ortaöğretim hazırlık ve 9. sınıflarda başlamış olup 2026-2027 eğitim öğretim yılında da 3., 7. ve 11. sınıflarda uygulamaya geçilmiştir. Ders kitaplarındaki içerikler, teorik bilgilerin yanı sıra günlük hayatla da köprü kuracak nitelikte hazırlanmaktadır. Bilgi, beceri, eğilim ve değerlerin öğrencilere günlük yaşamında karşılaşabilecekleri durumlara uygun olarak bireysel ve birlikte çalışma, eğitsel oyunlar, araştırma ve proje çalışmaları gibi ders içi ve ders dışı etkinliklerle kazandırılması hedeflenmektedir. Ayrıca öğrencilerin kelime hazinesini geliştirecek şekilde Türkçenin doğru ve etkili kullanımına dikkat edilmektedir.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde öğrencilerin işbirliği yapma, etkin öğrenme, toplumsal yaşam, aile yaşamı gibi alanlarda yeterli olabilmelerini sağlayan, başarı için önemli rol oynayan ve akademik başarıyı destekleyen yönlerini geliştirmek için sosyal duygusal beceri programları oluşturulmaktadır. Sosyal-duygusal becerilerin gelişimini destekleyen afiş, broşür ve sunum içeriklerinin yanı sıra okul öncesi ve ilkokul öğrencilerine yönelik oyun içerikleri ve hikâye kitapları da hazırlanmış olup pek çok materyal öğrenci, öğretmen ve velilerin kullanımına sunulmaktadır.
Eğitim hizmetlerine yönelik bilgi sistemlerine ilişkin kapasite ve kabiliyetlerin geliştirilmesi amacıyla eğitim-öğretim, insan kaynakları, fiziki altyapıya ilişkin ihtiyaçların tespiti gibi süreçlerde karar alma faaliyetlerini destekleyen, çözüm önerileri sunan, olası sorunları önceden tespit eden, daha hızlı ve doğru kararlar alınmasına yardımcı olan dijital
bir karar destek platformu olan MEB Bakanlık Yönetim Sistemi uygulamaya konulmuştur. Söz konusu uygulamanın geliştirilmesine ilişkin süreçler devam etmektedir.
Beşerî sermayenin, ekonominin ihtiyaçlarıyla uyumlu bir şekilde geliştirilmesi ve becerilerin güncellenmesi hususunda mesleki eğitimin kritik bir rolü bulunmaktadır. Bu kapsamda, özel sektör ile mesleki ve teknik eğitim kurumları arasında müfredat, finansman, öğretmen eğitimi, staj ve istihdam dâhil uzun vadeli işbirliğinin sağlanması çalışmalarına devam edilmektedir. Diğer yandan mesleki, akademik, dijital ve sosyal beceri kazanımı sağlayan, mesleki değerlere bağlı öğrencilerin yetiştirilmesi mesleki eğitimde öncelikler arasındadır.
Mesleki eğitimde bireysel ve sektörel ihtiyaçlara cevap verebilen bir sistem inşa etmek, eğitim-istihdam ilişkisini güçlendirmek, mesleki eğitimi yaygınlaştırmak, mesleki eğitimin gelecekteki perspektifini belirlemek amacıyla mesleki ve teknik liselerin fiziki altyapısının güçlendirilmesine, atölye ve laboratuvar donanımlarının güncel teknolojilere ve gelecekteki teknolojik gelişmelere uygun olarak yenilenmesine yönelik çalışmalar devam edecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından, yeni eğitim öğretim dönemi öncesinde akran ve siber zorbalık dâhil olmak üzere okullarda her türlü şiddetin önlenmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda okul ve kurumlarda risk faktörlerinin tespit edilmesi, yöneticilere hizmet içi eğitim verilmesi, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin güçlendirilmesi, okul-aile ve kurumlar arası işbirliğinin artırılması öngörülmüştür. Ayrıca öğrencilerin dijital güvenlik ve siber okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerin yaygınlaştırılması, şiddet mağduru veya şiddet uygulayan öğrencilere psikososyal destek sağlanması ve özel ilgi gerektiren öğrencilerin sosyal uyumunun desteklenmesi yoluyla güvenli ve şiddetten arındırılmış okul ortamlarının güçlendirilmesi hedeflenmiştir.
Erken uyarı mekanizmaları, okul temelli önleme ve müdahale süreçleri, rehberlik hizmetleri ve aile katılımı uygulamaları ile öğrencilerin okula bağlılığı artırılarak öğretmenlerin risk altındaki öğrencilere müdahale kapasiteleri ve okul-aile işbirliği güçlendirilmektedir.
OECD tarafından 15 yaş grubundaki öğrencilerin fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarındaki yeterliklerini değerlendirmek amacıyla üç yılda bir gerçekleştirilen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA)'nın 2025 uygulamasına 91 ülke katılmış, Türkiye'de uygulama 14 Nisan-16 Mayıs 2025 tarihleri arasında 56 ildeki 203 okuldan 7.702 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. PISA 2025 sonuçlarına göre Türkiye, 2022'ye kıyasla fen bilimlerinde 18, okuma becerilerinde 16 ve matematikte 9 puanlık artış sağlamış, böylece fen bilimleri ve okuma becerilerinde OECD ortalamasının üzerine çıkarken matematikte OECD ortalamasına yaklaşmıştır. Türkiye'nin uzun dönemli performansı da olumlu seyretmiş olup 2003-2025 döneminde fen bilimlerinde 60, okuma becerilerinde 31 ve matematikte 39 puanlık artış gerçekleşmiştir. Aynı dönemde ülkenin göreli sıralaması fen bilimlerinde 35'incilikten 19'unculuğa, okuma becerilerinde 33'üncülükten 18'inciliğe ve matematikte 34'üncülükten 28'inciliğe yükselmiştir. Türkiye ayrıca son on yılda her üç alanda da puanını artıran tek OECD üyesi ülke olmuş ve 2022-2025 döneminde üç alanda da en yüksek puan artışını kaydeden OECD ülkesi olarak öne çıkmıştır.
Ekim 2026 itibarıyla 129'u devlet üniversitesi, 75'i vakıf üniversitesi ve 4'ü vakıf meslek yüksekokulu olmak üzere toplam 208 yükseköğretim kurumu bulunmakta olup her ilimizde yükseköğretim hizmeti sunulmaktadır. İlk kademelerde olduğu gibi yükseköğretim kademesinde de eğitime erişim sorunu ortadan kaldırılmış olup eğitim ve öğretimin niteliğinin artırılması, kalite güvencesi sistemlerinin güçlendirilmesi, yükseköğretim istihdam ilişkisinin geliştirilmesi ve araştırma kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalara ağırlık verilmesi amaçlanmaktadır.
Yükseköğretimde eğitim-öğretimin niteliğinin artırılması, mezun arzının işgücü piyasasının ihtiyaçlarıyla uyumlaştırılması ve yükseköğretim kaynaklarının daha etkin kullanılması amacıyla kontenjanların yeniden yapılandırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmiştir. Bu kapsamda 2023-2025 döneminde toplam yükseköğretim kontenjanı 1.090.014'ten 843.547'ye düşürülerek 246.467 kontenjan azaltılmış ve toplam kontenjanlarda yüzde 23 oranında düşüş gerçekleştirilmiştir. Başta hukuk, psikoloji, eczacılık, diş hekimliği ve mimarlık olmak üzere bazı programların kontenjanları azaltılırken yapay zekâ, dijital teknolojiler, savunma, sağlık ve yeşil dönüşüm başta olmak üzere stratejik alanlarda ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine yönelik programların ve eğitim kapasitesinin güçlendirilmesine ağırlık verilmiştir. Böylece yükseköğretim sistemindeki kontenjanların işgücü piyasasının ihtiyaçları, sektörel ve teknolojik dönüşüm ile nitelikli insan kaynağının güçlendirilmesi hedefleri doğrultusunda şekillendirilmesi amaçlanmaktadır.
Yükseköğretimde dijital dönüşümün hızlandırılması ve öğrencilerin teknolojik gelişmelerin gerektirdiği ve işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu bilgi ve becerilerle donatılması amacıyla yapay zekâ, bilişim, veri bilimi ve siber güvenlik alanlarında programların yaygınlaştırılması ve mevcut programların müfredatlarının güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. 2025 yılında ise dijital ve yapay zekâ temelli program bulunan üniversite sayısının 20'den 70'e çıkarılmasına yönelik çalışmalar yürütülmüş, yapay zekâ ve dijital teknolojilerin yanı sıra yeşil dönüşüm, tarımda dijitalleşme ve sağlıkta dijitalleşme alanlarında 3 lisans ve 24 ön lisans olmak üzere 27 yeni program açılmıştır. 2026 yılında ise Türkiye'nin stratejik teknoloji alanlarında ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi amacıyla Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı hayata geçirilmiştir. Program kapsamında genç araştırmacıların yapay zekâ ve akıllı sistemler, siber güvenlik, bilişim teknolojileri ile donanım ve bilgisayar sistemleri alanlarında araştırma üniversitelerinde doktora eğitimi almaları ve aynı zamanda araştırma görevlisi olarak istihdam edilmeleri öngörülmekte olup programın ilk yılında 550, beş yıllık dönemde ise yaklaşık 3 bin araştırmacının desteklenmesi hedeflenmektedir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile imzalanan Sürdürülebilir ve İklim Dostu Kampüs Oluşturulması Alanında İş Birliği Protokolü ile belirlenen 11 pilot üniversitede sürdürülebilir, enerji bakımından verimli, doğayla uyumlu kampüslerin oluşturulması, üniversite kampüslerinde enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji uygulamalarının artırılması, bu alanda duyarlılık ve farkındalık oluşturulmasına yönelik çalışmaların yürütülmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği uygulamalarının artırılması, sıfır atık ve su yönetiminin geliştirilmesi ile çevresel farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmekte olup uygulamanın tüm yükseköğretim kurumlarına yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.
Üniversitelerde eğitimin niteliğinin ve yükseköğretim sisteminin kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. 2006 ve sonrasında kurulmuş üniversitelerin bölgesel kalkınma misyonu çerçevesinde ihtisaslaşmasını sağlamak amacıyla Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşması Programı kapsamında Ekim 2026 itibarıyla 26 üniversite desteklenmektedir. Üniversitelerin bulundukları bölgedeki kalkınma potansiyelini harekete geçirmeleri amacıyla tarım ve havza bazlı kalkınma, hayvancılık, sağlık ve çevre, ormancılık, tekstil, jeotermal, yenilenebilir enerji ve batarya teknolojileri, turizm, akıllı lojistik ve bütünleşik bölge uygulamaları, makine ve imalat teknolojileri alanlarında desteklenen projelerle üniversite-sanayi işbirliğinin kurulması ve bölgede üretilen ekonomik değerin artırılması amaçlanmaktadır.
Yükseköğretim kurumlarında kalite güvencesi kültürünün yaygınlaştırılması ve kurumsal kalite süreçlerinin güçlendirilmesi amacıyla yürütülen Kurumsal Akreditasyon Programı kapsamında 2026 yılında 39 üniversite daha akredite edilmiş ve kurumsal akreditasyona sahip üniversite sayısı 143'e yükselmiştir. Ayrıca mevcut kalite değerlendirme ve akreditasyon süreçlerinin etkinliğinin artırılması amacıyla ikinci döngü kurumsal akreditasyon modeline yönelik çalışmalar başlatılmıştır. İkinci döngüde, yükseköğretim kurumlarında oluşturulan kalite güvencesi sistemlerinin etkin biçimde işletilmesi, bu sistemler aracılığıyla üretilen verilerin kurumsal karar alma süreçlerini desteklemesi ve elde edilen sonuçların sürekli iyileştirme mekanizmalarına yansıtılması esas alınmaktadır.
Öncelikli Bilim Alanlarında Uzmanlaşan Üniversiteler Projesiyle stratejik araştırma alanlarında yayın kapasitesi ve kalitesiyle öne çıkan yükseköğretim kurumlarının desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla bilgi güvenliğinden tarımda dijital teknoloji lere, enerji depolamadan temiz enerjiye kadar 16 stratejik araştırma alanında yetkinlik gösteren 26 devlet ve vakıf üniversitesi program kapsamına alınmıştır. Program ile yükseköğretim sisteminde araştırma kapasitesinin artırılması, ülkenin ihtiyaç duyduğu kritik alanlarda uzmanlaşmanın teşvik edilmesi ve uluslararası düzeyde rekabet gücünün yükseltilmesi hedeflenmektedir.
Yükseköğretimde uluslararasılaşma çalışmaları kapsamında Türkiye'deki uluslararası öğrenci sayısı 2015 yılında yaklaşık 72 bin iken Ekim 2026 itibarıyla 355 bine ulaşmıştır. 2024-2028 Yükseköğretimde Uluslararasılaşma Strateji Belgesi Şubat 2025'te yayınlanmıştır. Söz konusu belgede öğrenci seçim ve kabul süreçleri konusundaki kriterlere yer verilmiş, marka değeri yaratacak üniversitelerin belirlenmesinde program bazlı kontenjan dağılımı hususlarının dikkate alınması ve yabancı dilde eğitim veren programların sayısının artırılması, uluslararası öğrencilere yönelik barınma imkânlarının ve uluslararasılaşmada kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik politika hedefleri belirlenmiştir. Ayrıca yükseköğretim kontenjanlarının belirlenmesinde arz-talep dengesinin yanı sıra eğitim-istihdam bağlantısının da dikkate alınması önemlidir.
Üniversite sayısı ve örgütün yükseköğretim kontenjanlarına paralel olarak yurt ihtiyacının karşılanması amacıyla Ekim 2026 itibarıyla Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurt yatak kapasitesi 981.712 olarak gerçekleşmiştir. Önümüzdeki dönemde de ülke genelinde kapasite artışına devam edilecektir.
Tüm bireylerin kapsayıcılık ilkesi esasında nitelikli bir eğitime ve hayat boyu öğrenme imkânlarına eşit şartlarda erişimi sağlanarak akademik, sosyal ve mesleki becerilerinin uluslararası standartlara uygun bir şekilde geliştirilmesi, analitik düşünme, finansal okuryazarlık, işbirlikçi çalışma ve liderlik alanlarında yetkinlik sahibi olmalarının sağlanması, milli, manevi, ahlaki, insani ve toplumsal değerleri içselleştirmiş, ait olduğu aile ve topluma karşı sorumluluk sahibi bireyler olarak yetişmeleri temel amaçtır.
Erken yaşlarda bireylerin yetenek ve kapasitelerinin keşfedilerek bilim, teknoloji ve mesleki kariyer alanlarında uygun kabiliyetleri geliştirebileceği alanlara yönlendirilmesi, ayrıca kişisel ilgi alanları dikkate alınarak kültür, sanat, spor ve dil yetkinlikleri kazandırılarak genç yaşta belirli alanlarda beceri sahibi, üretken ve sosyal birer vatandaş olarak toplumsal iş bölümünde yer almalarının sağlanması hedeflenmektedir.
Kalite ve sonuç odaklı bir yönetim anlayışıyla ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda evrensel bilgi üretimine katkı sunacak yetkinlikte akademik kadroların ve nitelikli insan gücünün yetiştirilmesini hedef alan, uluslararası öğrenciler ve alanında başarılı akademisyenler için üniversitelerimizi çekim merkezi haline getirecek yenilikçi ve rekabetçi bir yükseköğretim sisteminin oluşturulması amaçlanmaktadır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Çocukların kaliteli, evrensel, ücretsiz ve okul öncesi eğitime erişimlerinde fırsat eşitliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.661) | ||
| Tedbir 661.1. Okul öncesine erişimin artırılması için gerekli fiziki ve beşeri altyapı sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. Okul öncesi eğitimde fiziki mekân ihtiyacı çağ nüfusundaki değişim, demografik yapı ve mevcut kapasitenin kullanımı hususları kapsamında analiz edilecektir. 2. Okul öncesi eğitimde görev alan personelin bilgi, beceri ve yeterliliklerinin geliştirilmesi amacıyla eğitimler gerçekleştirilecektir. |
| Tedbir 661.2. Kaliteli okul öncesi eğitime erişimi kolaylaştırmak üzere ekonomik ve sosyal gelişmişlik düzeyleri dikkate alınarak öncelikli bölge ve ailelerin ihtiyaçları için farklı modeller üzerinde çalışmalar yürütülecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Okul öncesi eğitimde geçici köy ana sınıfı, taşıma merkezinde ana sınıfı, evde okul öncesi eğitim erişim modelleri uygulanacaktır. |
| Çocukların ruhsal ve bedensel gelişimlerini gözeten, çocuk güvenliğini ve çocuğun iyi olma halini destekleyen eğitim ortamları sağlanacak, eğitim dışına çıkma ve okuldan kopma riski bulunan öğrencilere yönelik önleyici mekanizmalar oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.662) | ||
| Tedbir 662.1. Özel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitimi için beşeri ve fiziki imkânlar artırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Özel eğitim okullarının ve özel eğitim ortamlarının fiziki yapısı güçlendirilecektir. 2. Bilim ve sanat merkezlerinde bulunan atölyelerin fiziki altyapısı yeni donanım setleriyle güçlendirilecek ve ihtiyaç analizine göre yeni atölyelerin kurulumu gerçekleştirilecektir. 3. Temel eğitim döneminde kaynaştırma okulları ve bütünleştirme uygulamaları yoluyla eğitim gören öğrencilere yönelik temel matematik ve temel okuryazarlık etkinlik setleri ve programları hazırlanacaktır. |
| Tedbir 662.2. Çocuğun iyi olma halini destekleyecek mekanizmalar ve standartlar oluşturularak okullar bu standartlar çerçevesinde izlenecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Öğrencilerin psikolojik, sosyal ve duygusal iyi oluşlarını güçlendirmek amacıyla hazırlanan esenlik farkındalık ve psikoeğitim programları okullarda uygulanacaktır. 2. Akran Eğitim Modeli ile Bağımlılığı Önleme Psikoeğitim Programı kapsamında ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik hazırlanan psikoeğitim içerikleri okullarda uygulanacaktır. 3. Danışmanlık tedbiri uygulamalarında kullanılan modüller revize edilerek güncel ihtiyaçlar doğrultusunda geliştirilen yeni programlar çocuklar ve aileler ile yapılacak çalışmalarda kullanılacaktır. 4. Ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik geliştirilen mesleki ilgi, mesleki beceri ve mesleki değer envanterleri okul/kurumlarda uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. 5. Bağımlılıkla mücadelede önleyici faaliyetler kapsamında hazırlanan Aileler İçin Bağımlılıkla Mücadele Psikoeğitim Programının uygulama çalışmaları yaygınlaştırılacaktır. |
| Tedbir 662.3. Okullarda bilim, kültür, sanat ve spor faaliyetleri ile sosyal etkinlikler artırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı | 1. Okul kütüphanelerinde atölye, seminer, söyleşi, sergi ve dinleti gibi kültürel-sosyal etkinlikler gerçekleştirilecektir. 2. Bağımlılıkla mücadele için çeşitli kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak tiyatro, resim, kısa film gibi yarışmalar, münazara etkinlikleri düzenlenecektir. 3. Bilişim alanında çalışma yapan öğretmen ve öğrencilerin ürünlerini paylaşmaları ve yaygınlaştırılmaları amacıyla Ulusal GençTek Zirvesi düzenlenecektir. |
| Tedbir 662.4. Okuldan kopma riski olan çocukların eğitim sistemi içerisinde kalmaları ve eğitim dışına çıkan çocukların yeniden eğitim sistemine döndürülmesi için öğrencilerin sosyal ve akademik becerilerini izleyen takip mekanizması oluşturulacak, bu takip mekanizması aracılığıyla riskleri önleyici tedbirler aile ve okul iş birliğiyle alınacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı | 4. Öğrencilere iklim değişikliği, sürdürülebilirlik ve gönüllülük bilinci temalı resim, şiir, afiş, kısa film gibi yarışmalar yapılacaktır. 5. Yetenekli öğrencilerin erken tespitiyle müzik ve spor okullarına erişiminin artırılması ve bu okulların ülke genelinde yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 6. Okullarda bilim, teknoloji ve yenilik odaklı proje geliştirme çalışmalarına destek sağlanacaktır. 7. Kültür, sanat ve sosyal gelişimi destekleyen teknoloji temelli etkinlikler gerçekleştirilecektir. 1. Mevsimlik tarım işçisi, göçer ve yarı göçer aile çocuklarının eğitime erişimleri kapsamında hazırlanacak il/ilçe eylem planlarının izleme çalışmaları yürütülecektir. 2. Temel eğitimde okula devamsızlığın azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 3. Eğitime Katılım ve Devamsızlığı İzleme Programı (EKİP) kapsamında konuya yönelik faaliyetler gerçekleştirilmeye devam edilecektir. |
| Öğrenciler arasındaki başarı farkı ile okullar arasındaki nitelik farkı azaltılacak, tüm okullarda nitelikli ve kapsayıcı eğitim hizmet sunumu sağlanacak, bu amaçla insan kaynağının niteliği artırılacak ve eğitim sürecinin önemli bir parçası olan ailelerin bu kapsamda daha fazla katkı sağlamalarına yönelik eğitim faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.663) | ||
| Tedbir 663.2. Uygulanan telafi edici ve destekleyici yetiştirme programları için etkin izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, bu programlar öğrenci ihtiyaçlarını dikkate alacak şekilde yeniden yapılandırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. İlkokulların 3. sınıflarında uygulanan İlkokullarda Yetiştirme Programı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yeniden yapılandırılacaktır. |
| Kaliteli eğitime erişimde fırsat eşitliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.664) | ||
| Tedbir 664.3. Fiziki mekân ihtiyacı olmayan bölgelerde hayırseverlerin yaptıkları finansal katkıların eğitim destekleri, öğretim materyalleri gibi cari harcamalara yönlendirilmesi sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Fiziki mekân ihtiyacı olmayan bölgelerde hayırsever desteklerinin, eğitimin niteliğini artırmaya yönelik cari harcamalara yönlendirilmesi sağlanacaktır. |
| Bireyin gelişimini temel alan ve uzun vadeli öğrenme sürecini de içeren ölçme ve değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.665) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 665.1. Ölçme ve değerlendirme sistemi yeterlilik temelli olarak eğitimin tüm kademelerinde yapılandırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. İlkokullarda görev yapan sınıf öğretmenlerinin meslekî yeterliklerinin geliştirilmesi amacıyla öğretmen eğitimleri gerçekleştirilecektir. 2. Öğretmenlerin sınıf içi ölçme ve değerlendirme süreçlerinde kullanabileceği süreç odaklı ve oyun temelli etkinlik örneklerinin yer aldığı materyaller hazırlanacaktır. 3. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında ortaokul ve liselerde Türkçe, matematik ve fen bilimleri alanlarında çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular içeren Okul Tabanlı İzleme uygulanarak öğrencilerin öğrenme çıktıları ile beceri düzeyleri belirlenecektir. |
| Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. İki yıllık döngüler halinde yürütülen; 4, 8 ve 10. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öğrenim sürecinde edindikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanabilme yeterliliklerini belirlemeyi ve zihinsel yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması elektronik ortamda e-ABİDE olarak gerçekleştirilecektir. 2. Ortaokul öğrencilerinin bilişim teknolojileri ve yazılım dersinde kazandıkları dijital becerileri edinme düzeyleri ortaya konulacaktır. 3. Merkezî sınavların değerlendirilmesinde teknolojik gelişmelere uygun yeni yöntemler uygulanacaktır. 4. Yapay zekâ kullanımı ile açık uçlu sorulara ait cevapların puanlanması sağlanacaktır. |
| Tedbir 665.4. Türkçenin doğru ve güzel kullanımını geliştirmek amacıyla dört temel becerinin değerlendirilmesine yönelik ölçme araçları geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Türkçenin doğru ve güzel kullanımını geliştirmek amacıyla farklı sınıf düzeylerinde dört temel dil becerisinin (okuma, yazma, dinleme, konuşma) değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Eğitim sistemi olağanüstü durumlara karşı daha dayanıklı ve esnek bir yapıya kavuşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.666) | ||
| Tedbir 666.1. Bireyselleşmiş öğrenme sistemi etkin hale getirilecek, uzaktan eğitim altyapısı iyileştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Yabancı dil öğretimine yönelik dijital içeriklerin platform üzerinden kullanıma sunulması sağlanacaktır. 2. MEBİ Bireysel Öğrenme Platformunun içerikleri 11. ve 12. sınıflar için hazırlanarak sisteme yüklenecek, öğrenme analitiği ve yapay zekâ destekli asistan geliştirilerek dijital eğitim platformları ile entegrasyonu sağlanacaktır. |
| Tedbir 666.2. Olağanüstü durumlarda eğitimin kesintiye uğramasının öğrenme kayıpları üzerindeki etkisini telafi edici çalışmalar yürütülecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Eğitim Bilişim Ağının (EBA) içerik yönünden çeşitliliğini artırmak ve zenginleştirmek amacıyla öğretim materyali, eğitsel video, simülasyon, zenginleştirilmiş kitap türünde içerik ve TRT EBA TV programları üretilmeye devam edilecektir. 2. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeline göre 9. ve 10. sınıflar için MEBİ Platformuna e-içerikler entegre edilecektir. |
| Tedbir 666.3. Uygulamalı eğitimde ölçme ve değerlendirmenin olağanüstü durumlarda sürdürülebilir kılınması için metotlar çeşitlendirilecek, iş başı eğitim ve uygulamaya dayalı sınavların dijital ortamda gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), İŞKUR | 1. İş başı eğitimin ve uygulamaya dayalı sınavların dijital ortamda yürütülmesine katkı sağlayabilecek eğitim teknolojileri çözümlerinin değerlendirilmesi amacıyla ilgili sektör temsilcilerinin katılımıyla tematik toplantılar gerçekleştirilecek ve toplantı çıktıları raporlanacaktır. |
| Eğitimde teknolojinin doğru kullanımı sağlanacak, teknoloji okuryazarlığı artırılacak ve teknoloji kullanımından kaynaklı eşitsizlikler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.667) | ||
| Tedbir 667.1. Okullarda fiber altyapı ve etkileşimli tahta kullanımı yaygınlaştırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Okullarda fiber altyapı ve etkileşimli tahta kullanımı yaygınlaştırılacaktır. |
| Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668) | ||
| Tedbir 668.1. Öğretmenlerin mesleki gelişiminde nitelik ve niceliği artırmak için mesleki gelişim toplulukları, okul temelli mesleki gelişim, öğretmen-yönetici hareketlilik programları gibi yeni yaklaşımları da içeren işbirliğine dayalı, planlı, erişilebilir, sürdürülebilir, izlenebilir ve mesleki uygulamalar ile bütünleşik bir model geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri, güncel gelişmelere ve değişen ihtiyaçlara uygun olarak ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin öngördüğü yaklaşım doğrultusunda güncellenecektir. |
| Tedbir 668.2. Öğretmenlik kariyer basamaklarında uzman öğretmenlik ve başöğretimliğe geçişte hazırlanan eğitim programlarının içeriği, mesleki gelişmelerin yanı sıra uluslararası gelişmeleri içerecek şekilde geliştirilerek öğretmenlerin uygun süre ve düzeylerde yetkinlikleri daha da artırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Öğretmenlik kariyer basamaklarında uzman öğretmenlik ve başöğretimliğe geçişte hazırlanan eğitim programlarının içeriği güncellenecektir. |
| Tedbir 668.5. Eğitim yöneticiliği profesyonel meslek olarak düzenlenecek, okul yöneticiliği yapacak öğretmenlerin yetiştirilmesi için kurumsal yapı oluşturularak yönetici sertifika programları uygulanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Eğitim Kurumları Yönetici Yetiştirme Programına yönelik faaliyetler yürütülecektir. |
Öğretim programları milli, manevi, ahlaki ve evrensel değerler esas alınarak küresel gelişmelere ve ihtiyaçlara uygun olarak güncellenecek, dijital içeriklerin niteliği ve niceliği geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.669)
| Tedbir 669.1. Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) özgü öğretim programları geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Bilim ve Sanat Merkezleri çerçeve öğretim programına uygun yardımcı ders materyalleri ve e-içerikler hazırlanacak, ayrıca programı destekleyici atölye programları geliştirilerek merkezlerin gelişimi ve niteliklerinin artırılması sağlanacaktır. |
| Tedbir 669.2. Yaygın eğitim dâhil tüm öğretim programlarında belirlenecek öncelikli kazanımlar doğrultusunda dijital eğitim içerikleri geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Açıköğretim öğrencilerine yönelik dijital eğitim içerikleri Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde yer alan öncelikli kazanımlar doğrultusunda güncellenecektir. |
Okul yönetim sistemi iyileştirilerek okullardaki karar alma sürecine tüm paydaşların dâhil edilmesine imkân sağlanacak, okul yönetiminde katılımcılıkla birlikte eğitimin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.670)
| Tedbir 670.1. Mesleki eğitimde ders seçimi dâhil karar alma süreçlerine özel sektörün ve ailelerin katılımı sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Eğitim-istihdam ilişkisinin geliştirilmesi için sektör içi okul, sektöre entegre okul, bölge okulu ve ihtisaslaşmış meslek liseleri yaygınlaştırılacaktır. 2. Mesleki ve teknik Anadolu liseleri bünyesinde açılan meslek ortaokulları yaygınlaştırılacaktır. |
Eğitim mekânlarının kalitesi artırılarak teknolojiye, çevreye ve sosyal yaşama uyumlu, güvenli, afetlere dirençli, estetik ve erişilebilir olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.671)
| Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatları, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı | 1. Okul türlerine göre derslik ihtiyacının tespiti ve atıl kapasitenin etkin değerlendirilmesi için analiz çalışması yürütülecektir. |
| İklim değişikliği ile mücadele başta olmak üzere sürdürülebilir kalkınma bilincinin tüm öğrencilerde oluşturulması sağlanacak, eğitim mekânları yeşil dönüşümü sağlayacak şekilde tasarlanacaktır. (Kalkınma Planı p.672) | ||
| Tedbir 672.2. Okullardaki cari giderlere yönelik tasarruf sağlanması için ısıtma, arıtma sistemi gibi alanlarda dönüşüm sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Okul binalarında enerji ve su verimliliğinin artırılmasına yönelik mevcut durum ve dönüşüm ihtiyaçları bina bazında tespit edilerek önceliklendirilmiş bir ihtiyaç envanteri hazırlanacaktır. |
| Özel öğretimde niteliğin artırılması için etkin izleme ve değerlendirme çalışmaları yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.673) | ||
| Tedbir 673.2. Özel öğretimde yeni modeller geliştirilerek bu alanda kamunun denetleyici rolü güçlendirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Özel öğretim kurumlarında uygulanan programların çeşitliliği artırılarak bu kurumlara yönelik izleme ve denetim süreçleri iyileştirilecektir. |
| Tedbir 673.3. Özel mesleki ve teknik eğitim kurumlarına verilen devlet desteği kalite standartları gözetilerek verilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜİK | 1. Organize Sanayi Bölgesi (OSB) içinde ve dışındaki özel mesleki ve teknik Anadolu liselerinde öğrenim gören öğrencilere verilen eğitim ve öğretim desteğinin öğrenci, öğretmen ve işveren taraflarındaki etkilerini belirlemeye yönelik anket ve diğer saha araştırma çalışmaları yürütülecektir. |
| Özel eğitime erişim iyileştirilerek eğitimin niteliği ve niceliği artırılacak, rehberlik hizmeti standartları yükseltilecektir. (Kalkınma Planı p.674) | ||
| Tedbir 674.2. Bütünleştirme eğitimi veren okullardaki destek personelinin sayısı ve niteliklerinin artırılması çalışmaları devam edecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. Bütünleştirme eğitimi veren okullardaki destek personelinin sayısı ve niteliklerinin artırılması çalışmaları devam edecektir. |
| Hayat boyu öğrenmeye katılım ve belge çeşitliliği artırılacak, kazanımların belgelendirilmesi teşvik edilecek, hayat boyu öğrenme sisteminin işgücü piyasasının talep ettiği becerileri kazandırması ve bu becerilerin iş ve sosyal yaşamda etkin kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.675) | ||
| Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), TÜRKAK | 1. Hayat boyu öğrenme kurumlarında verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacak ve eğitimin standardizasyonu için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır. |
| Tedbir 675.4. İşverenler ile hayat boyu öğrenme merkezi hizmeti sunanlar arasındaki iş birlikleri geliştirilerek ortak program sunmaları sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, TOBB, OSB'ler | 1. Mesleki eğitime yönelik protokol ve proje çalışmaları ile işbirlikleri kurulacaktır. 2. Organize Sanayi Bölgeleri ile işbirliği güçlendirilerek sanayinin ikiz dönüşüm sürecinde ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücünün yetiştirilmesine yönelik yaygın eğitim faaliyetleri yürütülecektir. |
| Veri üretme, toplama, işleme, raporlama ve değerlendirme mekanizmaları güçlendirilecek, bu verilerin okullardan merkezi idareye kadar her aşamada kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.677) | ||
| Tedbir 677.1. Veriye dayalı politika üretilmesi sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | 1. Eğitimde veriye dayalı politika geliştirilmesini desteklemek üzere bilişim altyapısı güçlendirilecek, uluslararası güvenlik sertifikasyonlarıyla desteklenecek ve karar destek sistemleri geliştirilecektir. 2. Bakanlığın tüm birimlerinde üretilen ve tutulan verilerin erişilebilir hale getirilmesi, bu veriler üzerinde analiz, değerlendirme ve modelleme çalışmaları yapılarak Bakanlığın ihtiyaçlarına uygun veriye dayalı politika önerilerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. 3. Eğitim teknolojileri ekosisteminde veriye dayalı politika üretimini desteklemek üzere 2027 yılı sektör analiz raporu hazırlanacaktır. 4. Mezunların eğitim, istihdam ve alan içi istihdamlarının takip edilmesine yönelik veri altyapısı oluşturularak eğitim-istihdam uyum raporu ve e-mezun raporu hazırlanacaktır. |
| Tedbir 677.2. Üretilen veriler ile nitel ve nicel araştırmalar yürütülecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Ulusal ve uluslararası düzeyde düzenlenen eğitim teknolojileri zirvelerinin sonuçlarına yönelik araştırmalar bilimsel ölçütler esas alınarak gerçekleştirilecektir. 2. İl millî eğitim müdürlükleri Ar-Ge birimleri tarafından veri toplamaya ve işlemeye yönelik değerlendirme mekanizmasını güçlendirecek tematik araştırma raporları hazırlanacaktır. |
| Tedbir 678.1. Tüm paydaşların rollerinin ve sorumluluklarının tanımlanacağı mesleki eğitim yönetim modeli geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, TOBB, OSB'ler, Üniversiteler, İlgili Meslek Kuruluşları ve STK'lar | 1. Talep edilen alanlarda bölge okul, sektör içi okul ve sektöre entegre okul benzeri işbirliği modelleri yaygınlaştırılacaktır. |
| Tedbir 678.2. Özel sektör ile mesleki ve teknik eğitim kurumları arasında finansman dâhil uzun vadeli iş birliği sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar | 1. İhtiyaç duyulan alanlara yönelik özel sektörle işbirliği yapılarak protokoller hazırlanacak ve uygulanacaktır. |
| Tedbir 678.3. Ülkemiz sanayiinde öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren firmalardaki eğitim merkezi altyapısından mesleki ve teknik eğitim öğrencilerinin yararlanması sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, TOBB, Üniversiteler, STK'lar | 1. Öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren firmaların eğitim kapasitesi ve imkânları belirlenerek öğrencilerin söz konusu firmalarda uygulamalı eğitim almalarına yönelik protokoller yapılarak uygulamaya konulacaktır. |
| Tedbir 678.4. Staj ve işletmede mesleki eğitim uygulamalarının niteliğini artırmak için işletmelerdeki usta öğretici ve eğitici personelin meslek içi eğitim almalarına yönelik projeler geliştirilecek ve bu eğitimlerin izlenmesi sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, Üniversiteler, OSB'ler | 1. Belirlenen pilot illerdeki mesleki eğitim merkezi öğrencilerinin uygulamalı eğitim aldığı işletmelerin usta, usta öğretici ve yöneticilerine yönelik eğitimler düzenlenecektir. 2. İşletmelerdeki usta öğretici ve eğitici personelin meslek etiği ve ahilik, iş sağlığı ve güvenliği, iletişim gibi alanlarda becerilerini geliştirmek amacıyla iş pedagojisi eğitimleri düzenlenecektir. |
| Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar | 1. Kurum, kuruluşlar ve ilgili sektörlerle yapılan protokoller kapsamında mesleki ve teknik eğitim kurumu öğrencilerine başarı bursu verilmesi ve mezuniyet sonrası istihdam edilmelerinin desteklenmesi sağlanacaktır. |
| Mesleki ve teknik eğitimde mesleki, akademik, dijital ve sosyal beceri kazanımı iyileştirilecek, ahilik kültürüyle birlikte mesleki değerlere bağlılık güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.679) | ||
| Tedbir 679.1. Akademik ve mesleki beceriler de dâhil olmak üzere ulusal beceri tanımlaması yapılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, Mesleki Yeterlilik Kurumu, İŞKUR | 1. İŞKUR tarafından gerçekleştirilen Beceri Envanteri çalışmasının MYK Sektör Komiteleri tarafından teknik doğrulaması yapılacaktır. |
| Tedbir 679.2. Akademik, mesleki, dijital, sosyal ve duygusal becerileri içerecek şekilde kapsayıcı ölçme ve değerlendirme sistemi geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Kapsayıcı ölçme ve değerlendirme süreçlerinde kullanılabilecek dijital eğitim teknolojileri çözümlerinin değerlendirilmesi amacıyla ilgili sektör temsilcilerinin katkılarıyla raporlar oluşturulacaktır. |
| Tedbir 679.3. Mesleki ve teknik ortaöğretimde alan ve dal açma ve kapatma süreci, yerel ihtiyaçlar ve sektör talepleri doğrultusunda gerçekleştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, OSB'ler, İlgili Meslek Örgütleri ve STK'lar | 1. Sektörün ihtiyaçları ve çağın gerekliliklerine uygun yeni alan ve dalların açılması sağlanacaktır. |
| Tedbir 679.4. Mesleki eğitimde teknolojinin yoğun kullanımı sağlanarak öğrencilerin ve eğiticilerin mesleki bilgi yanında dijital becerileri geliştirilecek, öğretmen ve yöneticilere yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenecek, öğretim araç gereç ve içerikleri hazırlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar | 1. Mesleki eğitimde teknolojinin yoğun kullanımı ile öğrenci ve eğiticilerin mesleki bilgileri ve dijital becerileri geliştirilecektir. |
| Tedbir 679.5. İş birliği protokolleri kapsamında hizmet içi eğitimlerle mesleki ve teknik eğitim atölye ve laboratuvar öğretmenlerine yönelik iş başı eğitimlerine ağırlık verilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar | 1. Özel sektörle işbirliği halinde mesleki ve teknik eğitim atölye ve laboratuvar öğretmenlerine yönelik hizmet içi eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. |
| Mesleki ve teknik eğitim alan bireylerin işgücü piyasasına geçişleri kolaylaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.680) | ||
| Tedbir 680.1. İşgücü piyasası ile mesleki ve teknik eğitim arasındaki uyumun geliştirilmesi için gençlerin işgücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda tercih yapmaları sağlanacak, öncelikli sektörlerdeki mesleki ve teknik eğitime yönelimin sağlanması için burs, eğitim desteği gibi çeşitli teşvik mekanizmaları uygulanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, OSB'ler, İlgili Meslek Örgütleri, STK'lar | 1. İhtiyaç duyulan alanlarda özel sektör ile yürütülen işbirliği protokolleri kapsamında mesleki ve teknik eğitim kurumu öğrencilerine özel sektör tarafından burs verilmesinin sağlanması yönünde çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 680.2. Özel sektörle iş birliği içerisinde mesleki ve teknik eğitimde bölüm ve alan bazında ihtiyaç planlaması yapılarak bölgesel ve sektörel düzeyde beceri ihtiyaç haritası çıkarılacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar | 1. Özel sektörle işbirliği içerisinde mesleki ve teknik eğitimde sektör ve bölge düzeyinde, bölüm, alan bazında beceri ihtiyaç haritası oluşturularak belirlenen okullarda gerekli alan ve dallar açılacaktır. |
| Tedbir 680.3. Nitelikli işgücü ihtiyacını karşılamak için program bütünlüğü esas alınarak başta OSB'lerde yer alanlar olmak üzere meslek liseleri ile yükseköğretim kurumlarının program, yönetim, insan kaynakları, finansman ve fiziki altyapı açısından eşleştirilmesi ve koordinasyonu sağlanacaktır. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Mesleki ve teknik ortaöğretimde öğretimi yapılan alanlarda teknolojik gelişmeleri ve sektörel talepleri karşılayacak şekilde güncellemeler yapılacaktır. |
| Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıcı programlar geliştirilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S), YÖK | 1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarındaki alan ve dallar başat alanlar altında birleştirilecektir. |
| Yabancı dil becerilerini artırmaya yönelik eğitim sistemi, başta müfredat ve öğretmen yetkinliği olmak üzere güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.681) | ||
| Tedbir 681.2. Mesleki ve teknik eğitimde mesleğe özgü yabancı dil eğitimine ağırlık verilecektir. | Millî Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Mesleğe özgü yabancı dil eğitimine ihtiyaç duyulan alanlara ait mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının güncelleme çalışmaları yapılacaktır. |
| Üniversitelerin nitelik yönünden gelişimlerinin izlenmesi ve yönlendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.682) | ||
| Tedbir 682.1. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve üniversitelerde, veriye dayalı politika geliştirme süreçlerinin ve büyük verinin kullanımı yaygınlaştırılacak, üniversitelerin performans göstergeleri kapsamında güncel verileri takip edilerek performans değerlendirme raporları belirli aralıklarla paylaşılacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversite İzleme Kriterleri Modülünün geliştirilmesi sağlanacak ve elde edilen verilerin raporlanması sürdürülecektir. |
| Tedbir 682.2. Alan bazlı eşleştirmeler aracılığıyla yükseköğretim kurumları arasında iş birliğini artırmaya yönelik modeller geliştirilecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversitelerin alan bazlı çalışmalarını değerlendirebilecek sistemler üzerinde çalışmalar sürdürülecektir. |
| Tedbir 682.3. Yükseköğretim kontenjanlarının üniversitelerin kapasiteleri ölçüsünde, sektörel işgücü arz ve talebinin mevcut durum ve öngörülerle uyumlu olarak ve bölgesel ihtiyaçların dikkate alınarak belirlenmesi sağlanacaktır. | YÖK (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Yükseköğretim Eğitim Programları Danışma Kurulu yılda en az bir defa toplanacaktır. |
| Tedbir 682.5. “Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Projesi”nin etkinliği artırılacaktır. | YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Projesi kapsamında performans değerlendirme ölçütleri dikkate alınarak uygulama sonuç raporu hazırlanacak ve performans kriterleri güncellenerek izleme ve değerlendirme sistemleri güçlendirilecektir. |
| Tedbir 682.6. Açıköğretim sistemindeki programlar sektörel ihtiyaçlar çerçevesinde gözden geçirilerek açıköğretimini yükseköğretim sistemi içindeki ağırlığı azaltılacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Ortaöğretim mezunlarının yükseköğrenime devamına ilişkin açıköğretim programlarındaki kontenjanlar programın niteliği göz önüne alınarak belirlenecektir. |
| Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programları tasarlanacaktır. |
| Akademik personelin niteliği yükseltilecektir. (Kalkınma Planı p.683) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 683.1. Üniversitelerin atama ve yükseltme kriterlerinin alt sınırı merkezi olarak belirlenecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversitelerin akademik personel atama ve yükseltme kriterleri alt sınırının merkezi olarak belirlenmesine yönelik mevzuat tamamlanacaktır. |
| Tedbir 683.2. Akademisyenlere yönelik projeye dayalı esnek istihdam modelleri geliştirilecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Projeye dayalı esnek istihdam modelleri konusunda çalışmalar tamamlanacaktır. |
| Üniversite öğrencilerinin ve mezunlarının mesleki yetkinlikleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.684) | ||
| Tedbir 684.1. Sektör temsilcilerinin katılımıyla programların oluşturulması, yeterliliklerin belirlenmesi ve uygulamalı eğitimlerin sektörle birlikte yürütülmesi sağlanacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Yeşil dönüşüm ile sağlıkta dijitalleşme ve tarımda dijitalleşme odaklı programlar başta olmak üzere yeni programlara öğrenci alımı yapılacaktır. |
| Tedbir 684.2. Üniversitelerde kariyer merkezlerinin kapasitelerinin geliştirilmesi, üniversite öğrencilerine ve mezunlarına yönelik kariyer rehberliği ve danışmanlığı faaliyetleri yaygınlaştırılarak bu faaliyetlerin erişilebilirliği desteklenecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversitelerde düzenlenen kariyer günlerinin etkinliği ve niteliği artırılacaktır. |
| Tedbir 684.3. Mezunların işgücü piyasası performansları düzenli takip edilerek ilgili göstergelerde üniversitelerin gelişimlerinin izlenmesi sağlanacaktır. | YÖK (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SGK, Üniversiteler | 1. Akademik Birim Ağacı Yönetim Sistemi Programının iyileştirme çalışmaları tamamlanacaktır. |
| Tedbir 684.4. Üniversitelerin yetkin olduğu alanlarda öğrencilerin mesleki ve teknik bilgi ve tecrübelerinin artırılması amacıyla sanayi iş birlikleri ve ortak eğitim modellerinin tesisine yönelik çalışmalar yapılacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Yükseköğretim öğrencilerinin ihtiyaç duyulan alanlarda en az bir dönem uygulamalı eğitim almalarına yönelik düzenleme yapılacaktır. |
| Yükseköğretim uluslararası教学水平在学 stu entering in the 2019-2020 academic year | ||
|---|---|---|
| Tedbir 685.1. Yabancı dilde eğitim veren programların niteliği artırılacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Belirlenen kriterler kalite güvencesi anlayışıyla gözden geçirilerek sürekli iyileştirme yaklaşımıyla geliştirilecektir. |
| Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sınavının esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 685.3. Yükseköğretim kurumları arasında uluslararası işbirlikleri artırılacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Uluslararası Ortak Diploma Programlarının niteliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 685.5. Nitelikli yabancı uyruklu doktoralı araştırmacı ve akademisyenlerin istihdamını özendirici ve kolaylaştırıcı çalışmalar yürütülecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. İhtiyaç duyulan alanlarda nitelikli yabancı uyruklu doktoralı uluslararası bilim insanların istihdamı desteklenecektir. |
| Tedbir 686.1. Öncelikli sektörler ile gelişme alanlarına odaklı doktora programlarının ilgili sektörle işbirliği içerisinde yürütülmesi sağlanacaktır. | YÖK (S), TOBB, Üniversiteler, İlgili Meslek Örgütleri, STK'lar | 1. Üniversitelerin öncelikli alanlarda özel sektörle işbirliği içerisinde doktora programları açmaları teşvik edilecektir. |
| Tedbir 686.2. Üniversitelerin yurt dışındaki yetkin üniversitelerle ortak doktora programları açmaları teşvik edilecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Yükseköğretim ekosisteminde tanınırlığı yüksek ve uluslararası sıralamalarda yer alan üniversitelerle ortak doktora programlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 686.3. Doktora programları ve öğrenci kabul koşulları gözden geçirilecek, üniversitelerin yetkinlik analizine ve ihtisas alanına uygun doktora programları oluşturulması sağlanacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversitelerin doktora programı açma kriterleri, niteliği artıracak şekilde gözden geçirilecektir. |
| Tedbir 686.5. Akademik ve mesleki doktora ayırımı yapılarak her birinden beklenen kazanımların Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinde geliştirilmesi, doktora olgunluk düzeyine ulaşmış belirli üniversitelerde sanayi doktora programları gibi mesleki doktora programlarının oluşturulması desteklenecektir. | YÖK (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler, İlgili STK'lar | 1. Alanında yetkinlik düzeyi yüksek olan üniversitelerde özel sektörle işbirliği içerisinde mesleki doktora programları oluşturulacaktır. |
| Tedbir 686.6. Doktora ve doktora sonrası araştırmalar için burs çeşitliliğinin artırılması sağlanacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Doktoralı Genç Araştırmacılar için Yabancı Dilde Bilimsel Metin Yazma Programı, Doktora Sonrası Araştırma Projesi ve Temel Bilimlerde Genç Beyinler Projesi kapsamında araştırmacılara burs desteği sağlanacaktır. |
| Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır. | YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler | 1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektir. |
| Yükseköğretimde dijital dönüşüm sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.688) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 688.2. Üniversitelerde kurumsal bulut hizmetlerinin sunulması, yapay zekâ, robotik ve artırılmış gerçeklik başta olmak üzere bilgi ve iletişim teknolojileri kapsamında araştırma ve eğitim amaçlı kullanılabilecek yazılım, araç ve ekipmanlara erişimin sağlanması desteklenecektir. | YÖK (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler | 1. İlgili kamu kurumlarıyla işbirlikleri yapılarak bulut hizmetleri başta olmak üzere bilişim hizmetlerinde harcamaların etkinleştirilmesine ve mükerrer harcamaların önlenmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 688.4. Üniversitelerin dijital dönüşümünde ve dijital yayın alımlarında faydamlaliyet etkinliğini hedefleyen yerli ve milli yazılımların önceliklendirildiği bulut tabanlı uygulamalar kullanılacaktır. | YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler | 1. Üniversitelerin dijital dönüşümünde ve dijital yayın alımlarında mükerrer harcamaların önlenmesine yönelik yerli, millî ve merkezi yazılımın kullanılmasının önceliklendirildiği çalışmalar tamamlanacaktır. |
| Tedbir 688.6. 5G ve ötesi yeni nesil iletişim teknolojilerinde yazılım, donanım ve altyapı alanlarında, nesnelerin interneti, yapay zekâ, büyük veri, kuantum, siber güvenlik, akıllı ulaşım, artırılmış gerçeklik gibi gelişen teknoloji alanlarında nitelikli insan gücü yetiştirilmesi çalışmalarına ağırlık verilecektir. | YÖK (S), Siber Güvenlik Başkanlığı, Üniversiteler | 1. İhtiyaç ve kapasite doğrultusunda yapay zekâ, büyük veri ve siber güvenlik alanlarında yükseköğretim programlarının sayısı artırılacaktır. |
| Üniversitelerin öz gelirleri artırılarak finansal sürdürülebilirliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.689) | ||
| Tedbir 689.1. Başta çözüm ortağı olarak reel sektör etkileşiminin artırılması olmak üzere öz gelirleri ve finansman çeşitliliği artırılarak üniversitelerin gelişimine daha fazla kaynak sağlanacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversitelerin finansman çeşitliliğini artırmaya ilişkin mevzuat hazırlanacaktır. |
| Tedbir 689.2. Üniversitelere yapılacak yardım ve bağışlar teşvik edilecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Bağış ve yardımları teşvik edici düzenlemeler yapılacaktır. |
| Üniversitelerdeki idari ve teknik personel niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.690) | ||
| Tedbir 690.1. Üniversitelerde verimliliği düşüren farklı istihdam statüleri gözden geçirilerek yeni bir personel rejimi oluşturulacak ve kurumsal kapasite geliştirilecektir. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Üniversitelerde verimliliği artıracak idari ve teknik personel rejimine ilişkin düzenlemeler yapılacaktır. |
| Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır. | YÖK (S), Üniversiteler | 1. Araştırma altyapılarında nitelikli personellerin istihdamına yönelik düzenlemeler tamamlanacaktır. |
| Üniversitelerdeki TTO'lar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.691) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 691.1. TTO'lar bölgesel öncelikler ve tematik dikey eksenler özelinde yapılandırılacaktır. | YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler | 1. İlgili paydaşlarla yapılacak değerlendirmeler doğrultusunda mevzuatın iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Yükseköğretim düzeyinde mesleki ve teknik eğitim güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.692) | ||
| Tedbir 692.1. Meslek yüksekokullarının müfredatları Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından yayımlanan standartlar ve yeterlilikler çerçevesinde güncellenecektir. | YÖK (S), Mesleki Yeterlilik Kurumu, Üniversiteler | 1. Mesleki Yeterlilik Kurumu ile yapılacak ortak çalışmalar kapsamında meslek yüksekokulları programları ve müfredatları güncellenecektir. |
| Yükseköğretim sisteminde kalite güvencesi kültürü yaygınlaştırılacak ve güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.693) | ||
| Tedbir 693.1. Yükseköğretimde kurumsal akreditasyon ile program akreditasyonu geliştirilecektir. | YÖKAK (S) | 1. Yükseköğretim kurumlarında kalitenin benimsenmesi ve yayılması sağlanarak ulusal kalite güvence sistemi güçlendirilecek ve kurumsal akreditasyon programı uygulanmasının tüm üniversitelere yaygınlaştırma çalışmalarına devam edilecektir. 2. Program akreditasyon kuruluşlarının etkililiği ile etkinliği artırılarak program akreditasyonu yaygınlaştırılacak ve geliştirilecektir. 3. Yükseköğretim kurumlarında kalite güvence sistemi kapsamında ulusal ve uluslararası kurumsal akreditasyon süreçleri yürütülecektir. |
| Tedbir 693.2. Kalite güvencesi, stratejik planlama, performans ve veri yönetimi sistemlerinin entegrasyonu sağlanacaktır. | YÖKAK (S) | 1. Kalite güvencesi, stratejik planlama, performans ve veri yönetimi sistemlerinin entegrasyonun sağlanmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| 4-5 Yaş Net Okullaşma Oranı | Yüzde | 61,7(3) | 62,5(4) | 64,0 |
| 14-17 Yaş Kız Çocuklarının Net Okullaşma Oranı | Yüzde | 86,5(3) | 87,4(4) | 90,0 |
| Hayat Boyu Öğrenmeye Katılım Oranı (5) | Yüzde | 8,0 | 8,0 | 8,1 |
| Doktoralı Mezun Sayısı | Kişi | 13 561 | 14 875 | 15 000 |
| Dünya Akademik Başarı Sıralamasında İlk 500'e Giren Üniversite Sayısı (6) | Adet | 5 | 6 | 8 |
| Küresel Ölçekteki Yeşil Kampüs Sıralamasında İlk 100'e Giren Üniversite Sayısı (6) | Adet | 6 | 5 | 7 |
Kaynak: MEB ve YÖK.
(1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program, (3) MEB 2024-2025 örgütün eğitim istatistikleri verisidir. (4) MEB 2025-2026 örgütün eğitim istatistikleri verisidir. (5) 25-64 yaş nüfusundaki yetişkinler arasında araştırmanın yapıldığı son dört hafta içerisinde herhangi bir eğitim programına katılanların oranıdır. (6) Uluslararası tanınırlığı ve geçerliliği olan sıralamalar baz alınmaktadır.
Türkiye'de 2025 yılında istihdam ve işgücüne katılma oranları yıllık bazda sınırlı bir değişim göstererek bir önceki yıla göre 0,5 ve 0,7 puan azalarak sırasıyla yüzde 49,0 ve yüzde 53,5 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2024 yılında yüzde 8,7 olan işsizlik oranı 2025 yılında 0,4 puan azalarak yüzde 8,3 seviyesine gerilemiştir. İşsizlik oranı göstergesinde yaşanan iyileşmeye uyumlu olarak genç işsizlik oranında da düşüş gözlenmiştir. Söz konusu gösterge 2024 yılındaki yüzde 16,3 seviyesinden 1 puan azalarak 2025 yılında yüzde 15,3 düzeyine inmiştir. 2025 yılında toplam istihdam bir önceki yıla göre yaklaşık 54 bin kişilik sınlı bir daralma göstermiştir.
Covid-19 küresel salgın döneminde azalarak 2020 yılında yüzde 30,8 seviyesine kadar gerileyen kadınların işgücüne katılım oranı 2025 yılında yüzde 36,2 seviyesine yükselmiştir. Bu yükseliş, kadınların işgücüne katılım oranına ilişkin olarak On İkinci Kalkınma Planı kapsamında belirlenen hedeflerle uyumluluk göstermektedir.
TABLO II: 40- Temel İstihdam ve İşgücü Göstergeleri
| 2023 | 2024 | 2025 | |
|---|---|---|---|
| İşgücüne Katılma Oranı | 53,3 | 54,2 | 53,5 |
| Kadın | 35,8 | 36,8 | 36,2 |
| Erkek | 71,2 | 72,0 | 71,3 |
| İstihdam Oranı | 48,3 | 49,5 | 49,0 |
| Kadın | 31,3 | 32,5 | 32,1 |
| Erkek | 65,7 | 66,9 | 66,4 |
| İstihdamın Sektörel Dağılımı | |||
| Tarım | 14,8 | 14,8 | 14,0 |
| Sanayi | 21,2 | 20,7 | 20,2 |
| Hizmetler | 57,6 | 57,9 | 59,0 |
| İnşaat | 6,3 | 6,6 | 6,8 |
| İşsizlik Oranı | 9,4 | 8,7 | 8,3 |
| Kadın | 12,6 | 11,8 | 11,3 |
| Erkek | 7,7 | 7,1 | 6,8 |
| Genç İşsizliği Oranı (15-24) | 17,4 | 16,3 | 15,3 |
Kaynak: TÜİK
İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanındaki en kapsayıcı sosyal diyalog mekanizması olan Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi 23 Haziran 2026 tarihinde 30'uncu toplantısını gerçekleştirmiştir. Ülkemizin iş sağlığı ve güvenliği alanındaki vizyonunu ortaya koyacak 2026-2030 Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Politika Belgesi paydaşların katılımı ile hazırlanmış ve Konsey tarafından kabul edilmiştir. Gelecek dönemde Konsey üyelerinin katılımıyla kısa vadeli eylem planları belirlenecek, uygulanacak ve izlenecektir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda kamu işyerlerinin ve 50'den az çalışanı bulunan az tehlikeli sınıftaki işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri kapsamına alınmasına yönelik yapılan değişikliğin etkin şekilde uygulanabilmesi için küçük işletmelerde işverenin İSG hizmetlerini bizzat üstlenebilmesi hususunda mevzuatta iyileştirmeler yapılmıştır. Ağustos 2026 itibarıyla A sınıfı iş güvenliği uzmanı sayısı 31.911, B sınıfı iş güvenliği uzmanı sayısı 30.280 ve C sınıfı iş güvenliği uzman sayısı ise 97.189'a yükselmiştir.
İzinsiz çalıştığı için haklarında sınır dışı etme kararı alınan yabancıların daha önce idare tarafından karşılanan çeşitli masraflarının doğrudan işverenden tahsil edilmesine imkân sağlayan Yönetmelik 23 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Çalışma izinleri hususunda, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yabancılara düzenlenen çalışma izni belgelerinin temini ve teslimine ilişkin bir protokol, İçişleri Bakanlığı ile de çalışma izni kartlarının kişiselleştirilmesine ilişkin bir protokol imzalanmıştır.
18 Ekim 2025 tarihli Resmî Gazete'de Uluslararası İşgücü Danışma Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
İkiz dönüşüm çalışmaları kapsamında, yeşil dönüşüm alanında toplam 49 ulusal meslek standardı ve 50 ulusal yeterlilik, dijital dönüşüm alanında ise toplam 30 ulusal meslek standardı ve 28 ulusal yeterlilik yayımlanmıştır.
On Birinci ve On İkinci Kalkınma Planları kapsamında uygulanan tedbirlerin etkili bir şekilde hayata geçirilmesi sonucunda işgücünün eğitim düzeyinde belirgin bir artış sağlanmıştır. Bu çerçevede yükseköğretim mezunlarının istihdam içindeki payı 2020 yılında yüzde 27,4 iken 2025 yılında yüzde 30,7'ye yükselmiştir.
TABLO II: 41- İşgücünün Eğitim Düzeyi
| Eğitim Düzeyi | 2020 | 2025 | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| İşgücü | İstihdam | İşsiz | İşgücü | İstihdam | İşsiz | |
| Okuryazar Olmayanlar | 2,5 | 2,6 | 1,7 | 2,1 | 2,1 | 1,2 |
| Lise Altı | 48,1 | 48,3 | 46,6 | 40,1 | 40,6 | 35,5 |
| Lise | 10,7 | 10,4 | 12,6 | 15,1 | 14,7 | 19,1 |
| Mesleki ve Teknik Lise | 11,3 | 11,1 | 12,3 | 12,0 | 11,9 | 13,2 |
| Yükseköğretim | 27,3 | 27,4 | 26,7 | 30,7 | 30,7 | 31,0 |
| Toplam | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 |
Kaynak: TÜİK
İŞKUR tarafından düzenlenen aktif işgücü programlarından 2025 yılında 259.927 kişi yararlanmıştır. Ağustos 2026 itibarıyla aktif işgücü programları kapsamında yapılan harcamalar 26,06 milyar TL olmuştur.
TABLO II: 42- İŞKUR Tarafından Düzenlenen Aktif İşgücü Programlarına Yapılan Harcama ve Yararlanan Kişi Sayısı
| Yıllar | Mesleki Eğitim Kursları (Kişi) | Toplum Yararına Programlar (Kişi) | İşbaşı Eğitim Programı (Kişi) | Toplam (Kişi) | Harcama (Bin TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2020 | 87 372 | 126 344 | 335 761 | 549 477 | 5 096 776 |
| 2021 | 101 501 | 72 132 | 360 170 | 533 803 | 6 438 380 |
| 2022 | 10 763 | 115 480 | 156 356 | 282 599 | 6 596 907 |
| 2023 | 1 654 | 299 030 | 48 817 | 349 501 | 16 339 899 |
| 2024 | 3 405 | 154 052 | 65 739 | 223 196 | 28 597 037 |
| 2025 | 16 272 | 175 033 | 68 622 | 259 927 | 20 563 299 |
| 2026 (1) | 14 856 | 130 818 | 48 445 | 194 119 | 26 056 885 |
Kaynak: İŞKUR
(1) 2026 yılı Ocak-Ağustos dönemi verileridir.
2026 yılı itibarıyla asgari ücret brüt 33.030,00 TL, net 28.075,50 TL olarak belirlenmiştir. Bir önceki döneme göre net asgari ücrette yüzde 27,01 oranında artış sağlanmıştır. Bununla birlikte, ilk kez 2016 yılında uygulanan asgari ücret desteği uygulamasına 2026 yılında da devam edilmektedir. 2026 yılı için aylık 1.270 TL tutarında asgari ücret desteği sağlanmaktadır.
TABLO II: 43- İşgücü Maliyetlerinde ve Net Ele Geçen Ücretlerdeki Gelişmeler
| 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026(2) | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İŞGÜCÜ MALİYETİ (1) | ||||||||||
| Reel İşgücü Maliyeti Endeksi (2003=100) | ||||||||||
| Kamu İşçisi | 112,4 | 107,5 | 109,9 | 106,5 | 90,0 | 83,8 | 150,2 | 150,3 | 176,8 | 172,8 |
| Memur | 111,1 | 110,1 | 113,5 | 112,9 | 108,6 | 103,8 | 137,0 | 176,1 | 170,8 | 180,3 |
| Asgari Ücret | 153,8 | 151,0 | 165,2 | 169,3 | 172,0 | 180,6 | 243,3 | 228,9 | 221,1 | 225,5 |
| Bir önceki Yıla Göre Reel Yüzde Değişim | ||||||||||
| Kamu İşçisi | 7,4 | -4,4 | 2,3 | -3,1 | -15,5 | -6,9 | 79,2 | 0,0 | 17,6 | -2,2 |
| Memur | -1,7 | -1,0 | 3,1 | -0,5 | -3,9 | -4,4 | 32,0 | 28,6 | -3,0 | 5,6 |
| Asgari Ücret | -2,9 | -1,9 | 9,4 | 2,5 | 1,6 | 5,0 | 34,7 | -5,9 | -3,4 | -2,0 |
| NET ELE GEÇEN ÜCRETLER (1) | ||||||||||
| Reel Net Ele Geçen Ücret Endeksi (2003=100) | ||||||||||
| Kamu İşçisi | 111,0 | 106,3 | 113,3 | 110,8 | 95,0 | 89,7 | 153,8 | 166,4 | 180,9 | 174,3 |
| Memur | 154,6 | 153,4 | 158,6 | 158,0 | 152,4 | 148,1 | 204,7 | 271,8 | 264,0 | 278,7 |
| Asgari Ücret | 225,6 | 221,5 | 242,4 | 248,3 | 252,4 | 285,1 | 384,1 | 361,4 | 348,3 | 338,4 |
| Bir önceki Yıla Göre Reel Yüzde Değişim | ||||||||||
| Kamu İşçisi | 5,7 | -4,2 | 6,6 | -2,2 | -14,3 | -5,6 | 71,6 | 8,2 | 8,7 | -3,6 |
| Memur | -1,7 | -0,8 | 3,4 | -0,4 | -3,6 | -2,8 | 38,2 | 32,8 | -2,9 | 5,6 |
| Asgari Ücret | -2,9 | -1,9 | 9,4 | 2,5 | 1,6 | 13,0 | 34,7 | -5,9 | -3,6 | -2,8 |
Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Kamu İşveren Sendikalarından elde edilen verilerle Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hesaplanmıştır.
Not: 2008 yılından itibaren net ele geçen ücretlere bekâr çalışan için asgari geçim indirimi dâhildir.
(1) Reel hesaplamalarda TÜFE (2003=100) bazı endeks kullanılmıştır.
(2) Gerçekleşme Tahmini
İŞKUR tarafından yürütülmekte olan İşbaşı Eğitim Programları ve Mesleki Eğitim Kurslarıyla nitelikli işgücü yetiştirilmesine devam edilmektedir. Bu kapsamda 2026 yılı Ocak-Ağustos döneminde İşbaşı Eğitim Programlarından 48.445 kişi, Mesleki Eğitim Kurslarından 14.856 kişi faydalanmıştır.
İşgücü piyasasında yapay zekâ, dijital dönüşüm ve iklim değişikliğinin ortaya çıkaracağı yeni talepler doğrultusunda, işgücünün niteliğinin geliştirilmesi, aktif işgücü programlarının yaygınlaştırılıp etkinliğinin artırılması, esnek çalışma biçimlerinden daha fazla kişinin yararlanması, özel politika gerektiren grupların istihdam ve işgücüne katılımının güçlendirilmesi, kayıt dışı istihdamın ve beyin göçünün azaltılması ile iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin kalite ve verimliliğinin artırılması yönündeki ihtiyaç devam etmektedir.
Başta özel politika gerektiren gruplar olmak üzere toplumun tüm kesimlerine yeterli bir gelirle kayıtlı, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlandığı koşullarda iş imkânlarının sunulması, ikiz dönüşüm sürecinin etkilerinin fırsata dönüştürülmesi, çalışma çağındaki nüfusun azami oranda istihdam edilmesi, insan kaynağı niteliğinin yükseltilip etkin kullanıldığı verimli bir işgücü piyasasının oluşturulması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695) | ||
| Tedbir 695.3. Savunma sanayii, yapay zekâ, siber güvenlik, temiz ve sürdürülebilir enerji ile uzay teknolojileri gibi stratejik alanlarda nitelikli işgücü yetiştirmeye yönelik kamuüniversite-özel sektör işbirliği programları uygulamaya konulacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, TOBB, Üniversiteler, Belediyeler, Sendikalar, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Stratejik öneme sahip sektörlerin nitelikli işgücü ihtiyacının karşılanması amacıyla mesleki eğitim kursları ile işbaşı eğitim programlarının yaygınlığı artırılacaktır. |
| İşgücü piyasasının ikiz dönüşüm sürecine uyumu sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.696) | ||
| Tedbir 696.2. Örgün ve yaygın eğitim programlarının içeriği ikiz dönüşüm sürecine uyumlu bir şekilde beceri ve yetkinlik bazlı geliştirilecektir. | YÖK (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı | 1. İkiz dönüşüm kapsamında yeni programların açılması ve mevcut programların dönüştürülmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Tedbir 696.5. Adil geçiş sürecinin gerçekleştirilebilmesine yönelik, yeşil dönüşümden etkilenebilecek bölge ve meslek gruplarında istihdam edilenler için ihtiyaç analizi yapılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, Üniversiteler, Belediyeler, Sendikalar, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. Yeşil dönüşüm ve sıfır atık alanında ihtiyaç duyulan mesleklerin belirlenmesine yönelik ulusal meslek haritası oluşturulacaktır. 2. Ulusal Adil Geçiş Stratejisinin ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde koordinasyonu, izlenmesi ve takibi yürütülecektir. |
| Özel politika gerektiren grupların yeterli bir gelirle kayıtlı, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlandığı koşullarda işgücü piyasasına katılımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.697) | ||
| Tedbir 697.2. Engellilere yönelik özel eğitim programlarının istihdam temelinde etkinlikleri artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı | 1. Özel eğitim programlarının müfredatı yerel işgücü piyasasının ihtiyaçlarına ve engel türlerine göre yeniden düzenlenerek engelli bireylere işyeri temelli staj ve iş koçu desteği sağlanacak ve katılımcılar uygun işverenlerle eşleştirilerek istihdama geçişleri desteklenecektir. |
| Tedbir 697.5. Kadın istihdamını artırmaya yönelik kurumsal bakım olanaklarının ekonomik ve fiziki erişilebilirliği artırılacaktır | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı | 1. Çalışan ve iş arayan kadınların 0-5 yaş çocukları için düşük gelirli hanelere öncelik verilerek kurumsal bakım hizmetlerine erişimlerinin kolaylaştırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Gençlerin istihdamının artırılması ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.698) | ||
| Tedbir 698.1. İnsan kaynakları alanında gençlere yönelik yetenek yönetimi uygulamaları geliştirilecektir. | Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Kariyer Planlama Platformu üzerinden sunulan eğitimlerle gençlerin kariyer bilinci artırılacak, işgücü piyasasına yönelik farkındalıkları geliştirilecek ve kariyer yolculukları desteklenecektir. |
| Tedbir 698.2. Genç girişimcileri yenilikçi buluşlara ve projelere yönlendiren hibe destekleri artırılacaktır. | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | 1. Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı kapsamında genç girişimcilerin yenilikçi buluş ve projelerine yönelik çağrı açılacaktır. |
| Tedbir 698.3. Genç işgücünün kayıtlı istihdamını desteklemek üzere sosyal güvenlik bilinci geliştirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S) | 1. Gençlere yönelik olarak sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri konusunda bilgilendirme, bilinglendirme ve rehberlik çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 698.4. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin istihdama erişimlerini desteklemeye yönelik programların etkinliği artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği | 1. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin istihdama dahil olmalarını sağlamaya yönelik Nitelikli İşgücü Yetiştirme Programı hayata geçirilecektir. |
| Kamu istihdam hizmetleri, yoksul hanelerin sürdürülebilir gelir kaynaklarına ulaşabilmesini desteklemek amacıyla hane temelinde geliştirilecek ve bu hanelerin İŞKUR hizmetlerinden faydalanması önceliklendirilecektir. (Kalkınma Planı p.699) | ||
| Tedbir 699.1. SGK, İŞKUR ve Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü verileri entegre edilecek ve İŞKUR hizmetleri ile kamu kaynaklı hizmet ve yardımlardan yararlanamayan dar gelirli hanelere İŞKUR hizmetlerinin sunumunda öncelik sağlanacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı | 1. Sosyal yardım ile istihdam arasındaki bağlantı güçlendirilecek, dar gelirli hanelere yönelik istihdam hizmet sunumunda öncelik sağlanacaktır. |
| Nitelikli işgücü kaybı önlenecek ve yurt dışında çalışan nitelikli vatandaşlarımızın Türkiye ile bağları güçlendirilerek mesleki bilgi ve tecrübe aktarımını sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.700) | ||
| Tedbir 700.2. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın çalıştıkları ülke, sektör ve icra ettikleri mesleklerin tespitine ilişkin veri altyapısı güçlendirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı | 1. Yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın meslek ve sektör verileri derlenerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yurt Dışı Teşkilatı Bilgi Yönetim Sistemi'ne kaydedilecektir. |
| Düzensiz işgücü göçü ile mücadele ve uluslararası işgücünün kayıtlı istihdamının artırılması amacıyla çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.702) | ||
| Tedbir 702.1. Kayıtlı istihdama geçişi kolaylaştırıcı mevzuat ve teknik altyapıların iyileştirilmesi sağlanacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı | 1. Uluslararası işgücünün kayıtlı istihdamını desteklemek üzere Uluslararası İşgücü Danışma Kurulu bünyesinde çalışmalar yapılacaktır. |
| Kayıt dışı istihdamın azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.703) | ||
| Tedbir 703.2. Kayıt dışı istihdam edilen özel politika gerektiren gruplara yönelik sektör bazlı analizler yapılarak denetim mekanizmaları güçlendirilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı | 1. Başta kadın, genç, engelli ve yaşlılara yönelik olmak üzere kayıt dışı istihdamın önlenmesi amacıyla sektörel veri analiz çalışmaları yapılarak denetim ve rehberlik faaliyetleri yürütülecektir. 2. Yabancı uyrukluların yoğun olarak çalıştığı sektörlerde risk analizleri yapılacak, bu analizlerin sonuçlarına göre kayıt dışı yabancı çalıştırmanın yaygın olduğu işyerlerinde planlı denetimler gerçekleştirilecektir. |
| İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri daha etkin ve verimli hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.704) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 704.2. İş sağlığı ve güvenliği alanında koruyucu ve önleyici faaliyetler artırılacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı | 1. İş sağlığı ve güvenliği kültürünü geliştirmek için işbirlikleri geliştirilecek ve ilgili taraflarla etkinlikler düzenlenecektir. 2. Koruyucu ve önleyici teknik hizmetler geliştirilmesi kapsamında iş hijyeni ölçüm, test ve analizi ile planlama ve danışmanlık hizmetleri sunulacaktır. |
| Tedbir 704.3. İş sağlığı ve güvenliği alanındaki sorumlu kurumların hizmet kaliteleri ile insan kaynağının yetkinlikleri yükseltilecektir. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Organize Sanayi Bölgeleri | 1. OSB'lerde iş sağlığı ve güvenliği koordinasyonu ve işbirliği mekanizmaları güçlendirilecek, ihtiyaç analizleri gerçekleştirilecek ve elde edilen bulgular doğrultusunda eğitim, bilgilendirme, danışmanlık ve farkındalık artırma faaliyetleri yürütülecektir. 2. Kişisel koruyucu donanımlara yönelik yapılan piyasa gözetimi denetimleri ve denetim sonrası işlemlerle piyasaya güvenli ürünlerin arzı sağlanacaktır. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027 (2) |
|---|---|---|---|---|
| İşgücüne Katılma Oranı (3) | Yüzde | 53,5 | 52,9 | 53,4 |
| İşgücüne Katılma Oranı, Kadın (3) | Yüzde | 36,2 | 35,5 | 36,5 |
| İstihdam Oranı (3) | Yüzde | 49,0 | 48,6 | 49,2 |
| İşsizlik Oranı | Yüzde | 8,3 | 8,1 | 8,0 |
| Kayıt Dışı İstihdam Oranı | Yüzde | 25,6 | 24,9 | 24,2 |
| Ölümlü İş Kazası Oranı | Yüz Binde | 7,0 | 6,4 | 6,3 |
(1) Gerçekleşme Tahmini
(2) Program
(3) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan İstihdam Programının performans göstergelerinden biridir.
Sağlık hizmet sunumunda son yıllarda fiziki altyapı, insan kaynağı, hizmete erişim, aile hekimliği, anne ve çocuk sağlığı, hastane yatak sayıları, koruyucu sağlık, kurumsal yapılanma, bulaşıcı hastalıklarla mücadele, hasta ve hekim hakları başta olmak üzere pek çok alanda gelişmeler sağlanmıştır. Bununla birlikte fiziki altyapı ve sağlık personelinin bölgeler arası dağılımındaki farklılıkların giderilmesine, sağlık alanında finansmanın sürdürülebilirliğinin sağlanmasına, hizmet sunum kalitesinin yükseltilmesine ve koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir.
TABLO II: 44- Sağlık Alanında Gelişmeler
| 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025(5) | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı | 30,0 | 30,1 | 30,7 | 31,2 | 31,3 | 31,5 |
| Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) | 52,5 | 55,7 | 58,1 | 58,2 | 59,8 | 54,5 |
| 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı | 205 | 217 | 228 | 239 | 258 | 270 |
| 100 Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı | 342 | 343 | 356 | 361 | 381 | 378 |
| Fiziki Altyapının Dengeli Dağılım Oranı (1) | 1,48 | 1,43 | 1,60 | 1,56 | 1,58 | 1,49 |
| Hekim Sayısının Dengeli Dağılım Oranı (2) | 2,11 | 2,14 | 2,29 | 2,37 | 2,41 | 2,33 |
| Hekim Başına Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı | 1,70 | 1,60 | 1,56 | 1,51 | 1,48 | 1,40 |
| Bebek Ölüm Hızı (Bin Canlı Doğumda) (3) (4) | 8,5 | 9,1 | 9,1 | 9,7 | 8,9 | 7,7 |
| Anne Ölüm Oranı (Yüz Bin Canlı Doğumda) (4) | 13,0 | 13,0 | 12,6 | 13,4 | 11,5 | 12,6 |
Kaynak: Sağlık Bakanlığı
(1) İBBS Düzey 1'e göre 10 bin kişiye düşen yatak sayısı en yüksek ve en düşük olan bölgelere ait rakamların oranıdır.
(2) İBBS Düzey 1'e göre 100 bin kişiye düşen toplam hekim sayıları üzerinden, en yüksek ve en düşük bölgelere ait rakamların oranıdır.
(3) Bebek ölüm hızı tüm haftalarda doğan bebek ölümlerini kapsamaktadır.
(4) TÜİK tarafından canlı doğum sayısı geriye dönük revize edildiğinden ölüm göstergelerine ait değerler güncellenmiştir.
(5) 2025 yılı verileri Sağlık İstatistiği Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır.
Anne ve bebek sağlığı alanında, 2020 yılında 13 olan yüz bin canlı doğumda gerçekleşen anne ölüm oranı, 2025 yılında 12,6 olarak gerçekleşmiştir. Aynı oran 2023 yılı itibarıyla OECD ve AB'de sırasıyla yüz bin canlı doğumda 9,4 ve 6,8 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 2020 yılında, bin canlı doğumda 8,5 olan bebek ölüm hızı, 2025 yılında 7,7'ye düşmüştür. Bin canlı doğumda bebek ölüm hızı 2024 yılı itibarıyla OECD ve AB'de ise sırasıyla 3,8 ve 3,2 olarak gerçekleşmiştir. Bebek ölümlerinin azaltılmasında önemli bir faktör olan altılı karma aşı (DaBT+İPA+Hib) üçüncü doz aşılama hızı 2025 yılında yüzde 94 olarak gerçekleşmiştir.
Hasta yatak kapasitesi ve hasta yataklarının niteliği açısından sağlık hizmet altyapısı iyileşmiş olup 2020 yılında 30 olan 10 bin kişiye düşen yatak sayısı 2025 yılında 31,5 olarak gerçekleşmiştir. Nitelikli yatak sayısının yoğun bakım yatakları hariç tüm yataklara oranı 2020 yılında ülke genelinde yüzde 78,5 iken 2025 yılında yüzde 83,1'e yükselmiş, aynı yıllarda söz konusu oran Sağlık Bakanlığı hastanelerinde ise yüzde 76,2'den yüzde 83,1 seviyesine ulaşmıştır. Sağlık altyapısının iyileştirilmesi ve hizmete erişimin kolaylaştırılmasıyla 2024 yılında 12,2 olan kişi başı hekime müracaat sayısı, 2025 yılında 13,2 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 45- Yıllar İtibarıyla Toplam Hasta Yatağı Sayısı ve Doluluk Oranları
| 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025(1) | OECD(2) | AB(2) | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yatak Sayısı (Bin) | 251,2 | 254,5 | 262,2 | 266,6 | 268,4 | 270,8 | - | - |
| Nitelikli Yatak Oranı (Yüzde) (3) | 78,5 | 79,7 | 80,9 | 82,5 | 83,4 | 83,1 | - | - |
| 10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı | 30,0 | 30,1 | 30,7 | 31,2 | 31,3 | 31,5 | 42,1 | 46,6 |
| Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) (4) | 52,5 | 55,7 | 58,1 | 58,2 | 59,8 | 54,5 | 71,7 | 68,0 |
Kaynak: Sağlık Bakanlığı, OECD, Eurostat
(1) Sağlık İstatistiği Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır.
(2) 10 bin kişiye düşen yatak sayısı OECD-37 ile AB-27, yatak doluluk oranı ise OECD-30 ile AB-23'ün 2024 yılına veya en yakın yıla ait verileridir.
(3) Toplam yataklara yoğun bakım yatakları dâhil edilmemiştir.
(4) OECD ve AB'nin 2024 yılına ait akut bakım verisi olup fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri dâhil değildir.
TABLO II: 46- Sağlık Kuruluşlarına Göre Hastane Müracaat Sayısı ve Dağılımı
| Kurum | (Bin) | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2024 | 2025 | |
| Sağlık Bakanlığı | 113 849 | 209 630 | 254 343 | 306 826 | 466 094 | 537 905 |
| Üniversite | 9 638 | 15 025 | 24 437 | 34 539 | 48 283 | 52 631 |
| Özel | 6 158 | 24 486 | 59 069 | 77 217 | 66 239 | 65 631 |
| Toplam | 129 645 | 249 141 | 337 850 | 418 582 | 580 616 | 656 167 |
Kaynak: Sağlık Bakanlığı, Sağlık İstatistiği Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır.
Kamu Özel İşbirliği yöntemiyle yapımı tamamlanan 18 şehir hastanesi (Mersin, Yozgat, Isparta, Adana, Kayseri, Elazığ-Fethi Sekin, Manisa, Eskişehir, Ankara-Bilkent, Bursa, İstanbul-Başakşehir Çam ve Sakura, Konya, Tekirdağ Dr. İsmail Fehmi Cumalıoğlu, Ankara-Etlik, Kocaeli, Gaziantep, İzmir Bayraklı ve Kütahya) toplam 29.325 tescilli hastane yatağıyla hizmet vermektedir.
Merkezi yönetim bütçesinden finanse edilen şehir hastanelerinden yatırım programında yer alan kapasitelerine göre 900 yatak kapasiteli Samsun Şehir Hastanesi Ekim 2025, 950 yatak kapasiteli Aydın Şehir Hastanesi Aralık 2025, 900 yatak kapasiteli Ordu Şehir Hastanesi ve 1.700 yatak kapasiteli Şanlıurfa Şehir Hastanesi Ağustos 2026 itibarıyla tamamlanarak hizmete alınmıştır. İlave olarak toplam 11.300 yatak kapasiteli dokuz şehir hastanesinin (Trabzon, Denizli, Sakarya, Diyarbakır-Kayapınar, İstanbul-Sancaktepe, Mardin, Rize, Van ve Kahramanmaraş Yörükselim) inşaat çalışmaları devam etmekte olup toplam 5.265 yatak kapasiteli dört şehir hastanesinin (Hatay, Muğla, İstanbul Süreyyapaşa ve İzmir Tınaztepe) ise proje-yapım ihalesi çalışmaları yürütülmektedir.
Bunun yanı sıra Kahramanmaraş ve Hatay merkezli deprem bölgelerinde hasar görmüş sağlık tesislerinin yeniden yapımı amacıyla acil durum hastane modeli geliştirilerek deprem bölgesi özelinde 1.640 yatak kapasiteli 14 acil durum hastanesi yatırım programına dâhil edilmiş olup bunlardan 1.590 yatak kapasitesindeki 13 proje (Adıyaman-Çelikhan, Gaziantep-Nurdağı, Oğuzeli, OSB Travmatoloji Acil Durum, Hatay-Merkez, Payas, İskenderun, Defne, Erzin, Altınözü, Kahramanmaraş-Merkez, Türkoğlu ve Nurhak Acil Durum Hastaneleri) tamamlanarak hizmete alınmıştır.
TABLO II: 47- Sağlık Kuruluşlarına Göre Muhtelif Göstergeler (2025)
| Sağlık Bakanlığı | Üniversiteler | Özel Hastaneler | |
|---|---|---|---|
| Yatak Sayısı | 172.079 | 45.740 | 53.010 |
| Hastanelere Müracaat Sayısı (Bin) | 537.905 | 52.631 | 65.631 |
| Yatan Hasta Sayısı (Bin) | 8.851 | 2.228 | 2.557 |
| Ameliyat Sayısı (Bin) | 4.149 | 1.168 | 1.208 |
| Ameliyat Sayısının Müracaat Sayısına Oranı (Yüzde) | 0,77 | 2,22 | 1,84 |
| Ameliyat Sayısının Yatak Sayısına Oranı | 24,1 | 25,5 | 22,8 |
| Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) | 59,1 | 57,2 | 37,4 |
| Hastanın Ortalama Kalış Günü | 4,2 | 4,3 | 2,8 |
| Yatak Devir Hızı (Hasta) | 51,4 | 48,7 | 48,2 |
| Uzman Hekim Sayısı (Kişi) | 64.909 | 13.381 | 33.182 |
Kaynak: Sağlık Bakanlığı, Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır.
2025 yılında toplam yatak kapasitesinin yüzde 19,6’sına, uzman hekim sayısının yüzde 29,8’ine sahip olan özel sektör, tüm ameliyatların yüzde 18,5’ini gerçekleştirirken, toplam yatak kapasitesinin yüzde 16,9’una ve uzman hekim sayısının yüzde 12’sine sahip olan üniversite hastaneleri yapılan ameliyatların yüzde 17,9’unu gerçekleştirmiştir.
2025 yılında ülkemizde toplam hekim sayısı 232.315, toplam diş hekimi sayısı 52.994, hemşire sayısı 264.172 ve ebe sayısı 60.948 olmuştur. Aynı yılda yüz bin kişiye düşen hekim sayısı 270 iken hemşire ve ebe sayısı 378’dir. 2024 yılı için bu sayılar sırasıyla AB’de 434 ve 898, OECD’de ise 389 ve 1.017’dir. Hekim başına düşen hemşire ve ebe sayısı AB’de 2,6, OECD’de 2,1 iken ülkemizde ise bu oran 2025 yılında 1,4 olarak gerçekleşmiş olup sağlık personeli sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir.
Aile hekimlerinin sağlık hizmetleri yönetimindeki rolünün güçlendirilmesi amacıyla Basamaklar Arası Entegrasyon Projesi hayata geçirilmiştir. Proje kapsamında aile hekimlerinin hastanelerden ileri tetkik ve görüntüleme hizmeti talep edebilmesi ve uzman hekimlerle hasta bazlı bilgi paylaşımı sağlanmıştır. Uygulama kapsamında 2025 yılından 1 Temmuz 2026 tarihine kadar 300 binin üzerinde kişi için 1 milyonun üzerinde tetkik talebi hastanelerde gerçekleştirilmiştir.
Bulaşıcı olmayan hastalıkların toplam hastalık yükü içerisindeki payı, yaşlanan nüfusun da etkisiyle giderek artmaktadır. 2025 yılında gerçekleşen ölümlerin yüzde 70,9’u dolaşım sistemi hastalıkları, tümörler, solunum yolu hastalıkları ile beslenme, endokrin ve metabolizmayla ilgili hastalıklardan kaynaklanmıştır. Bulaşıcı olmayan hastalıklara neden olan temel risk faktörleri tütün kullanımı, fiziksel aktivite eksikliği ve dengesiz beslenmedir. Risk faktörleriyle mücadele kapsamında halk sağlığının korunması önem arz etmekte olup buna yönelik kurulan sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı Eylül 2026 itibarıyla 360’a ulaşmıştır.
Kronik hastalıkların erken teşhisinde, tedavisinde ve süreç yönetiminde birinci basamak sağlık hizmetlerinin daha aktif bir rol üstlenmesinin sağlanması, tarama ve tedavi sürecinin kanıta dayalı klinik uygulama yönergeleri doğrultusunda yürütülmesi, hastalıkların semptom ve bulgularının kontrol altına alınması, bireylerin fonksiyon kayıpları yaşamalarının ve engelli hale gelmelerinin önüne geçilmesi amacıyla Hastalık Yönetim Platformu (HYP) uygulaması geliştirilmiştir. Aile hekimleri, uygulama üzerinden kendilerine kayıtlı kişilerin hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler risk ve obezite taramalarını yapmakta, tanı almış kişilerin hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler risk, obezite, astım, KOAH, inme, koroner arter hastalığı ve kronik böbrek hastalıkları izlemlerini gerçekleştirmektedirler. Bu çerçevede, Temmuz 2021-Haziran 2026 döneminde yaklaşık 188 milyon kronik hastalık taraması gerçekleştirilmiş, 20 milyon kişiye erken tanı konulmuş ve kronik hastalık tanısı bulunan bireylere yönelik yaklaşık 113 milyon hastalık izlemi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca HYP uygulaması üzerinden ayrıca 65 yaş ve üzerindeki nüfusa 9 milyonu aşkın Çok Yönlü Yaşlı İzlemini de gerçekleştirilmiştir.
Fazla kiloluluk ve obezite, dünyada ve Türkiye’de sıklığı giderek artan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu kapsamda fiziksel aktivite kapasitesinin değerlendirilmesi ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının teşvik edilmesi amacıyla Hareket Yaşını Öğren, Sağlıklı Yaşa Kampanyası başlatılmıştır. Kampanya kapsamında 10 Haziran-19 Temmuz 2026 döneminde tek ayak denge testi, 30 saniye otur-kalk testi ve el dinamometresi ile kavrama gücü ölçümü yoluyla 2,17 milyon kişinin fiziksel aktivite kapasitesi değerlendirilmiş, fiziksel aktivite düzeyi
düşük bulunan 509.095 kişi fizyoterapist danışmanlığına yönlendirilmiştir. Ayrıca il sağlık müdürlüklerine bağlı sağlıklı hayat merkezleri ile bazı toplum sağlığı merkezleri ve ilçe sağlık müdürlüklerinde diyetisyenler tarafından başvuran kişilere beslenme danışmanlığı hizmeti sunulmaktadır. Bu kapsamda 2026 yılının ilk sekiz ayında 1,11 milyon hizmet sunulmuş ve 541.900 kişiye ulaşılmıştır.
Toplam sağlık harcamalarının GSYH'ya oranı 2024 yılında yüzde 5,3, kamu sağlık harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ise aynı yılda yüzde 76,1 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan sağlık harcamalarının bulaşıcı olmayan hastalıkların hastalık yükü içerisindeki payının yaşam tarzı ve demografik yapıdaki değişimle beraber artması, sağlık teknolojilerindeki hızlı ilerlemeler ve daha kaliteli sağlık hizmeti talebindeki artış gibi sebeplerle önümüzdeki yıllarda yükselmesi beklenmektedir.
Akılcı ilaç kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik faaliyetler sürdürülmektedir. OECD ülkelerinde 2024 yılında ortalama 19,3 olan bin kişi başına düşen günlük antibiyotik tüketim miktarı (Daily Defined Dose-DDD) Türkiye'de 2025 yılında 35,5 olmuştur.
Bağımlılıkla mücadele çalışmaları kapsamında 2026 yılı Eylül sonu itibarıyla toplam 1.375 yatak kapasiteli 50 yetişkin bağımlılık arındırma merkezi, toplam 249 yatak kapasiteli 15 çocuk ergen bağımlılık arındırma merkezi ve yataklı beş Bağımlı Hastalar için Rehabilitasyon Merkezi (BAHAR) hizmet vermektedir. Ayrıca 81 ilde yaygınlaştırma çalışmaları kapsamında aynı tarih itibarıyla ayaktan hizmet veren 70 yetişkin bağımlılık arındırma merkezi, 11 çocuk ergen-bağımlılık arındırma merkezi ve 18 adet ayakta rehabilitasyon merkezi hizmet sunmaktadır. Hâlihazırda 81 ilde yataklı ya da ayaktan arındırma merkezi bulunmaktadır.
Bireylerin bedenen ve ruhen tam bir iyilik halinde sağlıklı yaşam sürdürmeleri, ihtiyaç halinde kaliteli, güvenilir, etkin, veriye dayalı süreçlerle desteklenen, hazırlık ve uyum kapasitesi yüksek, mali açıdan sürdürülebilir sağlık hizmeti sunumunun sağlanması temel amaçtır.
| Politika/Tedbir | Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar | Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler |
|---|---|---|
| Sağlıklı yaşam tarzı teşvik edilerek bulaşıcı olmayan hastalık risklerine karşı koruyucu sağlık hizmetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.706) | ||
| Tedbir 706.1. Sağlıklı yaşam tarzının teşvik edilmesine yönelik sağlıklı beslenme, fiziksel aktivitenin artırılması gibi alışkanlıkların toplumsal tutuma dönüşmesi sağlanacak, bilinçlendirme faaliyetleri yürütülecek, sağlık okuryazarlığı teşvik edilerek birey sorumluluğunun geliştirilmesi sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler | 1. Sağlıklı beslenme ve hareketli yaşam alışkanlıkları kazandırılmasına yönelik görsel medya paylaşımları yapılacak, halk eğitim faaliyetleri düzenlenecek ve internet ortamında güvenli sağlık bilgisi yayınlarına yer verilecektir. 2. İl sağlık müdürlükleri tarafından okullarda sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite konularında eğitimler verilecek, fiziksel aktivite etkinliklerinin düzenlenmesine devam edilecektir. |
| Tedbir 706.2. İklim değişikliğinin sağlık üzerine olan etkisinin belirlenmesi ve azaltılması için kurumsal kapasite güçlendirilerek kurumlar arası işbirliği artırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'lar | 3. Bulaşıcı olmayan hastalıkların birinci basamakta önlenmesine yönelik yürütülen beslenme danışmanlığı hizmeti sayısı artırılacaktır. 1. İklim değişikliği ile iklim değişikliğine bağlı hastalıklar arasındaki ilişki, mekânsal ve zamansal olarak analiz edilerek bu ilişkinin halk sağlığı üzerindeki etkileri değerlendirilecektir. |
| Tedbir 706.4. Bulaşıcı olmayan hastalıklara yönelik risk faktörlerinin azaltılması için kanser tarama programları da dâhil olmak üzere çeşitlendirilmiş tarama programları yaygınlaştırılacak, erken teşhis oranları artırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Kanser tarama ve erken teşhis hizmetlerinin niteliğinin geliştirilmesi amacıyla sağlık personelinin bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik eğitimler düzenlenecek, toplumda erken teşhis bilincini artırmaya yönelik farkındalık kampanyaları ve eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Tarama ve Tarama Sonrası Teşhis Eğitimleri, KETEM Uyum Eğitimleri ve erken teşhise yönelik farkındalık çalışmaları yürütülecektir. 3. Kanser tarama hizmetlerinin erişilebilirliğini ve etkinliğini artırmak amacıyla birinci basamak sağlık tesisleri bünyesinde yeni kanser tarama merkezleri açılması, mevcut merkezlerin altyapı ve donanımlarının güçlendirilmesi ile gerekli tıbbi cihaz planlamasının yapılması sağlanacaktır. |
| Tedbir 706.5. Çocuk, kadın ve üreme sağlığı hizmetleri güçlendirilecek, evlilik öncesi ve yenidoğan tarama programları yaygınlaştırılacak, anne ve bebek ölümlerinin azaltılması sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Acil obstetrik bakım hizmetlerinin güçlendirilmesi amacıyla kamu hastanelerinde görev yapan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları ile kadın hastalıkları ve doğum kliniği bulunan hastanelerin acil servislerinde görevli Pratisyen/Acil Tıp Uzmanlarına yönelik Acil Obstetrik Bakım Klinisyen Eğitimleri düzenlenecek, eğitim programına gebelik enfeksiyonları ve servikal yetmezlik konuları da dâhil edilecektir. 2. Yüksek Riskli Gebelik Sistemi kapsamında yüksek riskli gebeler ile gebeliğinde riskli ve yüksek riskli olan lohusaların izlemlerinin aksatılmaması için danışmanlık hizmetleri yürütülecek, anne ve anne adaylarının yakın takibi sağlanacaktır. |
| 3. Gebelik ve doğum öncesi bakım hizmetlerinin sürekliliğinin sağlanması amacıyla Her Gebeye Ebe Uygulaması kapsamında gebeliğinin son üç ayında bulunan gebelerin yakın takip ve izlemleri koordinatör ebeler aracılığıyla sürdürülecek ve gerekli durumlarda danışmanlık hizmeti verilecektir. 4. Çocuk acil ve yenidoğan sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi amacıyla acil servislerde görev yapan ve çocuk hastalara kritik tanı ve tedavi hizmeti veren pratisyen hekimlere yönelik Uygulamalı Temel Çocuk Acil Bakım Eğitimleri düzenlenecek, ayrıca Ulusal Kritik Doğuştan Kalp Hastalıkları Tarama Programının kapsamı geliştirilecek ve güçlendirilecektir. 5. Anne ölüm oranının yüksek olduğu illerde yerinde izleme ve değerlendirme çalışmaları gerçekleştirilecektir. | ||
| Tedbir 706.6. Ergen sağlığı hizmetleri güçlendirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Sağlıklı Hayat Merkezlerinde aktifleştirilen Bebek, Çocuk ve Genç Akademileri bünyesinde verilen danışmanlık ve eğitim hizmetleri geliştirilecek ve güçlendirilecektir. |
| Tedbir 706.7. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) uygulamalarının kanıta dayalı şekilde standardize edilerek ulusal ve uluslararası çalışmalarla güvenli kullanımı yaygınlaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Anadolu Tıbbi Kütüphanesi Projesi kapsamında çalışmalara devam edilecektir. 2. GETAT uygulamalarının etkinlik ve güvenliğine ilişkin klinik araştırmalar desteklenerek sonuçlara dayalı olarak ulusal klinik uygulama rehberleri hazırlanacak, elde edilen veriler uluslararası dergilerde yayımlanacaktır. 3. Orta Asya, Balkanlar ve Orta Doğu ülkeleriyle ortak GETAT projeleri yürütülecektir. |
| Tedbir 706.8. Takviye edici gıda ve bitkisel içerikli ürünlerin güvenli şekilde piyasaya arzını sağlayacak yeni mekanizmalar geliştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Takviye edici gıdaların güvenli bir şekilde piyasaya arzının sağlanabilmesi için yeni mekanizmaların oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. |
| Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) | ||
| Tedbir 707.2. Nadir hastalıklara ilişkin tedavi ve araştırma merkezi sayısı artırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), TÜSEB, Üniversiteler | 1. Nöromüsküler hastalık (kas ve sinir hastalıkları) birimlerinin sayısı artırılacaktır. |
| Tedbir 707.3. Zihinsel özel gereksinimli bireyler ve ailelerinin etkin sağlık hizmet sunumuna ulaşması kolaylaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) sayısı 30'a çıkarılacaktır. 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak personelin erken müdahale konusunda donanımını artırmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir. |
| Tedbir 707.4. Evde sağlık hizmetleri güçlendirilecek ve izleme takip sistemi geliştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Belediyeler | 1. Evde sağlık ve bakım hizmetlerine yönelik belirlenen performans göstergeleri doğrultusunda hizmetlerin sistem üzerinden takibi yapılacaktır. 2. Evde sağlık hizmetleri kapsamında kullanılan Evde Sağlık Yönetim Sistemi (ESYS) yazılım çalışmaları yapılacaktır. 3. Evde sağlık hizmeti alan hastalara yönelik memnuniyet anketi uygulanarak anket sonucunda gerekli görülen alanlarda iyileştirmeler yapılacaktır. |
| Tedbir 708.1. Bulaşıcı hastalıklara yönelik mevcut tanı, takip ve erken uyarı sistemleri geliştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler | 1. Ulusal Sıtma Eliminasyon Raporu hazırlanarak yayımlanacaktır. 2. Vektör sürveyansının güçlendirilmesi için saha çalışmaları genişletilecek, vektör bankası oluşturulacak, vektör patojenite tespiti gerçekleştirilerek elde edilen veriler ilgili taraflarla paylaşılacaktır. 3. Vektör toplanması, taşınması ve tanımlanmasına yönelik saha ve laboratuvar ekipleri ile laboratuvar altyapıları güçlendirilecek ve çalışmalar yaygınlaştırılacaktır. |
| Tedbir 708.2. Ulusal düzeyde biyolojik ürünlerin üretilmesine ve aşı üretim kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik merkezler kurulacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜSEB, Üniversiteler | 1. Yerli biyolojik ürünlerin üretimi ve klinik araştırma süreçleri paydaşlarla işbirliği içerisinde geliştirilecektir. |
| Tedbir 708.3. Bağışıklık kazandırma programları güçlendirilerek toplumsal farkındalık artırılacak, aşılama programları tüm risk gruplarını içerecek şekilde yaygınlaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Aşı programları konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecek ve aşı tereddüdünü önlemeye yönelik kamuoyunu bilgilendirme kampanyaları düzenlenecektir. |
| Tedbir 708.4. Küresel salgın ve afet gibi olağanüstü durumlarda sağlık hizmet sunucularının rol ve sorumluluklarını içeren yol haritaları belirlenecek, malzeme ve personel akışına ilişkin planlamalar etkin bir şekilde yapılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Savunma Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler | 1. Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliğinde sevk ve idareye ilişkin hususlar güncellenecektir. 2. Küresel afet gibi durumlarda halka arz edilen su kaynaklarındaki kirliliklerin yerinde tespiti ile halk sağlığının korunması, olası bir salgının önüne geçilmesi ve saha ihtiyaçlarının karşılanması için mobil laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir. |
| Birinci basamak sağlık tesislerinin sağlığın korunması ve geliştirilmesindeki rolü güçlendirilecek, hizmet basamakları içerisinde öncelikle kullanımı sağlanacak, basamaklar arası etkileşim geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.709) | ||
| Tedbir 709.1. Birinci basamak sağlık tesisleri nitelik ve nicelik olarak geliştirilerek bu birimlere başvuran kişilerin koruyucu, önleyici, tedavi edici sağlık hizmetlerini bütüncül olarak alabilmesi, böylece ikinci ve üçüncü basamak sağlık merkezlerine başvuruların azaltılması sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler | 1. 150 adet birinci basamak sağlık tesisinin inşaatı tamamlanacaktır. 2. Yeni aile hekimliği birimleri hizmete açılarak aile hekimliği birimi başına nüfusun 2.600 kişiye düşürülmesi sağlanacaktır. |
| Tedbir 709.2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçler ile kronik hastaların tedavi takiplerinde dijital uygulamaların da desteğiyle aile sağlığı merkezlerinin sorumlulukları artırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S) | 1. Hastalık Yönetim Platformuna yeni kronik hastalık takip modülleri ilave edilecek ve tüm aile hekimliği birimlerinin kullanımına açılacaktır. 2. Kronik hastalıklara yönelik tarama ve izlem modüllerinin tüm aile hekimliği birimleri tarafından etkin kullanımı sağlanacak, yapılan tarama/izlemlerin gerçekleşme oranları takip edilecek, takiplerin niteliklerinin artırılması için çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 709.3. Aile sağlığı merkezi sayısı artırılarak aile hekimlerine yönelik hizmet içi eğitimlerle alınan hizmetin etkinliği ve hizmetten duyulan memnuniyet iyileştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Aile hekimlerine bebek, çocuk ve ergen izlem protokollerinin sahada uygulanmasına yönelik eğitimler verilecektir. 2. Her bir aile hekimliği biriminde sunulan hizmetlere ilişkin belirli aralıklarla memnuniyet anketi uygulanarak gerekli alanlarda iyileştirmeler yapılacaktır. |
| Tedbir 709.4. Aile hekimlerinin üst basamaklara yönlendirdikleri hastaların tetkik ve tedavi sonuçlarına ilişkin geri bildirimlerini sağlayacak bir sistem oluşturularak hizmet basamakları arasındaki etkileşim güçlendirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler | 1. Birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık tesislerinde işlenen verilerin basamaklar arasında akışı için entegrasyon çalışmaları güçlendirilecektir. |
| Tedbir 709.5. Sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı artırılacak, hizmet sunum niteliği geliştirilecek ve bu merkezlerin aile sağlığı merkezleriyle etkileşimi sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | 1. 35 yeni Sağlıklı Hayat Merkezi hizmete açılacaktır. |
| Tedbir 709.8. Göç sağlığı hizmetlerinin, ülke sağlık sistemiyle bütünleşik bir biçimde sunularak hizmetin sürdürülebilirlik ve etkinlik bakımından geliştirilmesi sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı | 1. Mobil sağlık tarama araçlarıyla göçmenlere yönelik toplamda 140.000 kanser tarama testi yapılacaktır. |
| Bağımlılıkla mücadeleye yönelik sunulan hizmetlerin kapasitesi ile kalitesi iyileştirilecek, erişilebilirlik artırılacak ve hizmetlerin tamamlayıcı şekilde sunulması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.710) | ||
| Tedbir 710.1. Danışmanlık, tedavi, sosyal uyum ve iyileştirme hizmetlerinin bütüncül biçimde sunulması kapsamında hizmet kalitesi yükseltilecek, kurum ve kuruluşlar arasında işbirliği ve eşgüdüm sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, RTÜK, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar | 1. Bağımlılıkla mücadele kapsamında illerde yürütülen çalışmaların değerlendirildiği ve iyi uygulamaların paylaşıldığı bölge değerlendirme toplantıları yapılacak, kuruluşlar arasında işbirliği ve eş güdüm sağlanacaktır. |
| Tedbir 710.2. Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalışmaları kapsamında iyi uygulama örnekleri ve müdahale programları güçlendirilerek sürdürülecek, bağımlılıkla mücadele kapsamında uygulanan mekanizmaların toplum tarafından bilinirliği artırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, RTÜK, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar | 1. Bağımlılığın sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik etkinlikler düzenlenerek bağımlılıkla mücadeleyi destekleyici içerikler hazırlanacak ve Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu sosyal medya hesaplarında paylaşılacaktır. 2. Ergenlere (12-18 yaş) ve gebelere yönelik sigara bırakma poliklinikleri yaygınlaştırılacaktır. |
| Tedbir 710.3. Danışmanlık, tedavi ve iyileştirme hizmeti alan bireylerin takiplerinin yapılması için ilgili birimler arasında eşgüdüme yönelik bilişim altyapısı oluşturulacak, danışmanlık hizmetleri yüz yüze ve çağrı merkezleri aracılığıyla sürdürülecek, birinci basamak sağlık tesislerinde önleme ve psikososyal destek hizmetleri yaygınlaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar | 1. Yüz yüze bağımlılık danışmanlığı hizmeti veren merkezlerin sayısı ve sunulan hizmetlerin kalitesi artırılacaktır. |
| Tedbir 710.4. Sigara bırakma poliklinikleri, bağımlılık danışma arındırma merkezleri, zorunlu tedavi kararlarının uygulandığı merkezler ile danışma, tedavi, iyileştirme ve sosyal uyum süreçlerinin bütünleşik bir şekilde sunulacağı BAHAR Merkezleri farklı nüfus gruplarının hizmet alımını kolaylaştıracak şekilde yaygınlaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar | 1. Bağımlılıkla mücadelede hizmet veren sağlık kuruluşlarının bilinirliğini artıracak farkındalık çalışmaları yapılacaktır. 2. Sigara bırakma tedavisinde kullanılan farmakolojik tedavilerin sigara bırakma polikliniklerinde sürekliliği sağlanacaktır. 3. Bağımlı bireylerin tespit edilerek tedavi, rehabilitasyon, sosyal uyum ve ihtiyaç duydukları diğer hizmetlere yönlendirildiği, paydaş kurumlarla işbirliğinin sağlandığı uçtan uca hizmet modelinin iller genelinde yaygınlaştırılması sağlanacaktır. |
| Tedbir 710.5. Bağımlılık alanında çalışacak sağlık personelinin nitelik ve niceliği ihtiyaçlar doğrultusunda geliştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler, STK'lar | 1. Bağımlılık danışma, arındırma ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan personele yönelik çevrimiçi ve yüz yüze eğitim programları yapılacaktır. |
| Tedbir 710.6. Bağımlılığa ilişkin tanı, tedavi ve izlem sürecinde klinik kalitenin artırılmasına yönelik klinik protokollerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler | 1. Farklı bağımlılık türlerine yönelik klinik rehberler hazırlanacaktır. |
| Sağlıkta insan kaynağı ile fiziki altyapı nicelik ve nitelik olarak iyileştirilecek ve bölgeler arası dağılımda denge sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.711) | ||
| Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı | 1. Üç şehir hastanesinin yapım çalışmaları tamamlanacaktır. |
| Aktif yaşlanmaya yönelik koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin kapasitesi iyileştirilecek ve artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.712) | ||
| Tedbir 712.1. Yaşlı bakımında sağlık ve sosyal hizmetleri bir araya getiren bakış açısıyla yeni bir model oluşturulacak, bu kapsamda kurumlar arası koordinasyon sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler | 1. Yaşlılara yönelik sağlık hizmet sunumunda birimler ve basamaklar arasındaki entegrasyon güçlendirilecek; sağlıklı hayat merkezleri bünyesinde Sağlıklı Yaş Alma Atölyeleri hayata geçirilerek yaygınlaştırılacaktır. |
| Tedbir 712.2. Yaşlılara yönelik koruyucu ve tedavi edici hizmetlerin güçlendirilmesi sağlanacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler | 1. HYP kapsamında yer alan çok yönlü yaşlı değerlendirmesi ve izlemi modülünün aile hekimliği birimleri tarafından yaygın ve etkili bir şekilde kullanılması sağlanacaktır. 2. HYP uygulaması kapsamında gerçekleştirilen Çok Yönlü Yaşlı Değerlendirmesi verileri analiz edilecek, çıktılardan hareketle sunulan sağlık hizmetleri geliştirilecek ve güçlendirilecektir. |
| Tedbir 712.3. Yaşlı sağlığı (geriatri) ve palyatif bakım hizmetleri sunan merkezlerin sayısı artırılacak, evde sağlık ve bakım hizmetleriyle entegrasyonu sağlanacak ve yaşlıların sağlık hizmetlerine ulaşımı kolaylaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler | 1. Palyatif bakım merkezlerinin sayısı ve yatak kapasitesi artırılacaktır. |
| Sağlık turizmi hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, uluslararası alanda ülkemizin tercih edilirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.713) | ||
| Tedbir 713.1. "Health Türkiye" küresel bir markaya dönüştürülecek, bu kapsamda sağlık turizmi alanında ülkemizin tanıtım ve pazarlama faaliyetleri yürütülecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, USHAŞ, Üniversiteler | 1. Health Türkiye markasının uluslararası tanınırlığını artırmak amacıyla hedef ülke ve branş bazlı dijital tanıtım, pazarlama, fuar ve işbirliği faaliyetleri yürütülecektir. |
| Tedbir 713.2. Sağlık turizmi alanında faaliyet gösteren ve yetki belgesine sahip sağlık kuruluşları ile aracı kuruluşların denetlenmesine yönelik sistem güçlendirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, USHAŞ, Üniversiteler | 1. Sağlık turizmi alanında faaliyet gösteren sağlık kuruluşları ile aracı kuruluşların izlenmesine ve denetlenmesine yönelik risk esaslı dijital denetim sistemi geliştirilecektir. |
| Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, USHAŞ, Üniversiteler | 1. Sağlık turizmi kapsamında sağlık tesislerinin akreditasyon hazırlık süreçleri akreditasyon eğitimleriyle desteklenecektir. 2. Sağlık turizmi alanında hizmet sunan sağlık tesislerinin akreditasyon hazırlık düzeyleri değerlendirilerek akreditasyon süreçlerine katılımlarını teşvik edecek çalışmalar yürütülecektir. |
| Tedbir 713.4. Sağlık turizminin katma değerin yüksek olduğu alanlara yayılmasına yönelik uygulamalar geliştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, USHAŞ, Üniversiteler | 1. Sağlık turizminin yüksek katma değerli branş ve destinasyonlara yaygınlaştırılmasına yönelik kapasite analizi, planlama ve tanıtım çalışmaları yürütülecektir. 2. Sağlık turizmi hizmetlerine ilişkin kapasite, branş ve yıllık istatistik verilerine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır. |
| Tedbir 713.5. Sağlık turizmi faydalanıcılarının uzaktan takibi için gerekli altyapı oluşturulacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, USHAŞ, Üniversiteler | 1. Uluslararası hastaların tedavi sonrası süreçlerinin uzaktan izlenmesini sağlayacak çok dilli ve güvenli dijital hasta takip sisteminin geliştirilmesine yönelik pilot çalışma gerçekleştirilecektir. |
Sağlık hizmet sunum kalitesinin ve klinik kalitenin ölçülmesi, değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi sağlanacak, sağlık hizmetlerinde akreditasyon sistemi geliştirilecek ve hasta güvenliği temin edilecektir. (Kalkınma Planı p.714)
| Tedbir 714.4. Normal doğuma yönelik bilinçlendirme ve özendirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler | 1. Normal doğuma teşvik için gebeliğinde son üç ayına giren ve ilk gebeliği olan tüm gebelere ev ziyaretleri yapılması sağlanacaktır. 2. Normal doğuma teşvik için koordinatör ebeler tarafından gebelere danışmanlık hizmeti verilecektir. 3. Anne dostu hastane sayısı artırılacaktır. 4. Gebe okullarında eğitim alan gebe sayısı artırılacaktır. 5. Normal doğuma ilişkin toplum genelinde iletişim çalışmaları yürütülecektir. |
| Tedbir 714.5. Akreditasyon altyapısı geliştirilecek, akredite olan sağlık tesis sayısı artırılacaktır. | Sağlık Bakanlığı (S), TÜSEB, Üniversiteler | 1. Akreditasyon denetim süreçlerinin yürütüleceği bilgi yönetim sistemi geliştirilecektir. 2. Akredite edilen sağlık tesisi sayısı artırılacaktır. |
| Tedbir 715.1. Dijital sağlık çözümlerinin sağlık sistemiyle etkin bir şekilde bütünleşmesi sağlanacak, hastanelerin dijitalleşme altyapısı desteklenecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), BTK, Üniversiteler | 1. Kamu, üniversite ve özel sağlık kuruluşlarında kullanılan ıslak imzalı formların en az yüzde 50'sinin dijital ortamda alınması sağlanacaktır. |
| Tedbir 715.4. Dijital teknolojilerin sağlık alanında kullanımına ilişkin toplum genelinde farkındalık oluşturulacak, dijital sağlık okuryazarlığı geliştirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler | 1. Sağlık alanında kullanılan dijital teknolojiler ve geliştirilen mobil uygulamalarla ilgili bilinç ve farkındalığı artırmaya yönelik açıklayıcı ve tanıtıcı materyaller hazırlanacaktır. |
| Tedbir 716.1. Uluslararası kıyaslamaya olanak verecek detay ve kalitede veri üretimi sağlanacak, sağlık verilerinin ulusal/uluslararası normlara uygun olarak standardizasyon süreçleri yürütülecek, veri kalitesi ve güvenilirliği artırılacak, sağlık verilerinin siber güvenliği güçlendirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), TÜİK, Üniversiteler | 1. Sağlık Bakanlığı veri tabanlarında yer alan Resmi İstatistik Programı kapsamındaki göstergelere ilişkin belirlenen iş kuralları doğrultusunda veri üretim süreçlerinde standardizasyon sağlanacak, veri tutarlılığı ve karşılaştırılabilirliği güçlendirilerek değişen ihtiyaçlar ve uluslararası standartlar doğrultusunda gösterge seti geliştirilerek karşılaştırılabilir istatistikler üretilerek yayımlanacaktır. 2. Sağlık Bakanlığı veri tabanlarında yer alan ve uluslararası kuruluşlarla paylaşılan verilere yönelik veri desenleri üzerinden sistematik veri paylaşım süreçleri yürütülecek, uluslararası veri tanımlarına göre standardize edilecek, gösterge ve metaveriler güncellenecek, uygunluk kontrolleri sağlanarak paylaşım sağlanacaktır. |
| Sağlık sisteminde mali sürdürülebilirlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.717) | ||
|---|---|---|
| Tedbir 717.1. Geri ödeme sisteminde kanıta dayalı modellerin uygulanması sağlanacak, sağlık harcamalarına ilişkin denetim altyapısı güçlendirilecek, hizmet sunum ve ilaç fiyatlarının etkin maliyet değerlendirmeleri yapılarak belirlenmesi sağlanacaktır. | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler | 1. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında geri ödemesi yapılan tanı ve tedavi hizmetlerinin etkin kullanılmasının sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Akılcı ilaç kullanımı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamaları rasyonelleştirilecektir. |
| Tedbir 717.4. Akılcı ilaç kullanımı konusunda bilinç düzeyi artırılacak, hekimlerin desteklenmesi ve denetimi sağlanacak, akılcı ilaç kullanımına ilişkin sistem altyapısı güçlendirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, TİTCK Üniversiteler | 1. Akılcı ilaç kullanımına yönelik farkındalık iletişim çalışması ve sosyal medya paylaşımları yapılacaktır. 2. İlaç tüketim hesaplamaları için sistem altyapısı oluşturulacak ve reçeteleme verilerinin entegrasyonuyla sistem güçlendirilecektir. |
| Tedbir 717.6. Kişiselleştirilmiş tıp konusunda sağlıklı ve güvenilir veriyle bilgi üretilmesi sağlanarak yenilikçi ürünler desteklenecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), TÜBİTAK, TÜSEB, Üniversiteler | 1. Türkiye Nadir Hastalık Haritalama ve Tarama Kiti Projesi yürütülecektir. 2. Kişiselleştirilmiş tıpla ilgili araştırmalar yürütülecektir. |
| İlaç ve tıbbi cihaza erişimin kolaylaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.718) | ||
| Tedbir 718.2. İlaçta akılcı tedarik yönetimi altyapısının güçlendirilmesi sağlanacak ve yapay zekâ uygulamalarıyla desteklenecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, TİTCK, Üniversiteler | 1. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında kullanılan ürün ve hizmetlerin izlenebilirliğini artırmak amacıyla yapay zekâ destekli Tedarik Yönetim Sistemi kurulacaktır. |
| Tedbir 718.3. Güvenli ürüne erişimi sağlamak amacıyla ulusal kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir. | Sağlık Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİTCK | 1. Ulusal kontrol laboratuvarının değişen ihtiyaçlar kapsamında cihaz altyapısı güçlendirilecektir. |
| Performans Göstergeleri | Birim | 2025 (1) | 2026 (2) | 2027 (3) |
|---|---|---|---|---|
| On Bin Kişiye Düşen Hastane Yatağı Sayısı | Adet | 31,5 | 32,1 | 33,5 |
| Yüz Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı (4) | Kişi | 270 | 280 | 298 |
| Yüz Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı (4) | Kişi | 378 | 381 | 395 |
| Aile Hekimliği Birimi Başına Düşen Nüfus (5) | Kişi | 2 840 | 2 700 | 2 600 |
| Nitelikli Hastane Yataklarının Tüm Hastane Yataklarına Oranı (Yoğun bakım yatakları hariç, Sağlık Bakanlığı) (4) | Yüzde | 83,1 | 85,0 | 88,0 |
| Bebek Ölüm Hızı (Bin Canlı Doğumda, Tüm Haftalar) (6) | Binde | 7,7 | 7,6 | 7,5 |
| Anne Ölüm Oranı (Yüz Bin Canlı Doğumda) (6) | Yüz Binde | 12,6 | 11,4 | 11,3 |
| Obezite Oranı (15 Yaş ve Üzeri) (Ölçüme Dayalı) | Yüzde | 28,9(7) | 28,6 | 28,3 |
| Diyabet Oranı (15 Yaş ve Üzeri) (Ölçüme Dayalı) | Yüzde | 11,5(7) | 11,3 | 11,2 |
| 15 Yaş ve Üzeri Nüfusta Tütün Ürünü Kullanım Sıklığı (Her gün ve ara sıra kullananların oranı) (8) | Yüzde | 32,2(9) | 29,0 | 28,5 |
| Fiziki Altyapının Dengeli Dağılım Oranı (10) | Oran | 1,49 | 1,46 | 1,45 |
| Hekim Sayısının Dengeli Dağılım Oranı (11) | Oran | 2,33 | 2,30 | 2,00 |
| Sezaryen Doğum Oranı (Bin Canlı Doğumda) | Binde | 590 | 570 | 380 |
Kaynak: Sağlık Bakanlığı
(1) Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program (4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Tedavi Edici Sağlık Programının anahtar göstergelerinden biridir. (5) Aile hekimliğinde kayıtlı nüfus kullanılmıştır. (6) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Koruyucu Sağlık Programının anahtar göstergelerinden biridir. (7) Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2017 yılı verisine dayanarak yapılan projeksiyondur. (8) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Bağımlılıkla Mücadele Programının anahtar göstergelerinden biridir. (9) TÜİK, Türkiye Sağlık Araştırması 2025 (10) İBBS Düzey 1'e göre 10 bin kişiye düşen yatak sayısı en yüksek ve en düşük olan bölgelere ait sayıların oranıdır. (11) İBBS Düzey 1'e göre 100 bin kişiye düşen toplam hekim sayıları üzerinden, en yüksek ve en düşük bölgelere ait sayıların oranıdır.
Toplumu bir arada tutan ve toplumsal değerlerin nesiller arası aktarılmasını sağlayan aile kurumu, nitelikli bireylerin yetişmesinde ve güvenli toplumların oluşmasında önemli rol oynamaktadır.
Son dönemde yeni teknolojiler, hızlı kentleşme, göç, demografik dönüşüm ve iklim değişikliği, küresel çapta aile kurumunu etkilemektedir. Bunların yanı sıra yaşanan Covid-19 küresel salgını ve artan afet olayları da ailelerin sosyal ve ekonomik anlamda desteklenmesi ihtiyacını artırmaktadır. Medya okuryazarlığının yeterli seviyede olmaması ve bu nedenle dijital ortamlardaki içeriklerin kişileri olumsuz yönde etkilemesi gibi sorunlar, aile içindeki iletişimi olumsuz etkilemekte ve aile bireylerinin sağlığının bozulması riskini ortaya çıkarmaktadır. Tüm bu gelişmelerin olumsuz etkilerinden aile kurumunu korumak amacıyla ailenin güçlendirilmesine yönelik politikaların iş hayatı ve sosyal hayatla uyumlu bir şekilde gerçekleştirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır.
Türkiye'de tek kişilik hanehalkı oranı yükselmekte olup en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan geniş ailelerin oranı son yıllarda yükselme eğilimi göstermektedir. Ülkemizde 2025 yıl sonu itibarıyla TÜİK verilerine göre toplam 26.977.795 hane bulunmaktadır. Çekirdek ailelerden oluşan hanehalkı oranı, bir önceki yıla göre azalarak
yüzde 62,7 seviyesinde gerçekleşirken geniş ailelerden oluşan hanehalkı oranı artarak yüzde 13,5 olmuştur. Tek kişilik hanehalkı oranı artış eğilimini 2025 yılında da sürdürerek yüzde 20,5'e ulaşmıştır. Benzer şekilde, baba veya anneyle (ebeveynlerden sadece biriyle) yaşayan çocuklardan oluşan hanehalkı oranında da yıllar itibarıyla artış gözlenmekte olup 2025 yılında bu oran toplam hanehalkının yüzde 11,3'üdür. Bu oranın yüzde 2,8'lik kısmı baba ve çocuk, yüzde 8,5'lik kısmı ise anne ve çocuk olan hanehalkıdır.
TABLO II: 48- Tiplerine Göre Hanehalkı Oranı
| (Yüzde) | ||||
|---|---|---|---|---|
| Hanehalkı Tipleri | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
| Tek Kişilik Hanehalkı | 19,4 | 19,7 | 20,0 | 20,5 |
| Çekirdek Aileden Oluşan Hanehalkı | 64,5 | 63,8 | 63,5 | 62,7 |
| -Sadece Eşlerden Oluşan Çekirdek Aile | 13,8 | 14,0 | 14,0 | 14,0 |
| -Eşler ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile | 40,4 | 39,2 | 38,6 | 37,5 |
| -Tek Ebeveyn ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile | 10,3 | 10,6 | 10,9 | 11,3 |
| Baba ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile | 2,3 | 2,4 | 2,6 | 2,8 |
| Anne ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile | 8,0 | 8,2 | 8,4 | 8,5 |
| En Az Bir Çekirdek Aile ve Diğer Kişilerden Oluşan Hanehalkı | 12,8 | 13,2 | 13,3 | 13,5 |
| Ebeveyn Bulunmayan Birden Fazla Kişiden Oluşan Hanehalkı | 3,3 | 3,3 | 3,2 | 3,3 |
Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları
2025 yılında geniş ailelerin yüzde 27,1'i, tek kişilik hanehalklarının ise yüzde 9,8'i yoksulluk sınırının altındadır. Diğer yandan anne ve çocuklardan oluşan çekirdek aile oranının baba ve çocuklardan oluşan çekirdek aile oranından yaklaşık üç kat daha fazla olduğu görülmektedir. Bu durum, farklı aile tiplerinin farklılaşan ihtiyaçlarına göre çalışma yapılması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır.
Boşanan çiftlerin sayısı 2024 yılında 187.343 iken 2025 yılında 193.793'e yükselmiştir. Evlenen çiftlerin sayısı ise 2024 yılında 569.983 iken 2025 yılında 552.237 olmuştur. Boşanan çiftlerin sayısı artarken evlenen çiftlerin sayısının azalması önümüzdeki dönemde aile kurumunun güçlendirilmesi ihtiyacını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda boşanmaların altında yatan temel sorunlar incelenerek sayısının azaltılmasına yönelik çalışmaların yapılması ve ailelerin desteklenmesi önemini korumaktadır.
Evlenecek gençlerin desteklenmesini hedefleyen Aile ve Gençlik Fonu kapsamında Ağustos 2026 itibarıyla 102.327 yeni evlenecek çifte faizsiz kredi verilmiştir. Ocak 2026 itibarıyla Aile ve Gençlik Fonu Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesi kapsamında sunulan kredi desteği eşlerden her ikisinin 18-25 yaş aralığında olduğu durumda 250.000 TL, en az birinin 26-29 yaş aralığında olduğu durumda ise 200.000 TL düzeyine yükseltilmiştir.
Ailenin güçlendirilmesi kapsamındaki hizmetlerin etkin ve etkili bir şekilde sunulmasına yönelik olarak 2024-2028 yıllarını kapsayan Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi ve Eylem Planı uygulamasına devam edilmekte olup Planın etkin bir şekilde izlenmesi için Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Koordinasyon Kurulu toplantıları gerçekleştirilmiştir.
Aile Eğitim Programı (AEP), ailelerin eğitim, hukuk, ekonomi, medya ve sağlık alanlarındaki hizmetlerden daha etkili biçimde yararlanmalarına, aile içi süreçlerini işlevselleştirerek aile yaşam kalitelerinin artmasına, sahip olduğu her türlü kaynağı etkili bir şekilde yönetmelerine ve karşılaşabilecekleri çeşitli risklere yönelik önlemler almalarına