| Görev | E. Katı' yöntemlerini uygulamak | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgiler ve Uygulama Becerileri |
|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | |
| E.3 | Kat kat yapıştırma yöntemini uygulamak | Kod | Açıklama |
| E.3.1 | Seçtiği farklı renklerdeki kâğıtları aynı boyda keser. | ||
| E.3.2 | A4 boyutlarında paspartunun orta kısmına kestığı kâğıt ölçüsünde çizim yapar. | ||
| E.3.3 | Çizgimin dört tarafına dıştan içe doğru 1 cm muhallebi sürerek kâğıtlardan birini yapıştırıp kraft ile kurutma ve sabitleme işi yapar. | ||
| E.3.4 | Yapıştırılan kâğıdın tamamına muhallebi sürerek ikinci kâğıdı bir önceki kâğıdın suyolunun aksi istikametinde yerleştirip kraft ile kurutur. | ||
| E.3.5 | Diğer kâğıtları sırasıyla suyoluna dikkat ederek üst üste yapıştırıp kurutma işlemini yapar. | ||
| E.3.6 | Üst üste yapılandırılan kâğıtları kuruduktan sonra kretuvar ile paspartudan ayırır. | ||
| E.3.7 | Motifi, paspartudan ayrılan kâğıtların üzerine çizeri. | ||
| E.3.8 | Kretuvar ile motifi oyarak soğuk suya atar. | ||
| E.3.9 | Birbirinden ayrılan motifleri cimbiz yardımıyla cam veya tahta üzerine çıkarıp bulunduğu zemine yapısmaması için ara ara yerlerini değiştirir. | ||
| E.3.10 | Kuruduktan sonra gerekli yerlerini makasla temizleyip bir defter arasında düzelmelere için 3-4 gün bekletir. |
| Görev | F. Mesleki gelişim faaliyetlerini yürütmek | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgiler ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| Kod | Açıklama | Kod | Açıklama | |
| F.1 | Mesleği ile ilgili yenilikleri ve süreçleri takip etmek | F.1.1 | Sanatı, kullanılan malzemeleri, uygulama ve kullanım alanları ile ilgili yenilikleri uygun kaynaklardan takip eder. | 1. Alanı ile ilgili güncel bilgileri takip ereceği kurum, kuruluş ve yayınlar |
| F.1.2 | Mesleği ile ilgili seminer, konferans, zirve, çalışmaya eğitim, atölye, fuar çalışması ve benzeri faaliyetlere katılır. | 2. Mesleki eğitim veren kurum ve kuruluşlar | ||
| F.2 | Bireysel mesleki gelişimini sağlamak | F.2.1 | Sanatın geçmişini ve tarihsel gelişimini araştırır. | 3. Alanıyla ilgili seminer, konferans, zirve, çalışmaya eğitim, atölye, fuar etkinliklerini takip ereceği araçlar |
| F.2.2 | Kişisel eğitim ihtiyaçlarına göre ilgili kurum veya kuruluşlar tarafından mesleki konulara ilişkin düzenlenmiş eğitim programlarına katılır. | 4. Kişisel portföy oluşturma | ||
| F.2.3 | Diğer sanat dalları ile ilgili faaliyetleri takip ederek, mesleki ve kişisel gelişimini sağlar. | 5. Ahi ahlakının temel ilkeleri | ||
| F.2.4 | Mesleki eser, belge ve dokümanlarından kişisel portföyünü hazırlar. | |||
| F.3 | Meslektaşlarının mesleki gelişimine katkı sağlamak | F.3.1 | Çalışma yöntemi ve deneyimleri hakkında meslektaşları ile bilgi paylaşımında bulunur. | |
| F.3.2 | Meslektaşlarının talebi halinde mesleki ilkeler, konular ve uygulamaları hakkında görüş bildirir. | |||
| F.4 | Mesleğin aktarımını sağlamak | F.4.1 | Mesleğin geleneginden miras kalan tutum, tavır, ahlaki yaşatır ve aktarır. | |
| F.4.2 | Mesleğin sürdürülebilir şekilde yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması için çıkarak yetiştirir. | |||
Katı' (Kâğıt Oyma) Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0863-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Katı' (Kâğıt Oyma) Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0863-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Ek-6
| Meslek: | Keçeci |
| Seviye: | 6¹ |
| Referans Kodu: | 26UMS0864-6 |
| Standardı Hazırlayan Kuruluş: | T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER) |
| Standardı Doğrulayan Sektör Komitesi: | MYK Kültür, Sanat ve Tasarım Sektör Komitesi |
| MYK Yönetim Kurulu Onay Tarih/Sayı: | 22/4/2026 Tarihli ve 2026/57 Sayılı Karar |
| Resmî Gazete Tarih/Sayı: | 23/8/2026 - 33349 |
| Revizyon No: | 00 |
¹Mesleğin yeterlilik seviyesi, 8 seviyeli Türkiye Yeterlilikler Çerçevesine göre seviye 6 olarak belirlenmiştir.
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
ACİL DURUM: İş yerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, doğal afet gibi acil müdahale, mücadele, ilkyardım veya tahliye gerektiren olayları,
ACİL DURUM PLANI: İş yerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler ile uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı planı,
AHŞAP KALIPLAR: Keçe başlıkların, sikke, fes, arakiye, şapka gibi veya üç boyutlu tasarımların şekillendirilmesi ve kuruma sürecinde verilen şekillerin korunması amacıyla kullanılan ve genellikle hafif ve dayanıklı olmalarından dolayı çam veya şimşir ağacından yapılan kalıpları,
BOYAR MADDE: Kaynatma sonucu yüne belli renk veren doğal veya yapay renklendirici maddeyi.
BUHAR KAZANI: Biri pişirme makinesine buhar sağlamak için diğeri ise Mevlevi sikkeleri veya sanduka sikkeleri gibi üç boyutlu ürünlerin keçeleşme işlemi tamamlandıktan sonra kalıba kolaylıkla yerleştirilmesi için benmari usulüyle ısıtılan kazanları,
ÇUBUK (SEPKİ): Yaklaşık 40-50 cm uzunluğunda, yeni sürmüş ayva veya vişne dallarından, insan parmaklarına benzer bir şekilde birleştirilerek yapılan ve yünü eşit miktarda yaymak için kullanılan çubuğu,
DESENLİ KEÇE YAPIMI: Şeritler halinde kesilen ham keçenin istenilen desene uygun olarak hasır zemin üzerine elle koparılarak yerleştirilen keçeyi,
DOĞAL BOYA: Birçok bitkide bulunan, ışığa, sürtünmeye ve yıkanmaya karşı yüksek dayanıklılık gösteren, haslık derecesi yüksek olan boyar maddeleri,
DÜZ (DESENSİZ) KEÇE YAPIMI: Herhangi bir desen yapılmadan tek renk olarak yapılan keçeyi,
HALLAÇ YAYI VE TOKMAĞI: Yünün kabartılması için, genellikle dut veya söğüt ağacından yay olarak hazırlanan ve küçükbaş hayvan bağırsağından elde edilen ipliğin (kiriş) yayın üzerine gerilmesi ardından yünün atılması için yayı hareket ettirmek amacıyla ceviz ya da şimşir ağacından yapılan tokmağı,
HAM KEÇE: Kalıbın içine yayılan yünün ıslatılarak tepilmesi sonucu %20-%30 civarında kenetlenmesiyle oluşan keçeyi,
HASIR KALIP: Lif halinde bulunan yünlerin, dağılmadan keçeleşmesini sağlamak amacıyla, 2 metre genişliğinde, 10 metre boyunda ve Afyonkarahisar'da Eber Gölü'nden, Konya'da Akşehir Gölü'nden temin edilen yumuşak kamışların (sazların) 10 cm arayla enine doğru paralel bir şekilde bir alttan bir üstten geçirilerek kıl, pamuk veya naylon iplikle kenetlenmesiyle yapılan kalıpları veya günümüzde naylon hasır çeşitleri, boncuk naylon ile yapılan kalıbı,
ISCO: Uluslararası Standart Meslek Sınıflamasını,
İÇİRİK YÜNÜ: Hayvanın boyun, paça ve karın bölgelerinden ayrılan kısa liflerin diğer kaba liflerle karıştırılmasıyla hazırlanan yün türünü,
İSG: İş Sağlığı ve Güvenliğini,
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
İŞ KAZASI: İş yerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı
İŞLEMELİ KEÇE YAPIMI: Özellikle yüksek kaliteli yünden oluşturulmuş 1-2 mm kalınlığındaki keçe üzerine kasnak, tığ, yüksük, iğne kullanılarak altın, gümüş gibi değerli metallerin iplikleri kullanılarak yapılan işlemeli keçeyi,
KAHVERENGİ: Ceviz (juglans regia) kullanılarak doğal yollarla elde edilen rengi,
KALIP DEŞT (HASIR ÇULU, PEŞ): Hasır kalıbın tepme makinesinde veya ayakta tepilirken daha az yıpranmasını sağlamak için, rulo yapıldığında dışarıda kalan 1,5-2 metrelik alanın kaput, Amerikan bezi veya branda kumaşları ile oluşturulan koruyucu tabakayı,
KALIP İPİ: Tepme sırasında rulonun açılmamasını sağlamak için pamuk veya kendirden yapılan iplikleri,
KEÇE: Yün liflerinin birbirine kenetlenmesi sonucu elde edilen bir tür kumaş, obje, örtü veya yaygıyı,
KEÇE PİŞİRME MAKİNESİ: Buhar ısısı ve sıcak su yardımıyla keçeleşmeyi tamamlamak amacıyla baskı ve hareket uygulayan makineyi,
KEÇE TEPME MAKİNESİ: Hasır içine sarılmış yünü ilk aşamada %20 ile %30 civarında keçeleştirmek için baskı ve hareket uygulayan makineyi,
KEÇELEŞME: Belli bir mikron kalınlık ve uzunluğa ulaşmasıyla beraber yalnızca hayvanların derilerinden elde edilen liflerin örtü hücrelerinin, ısı, nem ve hareketin etkisiyle açılması ve liflerin birbirine çözülmeyecek şekilde kenetlenmesiyle oluşan süreci,
KERTİKLİ KEÇE YAPIMI: Keçe deseninin el ile çekiştirilerek veya kesilerek yapılan keçeyi,
KIRMIZI: Kök boya (rubia tinctorum) kullanılarak doğal yollarla elde edilen boya rengini,
KİREMİT: Renkli ham keçeden yaklaşık 2x4 cm olarak kesilen ve genelde çiçek veya yıldız yapmak için kullanılan motifleri,
KİRİŞ: Hallaç yayına takılmak için küçükbaş hayvan bağırsağından yapılan malzemeyi,
KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM (KKD): Çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan tüm alet, araç, gereç ve cihazları,
MAKAS: Keçe hazırlamada ve genellikle motifleri kesme ve düzeltmede kullanılan kırkım makası, kumaş kesim makası, küçük nakış makası gibi türleri,
MAVİ: İndigo (indigofera tinctoria) kullanılarak doğal yollarla elde edilen rengi,
MORDAN: Yün lifleri ile boyar maddeler arasındaki kimyasal bağların oluşmasını sağlayan asit veya bazik bazlı şap, bakır sülfat ve demir sülfat gibi maddeleri,
PEMBE VE BORDO: Koşinil (dactylopius coccus costa, coccus cati auct.) kullanılarak doğal yollarla elde edilen rengi,
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
PİŞİRME: Tepme işlemi tamamlanan ham keçenin hasırdan alınarak, sıcak su veya buhar yardımıyla ritmik hareketlerle tam kenetlenme sağlanana kadar gerçekleştirilen işlemi,
PRİMA SABUN: Keçeglence için gerekli alkali ortamı sağlamakta kullanılan yünün yapısına daha uygun olan doğal zeytinyağlı sabunları,
RAMAK KALA OLAY: İş yerinde meydana gelen; çalışan, iş yeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olayı,
RİSK: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ: İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,
SARI: Muhabbet çiçeği (reseda luteola), cehri (rhamnus petiolaris boiss) kullanılarak doğal yollarla elde edilen rengi,
TEHLİKE: İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya iş yerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,
TEPME/DÖVME: Yün yayma ve ısıtma işleminin ardından kalıbın rulo yapılarak sıkıca bağlanması sonrası uygulamanın büyüklük ve ağırlığına göre elle veya ayakla rulunun sıkışma yönüne doğru ritmik hareketlerle ilerlemeyi veya keçe tepme makinesi kullanarak aynı sonucu elde etmeyi,
TERAZİ (KANTAR): Yapılacak çalışma için gerekli olan yün miktarının belirlenmesinde kullanılan aleti,
TIRAŞ MAKİNESİ: Keçeleştirme işlemi tamamlandıktan sonra ürünün üzerindeki kılları temizlemek için kullanılan aleti,
YEŞİL: Yünün muhabbet çiçeği (reseda luteola) veya Cehri (rhamnus petiolaris boiss) ile boyanmasının ardından İndigo (indigofera tinctoria) ile tekrar boyanarak elde edilen rengi,
YUVAK: Keçeglence işleminin tamamlanmasının ardından, desen içerisinde kalacak şekilde en son rulunun iyice sıkıştırılması ve bağlanarak bir gece süzülmesi işlemini,
YÜN: Deve, lama, alpaka, tavşan, tiftik, kaşmir keçisi, koyun, kuzu gibi memeli hayvanlardan elde edilen hayvansal kıl kökenli doğal protein liflerinin (yün, tiftik, kaşmir, alpaka ve benzeri) genel adını, doğal elyafı,
YÜN KABARTMA (HALLAÇ) MAKİNESİ: Taşıma ve depolama esnasında sıkışan yünlerin kabarmasını ve tozlarından alınarak daha güzel karışması için kullanılan makineyi,
YÜN TARAMA MAKİNESİ: Karışık durumda olan lifleri aynı hizaya getirmek için kullanılan makineyi,
YÜN YAYMA: Hasırın merkezinden dışa doğru, zemine eşit olarak yünün dağıtılması işlemini,
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
YÜN YIKAMA: Yünün ağır kimyasallar veya beyazlatıcılar kullanmadan 30-40 derece sıcaklıkta yıkama işlemini,
YÜZLÜK YÜNÜ: Hayvanın sırt tarafında bulunan uzun tüylerin iyice temizlenmesi ile elde edilen liflerden oluşan yünü,
ifade eder.
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı 19/10/2015 tarihli ve 29507 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ulusal Meslek Standartlarının ve Ulusal Yeterliliklerin Hazırlanması Hakkında Yönetmelik ve 27/11/2007 tarihli ve 26713 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mesleki Yeterlilik Kurumu Sektör Komitelerinin Kuruluş, Görev, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre MYK'nın görevlendirdiği T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü ve Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER) tarafından hazırlanmış, sektördeki ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak değerlendirilmiş ve MYK Kültür, Sanat ve Tasarım Sektör Komitesi tarafından incelendikten sonra MYK Yönetim Kurulunca onaylanmıştır.
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Keçeci (Seviye 6) iş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma önlemlerini uygulayarak, kalite gereklilikleri ve sürdürülebilirlik çerçevesinde, iş organizasyonu yapan, keçe yapımı için ön hazırlık yapan, yün boyayan, geleneksel Anadolu keçesi yapan, mesleki gelişim faaliyetlerini yürüten nitelikli kişidir.
Keçeci (Seviye 6) yaptığı keçe üretimlerinde kişisel vizyonu ile geleneksel uygulamanın üzerine nitelikli işçilik ve nitelikli malzeme kullanarak estetik, etik değerler koyan ve mesleği günümüzde tasarım, moda ve yenilikçi üretim boyutuna taşıma becerisi olan kişidir.
ISCO 08: 7316 (Yazıcılar, dekoratif boyacılar, gravürcüler ve oymacılar (asitle))
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (G. V. K.) ve yürürlükteki alt mevzuatı 2872 sayılı Çevre Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 4857 sayılı İş Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5448 sayılı Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 29/8/2009 tarihli ve 27334 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Süsleme Sanatları ve Geleneksel El Sanatları Kursları Yönetmeliği. 2/4/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği.
Mesleğin icrasına yönelik İSG, çevre ve diğer konulardaki mevzuata uyulması esastır.
Keçeci (Seviye 6) ışık alan, kapalı, uygulamaya uygun sıcaklıktaki alanlarda çalışır. Çalışma ortamı sakin ve konsantre olmayı destekleyici niteliktedir. Malzeme hazırlığı ve uygulamalarda uzun süreler hareket halinde çalışmalar yapabilir. Çalışma gün ve saatleri görev uygulama yapacağı tekniklere göre değişkenlik göstermektedir.
Mesleğin icrası esnasında iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasını gerektiren kaza, meslek hastalığı ve yaralanma riskleri bulunmaktadır. Mesleğe yönelik olarak ortaya çıkabilecek risklerle kaynağındaki mücadele edilir ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyularak bu riskler bertaraf edilebilir. Risklerin tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda ise işveren tarafından sağlanan uygun kişisel koruyucu donanım kullanarak çalışır.
| Görev | A. İSG, çevre koruma, sürdürülebilirlik ve kalite gerekliliklerini uygulamak (devamı var) | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| Kod | Açıklama | |||
| A.1 | İş sağlığı ve güvenliği gerekliliklerini uygulamak | A.1.1 | İSG ile ilgili önlemleri göz önünde bulundurarak kendisini ve çevresindekileri riske atmayacak şekilde çalışır. | 1. İSG önlemleri ve bunların iş süreçlerine uygulanması 2. Araç, gereç ve ekipmanların kullanımında uyulması gereken sağlık ve güvenlik işaretleri ve anlamları KKD türleri ve kullanımı |
| A.1.2 | İşin gerektirdiği araç, gereç ve ekipmanları sağlık ve güvenlik işaretlerine uygun şekilde kullanır. | 3. Çalışma ortamındaki risk ve tehlikeler 4. Çalışma ortamında görülebilecek tehlike, risk ve ramak kala olaylar ve alınması gereken önlemler | ||
| A.1.3 | Çalışma ortamında iş süreçlerine göre KKD'leri talimatlarına uygun olarak kullanır. | 5. Çalışma ortamında görülebilecek acil durum türleri ve alınması gereken önlemler | ||
| A.1.4 | Kendisini ve çevresini etkileyeceğini gözlemlediği tehlike, risk ve ramak kala olayları belirler. | 6. Çalışma ortamında görülebilecek acil durum türleri ve alınması gereken önlemler 7. İş süreçlerinde ortaya çıkan atık türleri, tasnifi ve bertaraf yöntemleri 8. İş süreçlerinde ortaya çıkan geri kazanılabilir materyallerin toplanması, muhafazası ve teslim yöntemleri | ||
| A.1.5 | Acil durumlarda, acil durum planında yer alan önlemleri uygular. | |||
| A.2 | Çevre koruma önlemlerini uygulamak | A.2.1 | İş süreçlerinde ortaya çıkan atık malzemelerin tasnifini ve bertarafını talimatlara göre gerçekleştirir. | |
| A.2.2 | İş süreçlerinde ortaya çıkan geri kazanılabilir materyallerin toplanmasını ve muhafazasını talimatlara göre gerçekleştirir. | |||
| Görev | A. İSG, çevre koruma, sürdürülebilirlik ve kalite gerekliliklerini uygulamak | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | ||
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Başarım Ölçütleri | |||
| Kod | Açıklama | Kod | Açıklama | 9. Çalışma sürecinde kullanılan su, enerji, sarf malzemesi ve benzeri kaynakların etkin, tasarruflu ve verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik önlemleri alır/aldığını sağlar. |
| A.3 | Sürdürülebilirlik uygulamalarını iş süreçlerine entegre etmek | A.3.1 | Çalışma sürecinde kullanılan enerji, sarf malzemesi ve benzeri kaynakların etkin, tasarruflu ve verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik önlemleri alır/aldığını sağlar. | 10. Doğaya ve doğal kaynaklara zarar vermeden çalışma |
| A.3.2 | Çalışma sürecinde tüm süreçleri doğaya ve doğal kaynaklara zarar vermeden yürütür. | 11. İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipman seçiminde uyulması gereken kalite gereklilikleri | ||
| A.3.3 | Çalışma sürecinde sürdürülebilirlik stratejileri kapsamında su tüketimini etkin, tasarruflu ve verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik önlemler alır/aldığını sağlar. | 12. İş süreçlerinin uygulanması esnasında uyulması gereken kalite gereklilikleri | ||
| A.4 | Kalite gerekliliklerini uygulamak. | A.4.1 | İş süreçlerinde belirlenmiş kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır. | |
| A.4.2 | İş süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik görüş ve önerilerde bulunur. | |||
| Görev | B. İş organizasyonu yapmak | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| Kod | Açıklama | |||
| İşlemler | ||||
| Kod | Kod | |||
| B.1 | İş planlaması yapmak | Açıklama | ||
| B.1.1 | Uygulayacağı keçe modeline göre yapılacak işleri planlar. | 1. Uygulayacağı keçe modeline göre işi planlama | ||
| B.1.2 | Uygulayacağı keçe modelinin yapılımında kullanılacağı araç, gereç ve ekipmanları temin eder. | 2. Keçe yapım tekniklerine göre malzeme belirleme | ||
| B.1.3 | İş süreçlerinde kayıt tutma ve arşivlemeye yönelik işlemleri | 3. Keçe malzemesi temin etme/hazırlama yöntemleri | ||
| B.2.1 | Çalışma ortamına ve işe uygun iş kıyafetleri | 4. İş süreçlerinde tutulması gereken kayıtlar | ||
| B.2.2 | İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların temizliği | 5. İş süreçlerinde arşivleme yöntemleri | ||
| B.2 | Kişisel hazırlık yapmak | İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımı | 6. Kişisel temizlik ve bakım kuralları | |
| İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımı | 7. Çalışma ortamına ve işe uygun iş kıyafetleri | |||
| İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımı | 8. İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların temizliği | |||
| İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımı | 9. İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımı | |||
| İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımı | 10. İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların muhafaza koşulları | |||
| B.3 | Kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımını yapmak | Kullanılan araç, gereç ve ekipmanların temizliğini talimatına uygun şekilde yapar. | ||
| B.3.1 | Kullanılan araç, gereç ve ekipmanların temizliğini talimatına uygun şekilde yapar. | |||
| B.3.2 | Kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımını talimatına uygun şekilde yapar. | |||
| B.3.3 | Araç, gereç ve ekipmanları belirlenmiş saklama koşullarına uygun şekilde muhafaza eder. | |||
| Görev | C. Keçe uygulaması için ön hazırlık yapmak | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| Kod | Açıklama | |||
| C.1 | Yünü hazırlamak | 1. Yünlerin özellikleri ve kullanım alanları 2. Yün elde edilen hayvan türleri 3. Yün elde etme yöntem ve teknikleri 4. Yünleri temizleme yöntem ve teknikleri 5. Yünleri ayırma yöntem ve teknikleri 6. Yün çeşitleri ve nitcikleri | ||
| C.2 | Boyama için hazırlık yapmak | 7. Keçe yapımı için yün hazırlama 8. Yün boyamada kullanılan boyar maddeler ve özellikleri 9. Yün boyama yöntem ve teknikleri 10. Mordanlamanın amacı ve yapılış teknikleri 11. Mordan maddeleri ve özellikleri 12. Mordanlama yöntem ve teknikleri 13. Mordanlamada kullanılan malzemeler ve özellikleri 14. Mordanlanmış yünü kurutma yöntem ve teknikleri | ||
| C.3 | Yünü mordanlamak | |||
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
| Görev | D. Yün boyama işlemini gerçekleştirmek | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Kod | Açıklama | Kod | Açıklama | ||
| D.1 | Yünü boyamak | D.1.1 | Yünün miktarına göre boyama yapmaya uygun kazanı seçer. | 1. Yün boyamanın amacı 2. Yün boyama yöntem ve teknikleri 3. Yün boyamada kullanılan malzemeler ve özellikleri | |
| D.1.2 | Yünün miktarına uygun boyar madde ve su oranını ayarlar. | 4. Renklendirilmiş yünü kurutma yöntem ve teknikleri | |||
| D.1.3 | Uygun süre ve sıcaklıkta istenilen renk tonuna uygun bitkileri yüne karışmayacak şekilde mordanlanmış yün ile kaynatır. | 5. Renklendirilmiş yünü durulama yöntem ve teknikleri | |||
| D.1.4 | Renklendirilmiş yününün rengini kontrol eder. | 6. Renklendirilmiş yünü kurutma yöntem ve teknikleri 7. Yünün zarar görmemesini sağlayan önlemler | |||
| D.2 | Yünü durulayarak kurutmak | D.2.1 | Renklendirilmiş yünü uygun yöntem ve teknik ile durular. | ||
| D.2.2 | Güneşten zarar görmesini engelleyecek şekilde uygun yöntem ve teknikle yünü kurutur. | ||||
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
| Görev | E. Geleneksel Anadolu keçesi yapmak (devamı var) | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Kod | Açıklama | |
| E.1 | Desensiz keçe yapmak (devamı var) | E.1.1 | Temizlenmiş ve ayıklanmış yünü uygun yöntem ve teknliği kullanarak kabartır. | 1. Keçenin kullanım amacı ve özellikleri 2. Anadolu keçesinin tarihi ve kültürel değeri 3. Hasır kalıbın keçe yapımında yeri ve önemi 4. Desensiz keçe yapımında kullanılan hasır kalıp türleri ve teknik özellikleri |
| E.1.2 | Yapılacak keçeye göre uygun hasır kalıbı seçer. | 5. Desensiz keçe yapımında hasır kalıp seçimi yöntem ve teknikleri 6. Yün kabartma yöntem ve teknikleri | ||
| E.1.3 | Yünleri hasır kalıp üzerine çubuk (sepki) yardımı ile yayar. | 7. Yün kabartınada kullanılan araçlar ve özellikleri 8. Desensiz keçe yapımında kullanılacak yün çeşitleri ve özellikleri | ||
| E.1.4 | Yünün kalınlığını keçe modeline göre belirler. | 9. Desensiz keçe yapımında kullanılan malzemeler ve teknik özellikleri | ||
| E.1.5 | Yünün kenarlarını düzelterek uygun yöntem ve teknliği kullanarak nemlendirir. | 10. Desensiz keçe yapımında yün yaymada kullanılan malzemeler ve özellikleri 11. Desensiz keçe yapımında yün yaymada dikkat cdilmesi gerekenler | ||
| E.1.6 | İkinci yayımı çubuk (sepki) yardımı ile yayar. | 12. Desensiz keçe yapımında yün yayma teknikleri 13. Desensiz keçe yapımında yün yayma sıralaması 14. Desensiz keçe katımanları ve teknik özellikleri | ||
| E.1.7 | Kenarlarını düzelterek çubukla bastırır. | |||
| E.1.8 | Üçüncü yayımı çubuk (sepki) yardımı ile yaparak yünü uygun yöntem ve teknik kullanarak nemlendirir. | |||
| E.1.9 | Yünü yaydığı hasırı sıkı bir şekilde rulo yaparak bağlar. | |||
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
| Görev | E. Geleneksel Anadolu keçesi yapmak (devamı var) | ||
|---|---|---|---|
| İşlemler | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
| Kod | Açıklama | Kod Açıklama | |
| E.1 | Desensiz keçe yapmak | E.1.10 | Uygun yöntem ve tekniği kullanarak ruloyu uygun süre teper. |
| E.1.11 | Ruloyu açarak kenar katlamasını yapat. | ||
| E.1.12 | Kenar katlaması yapılan ruloya tepme işlemini tekrarlar. | ||
| E.1.13 | Hasırı açarak keçeyi ters çevirir. | ||
| E.1.14 | Hamın keçeyi uygun yöntem ve tekniği kullanarak pişirir. | ||
| E.1.15 | Pişen keçeyi uygun yöntem ve tekniği kullanarak kurumaya bırakır. | ||
| Görev | E. Geleneksel Anadolu keçesi yapmak (devamı var) | ||
|---|---|---|---|
| İşlemler | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
| Kod | Açıklama | Kod | Açıklama |
| E.2 | Desenli keçe yapmak | E.2.1 | İşleyeceği desene uygun hasır kalıbı seçer. |
| E.2.2 | Desen için uygun renklerdeki ham keçeyi seçer. | ||
| E.2.3 | Ham keçeyi desene uygun ebatlarda şeritler halinde keser. | ||
| E.2.4 | İstenilen desene uygun olarak keçeyi kopararak kalıp üzerine yerleştirir. | ||
| E.2.5 | Çubuk (sepki) yardımı ile natürel renkli yünleri (siyah, beyaz, alaca, hoz) zemine eşit şekilde deseni tamamen kapatacak şekilde dağıtır. | ||
| E.2.6 | Uygun yöntem ve tekniği kullanarak yünü nemlendirir. | ||
| E.2.7 | Yünü yaydığı kalıbı rulo yaparak bağlar. | ||
| E.2.8 | Uygun yöntem ve tekniği kullanarak ruloyu teper. | ||
| E.2.9 | Ruloyu açarak kenar katlamasını yapar. | ||
| E.2.10 | Kcnar katlaması yapılan ruloya tepme işleminin tekrarlan | ||
| E.2.11 | Kalıbı açarak keçenin deseni rulonun içinde kalacak şekilde ters çevirir. | ||
| E.2.12 | Ham keçeyi uygun yöntem ve tekniği kullanarak pişirir. | ||
| E.2.13 | Pişen keçeyi uygun yöntem ve tekniği kullanarak kurumaya bırakır. |
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
| Görev | E. Geleneksel Anadolu keçesi yapmak (devamı var) | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | Kod | Açıklama |
| E.3 | Kertikli keçe yapmak (devamı var) | E.3.1 | İşleyeceği desene uygun hasır kalıbı seçer. | 43. Kertikli keçe yapımında kullanılan hasır kalıp türleri ve teknik özellikleri |
| E.3.2 | Desen ve zemin için uygun renklerdeki yünleri seçer. | 44. Kertikli keçe yapımında hasır kalıp seçimi yöntem ve teknikleri | ||
| E.3.3 | Çubuk (sepki) yardımı ile yüzün özelliğine uygun yayım tekniğini kullanarak uygun kalınlıkta dağdır. | 45. Kertikli keçe yapımında desen seçimi yöntem ve teknikleri | ||
| E.3.4 | Yünlepden uygun yöntem ve teknik kullanarak (İslak yüne keçe desenleme, az dövülmüş keçe tabakayı şekillendirerek keçe desenleme, kuru yüne keçe desenleme, doğal dokuma kumaş desenleri kullanarak keçe desenleme ve benzeri) desen oluşturur. | 46. Kertikli keçe yapımında desen oluşturma türleri, yöntem ve teknikleri | ||
| E.3.5 | Uygun yöntem ve tekniği kullanarak yünü namlendirir. | 47. Kertikli keçe yapımında kullanılacak yün çeşitleri ve özellikleri | ||
| E.3.6 | Yünü yaydığı hasırı rulo yaparak bağlar. | 48. Kertikli keçe yapımında kullanılan malzemeler ve teknik özellikleri | ||
| E.3.7 | Uygun yöntem ve tekniği kullanarak ruloyu teper. | 49. Kertikli keçe yapımında yün yayma yöntem ve teknikleri | ||
| E.3.8 | Ruloyu açarak kertikli bölgeleri el ile çekleştirir. | 50. Kertikli keçe yapımında yün namlendirme yöntem ve teknikleri | ||
| E.3.9 | Deseni yün zeminden uygun yöntem ve tekniği kullanarak ayırır. | 51. Kertikli keçe yapımında namlendirmenin önemi | ||
| E.3.10 | Ayrılan desenin aluna istenilen renkte ham keçe parçaları yerleştirir. | 52. Kertikli keçe yapımında yün namlendirmede kullanılan malzemeler | ||
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
| Görev | E. Geleneksel Anadolu keçesi yapmak | ||
|---|---|---|---|
| İşlemler | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
| Kod | Açıklama | Kod | Açıklama |
| E.3 | Kertikli keçe yapmak | E.3.11 | Tepme işlemini tekrarlar. |
| E.3.12 | Hasıri açarak keçeyi ters çevirir. | ||
| E.3.13 | Kertikli keçeyi uygun yöntem ve tekniği kullanarak pişirir. | ||
| E.3.14 | Pişen keçeyi uygun yöntem ve tekniği kullanarak kurumaya bırakır. | ||
| E.4.1 | Çalışma esnasında kullandığı boyalı ve boyasız yönleri uygun şekilde muhafaza eder. | ||
| E.4 | Çalışma alanını toplamak | E.4.2 | Çalışma esnasında kullandığı malzemelerin (kalıp, çubuk (sepki) ve benzeri) temizliğini yaparak uygun şekilde muhafaza eder. |
| E.4.3 | Çalışma ortamını yeni uygulamalar için düzenler. | ||
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
| Görev | F. Mesleki gelişim faaliyetlerini yürütmek | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | Kod | Açıklama |
| F.1 | Mesleği ile ilgili yenilikleri ve süreçleri takip etmek | F.1.1 | Sanatı, kullanılan malzemeler, uygulama ve kullanım alanları ile ilgili yenilikleri uygun kaynaklardan takip eder. | |
| F.2 | Bireysel mesleki gelişimini sağlamak | F.1.2 | Mesleği ile ilgili seminer, konferans, zirve, çalıştay, eğitim, atölye, fuar etkinliklerini takip edeceğini araçlar | |
| F.3 | Meslektaşlarının mesleki gelişimine katkı sağlamak | F.2.1 | Sanatın geçmişini ve tarihseç gelişimini araştırır. | |
| F.4 | Mesleğin aktarımını sağlamak | F.2.2 | Kişisel eğitim ihtiyaçlarına göre ilgili kurum veya kuruluşlar tarafından mesleki konulara ilişkin düzenlenen eğitim programlarına katılır. | |
| F.2.3 | Diğer sanat dalları ile ilgili faaliyetleri takip ederek, mesleki ve kişisel gelişimini sağlar | |||
| F.2.4 | Mesleki eser, belge ve görsel malzemelerle kişisel portföyünü hazırlar. | |||
| F.3.1 | Çalışma yöntemi ve deneyimleri hakkında meslektaşları ile bilgi paylaşımında bulunur. | |||
| F.3.2 | Meslektaşlarının talebi halinde mesleki ilkeler, konular ve uygulamaları hakkında görüş bildirir. | |||
| F.4.1 | Mesleğin geleneginden miras kalan tutum, tavır, ahlakı yaşatır ve aktarır. | |||
| F.4.2 | Mesleğin sürdürülabilir şekilde yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması için çırak yetiştirir. | |||
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Keçeci (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0864-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Ek-7
KALEMİŞİ SANATKÂRI (KALEMKÂR) SEVİYE 6 ULUSAL MESLEK STANDARDI
| Meslek: | Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) |
| Seviye: | 6¹ |
| Referans Kodu: | 26UMS0865-6 |
| Standardı Hazırlayan Kuruluş: | T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER) |
| Standardı Doğrulayan Sektör Komitesi: | MYK Kültür, Sanat ve Tasarım Sektör Komitesi |
| MYK Yönetim Kurulu Onay Tarih/Sayı: | 22/4/2026 Tarihli ve 2026/57 Sayılı Karar |
| Resmî Gazete Tarih/Sayı: | 23/8/2026 - 33349 |
| Revizyon No: | 00 |
¹Mesleğin yeterlilik seviyesi, 8 seviyeli Türkiye Yeterlilikler Çerçevesine göre seviye 6 olarak belirlenmiştir.
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
ACİL DURUM: İş yerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek veya iş yerini dışarıdan etkileyebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve doğal afet gibi ivedilikle müdahale gerektiren olayları,
ACİL DURUM PLANI: İş yerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler ile uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı planı,
ALTIN VARAK: Düz ve kabartmalı yüzeylerde nakış ve yazıların üzerine kaplanan çeşitli ayarlardaki altın yapraklarını,
AYDINGER KAĞIDI: Kaygan yüzeyli, yarı saydam, genel olarak çizim yaparken ve yapılan çizimleri kopyalarken kullanılan özel bir kâğıt çeşidini,
BOYA: Kalemişi uygulamalarında yüzeylere göre kullanılan farklı içerikli malzemelerden hazırlanan renkli maddeleri,
ÇIRPI İPİ: Sıva üstü kalemişlerinde düz alanlarda pratik çizgi çekmek için kullanılan kömür tozlu ipi.
ESKİZ KAĞIDI: Aydınger kâğıdı ile aynı işlevde kullanılan, ondan daha ince ve kayganlığı daha az kâğıdı,
FIRÇA: Boya sürmek için kullanılan, kıl veya tüyden yapılmış, muhtelif şekillerde ve kalınlıklarda olan saplı âleti,
HORASAN SIVASI: Kireç ve tuğla tozunun belli oranlarda karıştırılmasından elde edilen; taşıdığıları hidrolik özelliklerinden dolayı tarihi anıtların ve yapıların inşasında kullanılan bir çeşit sıvayı,
ISCO: Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırmasını,
ISTAKA (BASTON): Kalemkârın el dengesini sağlamak amacıyla kullandığı 70-80 cm uzunluğunda 1-1,5 cm kalınlığındaki oklava biçimli tahta sopayı,
İĞNELİ KALIP: Eskiz kâğıtları üzerine çizilmiş desenlerin iğne ile delinerek hazırlandığı desen kalıbını,
İSG: İş Sağlığı ve Güvenliğini,
İŞ KAZASI: İş yerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı,
KALEMİŞİ (KALEMKÂRÎ): Sivil ve dini mimarinin iç duvarlarında, kubbelerinde ve tavanlarında sıva, ahşap, taş, bez ve deri gibi malzeme üzerine renkli boyalar ile bazen de altın varak kullanılarak kıllı kalem diye tabir edilen fırçalarla yapılan nakışları,
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
KALEMKÂR: Kalemişi diye tabir edilen mevcut tasarımların yüzey çalışmasını yapan sanatkârları,
KARA SIVA: Yapıların iç ve dış yüzeylerinde kullanılan; çimento, kum ve kireç tozunun belli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen bir çeşit sıvayı,
KETEN YAĞI: Bez (tuval) üzeri kalemişi çalışmalarında üstübeç ile karıştırılıp yüzeylerin dayanıklılığını arttırarak astar zemin yapımında kullanılan malzemeyi,
KILLI KALEM: Bir zemin üzerine resim, şekil, yazı, nakış ve uygulamalar için kullanılan çeşitli biçim ve numaralardaki fırçaları,
KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM (KKD): Çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan tüm alet, araç, gereç ve cihazları,
KİTRE ZAMKI: Ezilen toprak boyalara yapıştırıcı özellik sağlamak için kullanılan malzemeyi,
MALAKÂRİ: Kalem işinin alçı kabartma yöntemi uygulanarak yapılan farklı bir türünü,
MASTAR: Fileto fırçası ile düz çizgi çekmek için kullanılan cetveli,
MİKSİYON: Altın varakların istenilen yüzeye tatbik edilmesi için belirli zaman aralıklarında kullanılan yapıştırıcı malzemeyi,
MÜZEYYEN: İnce teferruatlı süsü,
NAKKAŞ: Mevcut olmayan tezyinatın üsluba göre projesini tasarlayan, yüzeylere uygulanacak süsleme programı ve tasarımlarını 1/1 ölçekte veya belirlenen ölçeklerde hazırlayan ve tatbik eden kişileri,
NEFASET SIVASI: Klasik yapılarda kalemişi alt zemininde horasan sıva üzerine 1-1,5 cm arasında değişen kalınlıkta kireç taşı ve ince kumun belli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen beyaz renkli sıvayı,
RAMAK KALA OLAY: İş yerinde meydana gelen; çalışan, iş yeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olayı,
RİSK: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,
RİSK DEĞERLENDİRMESİ: İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,
SEKATİF: Boyanın çabuk kurumasına yarayan bir çeşit sıvı kurutucuyu,
SİSTRE: Alanı yenilemek ve yüzeyi parlak ve daha yeni bir görünüme kavuşturmak için yapılan işlemi,
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
TAHRÎR (KONTUR): Kalemişi sanatında boya veya altınla işlenen motiflerin dış sınırını belirlemek için çizilen çizgiyi,
TEHLİKE: İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya iş yerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,
TEZYİNAT (SÜSLEME): Belli bir yerin, eşyanın, abidenin daha da güzelleştirilmesi için üsluplanmış yani stilize edilmiş şekil, resim ve motiflerle değerlendirilmesini,
ÜSTÜBEÇ: Pigment olarak beyaz boya yapımında, boyaların yoğunluğunu arttırmada ve macunlarda dolgu gereci olarak kullanılan beyaz renkli, çok örtücü bir madeni tozu,
ifade eder.
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı 19/10/2015 tarihli ve 29507 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ulusal Meslek Standartlarının ve Ulusal Yeterliliklerin Hazırlanması Hakkında Yönetmelik ve 27/11/2007 tarihli ve 26713 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mesleki Yeterlilik Kurumu Sektör Komitelerinin Kuruluş, Görev, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre MYK'nın görevlendirdiği T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü ve Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER) tarafından hazırlanmış, sektördeki ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak değerlendirilmiş ve MYK Kültür, Sanat ve Tasarım Sektör Komitesi tarafından incelendikten sonra MYK Yönetim Kurulunca onaylanmıştır.
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6); iş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma önlemlerini uygulayarak, kalite gereklilikleri ve sürdürülebilirlik çerçevesinde, iş organizasyonunu yapan, kalemişi için malzeme hazırlığı yapan, tezyinatın (süslemenin) projesini hazırlayan, kalemişi tekniklerini uygulayan ve mesleki gelişim faaliyetlerini yürüten nitelikli kişidir.
Kalemişi adı altında yapılan çalışmalar iki farklı sistemle devam etmektedir. Bunların birincisi restorasyon faaliyetleridir. İkincisi ise dini ve sivil mimari yapılarının iç nakışlarıdır.
ISCO 08: 2651 (Görsel Sanatçılar)
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (G. V. K.) ve yürürlükteki alt mevzuatı, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 4857 sayılı İş Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5448 sayılı Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 29/8/2009 tarihli ve 27334 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Süsleme Sanatları ve Geleneksel El Sanatları Kursları Yönetmeliği. 2/4/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği.
Mesleğin icrasına yönelik İSG, çevre ve diğer konulardaki mevzuata uyulması esastır.
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) işin niteliğine uygun olarak farklı ortam ve koşullarda kalemişi çalışmasını yapar. Çalışma ortamı sakin ve konsantre olmayı destekleyici niteliktedir. Malzeme hazırlığı ve uygulamalarda uzun süreler hareket halinde çalışmalar yapar. İş güvenlik uzmanlarının onay vereceği iskele ve platformlarla çalışır. Güvenlik amaçlı kask, kıyafet, maske gibi ekipmanlar kullanır. Çalışma gün ve saatleri uygulama yapacağı tekniklere göre değişkenlik gösterir. Hafta sonu veya resmî tatil günlerinde ve seyahat gerektiğinde önceden belirlenmiş çalışma koşulları, sözleşme, iş akdi ve ilgili kanunlar doğrultusunda çalışır.
Mesleğin icrası esnasında iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasını gerektiren kaza, meslek hastalığı ve yaralanma riskleri bulunmaktadır. Kullanılan kimyasal malzemeler cilt ve solunum hastalıklarına yol açabilir, kesici ve delici aletler yaralanmalara sebep olabilir. Ergonomik riskler sebebiyle kas-iskelet sistemi hastalıkları gelişebilir, kullanılan ekipmanlardan kaynaklı gürültü maruziyeti işitme kaybına veya çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Mesleğe yönelik olarak ortaya çıkabilecek risklerle kaynağında mücadele edilir ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyularak bu riskler bertaraf edilebilir. Risklerin tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda ise işveren tarafından sağlanan uygun kişisel koruyucu donanım kullanarak çalışır
| Görev | A. İSG, çevre koruma, sürdürülebilirlik ve kalite gerekliliklerini uygulamak (devamı var) | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri |
|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | |
| A.1 | İş sağlığı ve güvenliği gerekliliklerini uygulamak | A.1.1 A.1.2 A.1.3 A.1.4 A.1.5 | 1. İSG önlemleri ve bunların iş süreçlerine uygulanması 2. Araç, gereç ve ekipmanların kullanımında uyulanması gereken sağlık ve güvenlik işaretleri ve anlamları 3. KKD türleri ve kullanımı 4. Çalışma ortamındaki risk ve tehlikeler 5. Çalışma ortamında görülebilecek tehlike, risk ve ramak kala olaylar ve alınması gereken önlemler 6. Çalışma ortamında görülebilecek acil durum türleri ve alınması gereken önlemler 7. İş süreçlerinde ortaya çıkan atık türleri, tasnifi ve bertaraf yöntemleri 8. İş süreçlerinde ortaya çıkan geri kazanılabilir materyallerin toplanması, muhafazası ve teslim yöntemleri |
| A.2 | Çevre koruma önlemlerini uygulamak | A.2.1 A.2.2 | İş süreçlerinde ortaya çıkan atık malzemelerin tasnifini ve bertaraf edilmesini talimatlara göre gerçekleştirilir. İş süreçlerinde ortaya çıkan geri kazanılabilir materyallerin toplanmasını ve muhafazasını talimatlara göre gerçekleştirilir. |
| Görev | A. İSG, çevre koruma, sürdürülebilirlik ve kalite gerekliliklerini uygulamak | ||
|---|---|---|---|
| İşlemler | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
| Kod | Açıklama | Kod | Açıklama |
| A.3 | Sürdürülebilirlik uygulamalarını iş süreçlerine entegre etmek | A.3.1 | Çalışma sürecinde kullanılan enerji, sarf malzemesi ve benzeri kaynakların etkin, tasarruflu ve verimli bir şekilde kullanılması yönelik önlemleri alır/almamasını sağlar. |
| A.3.2 | Çalışma sürecinde tüm süreçleri doğaya ve doğal kaynaklara zatar vermeden yürütür. | ||
| A.3.3 | Çalışma sürecinde sürdürülebilirlik stratejileri kapsamında su tüketimini etkin, tasarruflu ve verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik önlemler alır/almamasını sağlar. | ||
| A.4 | Kalite gerekliliklerini uygulamak | A.4.1 | İş süreçlerinde belirlenmiş kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır. |
| A.4.2 | İş süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik görüş ve önerilerde bulunur. | ||
| Görev | B. İş organizasyonu yapmak | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|
| İşlemler | Başarım Ölçütleri | ||
| Kod | Açıklama | Kod Açıklama | 1. Uygulayacağı tekniğe göre işi planlama 2. Kalemişi tekniklerine göre malzeme belirleme 3. Kalemişi malzemesi temin etme/hazırlama yöntemleri 4. İş süreçlerinde tutulması gereken kayıtlar 5. İş süreçlerinde arşivleme yöntemleri 6. Kişisel temizlik ve bakım kuralları 7. Çalışma ortamına ve işe uygun iş kıyafetleri 8. İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların temizliği 9. İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımını 10. İş süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların muhafaza koşulları |
| B.1 | İş planlaması yapmak | B.1.1 B.1.2 B.1.3 B.2.1 B.2.2 B.3.1 B.3.2 B.3.3 | Uygulayacağı kalemişi çalışmasının tekniğine göre yapılacak işleri planlar. Uygulayacağı kalemişi çalışmasında kullanılacağı malzeme hazırlığını yapar. İş süreçlerinde kayıt tutma ve arşivlemeye yönelik faaliyetleri yöntemine uygun olarak yapar. Çalışma öncesi el yıkama gibi kişisel temizlik önlemlerini alır. Çalışma ortamına ve işe uygun iş kıyafetini giyer. Kullanılan araç, gereç ve ekipmanların temizliğini talimatına uygun şekilde yapar. Kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımını talimatına uygun şekilde yapar. Araç, gereç ve ekipmanları belirlenmiş saklama koşullarına uygun şekilde muhafaza eder. |
| B.2 | Kişisel hazırlık yapmak | B.2.1 B.2.2 B.3.1 B.3.2 B.3.3 | |
| B.3 | Kullanılan araç, gereç ve ekipmanların bakımını yapmak | B.3.1 B.3.2 B.3.3 | |
| Görev | C. Tezyinatın (süslemenin) projesini hazırlamak | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Kod | İşlemler | Kod | Açıklama | ||
| C.1 | Tasarım ve kompozisyon düzenleri oluşturmak | C.1.1 | Tezyinat (süsleme) projesi için talepleri altır. | 1. Tezyinatın anlamı ve kapsamı | |
| C.1.2 | Mimari içinde nakış yapılacak alanları (ana kubbe, aslan göğsü, kemerler, yarım kubbeler, cepheler, pencere kenarları, kasnaklar, küçük kubbe ve düz tavan) belirler. | 2. Tezyini sanatlarda kullanılan modeller ve kullanım yerleri | |||
| C.2 | Tatbikat (uygulama) projesini hazırlamak | C.1.3 | Ana kubbenin modelini kubbe eteğindeki pencere sayısının kendisi veya ara boşlukları ile beraber taksimatlandırarak merkezden kubbe eteğine doğru radyal bir biçimde oluşturur. | 3. Tezyinat (süsleme) projesi türleri 4. Tezyinat (süsleme) projesinde kullanılan motifler ve anlamları | |
| C.1.4 | Kubbe eteğindeki pencere kenarındaki bordürler, pencere üzeri başlıklar, kubbe merkezindeki dairesel yazı ibaresini birbirlerini karşılayacak sistemde tasarlar. | 5. Tezyinat (süsleme) projesi hazırlama yöntem ve teknikleri 6. Stilizasyon (üsluplaştırma) yöntemleri 7. Kitabî tezyinat sanatları ve özellikleri 8. Mimari tezyinat sanatları ve özellikleri 9. Dini mimarilerin kullanıldığı yerler | |||
| C.2.1 | Tatbikat (uygulama) projelerinde ana merkezden alt kademelere giden nakışlardaki ölçülendirneyi, yükseklikle orantılı bir şekilde küçülerek tasarlar. | 10. Sivil mimarilerin kullanıldığı yerler 11. Mimari içinde nakış yapılacak alanlar 12. Mimari içinde nakış yapılacak alanların tasarımı 13. Tatbikat (uygulama) projesi hazırlama yöntemleri 14. Desenlerin ve motiflerin boyutlarını mesafeye göre ayarlama yöntemleri | |||
| C.2.2 | Desenlerin ve motiflerin boyutlarını mesafeye göre ayarlar. | 15. Kompozisyonda üslup birliği oluşturma yöntemleri 16. Kompozisyonda üslup birliği oluşturma yöntemleri 17. Kalemişi teknikleri, özellikleri ve uygulanma yöntemleri | |||
| C.2.3 | Ana renkleri kompozisyon içinde birbiri ile aynı uyum içinde renk dengesini koruyacak şekilde tasarlar. | ||||
| C.2.4 | Ana kubbede kullanılan desen ve renkleri yarım kubbelerde de benzeri bir şekilde üslup birliğini koruyarak devam cder. | ||||
| C.2.5 | Hazırlanmış ölçekte projeleri taksimatları yapılmış olanlarda uygulanmak üzere 1/1 olarak eskiz kâğıtlarına çizer. | ||||
| Görev | D. Kalemişi tekniklerini uygulamak (devamı var) | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | ||
| D.1 | Sıva üstü kalemişi tekniklerini uygulamak | Kod | ||
| Açıklama | ||||
| D.1.1 | Zeminin bulunduğu yer ve özelliklerine göre tezyinatın (süslemenin) projesi olan desenleri hazırlar. | 1. | Sıva üstü kalemişi yöntem ve teknikleri | |
| D.1.2 | Eski eserlerde horasan sıva üzerine farklı kalınlıklarda ncfaset sıvası uygulandığını; yeni çalışmalarda ise kara sıva üzerine kireç badanası veya uygun nakış altı zemin boyası yapıldığını dikkate alarak kalem işinin uygulanacağı zeminin uygunluğununu kontrol eder. | 2. | Sıva üstü kalem işinde kullanılan motifler | |
| D.1.3 | Nakışların yapılacağı zeminleri ölçümleyip taksimatlandırır. | 3. | Sıva üstü kalemişi teknikleri ekipmanların tür ve özellikleri | |
| D.1.4 | Ölçülere göre kâğıtlar üzerine hazırlanmış desenleri iğne ile delerek kalıp (iğneli kalıp) haline getirir. | 4. | Sıva üstü kalemişi teknliğinin uygulanma alanları ve amacı | |
| D.1.5 | Deliklerin üzerinden özel olarak hazırlanmış kömür tozu çıkmını sürerek deseni zemine geçirir. | 5. | Sıva üstü kalemişi uygulamalarının kalıcılığını sağlayıcı uygulamalar | |
| D.1.6 | Motiflerin dışındaki zeminleri belirli fırçalar ile kestirir (çevreler). | |||
| D.1.7 | Kestirme sonrası zeminlerin tamamını kestirdiği renk ile doldurur. | |||
| D.1.8 | Motiflerin iç bünyeлepindeki detayları renklendirir. | |||
| D.1.9 | İsteğe göre gerekli yüzeylere miksiyon çekerek altın varak uygulaması yapar. | |||
| D.1.10 | Desenler renklendirildikten sonra motiflerin etrafına tahrir (kontur) çeker. | |||
| D.1.11 | Kömür tozlarını bir bez ile alarak kalemişini tamamlar. | |||
| Görev | D. Kalemişi tekniklerini uygulamak (devamı var) | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | Kod | Açıklama |
| D.2 | Ahşap üstü kalemişi tekniklerini uygulamak | D.2.1 | Kullanılacak ahşap yüzyeleyleri zımparalayarak astar boyalarını sürer. | 6. Ahşap üstü kalemişi yöntem ve teknikleri |
| D.2.2 | Desenleri, hazırladığı iğneli kalıp üzerine kömür tozu çıkınını sürerek zemine aktarır. | 7. Ahşap üstü kalemişinde kullanılan motifler | ||
| D.2.3 | Bütün motiflerin tahririni (konturunu) çeker. | 8. Ahşap üstü kalemişi teknliğinde kullanılan malzeme ve ekipmanların tür ve özelliklerini | ||
| D.2.4 | Kabartma yapılacak yüzyeleyleri hazırlanmış özel bir malzeme ile yoğun bir şekilde sürerek doldurur. | 9. Ahşap üstü kalemişi teknliğinin uygulanma alarları ve amacı | ||
| D.2.5 | Uygulanacak ana zemin rengini hazırlayıp sürer. | 10. Ahşap üstü kalemişi uygulamalarının kalıcılığımı sağlayıcı uygulamalar | ||
| D.2.6 | Motiflerin iç bünye renklerini hazırlayıp sürer. | |||
| D.2.7 | Kabartılmış yüzyeleyerin üzerine miksiyon çekerek altın varak uygulaması yapar. | |||
| D.2.8 | Önceden çekilmiş tahrirleri (konturları) tashih (düzeltme) eder. | |||
| D.2.9 | Tamamlanmış çalışmanın üzerine dayanıklılığını artırmak için koruyucu şeffaf bir malzeme sürer. | |||
| D.2.10 | Atölyelerde tezgâh üzerinde hazırlanan ahşap üstü kalemişi parçalarını mimari yapı içerisinde önceden belirlenen yerlerine monte eder. | |||
| Görev | D. Kalemişi tekniklerini uygulamak (devamı var) | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | Kod | Açıklama |
| D.3 | Taş ve mermer üstü kalemişi tekniklerini uygulamak | D.3.1 | Kullanacağı boya malzemesini yüzeye uygun olacak özellikte seçer. | |
| D.3.2 | Nakışların yapılacağı iyi tesfiye edilmiş taş zemin veya mermer zemini ölçümleyip taksimatlandırır. | |||
| D.3.3 | Ölçülere göre kâğıtlar üzerine hazırlanmış desenleri iğne ile delerek kalıp (iğneli kalıp) haline getirir. | |||
| D.3.4 | Desenleri, hazırladığı iğneli kalıp üzerine kömür tozu çıkınını sürerek zemine aktarır. | |||
| D.3.5 | Motiflerin dışındaki zeminleri belirli fırçalar ile kestirir (çevrler). | |||
| D.3.6 | Kestirme sonrası zeminlerin tamamını kestirdiği renk ile doldurur. | |||
| D.3.7 | Motiflerin iç bünyelerindeki detayları renklendirir. | |||
| D.3.8 | İsteğe göre gerekli yüzeylere miksiyon çekersek altın varak uygulaması yapar. | |||
| D.3.9 | Renkler konulduktan sonra en son tahrirleri (konturları) çeker. | |||
| D.3.10 | Kömür tozlarını bir bez ile alarak kalemişini tamamlar. | |||
| D. Kalemişi tekniklerini uygulamak (devamı var) | ||
|---|---|---|
| Görev | Başarım Ölçütleri | |
| İşlemler | Kod | Açıklama |
| D.4 | Deri ve bez üstü kalemişi tekniklerini uygulamak | D.4.1 Ahşap konstrüksiyon üzerine çakılan kaplama tahtaları üzerine deri veya keten bezini (gemici bezi) gerdirerek zemini hazırlar. D.4.2 Üstübeç, kitre zamkı, keten yağı ve segatif ilç hazırladığı ince bir karışımı bez üstüne sürerek astar yapar. D.4.3 Sıva üstü veya ahşap üstü kalemişi tekniklerini uygulama aşamaları doğrultusunda tatbik ederek çalışmayı tamamlar. |
| Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | ||
| 15. Deri ve bez üstü kalemişi yöntem ve teknikleri 16. Deri ve bez üstü kalemişinde kullanılan motifler 17. Deri ve bez üstü kalemişi teknliğinde kullanılan malzeme ve ekipmanların tür ve özellikleri 18. Deri ve bez üstü kalemişi teknliğinin uygulanma alanları ve amacı 19. Deri ve bez üstü kalemişi uygulamalarının kalıcılığını sağlayıcı uygulamalar | ||
| Görev | D. Kalemişi tekniklerini uygulamak | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri | |
|---|---|---|---|---|
| İşlemler | Kod | Açıklama | ||
| D.5 | Malakâri tekniği uygulamak | Kod | 20. Malakâri tekniği kalemişi yöntem ve teknikleri | |
| Açıklama | 21. Malakâri tekniği kalem işinde kullanılan motifler | |||
| D.5.1 | Malakâri tezyinatı yapılacak horasan harçlı yüzeyi malakârinin çesidine göre üç ila beş milimetre kalınlığında alıntıyla sıvar. | 22. Malakâri tekniği kalemişi tekniğinde kullanılan malzeme ve ekipmanların tür ve özellikleri | ||
| D.5.2 | Sıvanmış alçıyı kurumadan sistire ederek düzeltir. | 23. Malakâri tekniği kalemişi teknliğinin uygulanma alanları ve amacı | ||
| D.5.3 | Desenleri, hazırladığı iğneli kalıp üzerine kömür tozu çıkınını sürerek zemine aktarır. | 24. Malakâri tekniği kalemişi uygulamalarının kalıcılığını sağlayıcı uygulamalar | ||
| D.5.4 | Sade malakâri yapılacaksa; motiflerin kenarlarını özel biçaklarla zemine eğimli olarak keser. | |||
| D.5.5 | Müzeyyen malakâri yapılacaksa; motiflerin iç bünyelerini de detaylı bir şekilde keser. | |||
| D.5.6 | Kesim işleminden sonra tüm zemine astar boya sürer. | |||
| D.5.7 | Kabarık motiflerin zeminlerini çeşitli renklerle (mercan ve aşı kırınızısı, kobalt mavi, fıruze, yeşil veya altın varak) boyar. | |||
| D.5.8 | İsteğe göre kabarık motiflerin yüzeylerine miksiyon çekerek yüzeyleri altın varakla kaplar. | |||
| Görev | E. Mesleki gelişim faaliyetlerini yürütmek | İşlemler | Başarım Ölçütleri | Mesleki Bilgi ve Uygulama Becerileri |
|---|---|---|---|---|
| Kod | Açıklama | Kod | Açıklama | |
| E.1 | Mesleği ile ilgili yenilikleri ve süreçleri takip etmek | E.1.1 | Sanatı, kullanılan malzemeler, uygulama ve kullanım alanları ile ilgili yenilikleri uygun kaynaklardan takip eder. | 1. Alanı ile ilgili güncel bilgileri takip edeyeceği kurum, kuruluş ve yayınlar |
| E.1.2 | Mesleği ile ilgili seminer, konferans, zirve, çalışmaya, eğitim, atölye, fuar çalışması ve benzeri faaliyetlere katılır. | 2. Mesleki eğitim veren kurum ve kuruluşlar | ||
| E.2 | Bireysel mesleki gelişimini sağlamak | E.2.1 | Sanatın geçmişini ve tarihsel gelişimini araştırır. | 3. Alanıyla ilgili seminer, konferans, zirve, çalışmaya, eğitim, atölye, fuar etkinliklerini takip edeyeceği araçlar |
| E.2.2 | Kişisel eğitim ihtiyaçlarına göre ilgili kurum veya kuruluşlar tarafından mesleki konulara ilişkin düzenlenen eğitim programlarına katılır. | 4. Kişisel portföy oluşturma | ||
| E.2.3 | Diğer sanat dalları ile ilgili faaliyetleri takip ederek, mesleki ve kişisel gelişimini sağlar. | 5. Ahi ahlakının temel ilkeleri | ||
| E.2.4 | Mesleki eser belge ve dokümanlarından kişisel portföyünü hazırlar. | |||
| E.3 | Meslektaşlarının mesleki gelişimine katkı sağlamak | E.3.1 | Çalışma yöntemi ve deneyimleri hakkında meslektaşları ile bilgi paylaşımında bulunur. | |
| E.3.2 | Meslektaşlarının talebi halinde mesleki ilkeler, konular ve uygulamaları hakkında görüş bildirir. | |||
| E.4 | Mesleğin aktarımını sağlamak | E.4.1 | Mesleğin geleneğinden miras kalan tutum, tavır ve ahlakını yaşatır. | |
| E.4.2 | Mesleğin sürdürülebilir şekilde yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması için çıkar yetiştirir. |
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Kalemişi Sanatkârı (Kalemkâr) (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0865-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Ek-8
| Meslek: | Tezhip Sanatkârı |
| Seviye: | 6¹ |
| Referans Kodu: | 26UMS0866-6 |
| Standardı Hazırlayan Kuruluş: | T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER) |
| Standardı Doğrulayan Sektör Komitesi: | MYK Kültür, Sanat ve Tasarım Sektör Komitesi |
| MYK Yönetim Kurulu Onay Tarih/Sayı: | 22/4/2026 Tarihli ve 2026/57 Sayıh Karar |
| Resmî Gazete Tarih/Sayı: | 23/8/2026 - 33349 |
| Revizyon No: | 00 |
¹Mesleğin yeterlilik seviyesi, 8 seviyeli Türkiye Yeterlilikler Çerçevesine göre seviye 6 olarak belirlenmiştir.
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0866-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
ACİL DURUM: İş yerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek veya iş yerini dışarıdan etkileyebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve doğal afet gibi ivedilikle müdahale gerektiren olayları,
ACİL DURUM PLANI: İş yerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler ile uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı planı,
AHARLAMA (AHERLEME): Kâğıt yüzeyinin yumurta akı, buğday nişastası ve benzeri ürünlerden elde edilen muhallebi kıvamında bir karışımla kaplanarak cilalanmasını,
ALTIN: Özel tekniklerle sürülebilir kıvama getirilen değerli madeni,
ALTIN MÜREKKEBİ/ BOYASI: Jelatinli su ve fırça ile kullanıma hazır ezilmiş altını,
ALTIN VARAK: Kullanıma veya ezilmeye hazır çeşitli ebatlarda ve ayarlarda (Osmanlı altını 5x10 cm, avrupa altını: 8x8 cm) ince yaprak altını,
BOYA: Su bazlı boyaları,
BUĞDAY NİŞASTASI: Buğdaydan elde edilen toz halindeki buğday unu/nişastasını,
BULUT: Hareket halindeki bulutlardan esinlenerek yapılmış bulut motiflerini, (Tezhip sanatına Çin kültüründen dâhil olduğu için çin bulutu da denir).
CETVEL: Çizimde kullanılan düz, yuvarlak ve kıvrımlı çeşitleri olan aleti,
ESKİZ KÂĞIDI: Çizim öncesi desen tasarlamada kullanılan, ışığı yarı geçirgen özelliğe sahip ince kâğıdı,
FIRÇA: Desenleri ve motifleri renklendirmek için kullanılan, genel olarak su samurunun tüylerinden elde edilen kalın veya ince uçlu fırçaları,
ISCO: Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırmasını,
İĞNE PERDAH: Altın yüzeyler üzerine, ucu küt metal bir kalemle hafif bastırarak kağıdı delmeden küçük yuvarlak çukur noktalar bırakmayı,
İPEK KUMAŞ: Ezilmiş altını tozunu süzmeye yarayan ince kumaşı,
İS MÜREKKEBİ: Beziryağı, balmumu, neftyağı, gazyağı ve benzeri maddelerden elde edilen is ile arapzamkı ve suyun birleşmesinden oluşan siyah renkli mürekkebi,
İSG: İş Sağlığı ve Güvenliğini,
İŞ KAZASI: İş yerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı,
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0866-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
HALKÂR: Altının veya boyanın sulandırılarak motiflerin renklendirilmesini,
HATAİ/HATAYİ: Stilize edilmiş (üsluplaştırılmış) çiçek ve yaprak motifleri, (penç, gonca gibi çeşitleri vardır).
JELATİN: Hayvanların kemik, kıkırdak ve benzeri dokularından veya bitkisel yosunlardan elde edilen saydam, renksiz, kokusuz bir maddeyi,
RAPİDO KALEMİ: Tezhip içerisinde yer alan renkli veya altın cetvellerin sınırlarını çizmek için kullanılan mürekkepli, ince uçlu teknik kalemleri,
RUMİ: Geçmişi Orta Asya'ya kadar giden, ancak ismini Anadolu anlamına gelen Diyâr-ı Rum'dan alan stilize edilmiş hayvan kökenli bir motifi, (sarılma rumî, hurdeli rumî, tezyini rumî, sencide rumî, yapraklı rumî gibi çeşitleri vardır).
KÂĞIT: Tezhip yapmak ve yazı yazmak için kullanılan özel, aharlı kâğıtları,
KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM (KKD): Çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan tüm alet, araç, gereç ve cihazları,
KOMPOZİSYON: Herhangi bir yüzey üzerine çeşitli motif ve şekillerin dengeli ve bakanda estetik duygular uyandıracak şekilde yerleştirilmesini,
KURTÇUK: İki milimetreyi aşmayan alanların üzerine, "-", -, ., +, ., -: ve benzeri işaretlerle yapılan süslemeleri,
KUZU: Tüm bordürler ve tezhip bitimlerinde, tığlardan önce yer alan, her türlü düz veya dilimli çizgilerinin hemen yanı başına, çeşitli kalınlıklarda renklerle veya altınla çizilen, paralel ince çizgileri,
MİKSİYON: Altın varağı (yaprak) yapıştırmak için kullanılan yapıştırıcıyı,
MURAKKA: Kâğıtların üst üste su yönlerine dikkat ederek hava boşluğu bırakmadan yöntemine uygun olarak yapıştırılmasıyla elde edilen kuvvetlendirilmiş bir çeşit mukavvayı,
MÜHRE: Bir sapın ucuna takılmış, akik, fıruze, yeşim gibi taşlardan veya pürüzsüz camdan yapılan, altın uygulanmış yüzeye sürtülerek altının parlatılmasını sağlayan aracı,
MÜNHANİ: Kelime anlamı “Eğri” olan, rumî motifinin detaylarından oluşan ve ardı ardına devam etmek suretiyle kompozisyonlarda kullanılan motifleri,
MÜREKKEP: Yazı kalıbı çıkarılmasında sodyum ve arsenik sülfürün arap zamkı ile karıştırılıp dövülmesiyle elde edilen sarı renkte mürekkebi,
MÜZEHHİBE: Tezhip yapan kadın sanatkârı,
MÜZEHHIP: Tezhip yapan erkek sanatkârı,
NİŞASTA: Buğday veya mısırdan elde edilen tozu,
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0866-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
PERGEL: Yay veya çember çizmekte ve ölçmekte kullanılan aracı,
RAMAK KALA OLAY: İş yerinde meydana gelen; çalışan, iş yeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olayı,
RİSK: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,
RİSK DEĞERLENDİRMESİ: İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,
SALBEK: Şemse formunun üst ve alt kısmına eklenen küçük formları,
SAZ YOLU MOTİFİ: İnce, uzun, sivri dilimli yapraklardan oluşturulan, mürekkep ve altın ile boyanan bitkisel süslemeyi,
ŞAP: Potasyum sülfat ve alüminyumdan oluşan renksiz, şeffaf taş veya ezilmişse toz görünümünde olan, iplik, kumaş boyama ve ahar yapımında da kullanılan suda kolayca çözünen, yapıştırıcıya eklenen malzemeyi,
ŞEMSE: Güneşe benzetildiği için güneş anlamına gelen şems-e adı verilen oval veya dairevi tezyini formu,
ŞİKAF: Sulandırılmış renkli boya ile halkâr boyama tekniğini,
ŞÜKUFE: Kelime anlamı “Çiçek” olan; stilize, yarı stilize, natüralist çiçeklerin akıtma, tarama ve noktalama tekniklerinde boyandığı bir üslubu,
TAHRİR (KONTUR): Boya veya altınla işlenen motiflerin dış sınırını belirlemek için çizilen çizgiyi,
TEHLİKE: İş yerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya iş yerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,
TIRLİN: Altın veya boya ile çizgi çekmeye yarayan metal uçlu aleti,
YUMURTA AHERİ: Yumurta akını şap ile kestirerek elde edilen ve kâğıt yüzeyini kayganlaştıran sıvıyı,
ZENCEREK (ZENCİREK): Tezhiplerde altın veya boya ile kaplanmış iç pervazların üzerine genellikle siyah renk ile yapılan iç içe geçmiş geometrik halkalardan oluşan bezemeyi,
ZEREFŞAN: Altın varağın, ufak delikli, süzgeç benzeri bir kaptan bastırılarak jelatinli veya zamklı su sürülmüş kâğıdın üzerine tane tane düşürülmesini veya altın boyanın sert bir fırça yardımıyla kâğıt üzerine aynı yoğunlukta serpilmesini,
ZERENDÜD: Genellikle koyu renk zemin üzerine sürme altın ile yazılan yazıyı ve tezhibi, ifade eder.
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0866-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı 19/10/2015 tarihli ve 29507 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ulusal Meslek Standartlarının ve Ulusal Yeterliliklerin Hazırlanması Hakkında Yönetmelik ve 27/11/2007 tarihli ve 26713 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mesleki Yeterlilik Kurumu Sektör Komitelerinin Kuruluş, Görev, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre MYK'nın görevlendirdiği T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü ve Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER) tarafından hazırlanmış, sektördeki ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak değerlendirilmiş ve MYK Kültür, Sanat ve Tasarım Sektör Komitesi tarafından incelendikten sonra MYK Yönetim Kurulunca onaylanmıştır.
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0866-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) iş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma önlemlerini uygulayarak, kalite gereklilikleri ve sürdürülebilirlik çerçevesinde, iş organizasyonu yapan, tezhip kâğıdını hazırlayan, tezhip için ön hazırlık yapan, tezhip kompozisyonunu kuran, deseni zemine aktaran, tezhibi işleyen, renklendiren ve mesleki gelişim faaliyetlerini yürüten nitelikli kişidir.
Tezhip, altın ve su bazlı boyalarla dini, edebi ve ilmi el yazması kitapları, hat levha ve albümlerini, ferman, berat, tuğra ve kitap kaplarını bezeme sanatıdır.
ISCO 08: 2651 (Görsel Sanatçılar)
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (G. V. K.) ve yürürlükteki alt mevzuatı 2872 sayılı Çevre Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 4857 sayılı İş Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı 5448 sayılı Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesinin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve yürürlükteki alt mevzuatı. 29/8/2009 tarihli ve 27334 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Süsleme Sanatları ve Geleneksel El Sanatları Kursları Yönetmeliği. 2/4/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği.
Mesleğin icrasına yönelik İSG, çevre ve diğer konulardaki mevzuata uyulması esastır.
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) ışık alan, iyi havalandırılmış, kapalı, rüzgârsız ve uygun ortam sıcaklığında çalışır. Çalışma ortamı sakin, titreşimsiz ve konsantre olmayı destekleyici niteliktedir. Çalışmalarını tek başına veya grupla birlikte yürütebilir. Malzeme hazırlığı ve uygulamalarda uzun süreler ayakta çalışmalar yapar. Çalışma gün ve saatleri uygulama yapacağı tekniklere göre değişkenlik göstermektedir.
Mesleğin icrası esnasında iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasını gerektiren kaza, meslek hastalığı ve yaralanma riskleri bulunmaktadır. Kullanılan kimyasal malzemeler cilt ve solunum hastalıklarına yol açabilir, kesici ve delici aletler yaralanmalara sebep olabilir. Ergonomik riskler sebebiyle kas-iskelet sistemi hastalıkları gelişebilir, kullanılan ekipmanlardan kaynaklı gürültü maruziyeti işitme kaybına veya çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.
Tezhip Sanatkârı (Seviye 6) Ulusal Meslek Standardı
26UMS0866-6 / 22.4.2026 / 00 Referans Kodu / Onay Tarihi / Rev. No
Mesleğe yönelik olarak ortaya çıkabilecek risklerle kaynağında mücadele edilir ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyularak bu riskler bertaraf edilebilir. Risklerin tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda ise işveren tarafından sağlanan uygun kişisel koruyucu donanım kullanarak çalışır.