4. BÖLÜM - 2027-2029 DÖNEMİ İDARE BÜTÇE TEKLİFLERİNİN HAZIRLANMASINA İLİŞKİN GENEL İLKELER

• 4.1. Genel İlkeler

• 4.2. Diğer Hususlar

5. BÖLÜM - İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ

• 5.1. Alt Faaliyetlerin Tanımlanması

• 5.2. Harcama Birimleri Ödenek Teklif Tavanlarının Belirlenmesi

45

• 5.3. Harcama Birimi Ödenek Teklifine ve Tavan Üstü Taleplere İlişkin Veri Girişlerinin Yapılması

• 5.4. İdare Ödenek Teklifine İlişkin Veri Girişlerinin Yapılması

• 5.5. Program Maliyeti - Programın Ödenek İhtiyacı

• 5.5.1. İdarenin Ana Hizmet Konularına İlişkin Birden Fazla Faaliyeti İlgilendiren Giderler

• 5.5.2. Yönetim ve Destek Programı

• 5.5.3. Faaliyetlerin Ödenek İhtiyacının Tespiti

• 5.5.4. Program Dışı Giderler

• 5.6. Rehber Formları ve Açıklamaları

• 5.6.1. İdarelerce İlave Veri Girişi Yapılacak Formlar

• 5.6.2. Sistem tarafından Otomatik Üretilen Formlar

• 5.6.3. Yükseköğretim Kurumlarına İlişkin Formlar

• 5.6.4. Döner Sermaye, Fon ve Özel Hesaplara İlişkin Formlar

• 5.7. Standartlar

6. BÖLÜM - PERFORMANS BİLGİLERİ

• 6.1. Program Performans Bilgisi

• 6.1.1. Program Amacı

• 6.1.2. Anahtar Göstergeler

• 6.1.3. Yükseköğretim Programı Performans Bilgisi

• 6.2. Alt Program Performans Bilgisi

• 6.2.1. Alt Program Hedefleri

• 6.2.2. Performans Göstergeleri

• 6.2.3. Yükseköğretim Kurumları Alt Programlarına İlişkin Performans Bilgisi

• 6.3. Yeşil Bütçeleme

7. BÖLÜM - İDARE PERFORMANS PROGRAMI HAZIRLAMA SÜRECİ

• 7.1. Genel Esaslar

• 7.2. İdare Performans Programlarının Şekli

8. BÖLÜM - PROGRAM KAPSAMI

8.1. Program Kapsamı ....................................................................................

9. BÖLÜM - ANALİTİK BÜTÇE SINIFLANDIRMASI

9.1. Bütçe Sınıflandırması Cetvelleri ....................................................................

9.1.1. Program Listesi ................................................................................................................

9.1.2. Program Koordinasyonundan Sorumlu İdareler ile Programı Yürüten İdareler ....................................

9.1.3. Program - Alt Program Listesi ....................................................................................................

9.1.4. Faaliyet - Fonksiyonel Kod Listesi ....................................................................................................

9.1.5. Fonksiyonel Sınıflandırma ............................................................................................................

9.1.6. Kurumsal Sınıflandırma ................................................................................................................

9.1.7. Finansman Tipi Sınıflandırma ............................................................................................................

9.1.8. Ekonomik Sınıflandırma (Gider) ............................................................................................................

9.1.9. Ekonomik Sınıflandırma (Gelir) ............................................................................................................

9.1.10. Finansmanın Ekonomik Sınıflandırması ....................................................................................

9.2. Bütçe Sınıflandırmasına İlişkin Açıklamalar ....................................................

9.2.1. Giriş ........................................................................................................................................................................

9.2.2. Ekonomik Sınıflandırma (Gider) Açıklamaları ................................................................................

9.2.3. Ekonomik Sınıflandırma (Gelir) Açıklamaları ................................................................................

9.2.4. Fonksiyonel Kodların Açıklamaları ....................................................................................................

EKLER

Ek 1 - Program Sınıflandırması ve Performans Bilgisinde Değişiklik Talepleri ve Değerlendirme ....................................................................................................

Ek 2 - Gösterge Türleri ............................................................................................................

Ek 3 - Yönetim ve Destek Programı Kapsamındaki Faaliyetler ....................................

GİRİŞ

I GİRİŞ I

1. BÖLÜM - GİRİŞ

1.1. Rehberin Amacı

Bu Rehber, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 16 ncı maddesine istinaden hazırlanmıştır. Rehberin amacı, bütçe tekliflerinin hazırlanmasına esas olmak üzere, kamu idarelerince uyulması gereken genel ilkeleri, nesnel ve ölçülebilir standartları, hesaplama yöntemlerini, bunlara ilişkin olarak kullanılacak cetvel ve tablo örnekleri ile diğer bilgileri açık ve anlaşılır bir şekilde sunmaktır.

Rehber kapsamında bütçeye ilişkin genel bilgiler ile idarelerin bütçe tekliflerini ve performans programlarını hazırlarken uyacakları ilke ve esaslar, kullanılacak formlar ve kod listeleri yer almaktadır.

1.2. Rehberin Yapısı

Birinci Bölüm: Rehberin amacı, kapsamı ile rehberde kullanılan kısaltmalara bu bölümde yer verilmektedir.

İkinci Bölüm: Bütçeye ilişkin genel bilgilere, bütçe mevzuatına, bütçe sürecinin temel unsurları gibi hususlara bu bölümde yer verilmektedir.

Üçüncü Bölüm: Bütçe sınıflandırması kapsamındaki program sınıflandırması, kurumsal, fonksiyonel, finansman ve ekonomik sınıflandırmaya ilişkin açıklamalara bu bölümde yer verilmektedir.

Dördüncü Bölüm: İdare bütçe tekliflerinin hazırlanması sürecinde uyulması gereken genel ilke ve esaslara bu bölümde yer verilmektedir.

Beşinci Bölüm: İdare bütçe tekliflerinin hazırlanması sürecindeki adımlara, kullanılacak formlara, bu formlara ilişkin açıklamalar ile standartlara bu bölümde yer verilmektedir.

Altıncı Bölüm: Program bütçenin önemli unsurlarından olan performans bilgilerine ilişkin teorik ve uygulamaya yönelik açıklamalara bu bölümde yer verilmektedir.

Yedinci Bölüm: İdare performans programlarının hazırlanma sürecine, şekline, performans programlarında kullanılacak formlar ile bu formların açıklamalarına bu bölümde yer verilmektedir.

Sekizinci Bölüm: Programların kapsamına ilişkin açıklamalara bu bölümde yer verilmektedir.

Dokuzuncu Bölüm: Bütçe sınıflandırması cetvellerine, ekonomik (gelir/gider) ve fonksiyonel sınıflandırmaya ilişkin ayrıntılı açıklamalara bu bölümde yer verilmektedir.

1.3. Kısaltmalar

I GİRİŞ I

BÖLÜM

BÜTÇE SİSTEMİ ve

BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ

I BÜTÇE SİSTEMİ ve BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ I

2. BÖLÜM - BÜTÇE SİSTEMİ ve BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ

2.1. Bütçenin Tanımı

Merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve kontrolüne ilişkin usul ve esasların düzenlendiği 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa göre bütçe; belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bu tahminlerin uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan belgeyi ifade etmektedir.

Bir planlama ve yönetim aracı olan bütçenin fonksiyonu gelirlerin toplanması, giderlerin yapılması ve borçlanma için yürütmeye yetki ve izin vermektir.

Bütçeler, çağdaş devletlerde bütçe hakkı ile bütçe hukukuna dayandırılmaktadır. Bütçe hakkı ise Devletin, hangi kamu hizmetlerine ne kadar harcama yapacağı ve bu harcamalar için halka ne gibi yükümlülükler yükleyceği konusunda halkın ya da halk adına karar vermeye yetkili temsili meclislerin söz sahibi olmaları şeklinde tanımlanmaktadır.

Ülkemizde bütçe hakkını millet adına karar verme yetkisine sahip olan Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) kullanmaktadır. TBMM, bütçe kanununu kabul ederek yürütme organına harcama yapma ve gelir toplama yetkisini vermektedir. Yürütme organı da bu yetki çerçevesinde bütçeyi uygulamaktadır. Bu yetkinin nasıl kullanıldığını, bütçe kanununun uygulama sonuçlarını gösteren kesin hesap kanunu ile denetlenmesi de bütçe hakkının bir unsurudur.

2.2. Bütçe Mevzuatı

Anayasa, 5018 sayılı Kanun ve yılı bütçe kanunlarında; bütçenin tanımı, türleri ve kapsamı, ilkeleri, hazırlanması, sunulması, görüşülmesi, kabul edilmesi, yasalaşması, uygulanması, denetimi ile bütçelerde değişiklik yapılabilmesine ilişkin esaslar belirlenmektedir.

2.2.1. Anayasada Yer Alan Bütçe ile İlgili Temel Hükümler

Bütçe ile ilgili temel hükümler Anayasanın 87, 89 ve 161 inci maddelerinde düzenlenmektedir.

Bu kapsamda kamu idareleri ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılmaktadır. Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek harcanabilecek tutarın sınırını göstermektedir.

Bütçe kanunu hazırlanırken kanuna bütçe ile ilgili hükümler dışında hüküm ve harcanabilecek tutarın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle aşılabileceğine dair hüküm konulamamaktadır.

Bütçe kanunu teklifi, Cumhurbaşkanı tarafından malî yılbaşından en az yetmiş beş gün önce TBMM'ye sunulmaktadır.

Anayasa bütçe kanunu teklifi ile kesin hesap kanunu teklifiniatische ve kabul etme görevini TBMM'ye vermektedir. Bütçe kanunu teklifi önce Plan ve Bütçe Komisyonunda

elli beş gün içinde görüşülüp kabul edilmekte sonra Genel Kurulda görüşülüp malî yılbaşına kadar karara bağlanmaktadır. Bütçe görüşmeleri sırasında milletvekilleri Genel Kurulda gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı önerilerde bulunamamaktadır. Cari ve izleyen yılların bütçelerine malî yük getiren tekliflerde ise öngörülen giderleri karşılayabilecek malî kaynağın gösterilmesi zorunludur. Genel Kurulda kamu idare bütçeleri ile değişiklik önergeleri, üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunmakta ve oylanmaktadır.

Diğer taraftan Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmesiyle birlikte 5018 sayılı Kanunda daha önce düzenlenen geçici bütçe uygulamasına ilişkin olarak Anayasaya da hükümler eklenmiştir. Buna göre bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde geçici bütçe kanununun çıkarılacağı, geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması durumunda yeni bütçe kanunu kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesinin yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanacağı düzenlenmektedir.

2.2.2. 5018 Sayılı Kanunda Yer Alan Temel Bütçe İlkeleri

Kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini düzenleyen 5018 sayılı Kanunun 13üncü maddesinde bütçenin içeriğine, hazırlanmasına, görüşülmesine ve uygulanmasına ilişkin temel ilkelere yer verilmektedir.

Bu kapsamda bütçeler hazırlanırken ve uygulanırken makroekonomik istikrarla birlikte sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması, aynı zamanda kalkınma planı ve programlarda yer alan politika, hedef ve önceliklerin, idarelerin stratejik planları ve performans ölçütleri ile fayda-maliyet analizlerinin dikkate alınması gerekmektedir.

Bunun yanında bütçeler hazırlanırken bütçede kamu mali işlemlerinin kapsamlı ve saydam bir şekilde görüleceği, tüm gelir ve giderlerin gayri safi olarak gösterileceği, belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilemeyeceği, gelir ve gider denkliğinin sağlanacağı, bütçelerde bütçeyi ilgilendirmeyen hususlara yer verilemeyeceği gibi ilkeler de Kanunda düzenlenmektedir.

Bütçeler ait olduğu yıl başlamadan önce TBMM veya yetkili organlarca kabul edilmedikçe veya onaylanmadıkça uygulamaya konulamamaktadır.

Ayrıca Kanun, kamu hizmetlerinin bütçelere belirli amaçları gerçekleştirmek üzere konulan ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve amaçlara uygun olarak yürütüleceğini düzenlemektedir.

2.3. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Bütçe Sürecine Etkileri

2018 yılında Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmesiyle idari teşkilatlanmada önemli değişiklikler yapılmış, bu kapsamda 13 sayılı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Cumhurbaşkanlığına bağlı Strateji ve Bütçe Başkanlığı kurulmuştur. Yine Hazine Müsteşarlığı ile Maliye Bakanlığı birleştirilmiş ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın teşkilat yapısı ve görevleri belirlenmiştir.

Bu kapsamda merkezi yönetim bütçe kanunu teklifinin hazırlanması, sunulması

I BÜTÇE SİSTEMİ ve BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ I

ve Mecliste görüşülmesi aşamalarına ilişkin olarak Anayasa ve 5018 sayılı Kanunda değişiklikler yapılmıştır. Ayrıca Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığının merkezi yönetim bütçe kanun teklifinin hazırlık sürecindeki rolü 1 ve 13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile düzenlenmiştir.

5018 sayılı Kanunda yapılan değişiklik çerçevesinde OVP'yi kabul etme yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir. Bu kapsamda bütçe sürecinin, Cumhurbaşkanınca onaylanan OVP'nin Resmi Gazete'de yayımlanması ile başlayacağı hüküml altına alınmıştır.

Ayrıca bütçe çağrısı ve eki bütçe hazırlama rehberi ile yatırım genelgesi ve eki yatırım programı hazırlama rehberinin Cumhurbaşkanlığınca hazırlanacağı hükme bağlanmıştır.

Merkezi yönetim bütçe kanunu teklifinin bir parçası olan genel bütçe gelir teklifinin Cumhurbaşkanlığınca hazırlanacağı hüküml altına alınmıştır. 13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereğince Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığınca oluşturulan gelir tahminlerini esas alarak gelir bütçesi teklif taslağını hazırlamaktadır.

Merkezi yönetim bütçe kanunu teklifinin Bakanlar Kurulu yerine Cumhurbaşkanı tarafından mali yılbaşından en az 75 gün önce TBMM'ye sunulacağı düzenlenmiştir.

2.4. Bütçe Hazırlama Süreci

Merkezî yönetim bütçe kanunu, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelir ve gider tahminlerini gösteren, bunların uygulanmasına ve yürütülmesine yetki ve izin veren kanundur. Merkezi yönetim bütçesi, 5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idarelerini kapsamaktadır. (I) sayılı cetvel genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerini, (II) sayılı cetvel özel bütçeli idareleri, (III) sayılı cetvel ise düzenleyici ve denetleyici kurumları ifade etmektedir.

Merkezî yönetim bütçe kanununda; yılı ve izleyen iki yılın gelir ve gider tahminleri, varsa bütçe açığının veya fazlasının tutarı, açığın nasıl kapatılacağı veya fazlanın nasıl kullanılacağı, vergi muafiyeti, istisnası ve indirimleri ile benzeri uygulamalar nedeniyle vazgeçilen vergi gelirleri, borçlanma ve garanti sınırları, bütçelerin uygulanmasında tanınacak yetkiler, bağlı cetveller, malî yıl içinde gelir ve giderlere yönelik olarak uygulanacak hükümler yer almaktadır.

Cumhurbaşkanlığı, merkezî yönetim bütçe kanunu teklifini hazırlar ve bu amaçla ilgili kamu idareleri arasında koordinasyonu sağlar. Ülkemizde bütçe hazırlık süreci makro politikaları ve temel ekonomik büyüklükleri gösteren OVP'nin Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla başlamaktadır. Süreç, kamu idarelerinin bütçe hazırlık belgeleri ve makro politika belgeleri kapsamında bütçe ve yatırım tekliflerini hazırlayarak yetkili makamlara sunmaları ile devam etmektedir. Sürecin son aşamasında ise Cumhurbaşkanı tarafından merkezi yönetim bütçe kanunu teklifi TBMM'ye sunulmaktadır.

2.4.1. Makro Düzeyde Ekonomik ve Mali Çerçevenin Oluşturulması

OVP, makroekonomik çerçevenin oluşturulması için kullanılan temel politika belgesidir.

I BÜTÇE SİSTEMİ ve BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ I

Merkezî yönetim bütçesinin hazırlanma süreci; Cumhurbaşkanı tarafından kalkınma planları, stratejik planlar ve genel ekonomik koşulların gerekleri doğrultusunda makro politikaları, ilkeleri, hedef ve gösterge niteliğindeki temel ekonomik büyüklükleri, gelecek üç yıla ilişkin toplam gelir ve gider tahminlerini, bütçe dengesi ve borçlanma durumu ile kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını da kapsayacak şekilde onaylanan OVP'nin Resmî Gazete'de yayımlanması ile başlamaktadır.

Bütçe sürecini başlatan OVP, stratejik amaçlar temelinde kamu politikaları ve uygulamalarını şekillendirmektedir. Kamu ve özel kesim için öngörülebilirliği artıran OVP dinamik bir yapı arz etmektedir. Üç yıllık bir bakış açısıyla hazırlanan program, yıllık uygulama sonuçları ve dönemsel gelişmeler dikkate alınarak her yıl güncellenmektedir.

2.4.2. Bütçe Hazırlık Sürecinde Kullanılan Belgeler

Kamu idarelerinin bütçe tekliflerini ve yatırım programı hazırlama sürecini yönlendirmek üzere; Bütçe Çağrısı ve eki Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberi Cumhurbaşkanlığı (Strateji ve Bütçe Başkanlığı) tarafından hazırlanarak en geç Eylül ayının on beşine kadar Resmî Gazete'de yayımlanmaktadır.

Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Programı Hazırlama Rehberi, bütçe tekliflerinin hazırlanmasına esas olmak üzere kamu idarelerince uyulması gereken genel ilkeleri, nesnel ve ölçülebilir standartları, hesaplama yöntemlerini, bunlara ilişkin olarak kullanılacak cetvel ve tablo örnekleri ile diğer bilgileri içermektedir.

2.4.3. Kamu İdarelerinin Bütçe Tekliflerini Hazırlaması ve Yetkili Makamlara Sunması

Kamu idareleri, merkez ve merkez dışı birimlerinin ödenek taleplerini dikkate alarak gider tekliflerini hazırlamaktadır. Genel bütçe gelir teklifi Cumhurbaşkanlığı tarafından, diğer bütçelerin gelir teklifleri ise ilgili idarelerce hazırlanmaktadır. Gider ve gelir tekliflerinin, ekonomik ve malî analiz yapılmasına imkân verecek, hesap verilebilirliği ve saydamlığı sağlayacak şekilde, Cumhurbaşkanlığı tarafından uluslararası standartlara uyumlu olarak belirlenen sınıflandırma sistemine göre hazırlanması esastır.

Kamu idareleri, stratejik planları ile bütçe hazırlama rehberinde yer alan esaslar çerçevesinde, bütçe gelir ve gider tekliflerini gerekçeli olarak hazırlamakta ve yetkilileri tarafından imzalanmış olarak en geç Eylül ayı sonuna kadar Cumhurbaşkanlığına göndermektedir.

Cumhurbaşkanlığına sunulan bütçe teklifleri; kalkınma planına, orta vadeli program ile ilgili mevzuata ve bütçe hazırlıklarına esas teknik ilke, esas ve usullere uygunlukları açısından incelenmektedir. 5018 sayılı Kanunun 17 nci maddesi uyarınca, gerekli görülen durumlarda kamu idarelerinin yetkilileriyle gider ve gelir teklifleri hakkında görüşmeler yapılmaktadır.

TBMM, Sayıştay ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar 5018 sayılı Kanunun 18 inci maddesi uyarınca bütçelerini Eylül ayı sonuna kadar doğrudan TBMM'ye ve bir örneğini de Cumhurbaşkanlığına göndermektedir.

I BÜTÇE SİSTEMİ ve BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ I

2.4.4. Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifinin TBMM'ye Sunulması ve Teklifin Görüşülmesi

Cumhurbaşkanlığınca hazırlanan merkezi yönetim bütçe kanunu teklifi Anayasanın 161 inci maddesi ve 5018 sayılı Kanunun 18 inci maddesi uyarınca mali yılbaşından en az yetmiş beş gün önce (17 Ekim) Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulmaktadır.

5018 sayılı Kanuna göre merkezi yönetim bütçe kanunu teklifine TBMM'de görüşülmesi esnasında dikkate alınmak üzere bazı belgelerin eklenmesi öngörülmektedir. Bu belgeler;

• Orta vadeli programı da içeren bütçe gerekçesi,

• Yıllık ekonomik rapor,

• Vergi muafiyeti, istisnası ve indirimleri ile benzeri uygulamalar nedeniyle vazgeçilen kamu gelirleri cetveli,

• Kamu borç yönetimi raporu,

• Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin son iki yıla ait bütçe gerçekleşmeleri ile izleyen iki yıla ait gelir ve gider tahminleri,

• Mahalli idareler ve sosyal güvenlik kurumlarının bütçe tahminleri,

• Merkezi yönetim kapsamında olmayıp merkezi yönetim bütçesinden yardım alan kamu idareleri ile diğer kurum ve kuruluşların listesidir.

Cumhurbaşkanının merkezi yönetim bütçe kanunu teklifini TBMM'ye sunmasının ardından teklifin TBMM'de görüşülme süreci başlamaktadır. Bu süreç, 17 Ekim'i takip eden elli beş gün içerisinde Plan ve Bütçe Komisyonunda ve sonraki yirmi gün içerisinde ise Genel Kurulda olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır.

Plan ve Bütçe Komisyonunda bütçe teklifi ve teklifle birlikte sunulan belgeler, görüşülür, oylanır ve Genel Kurula gönderilir. Bu süreçte Plan ve Bütçe Komisyonu üyelerince gider artırıcı veya gelir azaltıcı öneriler yapılabilmektedir.

Komisyon tarafından kabul edilen ve Genel Kurula sunulan bütçe teklifinin görüşülmesi hususu da Anayasanın 161 inci maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile milletvekillerinin kamu idare bütçeleri hakkındaki düşüncelerini, her bütçenin tümü üzerindeki görüşmeler sırasında açıklaması gerektiği vurgulanarak kamu idare bütçeleri ile değişiklik önergelerinin, üzerine ayrıca görüşme yapılmadan okunarak oylanacağı ifade edilmektedir.

Ayrıca Plan ve Bütçe Komisyonundaki görüşmelerden farklı olarak Genel Kurulda milletvekilleri gider artırıcı veya gelir azaltıcı önerilerde bulunamamaktadır. 5018 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine göre; TBMM, merkezi yönetim bütçe kanunu teklifinin metnini maddeler, gider ve gelir cetvellerini kamu idareleri itibarıyla görüşür ve oylar. Kabul edilen merkezi yönetim bütçe kanunu mali yılbaşından önce Resmi Gazete'de yayımlanır.

Merkezi yönetim bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde ise geçici bütçe kanunu çıkarılır. Geçici bütçe ödenekleri, bir önceki yıl bütçe başlangıç ödeneklerinin belirli bir oranı esas alınarak belirlenir. Geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması durumunda, yeni bütçe kanunu kabul edilinceye kadar bir önceki

yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır. Cari yıl bütçesinin yürürlüğe girmesiyle geçici bütçe veya yeniden değerleme oranına göre artırılarak belirlenen bütçe uygulaması sona erer ve o tarihe kadar yapılan harcamalar ve girişilen yüklenmeler ile tahsil olunan gelirler cari yıl bütçesine dâhil edilir.

Yukarıda ilgili mevzuatı çerçevesinde bütçe süreci anlatılmakta olup uygulamada OVP'nin idarelerin ihtiyaçları dikkate alınmak suretiyle hazırlanması ve bütçe sürecinde etkinliğin sağlanması amacıyla bütçe hazırlık çalışmalarına Haziran-Temmuz aylarında başlanmaktadır.

2.5. Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifiyle İlgili Dokümanlar

2.5.1. Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifinin Hazırlanmasında Dikkate Alınacak Dokümanlar

Merkezi yönetim bütçe kanunu teklifinin, aşağıda kapsamı açıklanan dokümanda belirlenen amaç, ilke, politika, hedef, öncelik, temel ekonomik büyüklükler ve ödenek tavanlarına uygun olarak hazırlanması gerekmektedir.

Kalkınma Planı: Ülkemizin kalkınma vizyonunu gerçekleştirebilmek için belirlenen amaç, ilke, politika ve hedefleri ortaya koymaktadır. Beş yıllık dönemlerde hazırlanmaktadır.

Yeşil Yıllık Programı: Ekonomi ve kamu maliyesi alanındaki gelişme ve hedefleri, program dönemindeki hedef ve politikaları içerecek şekilde her yıl hazırlanmaktadır.

Orta Vadeli Program: Kalkınma planları, stratejik planlar, genel ekonomik koşulların gerekleri doğrultusunda makro politikaları, ilkeleri, hedef ve gösterge niteliğindeki temel ekonomik büyüklükleri, gelecek üç yıla ilişkin toplam gelir ve gider tahminlerini, bütçe dengesi ve borçlanma durumu ile kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını belirleyen OVP üç yıllık perspektifle hazırlanmaktadır.

Stratejik Plan: Kamu idarelerinin misyon ve vizyonlarının oluşturulması, stratejik amaç ve ölçülebilir hedeflerin saptanması, önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda performans ölçümü ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesinin yapılması amacıyla ilgili idarelerce beş yıllık bir dönem için hazırlanmaktadır.

Performans Programı: Kamu idarelerinin program bütçeye uygun olarak yürüteceği faaliyetler ile bunların kaynak ihtiyacını, amaç, hedef ve performans göstergelerini içermekte ve ilgili idarelerce yıllık olarak hazırlanmaktadır.

Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Programı Hazırlama Rehberi: Bütçe tekliflerinin hazırlanmasına esas olmak üzere kamu idarelerince uyulması gereken genel ilkeleri, nesnel ve ölçülebilir standartları, hesaplama yöntemlerini, bunlara ilişkin olarak kullanılacak cetvel ve tablo örnekleri ile diğer bilgileri içeren Rehberler her yıl hazırlanmaktadır.

I BÜTÇE SİSTEMİ ve BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ I

2.5.2. Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifine Eklenen Dokümanlar

Yılı merkezi yönetim bütçe kanunu teklifine TBMM'de görüşülmesi sırasında dikkate alınmak üzere her yıl aşağıda kapsamı belirtilen dokümanların eklenmesi gerekmektedir.

Bütçe Gerekçesi: İlgili yıl bütçesine ilişkin veriler ile orta vadeli programı içeren, TBMM'yi ve kamuoyunu merkezi yönetim bütçe kanunu teklifi hakkında geniş bir şekilde bilgilendirmek amacıyla her yıl hazırlanmaktadır.

Yıllık Ekonomik Rapor: Bütçe sürecinde ekonomik ve mali değerlendirmeler yapılmasına zemin oluşturmayı ve politika yapılarak ile ekonomiyle ilgili paydaşları saydamlık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde bilgilendirmeyi amaçlayan Rapor her yıl hazırlanmaktadır.

Kamu Borç Yönetimi Raporu: Finansman programı, bütçe gerçekleştirmeleri, hazine nakit dengesi, iç borç ve dış borç tutarları ve dağılımı gibi hususları açıklayan Rapor aylık ve yıllık olarak hazırlanmaktadır.

2.6. Mali Reform Çalışmaları ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemi

2003 yılında kabul edilen 5018 sayılı Kanun ile birlikte; bütçelerde tahsis edilen kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanımı, kaynak kullanımı sonucunda elde edilen çıktı ve sonuçların politika ve önceliklerle ilişkilendirilmesi, sonuç odaklı bir mali yönetim anlayışının getirilmesi, böylece mali saydamlık ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesi için performans esaslı bütçe sistemi benimsenmiştir.

Performans esaslı bütçe sisteminin temel unsurları olarak stratejik plan, performans programı ve faaliyet raporları öngörülmüş, sistem 2008 yılından itibaren genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde uygulanmaya başlanmıştır.

Diğer taraftan 2000'li yılların başından itibaren bütçeler uluslararası standartlara uygun olarak geliştirilen analitik bütçe sınıflandırmasına göre hazırlanmaya başlanmıştır. Analitik bütçe sınıflandırması, uluslararası standartlarda istatistik üretilmesine ve kıyaslamaya imkân sağlamakla birlikte bu sınıflandırma bir bütçeleme sistemi değildir.

5018 sayılı Kanunla getirilen performans esaslı bütçeleme uygulamalarıyla analitik bütçe sınıflandırması birlikte değerlendirildiğinde; üst politika belgelerinde belirlenen amaç ve hedefler ile analitik bütçe sınıflandırmasına göre hazırlanan bütçeler arasında yeterli düzeyde ilişki kurulamadığı, stratejik planlar ve performans programları yoluyla üretilen performans bilgisinin bütçeleme ve karar alma süreçlerine dâhil edilemediği görülmüştür. Kaynak tahsisi kararlarında çoğunlukla girdilere odaklanılması nedeniyle performans esaslı bütçeleme tam olarak uygulanamamış, bütçe sistemi klasik bütçe yaklaşımına benzer özellikler göstermeye devam etmiştir.

Performans esaslı bütçelementin daha etkin bir şekilde uygulanması için söz konusu bütçeleme sisteminden elde edilen kazanımlardan da faydalanılarak performans bilgileri ile bütçede tahsis edilen kaynaklar arasında bağ kuran performans esaslı

I BÜTÇE SİSTEMİ ve BÜTÇE HAZIRLIK SÜRECİ I

program bütçe reformunun hayata geçirilmesine karar verilmiştir.

Program bütçe; harcamaların program sınıflandırmasına göre tasnif edildiği, harcama önceliği geliştirme konusunda karar alıcılara kamu hizmet sunumu performansına ilişkin bilgilerin sağlandığı ve bu bilgilerin kaynak tahsisi sürecinde sistematik olarak kullanıldığı bir bütçeleme sistemidir.

Program bütçenin temel amacı; sınırlı kaynakların, topluma en yüksek faydayı sağlayacak programlara tahsis edilmesini ifade eden harcama önceliğinin geliştirilmesine katkı sağlamaktır. Program bütçenin temel gereklilikleri arasında;

• Harcamaların programlar itibarıyla sınıflandırılması,

• Programların belirli politika amaç ve hedefleriyle ilişkilendirilmesi,

• Programlarla ilgili ve nitelikli performans bilgisinin üretilmesi,

• Performans bilgisinin bütçeleme süreçlerinde kullanılması, sonuçlarının izlenmesi ve değerlendirilmesi,

yer almaktadır.

Program bütçeye ilişkin çalışmalar, Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinasyonunda yürütülmüş, Cumhurbaşkanlığı makamından alınan Olur uyarınca 2020 yılı idare performans programları, program bütçe sistemine uygun olarak hazırlanmış ve TBMM'ye sunulmuştur.

2021 yılından itibaren ilgili yıllar merkezi yönetim bütçe kanunları performans esaslı program bütçe sistemi çerçevesinde yasalaşmaktadır.

3.

BÖLÜM

BÜTÜÇE SINIFLANDIRMASI

3. BÖLÜM - BÜTÇE SINIFLANDIRMASI

5018 sayılı Kanunda bütçelerin kurumsal, işlevsel ve ekonomik sonuçlarının görülmesini sağlayacak, gelir ve giderlerin ekonomik ve mali analizinin yapılmasına imkân verecek, hesap verilebilirliği ve saydamlığı sağlayacak şekilde Cumhurbaşkanlığınca uluslararası standartlara uyumlu olarak belirlenen sınıflandırma sistemine göre hazırlanacağı ve uygulanacağı hüküml altına alınmıştır.

Analitik bütçe sınıflandırmasına göre oluşturulan bütçe tertip yapısı; kamu hizmetlerinin hangi idare ve birimler tarafından yürütüldüğünü gösteren kurumsal sınıflandırma, harcamaların temel işlevlerine göre gruplandırıldığı fonksiyonel sınıflandırma, harcamaların hangi kaynakla finanse edildiğini gösteren finansman tipi sınıflandırma ve girdi türlerini gösteren ekonomik sınıflandırmadan oluşmaktadır.

Program bütçe sistemine geçişle birlikte bütçenin program sınıflandırmasına göre şekillenmesi gerektiğinden program sınıflandırması, tertip yapısının ilk bölümünü oluşturacak şekilde bu yapıya dâhil edilmiştir. Böylece kaynakların doğrudan programlara tahsis edilmesi, bu düzeyde izlenmesi ve değerlendirilmesi mümkün olabilecektir. Ayrıca önceki dönemlerde elde edilen istatistiki verilerin üretilmesine devam edilmesi ve geçmiş istatistiki verilerle karşılaştırma yapılmasına imkân sağlanması amacıyla bu sınıflandırma türlerinin kullanılmasına devam edilecektir.

Buna göre program bütçe yapısının dâhil edildiği analitik bütçe sınıflandırması; giderin (program sınıflandırması ile kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi ve ekonomik sınıflandırma), gelirin ve finansmanın sınıflandırması olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Bununla birlikte program sınıflandırmasının tertip yapısına dâhil edilmesi sonucunda artan sınıflandırma bölümlerinin sadeleşmesinin sağlanması, idarelerin bütçeye yönelik yönetsel ihtiyaçlarının karşılanması ve ödenek kontrolünün sağlanması bakımından kurumsal, fonksiyonel, finansman tipi ve ekonomik sınıflandırma türlerinde bazı düzenlemeler yapılmıştır.

Bütçe hazırlık süreci; program, kurumsal, finansman ve ekonomik kodların bütün düzeyleri itibarıyla yürütülecektir. Bununla birlikte program bütçe sınıflandırmasının bütçe tertip yapısına dâhil edilmesiyle kanunlaşacak tertip yapısı; program sınıflandırmasının ilk düzeyi, kurumsal, finansman tipi kodların bütün düzeyleri ile ekonomik sınıflandırmanın ilk iki düzeyinden oluşacaktır.

Bütçe Kanunlaşma Düzeyi - Önceki Durum

Bütçe Kanunlaşma Düzeyi - Program Bütçe

3.1. Program Sınıflandırması

Program sınıflandırması bütçe ve harcamaların, hükümet faaliyetlerinin tamamını kapsayacak şekilde oluşturulan program yapısına göre sınıflandırılmasıdır. Bu sınıflandırma kurumsal ve ekonomik sınıflandırma gibi diğer sınıflandırmalar ile birlikte kullanılmaktadır.

Program sınıflandırması politika öncelikleri ile kamu hizmetlerinin çıktı ve sonuçları arasında bağlantı kurmak, bütçe karar süreçlerini desteklemek ve bütçe kaynak tahsisinin harcama önceliklerine göre yapılmasını sağlamak üzere geliştirilmiştir.

Söz konusu sınıflandırma program kapsamında sunulan hizmetler ve üretilen ürünlerin alt kategoriler şeklinde gruplandırılması suretiyle oluşturulur.

Bu Rehber çerçevesinde program sınıflandırması, bütçe kaynaklarının yönetimi açısından "Program - Alt Program - Faaliyet" şeklinde üç düzeyden oluşmaktadır.

3.1.1. Program

Programlar, kamu idarelerinin temel görev ve sorumlulukları esas alınarak kaynak tahsis edilen, birbiriyle uyumlu ve anlamlı şekilde bir araya getirilmiş faaliyetler grubudur. Programlar, program amacı ve alt program hedefleri aracılığıyla politika belgelerinde belirlenen hedeflerle ilişkilendirilir.

Kaynak tahsis ve harcama kararlarının odağında programlar yer almaktadır. Bu nedenle programlar; üst politika belgeleri, stratejik plan ve performans programı ile kaynak tahsis kararları arasında bağ kurulmasına temel oluşturur. Ayrıca sonuç odaklı izleme, değerlendirme, raporlama ve yönetsel hesap verebilirliğe imkân sağlar.

3.1.1.1. Programların Belirlenmesinde Esas Alınacak İlkeler

Programların seyrinin yıllar itibarıyla izlenip değerlendirilmesine imkân sağlanması bakımından programların sürekliliği esastır. Bir programın kaldırılması veya yeni bir program oluşturulması; temel kamu hizmetlerinde ve bu hizmetlerle ulaşılmak istenen amaçlarda değişiklik olmasına bağlıdır.

Programların belirlenmesinde aşağıda belirtilen hususların dikkate alınması gerekmektedir:

• Hizmetin yerine getirilme nedenine odaklanılmalı, kamu idareleri tarafından yürütülen görev ve işler yoluyla ulaşılmak istenen amaçlar (hizmet-amaç ilişkisi) esas alınmalıdır.

• Programlar, aynı amaca hizmet eden bütün faaliyetleri içermelidir.

• Programlar belirlenirken nihai ürün ve hizmetleri ifade eden çıktıların da dikkate alınması gerekmektedir. Programların sunulan hizmetler ve üretilen ürünlerden ziyade bunların üretilmesine ve sunulmasına katkı sağlayan iş ya da işlem süreçlerine yönelmesi, programların politikalar ile ilişkilendirilmesini zorlaştıracaktır. Örneğin hemşirelik hizmetleri, cerrahi müdahale, temizlik ve hastane kayıtlarının tutulması iş veya işlem niteliğindedir. Nihai ürün ve hizmet yani çıktı ise hastaların tedavi edilmesidir. Programın tanımlanmasında hastalara uygulanan tedavi hizmeti esas

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

alınmalı, hemşirelik hizmeti gibi bir program belirlenmesi yerine "tedavi edici sağlık" şeklinde ulaşılmak istenen hedef ve sonuçlara odaklanan bir program belirlenmelidir.

• Programlar, sunulan hizmetler ve üretilen ürünlerden faydalanacak hedef kitleye göre de belirlenebilmektedir. Program yararlanıcısı hedef kitle, kamu hizmetinin toplum açısından önemini ve önceliğini etkileyen faktörlerden biridir. Hedef kitlenin doğru belirlenmesi, ürün ve hizmetlerle toplumun beklentileri arasında sağlıklı bir ilişki kurulmasına katkı sunacaktır. Nitekim çocuk ve kadınlara yönelik hizmetlerin toplumsal duyarlılığı yüksektir ve politika öncelikleri arasında yer alması nedeniyle anılan sosyal gruplar için ayrı programlar belirlenebilecektir.

• Toplumsal taleplere duyarlı program belirleme anlayışı önemlidir (Örneğin "Engellilerin Toplumsal Hayata Katılımı ve Özel Eğitim", "Kadının Güçlenmesi", "Bağımlılıkla Mücadele", "Trafik Güvenliği" gibi). Ancak bu bakış açısı toplumsal taleplerin her biri için ayrı program belirlenmesi anlamına gelmemektedir. Kapsamı ve ölçeği itibarıyla program olarak belirlenmeye elverişli olmayan ürün ve hizmetlere program sınıflandırmasının alt kademelerinde yer verilmelidir.

• Programlar, doğrudan idari teşkilat yapısına göre belirlenmemelidir. Ancak teşkilat yapısının çıktı ve sonuç odaklı veya hedef kitleye yönelik olması gibi durumlarda programlar belirlenirken idari teşkilatlanma esas alınabilecektir.

• Programların belirlenmesi sürecinde, idarenin ürün ve hizmet envanterinin çıkarılması, ana ürün ve hizmetler ile hedef kitle, amaç ve sonuçlar arasında ilişki kurulması gerekmektedir.

• İlgili mevzuatla belirli bir alana yönelik görevler verilen idarelerde fazla sayıda ve farklı programlar belirlenmesinden mümkün olduğunca kaçınılmalı, bağlı veya ilgili olunan bakanlık programlarıyla birlikte değerlendirme yapılarak ürün ve hizmetlerin tamamını kapsayan tek program belirlenmelidir. Söz konusu idareler için idarenin amacını ortaya koyacak şekilde alt programlar oluşturulabilecektir.

• Teşkilatlanması, bütçe büyüklüğü, hizmet çeşitliliği itibarıyla benzerlik arz eden idarelerde, program yapılarının uyumu ve program tanımlamaları konusunda yaklaşım birliği bulunmalıdır.

• İdarenin tüm faaliyetlerine destek sağlayan, kurumsal ve yönetsel ihtiyaçlarının karşılanması için yapılması zorunlu olan genel yönetim giderleri, yönetim ve destek programında izlenmelidir.

3.1.1.2. Ortak Programlar

Ortak program, ortak bir amaca veya sonuca yönelik olarak farklı idareler tarafından sunulan hizmetler ve üretilen ürünler grubudur. Birden fazla idarenin bir programın amacına hizmet etmesi durumunda ilgili idareler tarafından ortak program kullanılacaktır.

Bakanlıklar ile bunlara bağlı, ilgili ya da ilişkili kuruluşlar esas itibarıyla ortak amaçlara yönelik faaliyetler yürütmektedir. Söz konusu kurum ve kuruluşlar dışında ortak program kullanılmaması esas olmakla birlikte istisnai durumlarda; hizmetlerin hedef kitlesi, niteliği ve politika hedefleriyle ilişkisi dikkate alınarak farklı Bakanlıklar

ve/veya bunlara bağlı, ilgili, ilişkili kurum ve kuruluşları içeren ortak programlar belirlenmiştir.

Ortak programa katkı sağlayan idarelerin bütçelerinde, söz konusu program kapsamında her bir idareye ayrılan kaynak yer alacaktır. Bütçe kanununda ortak programlar dâhil tüm programların bütçeleri ayrıca gösterilecektir. Ortak programa katkı sağlayan idareler tarafından sunulan hizmetler ve üretilen ürünler alt programlar aracılığıyla ayrıştırılacaktır. Bununla birlikte yükseköğretim kurumları gibi benzer nitelikte olan ürün ve hizmetleri sunan idarelerin ortak programlar altında aynı alt programları kullanması mümkündür.

3.1.1.3. Program Koordinasyonu

Programlar, tek bir idare tarafından yürütülebileceği gibi ortak programların söz konusu olduğu durumlarda birden fazla idare tarafından da yürütülebilmektedir. Tek bir idare tarafından yürütülen programlarda birimler arası, ortak programlarda ise idareler arasında koordinasyon ihtiyacı gündeme gelmektedir. Bu kapsamda program koordinasyonundan sorumlu idareler ve programı yürüten idareler listesine bu Rehberin 9. bölümünde yer verilmiştir.

Program koordinasyonundan sorumlu idareler, program kapsamındaki hizmetlerin program amacı çerçevesinde yürütülmesini koordine eder ve performans bilgisinin doğru ve güvenilir şekilde üretilmesini ve izlenmesini sağlarlar. Söz konusu idareler, bu rehber kapsamında bütçe ve performans programları hazırlık sürecinde üretilecek bilgi ve toplanacak verilerin zamanında temin edilmesi hususlarında ihtiyaç duyulan koordinasyonu yürütürler. Ayrıca performans bilgisinin temininde karşılaşılabilecek sorunları tespit ederek, bu sorunların ortadan kaldırılmasına yönelik iyileştirici tedbirleri ilgili idarelerle iş birliği içerisinde uygulayacaklardır.

Ortak programı yürüten idarelerin her biri kendi görev alanları itibarıyla program amacının gerçekleştirilmesine katkı sağlamaya yönelik gerekli tedbirleri alırlar.

3.1.2. Alt Program

Alt program, programın alt unsurlarını içerecek şekilde düzenlenir. Program kapsamındaki ürün ve hizmetlerin, nitelikleri itibarıyla alt gruplara ayrılmasını sağlar.

Alt programların belirlenmesinde de programlarda benimsenen ilke ve esaslar uygulanır. Bununla birlikte sınıflandırmanın ikinci düzeyi olan alt programlar, idarelere özgü hizmetleri göstermekte olup programlara göre daha özellikli bir alanı ifade etmektedir.

Ortak programlarda alt programlar, ortak programa yönelik ürün üreten ve hizmet sunan idarelerin görev ve sorumluluk alanlarında yer alan faaliyetlerin nitelikleri göz önünde bulundurularak oluşturulmaktadır. Dolayısıyla bu şekilde belirlenen alt programlar, mümkün olduğunca idare düzeyinde belirlenmektedir. Böylece ortak programa ve program amacına her bir idarenin sağlayacağı kataplara ilişkin belirsizliğin giderilmesi ve program kapsamındaki faaliyetlerin hangi idare tarafından yürütüleceğinin belirlenmesi sağlanmaktadır.

Bununla birlikte Rehber kapsamında oluşturulan program sınıflandırmasında istisnai

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

olarak birden fazla Bakanlık ve/veya idarenin birlikte yürüttüğü alt programlar da bulunmaktadır. Bu alt programlar idarelerin benzer nitelikte yürüttüğü hizmetler için belirlenmiş olup bu kapsamda ortak bir sorumluluk anlayışı gerektirmemektedir. Diğer taraftan ilgili mevzuatla benzer nitelikte görevler verilen idarelerde ortak bir program altında her bir idare tarafından aynı alt programların kullanılması mümkündür. Alt programların da ilke olarak yıllar itibarıyla devamlı nitelikte olması öngörülmekte olup oluşturulması ve değiştirilmesi açısından programlar gibi değerlendirilmesi gerekmektedir.

3.1.3. Faaliyet

Faaliyet, kamu kaynağı kullanmak suretiyle belirli bir ürünün üretilmesi ya da hizmetin sunulması amacıyla, planlama aşamasından üretim ve hedef kitleye sunum aşamasına kadar gerçekleştirilen iş, işlem ve süreçler bütünüdür.

Bu kapsamda faaliyet, programın belirli çıktı ve hedeflerin gerçekleştirilmesine yönelik alt bölümlerini ifade edecek şekilde tanımlanmıştır.

Bütçeleme açısından faaliyetlerin belirlenmesinde aşağıdaki ilkeler dikkate alınır:

• Temel olarak idarelerin mevzuatı uyarınca sunmakla yükümlü olduğu hizmetler esas alınır,

• Program ve alt programların amaç ve hedefleriyle ilişkili olmalıdır,

• Faaliyet kapsamında yürütülen iş, işlem ve süreçler birbiriyle uyumlu olmalıdır,

• Çıktılara yönelik tarif edilmelidir,

• Maliyetlendirilebilir olmalıdır,

• Hem yatırım ödeneklerini hem de cari ödenekleri kapsamalıdır.

Ayrıca çıktı odaklı tanımlanmış faaliyetler, kullanılan kamu kaynağı ile elde edilen ürün ve hizmetlerin ilişkilendirilmesine ve girdi odaklı bir bütçelemeden çıktı-sonuç odaklı bütçelemeye geçiş yapılabilmesine destek sağlar.

Faaliyetler, programlar ve alt programlar gibi süreklilik arz etmeyebilir. Dolayısıyla program kapsamında sunulan hizmetler ile ilişkili olarak yıllar itibarıyla değişiklik gösterebilecektir.

Faaliyetler, bütçe hazırlık ve uygulama sürecinde kullanılmasının yanı sıra ayrıca yönetim ve raporlama ihtiyaçlarının karşılanması için de kullanılabilecektir.

3.1.3.1. Yükseköğretim Kurumlarına İlişkin İlkeler

Yükseköğretim kurumlarının, bütçe tekliflerini hazırlarken aşağıda belirtilen esaslara uymaları gerekmektedir:

• Yükseköğretim kurumlarında, rektörlüğe ait giderlere "Özel Kalem Hizmetleri", genel sekreterliğe ait giderlere "Genel Destek Hizmetleri", Kütüphane ve Dokümantasyon Dairesi Başkanlığına ait giderlere "Yükseköğretim Kurumları Bilgi ve Kültürel Kaynaklar ile Sportif Altyapının Geliştirilmesi Hizmetleri" faaliyetleri altında yer verilecektir.

• 5018 sayılı Kanuna göre atanan ve doğrudan üst yöneticiye bağlı olarak görev yapan iç denetçilerin her türlü giderlerinin karşılanmasına ilişkin ödenekleri “Yönetim ve Destek Programı”nda “İç Denetim” faaliyeti altında teklif edilecektir.

Yükseköğretim kurumlarında ilgili mevzuatına göre belli amaçlarla kullanılması öngörülen öz gelirler ile bunlara ilişkin giderlerin bütçelenmesinde aşağıdaki esaslara uyulacaktır:

• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun ek 25 inci maddesine göre taşınmaz mallardan elde edilen kira, satış ve işletme gelirleri, IV. düzeyde ilgili gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde “Taşınmaz Mal Gelirleriyle Yürütülecek Hizmetler” faaliyetinde,

• 3843 sayılı Kanunun 7 nci maddesi gereğince elde edilen ikinci öğretim gelirleri, (B) işaretli cetvelde “03.1.2.31- İkinci Öğretimden Elde Edilen Gelirler” gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde “Yükseköğretim Kurumları İkinci Öğretim” faaliyetinde, Yükseköğretim kurumlarında ikinci öğrenim gören öğrencilerden alınan öğrenim ücretlerinin, bu öğrencilerin beslenme, sağlık, spor, kültür ve diğer sosyal hizmetlerinde kullanılması için 2547 sayılı Kanunun 46ncı maddesi gereği ayrılması gereken tutarlar da dâhil olmak üzere tamamı bu gelir kodunda takip edilecektir. Ancak söz konusu tutarların ödenekleştirilmesinde sağlık, kültür ve spor faaliyetlerine ilişkin aşağıda yer alan faaliyetler kullanılacaktır. İkinci öğretim kapsamında ödenecek ek ders ve sınav ücretleri ile fazla çalışma ücretlerinin bütçeleştirilmesi ve ödenmesinde, sözü edilen bu tutarlar düşüldükten sonra kalan miktarın yüzde 70’i geçilmeyecektir.

• 2547 sayılı Kanunun ek 26ncı maddesi gereğince elde edilen gelirler, (B) işaretli cetvelde “03.1.2.32- Yaz Okulu Gelirleri” gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde “Yükseköğretim Kurumları Yaz Okulları” faaliyetinde,

• 2547 sayılı Kanunun ek 27nci maddesi gereğince elde edilen gelirler (ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programları dâhil) (B) işaretli cetvelde “03.1.2.33-Tezsiz Yüksek Lisans Gelirleri” gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde “Yükseköğretim Kurumları Tezsiz Yüksek Lisans” faaliyetinde (Bu kapsamda elde edilecek gelirlerin yüzde 30’undan az olmamak üzere bilimsel araştırma projelerinde kullanılacak tutarlar karşılığı ödeneklere “Yükseköğretim Kurumlarının Bilimsel Araştırma Projeleri” faaliyetinde yer verilecektir.),

• 2547 sayılı Kanunun 58 inci maddesinin (b) bendine göre bilimsel araştırma projelerinin finansmanında kullanılmak üzere elde edilen gelirler (B) işaretli cetvelde “05.2.6.16- Araştırma Projeleri Gelirleri Payı” gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde “Yükseköğretim Kurumlarının Bilimsel Araştırma Projeleri” faaliyetinde,

• 2547 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinin (d) bendi gereğince elde edilen yurt içi öğrenim ücretlerine ilişkin gelirler, (B) işaretli cetvelde “03.1.2.41- Uluslararası Ortak Eğitim ve Öğretim Program Gelirleri” gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde “Yükseköğretim Kurumları Uluslararası Ortak Eğitim ve Öğretim Programı” faaliyetinde,

• 2547 sayılı Kanunun 44 üncü maddesinin (e) fıkrasının ikinci ve dördüncü

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

bentleri gereğince uzaktan öğretim kapsamında öğrenim ücreti adı altında elde edilen gelirler, (B) işaretli cetvelde "03.1.2.45- Uzaktan Öğretimden Elde Edilen Gelirler" gelir kodunda, elektronik ortamda veya internet ortamında sunulan uzaktan öğretim materyali satışından elde edilen gelirler, (B) işaretli cetvelde "03.1.2.46- Uzaktan Öğretim Materyal Gelirleri" gelir kodunda, bu gelirlerden yapılacak giderler ise (A) işaretli cetvelde "Yükseköğretim Kurumları Uzaktan Eğitim" faaliyetinde,

Eğitime yardımcı hizmetlerin yürütülmesi bakımından;

• Sağlık, Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığının faaliyetlerinin yürütülmesi için zorunlu olan giderler (öğrencilere ilişkin yapılacak giderler hariç) ile Öğrenci İşleri Daire Başkanlığına ait giderler "Yükseköğretimde Öğrencilere Yönelik İdari Hizmetler" faaliyetinde,

• Öğrencilerin beslenmesine ilişkin giderler "Yükseköğretimde Beslenme Hizmetleri" faaliyetinde,

• Öğrencilerin barınmasına ilişkin giderler "Yükseköğretimde Barınma Hizmetleri" faaliyetinde,

• Öğrencilerin sağlık hizmetlerinin karşılanması amacıyla yapılan her türlü giderler (tedavi ve ilaç hariç) "Yükseköğretimde Sağlık Hizmetleri" faaliyetinde,

• Öğrencilerin kültür ve spor faaliyetlerine ilişkin giderler "Yükseköğretimde Kültür ve Spor Hizmetleri" faaliyetinde,

• Sağlık, Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığının gelirlerinden karşılanacak olan yükseköğretim kurumunun diğer birimlerinin giderleri; "Yükseköğretimde Öğrenci Yaşamına İlişkin Diğer Hizmetler" faaliyetinde,

ilgili finansman ve ekonomik kodunda izlenecektir.

Sosyal tesislerin tümü yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde üniversite bütçesi altında tertiplenecektir.

Ancak yükseköğretim kurumları bünyesinde faaliyet gösteren ve kurumlar vergisi ve/veya katma değer vergisi mükellefi olan ya da bu vergilerden muaf tutulan iktisadi işletmeler, özel bütçe kapsamında yer almayacaktır.

3.1.3.2. Alt Faaliyet

Faaliyetler kapsamında yürütülen iş, işlem ve süreçlerin gruplandırılması suretiyle faaliyetlerin altında detay düzeyler oluşturulacaktır. Alt faaliyet olarak adlandırılan bu düzeyler sınıflandırmanın bir unsuru olmamakla birlikte faaliyetlerin idarelerin ihtiyaçları doğrultusunda detaylandırılmasını sağlayacaktır.

Alt faaliyetler; bütçe kaynaklarının yönetimi açısından kamu idarelerine daha fazla esneklik sağlamak, program ve faaliyetler kapsamında sunulan hizmetlerin ve kaynak kullanımının idare düzeyinde etkin bir şekilde planlanmasını ve izlenmesini kolaylaştırmak amacıyla öngörülmüştür. Alt faaliyetler kurumsal yönetim ve raporlama ihtiyaçlarının karşılanması için kullanılacaktır.

Faaliyetler ile uyumlu olacak şekilde alt faaliyetleri belirlemeye idareler yetkilidir. Bu kapsamda;

• Her bir faaliyetle ilişkili olarak en az bir alt faaliyet belirlenir,

• Alt faaliyetlerin belirlenmesinde faaliyetlere ilişkin esaslara uyulur,

• Kurum içi bütçe ve yönetim ihtiyaçları dikkate alınır,

• Tahsis edilen kaynaklarla ilişkisi kurulur,

• Faaliyetle ilişkili tek bir alt faaliyet öngörülmesi durumunda, faaliyetin adı alt faaliyet adı olarak belirlenebilir.

Yatırım programında yer alan proje ve alt projeler programbutce.sbb.gov.tr sisteminde tanımlanmış olup söz konusu proje ve alt projeler için en az bir alt faaliyet oluşturulacaktır. İdareler tarafından ihtiyaç duyulması halinde toplu veya toplulaştırılmış projelerin detayları da alt faaliyet olarak tanımlanabilecektir. Proje ve alt projelerin alt faaliyetlerle ilişkilendirilmesi sürecindeki verilerin; idare teklifi, Cumhurbaşkanı teklifi ve yatırım programının yayımlanması aşamalarında güncellenmesi öngörülmektedir.

Program sınıflandırmasının bütçe tertibine dâhil edilmesiyle birlikte hâlihazırda kullanılan fonksiyonel sınıflandırmanın dördüncü düzeyi kaldırılmış olup üçüncü düzeyi itibarıyla bilişim sistemleri üzerinden takibi sağlanmaktadır.

3.2. Kurumsal Sınıflandırma

Kurumsal sınıflandırmada, yönetim yetkisi temel ölçüt olarak kabul edilmiştir. Kurumsal sınıflandırmayla siyasi ve idari sorumluluğun bütçede gösterilmesi hedeflenmektedir.

Daha önce uygulamada dört düzeyli olan sınıflandırma, iki düzeyli hale getirilerek sadeleştirilmiştir. Bu düzenlemeye göre kurumsal sınıflandırmanın ilk düzeyi 5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer alan idareleri, ikinci düzeyi ise bu idarelerin hizmet birimlerini göstermektedir.

Ayrıca daha önce genel bütçe kapsamındaki bakanlıklara bağlı idarelerin ilgili bakanlığın koduna bağlanması uygulamasından vazgeçilerek her idare için ilk düzeyde bağımsız bir kod belirlenmesi yöntemi tercih edilmiştir. Örneğin İçişleri Bakanlığına bağlı olan ve daha önce "10.86" kodunu kullanan AFAD için İçişleri Bakanlığının kodu olan "10" kurumsal kodu kullanılmamakta sadece "32" kodu kullanılmaktadır. Bu sayede yeniden teşkilatlanma sürecinde bir idarenin bağlı olduğu Bakanlığın ya da bütçe türünün değişmesi nedeniyle kurumsal sınıflandırmada yapılmak zorunda kalınan kod değişikliklerine gerek kalmamaktadır. Böylece ilerleyen dönemlerde verilerin izlenmesinde devamlılık sağlanması mümkün olmaktadır.

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

5018 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir." hükmü uyarınca kurumsal sınıflandırma yapısı, harcama yetkilisinin tespitinde belirleyici olmaktadır. Kurumsal sınıflandırmada yapılan düzenleme harcama yetkilisinin belirlenmesi hususunda herhangi bir değişikliğe neden olmamaktadır.

Yükseköğretim kurumlarının harcama yetkilileri ödenek gönderme belgesiyle belirlendiğinden bütçeler önceki yıllarda olduğu gibi idare düzeyinde kanunlaşacaktır. Bu kapsamda yükseköğretim kurumları tarafından doldurulacak olan bütçe teklif formları idare düzeyinde hazırlanacak ve bütçe formlarının gerekçelerinde genel ifadeler yerine hesaplamalara dayanan ayrıntılı bilgilere yer verilecektir. Bütçe tekliflerini birimler itibarıyla giriş yaparak oluşturan idarelerin, birimlere ilişkin bütçe teklif formlarının açıklama kısımlarını doldurmaları zorunlu değildir.

Kurumsal sınıflandırmada teşkilat kanunları ile Cumhurbaşkanlığı kararnameleri esas alınacaktır. Zorunlu haller dışında teşkilat kanunları veya kararnamelerde bulunmayan birimlere kodlamada yer verilmeyecektir.

"Özel Kalem", üst yönetimi kapsayacak şekilde bütçelenecektir.

5018 sayılı Kanuna göre doğrudan üst yöneticiye bağlı olarak denetim faaliyetlerinde bulunan iç denetçilerin her türlü giderlerinin karşılanmasına ilişkin ödenek tekliflerine "Yönetim ve Destek Programı" altında bulunan "İç Denetim" faaliyeti içinde yer verilmesi ayrıca söz konusu tekliflerin "Özel Kalem" kurumsal kodundan yapılması gerekmektedir.

Birim maliyetlerinin tespitinde, kadro ve pozisyonun bulunduğu birim esas alınacaktır. Ancak kurumsal sınıflandırmada ayrı birim olarak gösterilemeyen müşavirlere ilişkin maliyetler "Özel Kalem" altında izlenecektir.

İdarelerince yurt dışına eğitim-öğretim amacıyla gönderilen personelin yurt içi maaşları ilgili biriminde; yurt dışı maaşları "01.05.10.05-Yurtdışı Öğrenimde Ödenen Aylıklar", yollukları "03.03- Yolluklar" ve diğer giderleri ise "03.05.90.02- Yurtdışı Staj ve Öğrenim Giderleri" ekonomik kodlarında ve "Özel Kalem" altında izlenecektir. 2547 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi gereğince yurt içi ve yurt dışında öğretim üyesi ve araştırmacı yetiştirilmesi amacıyla Yükseköğretim Kurulunca yükseköğretim kurumlarına gönderilerek ödenek kaydedilen tutarlardan yurt dışına gönderileceklerin yolluk ve gündelikleri ile diğer giderlerinin izlenmesinde de aynı esaslara uyulacaktır.

Memurların öğle yemeğine yardım ödenekleri Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı veya benzer görevleri yürüten birim altında izlenecektir.

Maliyetlerin birimler itibarıyla ayrı ayrı tertiplerde izlenmesi ve teklif edilmesi esas olmakla birlikte; fiili, fiziki veya hukuki zorunluluklar gibi sebeplerle ayrılması mümkün olmayan veya ayrıldığı zaman anlamlı bir sonuca ulaşılamayan maliyetlerde, maliyetin tamamı tek bir birimde gösterilebilecektir. Örneğin, elektrik veya su saati ortak olan idarelerde tüm maliyet, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı veya benzer görevleri yürüten bir birim altında gösterilebilecek veya maliyet, harcamayı ağırlıklı olarak yapan birim tertiplerinde yer alabilecektir.

Kurumsal sınıflandırmada yapılan değişiklikler ile yukarıda yer alan hususlar ve

5018 sayılı Kanuna ekli cetveller esas alınarak hazırlanan kurumsal sınıflandırma listelerine rehberin 9. bölümünde yer verilmektedir.

3.3. Fonksiyonel Sınıflandırma ve Faaliyetlerle İlişkisi

Fonksiyonel sınıflandırma, Devlet faaliyetlerinin türünü göstermektedir. Devlet faaliyetlerinin ve bu faaliyetlere yönelik harcamaların izlenmesi ve uluslararası karşılaştırma imkânı elde edilmesi, fonksiyonel sınıflandırma ile mümkün olabilmektedir.

Fonksiyonel sınıflandırma, üç düzeyli bir kod grubundan oluşmaktadır. I. düzey, Devlet faaliyetlerini on ana fonksiyona ayırmaktadır. Ana fonksiyonlar, II. düzeyde alt fonksiyonlara bölünmektedir. III. düzey kodlar ise, nihai hizmetleri göstermektedir. Fonksiyonel sınıflandırma ile ilgili kod listeleri ile açıklamalara rehberin 9. bölümünde yer verilmiştir.

Fonksiyonel sınıflandırma, kamu hizmetlerinin genel bir kategorisi olması nedeniyle program sınıflandırması ile benzer özellikler gösterebilmektedir. Ancak fonksiyonel sınıflandırma, program sınıflandırmasından aşağıda yer verilen hususlar açısından farklılaşmaktadır.

Fonksiyonel sınıflandırma;

• Kaynak tahsisi amacıyla değil harcamaların sınıflandırılması amacıyla geliştirilmiştir,

• Devlet tarafından yapılan işlerin türlerine odaklanmakta ve kamu hizmetlerinin genel kabul görmüş temel kategorilerini yansıtmaktadır.

• Uluslararası sınıflandırma sistemlerinin bir parçası olan fonksiyonel sınıflandırma ülkeler arasında karşılaştırmaya imkân verebilmek için daha genel ve sabit bir yapıda kurgulanmış olup ülkeye özgü nitelikler barındırmamaktadır.

Program bütçe sisteminde, istatistiki veri üretme kabiliyetinin korunması ve geçmişe yönelik veri kaybının engellenmesi hususları dikkate alınarak fonksiyonel sınıflandırmanın ilk üç düzeyi korunmakla birlikte bütçe kanununda gösterilmeyecek, söz konusu sınıflandırma tertip yapısından çıkarılarak bilgi sistemleri üzerinden izlenecektir.

Bu çerçevede her bir faaliyet, fonksiyonel sınıflandırmanın üçüncü düzeyiyle eşleştirilmiştir. Yapılan eşleştirmelere rehberin 9. bölümünde yer alan listelerde yer verilmiştir.

3.4. Finansman Tipi Sınıflandırma

Finansman tipi sınıflandırma, yapılan harcamaların hangi kaynaktan finanse edildiğini göstermektedir. Bu sınıflandırma tipinin belirlenmesinde ödemenin nereye yapıldığı hususu önem taşımamaktadır.

Finansman tipi sınıflandırma aynı zamanda dış proje kredileri, özel ödenekler ile şartlı bağış ve yardımların da takibine imkân vermekte olup özellikle mali mevzuatımız gereği ayrı tertiplerde izlenmesi gereken ödeneklerin takibine de olanak sağlamaktadır.

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

Önceki dönemde uygulanan ve harcamaların kaynağını gösteren finansman tipi sınıflandırma tek düzeyli ve tek haneli bir yapıdaydı. Ancak fonksiyonel sınıflandırmanın tertip düzeyinden çıkarılması nedeniyle anılan sınıflandırmanın dördüncü düzeyinde takip edilen ve niteliği gereği harcamanın kaynağını gösteren kodların finansman tipi sınıflandırma kodlarına dahil edilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Ayrıca ilerleyen dönemlerde bütçe sınıflandırmasının merkezi yönetim kapsamı dışında yer alan kaynakların takibi ve izlenmesi sırasında da kullanılması planlanmakta olup bu nedenle söz konusu kaynaklara ilişkin ilave kodlar eklenmiştir. Açıklanan nedenlerle finansman tipi sınıflandırmanın iki haneye çıkarılması yoluna gidilmiştir.

Bu kapsamda niteliği gereği harcamanın kaynağını gösteren üniversite öz gelirlerinden yapılan harcamalar ile ilerleyen dönemlerde bütçe sınıflandırmasını kullanması öngörülen özel hesap, fon ve döner sermaye kaynaklarının sınıflandırmaya dâhil edilmesi sağlanmıştır. Ayrıca idareler tarafından Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına aktarılarak kullanılan kaynaklar da bir sonraki yıla devretme özelliği dikkate alınarak finansman tipi sınıflandırmanın bir düzeyi haline getirilmiştir.

Finansman tipi sınıflandırma ile ilgili kod listelerine rehberin 9. bölümünde yer verilmektedir.

3.5. Ekonomik Sınıflandırma

Ekonomik sınıflandırmayla Devletin, görev ve fonksiyonlarını yerine getirirken yürüttüğü faaliyetlerin milli ekonomiye, piyasalara ve gelir dağılımına etkilerinin planlanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi hedeflenmektedir. Ekonomik sınıflandırma; gelirlerin, giderlerin (harcama ve borç vermenin), finansmanın (gelir-gider farkı) sınıflandırması şeklinde üç bölümden oluşmaktadır.

Program sınıflandırmasının tertip yapısına dâhil edilmesiyle değişiklik yapılan kodlama bölümlerinden biri de giderin ekonomik sınıflandırmasıdır.

Bu değişikliğin temel sebeplerinden biri hazine yardımları gibi fonksiyonel sınıflandırmanın dördüncü düzeyinde takip edilen kalemlerin, ekonomik sınıflandırma kullanılarak takip edilmesinin öngörülmesidir. Söz konusu değişikliğin yapılmasının bir diğer gerekçesi ise kanunlaşan düzeyin (ekonomik sınıflandırmanın ikinci düzeyi) altında ödenek kontrolü uygulanması planlanan kalemlere yönelik düzenleme ihtiyacıdır.

Giderin ekonomik sınıflandırmasına ilişkin kod listeleri ile açıklamalara Rehberin 9. Bölümünde yer verilmektedir.

Gelir ile harcama ve borç vermenin sınıflandırılmasında, karşılıklı veya karşılıksız olma, cari veya sermaye ayrımı öncelik taşımaktadır. karşılıksız işlemler, kanunun emrettiği hususlarda bir mal veya hizmet karşılığı olmadan yapılan, burs ödemeleri veya vergi gelirleri gibi tahsilat ve ödemeleri kapsar. Sermaye ve cari harcama ayrımında ise, bu Rehber ve merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen asgari değerler ile kullanım ömrü dikkate alınmaktadır.

3.5.1. Harcama ve Borç Vermenin Sınıflandırması

Harcamaların ekonomik sınıflandırmasında, harcamanın cari veya sermaye, karşılıklı veya karşılıksız, karşılıklı ise hangi mallar ve hizmetler karşılığında, karşılıksız ise yerleşiklerle veya yerleşik olmayanlarla bağlantısı, harcamaların Devlet içi veya Devlet dışı kesimlere, teşebbüslere veya bunun dışındaki sektörlere yapılması gibi özellikler dikkate alınır.

Harcama; borç vermeden farklı olarak geri ödenmeyen, bir başka deyişle herhangi bir mali hak yaratmayan veya mevcut bir mali hakkı ortadan kaldırmayan Devlet ödemeleri olarak tanımlanabilir. Harcama, cari ya da sermaye nitelikli olabilir. Mal veya hizmet alımında olduğu gibi bir şey karşılığında yapılabileceği gibi karşılıksız olarak da yapılabilir. Devletin itfa ödemeleri (kamu borçlarının anapara geri ödemeleri), finansman kısmında; kamusal amaçlarla verilen borçlar ise, borç verme bölümünde sınıflandırılacaktır.

Harcamalar ve borç verme, bu ilkeler ve ölçütler çerçevesinde, üç ana başlık altında incelenebilir:

3.5.1.1. Cari Giderler

Bu gider grubu, cari giderler ile cari transferlerden oluşmaktadır.

Personel giderleri, sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri, bütçe hazırlama rehberi ve merkezi yönetim bütçe kanunları ile belirlenen asgari değerleri aşmayan ve normal ömrü bir yıl ya da bir yıldan az olan mal ve hizmet alım giderleri ile faiz giderleri cari giderlerdir. Askeri lojman alımı, yapımı ve büyük onarımı için yapılan harcamalar hariç, savunmaya yönelik harcamalar cari nitelikli harcamalardır.

Aşağıda yer alan her bir alım için ihtiyacın nereden ve hangi usulle temin edileceğine bakılmaksızın vergiler dâhil olmak üzere;

• Menkul mal alımlarında 191 bin lirayı,

• Gayrimaddi hak alımlarında 150 bin lirayı,

• Menkul malların bakım ve onarımlarında 191 bin lirayı,

• Gayrimenkullerin bakım ve onarımlarında 416 bin lirayı,

aşan tutarlar "03- Mal ve Hizmet Alım Giderleri" tertiplerinden ödenemez. "06-Sermaye Giderleri"ne ilişkin olarak yukarıdaki limitlerin uygulanmasında toplam proje ödeneği esas alınır.

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

İlgili idare bütçesinden, kişi veya kurumların cari nitelikli ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, karşılıksız olarak yapılan kaynak aktarımları cari transferleri oluşturmaktadır.

3.5.1.2. Sermaye Giderleri

Bu gider grubu, sermaye giderleri ve sermaye transferlerinden oluşmaktadır.

Sermaye giderleri, normal ömrü bir yıldan fazla olan mal ve hizmet alımları ile sabit sermaye edinimleri ve gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan, bütçe hazırlama rehberi ve merkezi yönetim bütçe kanunları ile belirlenen asgari değerleri aşan ödemelerdir.

Yukarıdaki tanım gereğince sermaye ödeneklerinden yapılan harcamaların ilgili varlık hesaplarıyla ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Ancak geçmiş yıl uygulamalarına bakıldığında ödeneği sermaye giderlerinde bütçeleştirilen bazı harcamaların çeşitli nedenlerle varlık hesaplarıyla ilişkilendirilemediği görülmektedir. Bu giderlerden bazılarının niteliği gereği cari gider şeklinde kaydedilmesi gerekirken sermaye gideri şeklinde ödenekleştirilmesi nedeniyle "630.30 - Proje kapsamında yapılan cari giderler" hesabı kullanılarak doğrudan dönem gideri şeklinde kaydedildiği, bazı durumlarda ise yapılan giderlerin varlık hesapları ile ilişkilendirilebilecekken sehven anılan hesaba kaydedildiği görülmektedir. Bu durumun giderilmesi amacıyla idarelerin sermaye gideri ödeneklerini teklif ederken öncelikle teklif konusu harcamaların varlık hesaplarıyla ilişkilendirilip ilişkilendirilemediğini değerlendirmeleri gerekmektedir. Bu değerlendirme doğrultusunda ödenek tekliflerinin ilgili ekonomik kodlar kullanılmak suretiyle hazırlanması gerekmektedir.

İlgili idare bütçesinden, kişi veya kurumların sermaye nitelikli ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla karşılıksız olarak yapılan kaynak aktarımları sermaye transferlerini oluşturmaktadır.

Askeri amaçlar dışında üretim amacıyla kullanılacak olan dayanıklı malların piyasadan satın alınması ya da üretilmesi için yapılan ödemeler sermaye giderleri kapsamında yer alır. Bu bölüme dâhil olan dayanıklı mal türleri, silahlı kuvvetler mensuplarına tahsis edilen lojmanları da içeren ikamete mahsus binalar, ikamete mahsus olmayan binalar ve diğer inşaat işlerini kapsayan gayrimenkul sabit sermaye malları ile ulaşım araçları, makineler ve diğer teçhizat gibi menkul sabit sermaye mallarıdır.

Sermaye giderleri aynı zamanda mevcut sabit sermaye mallarına dâhil edilen mal ve hizmetler için bunları geliştirmek, ekonomik ömürlerini uzatmak, verimlerini artırmak, performanslarını geliştirmek, bunları yeniden oluşturmak veya yapılandırmak amacıyla yapılan ödemeleri de kapsar. Mutat bakım-onarım ödemeleri ise cari giderlere dâhil edilecektir. Bu gruba aynı şekilde gayrimenkule dâhil olan mal ve hizmetler için yapılan harcamalar, araziler, binalar ve diğer sabit sermaye malları ile gayrimaddi aktifler üzerindeki mülkiyetin devredilmesi sırasında maruz kalınan masraflar ile iktisap edilmiş sabit sermaye aktiflerinin değeri içinde bulunan tüm hizmetler için yapılan harcamalar da dâhildir.

Öte yandan amortismana tabi kıymetler arasında yer alsalar bile, küçük aletler, iş kıyafetleri, mutat bakımda kullanılan yedek parçalar, normal ömürleri bir yıldan

fazla olsa dahi düşük değerli alet ve edevat ile benzeri kıymetler, sermaye giderleri arasında yer almayacaktır.

Sabit sermaye varlıkları için yapılan harcamanın miktarı, bunların satın alınması durumunda Devlet tarafından ödenen fiyattır. Sermayenin Devlet tarafından üretilmesi halinde harcama miktarı, personel giderleri dâhil olmak üzere üretim faktörleri ile malzemeler için yapılan ödemeler toplamıdır. Ancak ülkemizdeki mevcut istihdam ve ücret rejimimizde çalışanlara yapılan ödemeler üretimle ve üretim dönemi ile doğrudan bağlı olmadığından, ücretlerin tamamı cari harcamalar bölümüne dâhil edilmiştir. Bu nedenle yatırım projeleri kapsamında personel giderlerine yer verilmeyecektir.

3.5.1.3. Borç Verme-Geri Ödeme

Kamusal bir amaçla ve bir mali hakka ya da taahhüde dayalı olarak yapılan işlemlerdir.

Bu bölüm, bir mali hakka veya Devletin teşebbüs mülkiyetinde hisse (sermaye) katılımına neden olan ödemeleri, nakit yönetimi ya da gelir elde etme amaçları dışında, kamu politikası amaçlarıyla elde tutulan hisseyi azaltan ya da sona erdiren gelirleri kapsar. Bu bölüme, Devlet tarafından verilen krediler (orman köylüsüne iş imkânı yaratmak için veya vatandaşın konut sahibi olabilmesi için kredi verilmesi vb. krediler), alınan hisseler, verilen kredilerden Devlete yapılan geri ödemeler, satılan hisselerden elde edilen gelirler dâhildir. Verilen borçlar, giderler bölümünde sınıflandırılırken, geri ödemeler de gelirler bölümüne dâhil edilecektir.

Birinci Düzey Ekonomik Kodlar

Önceki kısımlarda değinilen tanım ve açıklamalar çerçevesinde, giderlerin ekonomik sınıflandırması dört düzeyli bir kod grubundan oluşmakta olup 1. düzeyde yer alan gider gruplarının açıklamaları ve bunlara ilişkin bütçe hazırlama esasları aşağıda yer almaktadır:

01- Personel Giderleri

Kamu personeli ile kamu personeli olmamakla birlikte mevzuatı gereğince ilgililere bordroya dayalı olarak yapılan ödemeleri (er-erbaş harçlıkları, öğrenci harçlıkları vb.) kapsamaktadır. Devletin işveren sıfatıyla ödediği sosyal güvenlik primleri "02- Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri"ne dâhil edilecektir. Ayni nitelikteki ödemeler ile işçilere ödenen seyyar görev tazminatı ise "03- Mal ve Hizmet Alım Giderleri"ne dâhil edilecektir.

a) İdareler, bütçe tekliflerinde "01- Personel Giderleri" ve "02- Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri" tertipleri için bütçe fişi açıklamalarını doldurmayacaklardır. Ancak "01.04- Geçici Süreli Çalışanlar" ve "01.05- Diğer Personel" ekonomik kodlarından yapılacak ödenek tekliflerine ilişkin bütçe fişlerinin doldurulması gerekmektedir.

b) 2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri ile ilgili Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde belirlenen personel giderlerine ilişkin esaslar çerçevesinde mevcut personelin etkin ve verimli çalışmasını sağlamak üzere gerekli tedbirler alınacak, bu personel hizmet standartlarına uygun ve dengeli bir şekilde görevlendirilecek, atıl personel oluşmasına izin verilmeyecek ve açıktan atama talepleri asgari seviyede tutulacaktır.

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

c) İdarelerin, Tasarruf Tedbirleri ile ilgili 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi gereğince Kanundan doğan mecburi yükümlülüklerin yerine getirilmesi hariç olmak üzere bir önceki mali yılda kadro ve pozisyon sayılarında emeklilik, istifa ve ölüm gibi nedenlerle meydana gelen azalma kadar yeni kadro ve pozisyon ihdas ya da kullanım talebinde bulunabileceğini dikkate alarak 2027-2029 yılları için ödenek tekliflerini belirlemeleri gerekmektedir.

ç) Fazla çalışma, ek çalışma, ödül ve ikramiyeler gibi ödemeler nedeniyle ortaya çıkacak ödenek talebi asgari seviyede tutulacaktır.

d) Döner sermayelere ait vizeli kadro ve pozisyonlarda görev yapan personelin ücretleri bu kaynaklardan ödenmesi gerektiğinden, söz konusu personel için bütçeden ödenek teklif edilmeyecektir.

e) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen personel arasından iş yeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı olma niteliğini haiz olanların görevlendirilmesi halinde ilgili mevzuatı kapsamında öngörülmüş ödemeler için talep edilecek ödenek tutarları ilgisine göre "01.01.50.02- İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Görevlendirme Ücretleri" ekonomik kodunda veya "01.02.50- Ek Çalışma Karşılıkları" ekonomik kodunda gösterilecektir.

f) Kamu personeline ilgisine göre "Sosyal haklar" kapsamındaki "01.01.40- Sosyal Haklar" ve "01.02.40- Sosyal Haklar" ekonomik kodundan "doğum yardımı ödeneği" için bütçeden herhangi bir ödenek teklifinde bulunulmayacaktır.

Yılları bütçe kanunlarında yer alan hükümler gereğince; "01.04- Geçici Süreli Çalışanlar" ekonomik kodundan yapılacak ödemeler, bu ekonomik kodlarda tertiplenen ödenekleri aşamayacağı, söz konusu ekonomik kodu içeren tertiplere yıl içinde ödenek eklenemeyeceği, bütçelerin başka tertiplerinden (bu ekonomik kodu içeren tertiplerin kendi arasındaki aktarmalar hariç) ödenek aktarılamayacağı ve ödenek üstü harcama yapılamayacağından, idarelerin hizmet ve faaliyetlerinde aksamalara meydan verilmemesi bakımından cari yıl içindeki gelişmeler, birimlerin talepleri, gelecek yıla ilişkin öngörüler de dikkate alınarak, ödenek teklifinde bulunulacaktır.

02- Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri

Devletin işveren sıfatıyla Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyeceği sigorta primleri, bu bölümde izlenecektir.

İşveren sıfatıyla ödenecek sigorta ve sağlık prim ödemeleri, I. düzeyde "02- Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri" altında, II. düzeyde istihdam türüne göre detaylandırıldıktan sonra III. düzeyde "10-Sosyal Güvenlik Kurumuna" kodu ile IV. düzeyde ilgisine göre "01- Sosyal Güvenlik Primi Ödemeleri" ve "02- Sağlık Primi Ödemeleri" ekonomik kodundan teklif edilecektir.

03- Mal ve Hizmet Alım Giderleri

Bu kısımdaki giderler, mal ve hizmet karşılığında yapılan faturalı ödemeleri kapsamaktadır. Devletin, karşılığında herhangi bir mal veya hizmet almadığı karşılıksız ödemeler ile sermaye giderleri bu kapsam dışındadır.

Öte yandan her türlü askeri amaçlı inşaat, tesis, mal ve malzemeler (askeri lojmanlar

hariç) vb. alımlar mal ve hizmet alımları kapsamında değerlendirilecektir.

Mal ve hizmet alımları ile ilgili ödenek tekliflerinde aşağıdaki esaslara uyulacaktır:

a) Yurt içi ve özellikle zorunlu hallerde yapılacak yurt dışı görevlendirmelerde azami tasarruf anlayışı esas alınacak, görevlendirmeler titiz bir şekilde sorgulanmak suretiyle asgari süre ve sayıda tutulacak ve buna göre ödenek teklifinde bulunulacaktır.

b) Kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet içi eğitim, konferans, seminer, çalıştay, sempozyum, toplantı, organizasyon ve benzeri her türlü faaliyetlerinin uzaktan erişim yöntemleriyle yapılması esastır. Bu çerçevede faaliyetlerin yüz yüze yapılmasının zorunluluk arz ettiği durumlarda kamu tesislerinin kullanılması, mümkün olduğunca kamu personeli tarafından yürütülmesi gerekmektedir. Bu kapsamda İdarelerce ödenek teklifinin görev süresi ve görevli sayısının asgari seviyede tutulacak şekilde yapılması gerekmektedir.

c) Kurum ve kuruluşlar, asli görevleri gereği memuriyet mahalli dışında ve belli bir görev bölgesi içinde fiilen gezici olarak görev yapan memur ve işçiler için seyyar görev tazminatı ödeneği talebinde bulunacaklardır. Seyyar görev tazminatından yararlanacak personel sayısı Birimlerin Hizmet Maliyetinin Tespitine İlişkin Bilgi Formunda (Form 10) "Yolluk karşılığı tazminat alan personel sayısı" bölümünde gösterilecektir.

ç) Eğitim ve dinlenme tesisleri ile benzeri sosyal tesislerin işletme giderlerinin kendi gelirleriyle karşılanması zorunludur. Mevcut tesislerin bakım ve onarımları için hiçbir şekilde ödenek teklifinde bulunulmayacaktır.

d) 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi gereğince kamu kurum ve kuruluşları yurt içinde ve yurt dışında hiçbir şekilde yeni hizmet binası almayacak, kiralamayacak, yapmayacak veya bu amaçla arsa veya arazi satın almayacak, kamulaştırmayacak ve bu kapsamda ödenek teklifinde bulunmayacaktır. Ancak deprem riski nedeniyle yıkım kararı verilmesi halinde, o hizmet için tahsis edilebilecek Hazineye ait taşınmazın bulunmadığının tevsik edilmesinden sonra, kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde bulunan veya tahsis edilmiş olan yerlere yapılacak yeni inşaatlar için ödenek teklif edilebilecektir.

e) Sayıştay Başkanlığı 1. Dairesinin 26.12.2023 tarihli ve 10924 sayılı kararında özetle 25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 28 ve 29 uncu maddeleri gereğince, Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan Toplu Sözleşme hükümleri gereği; Toplu Sözleşme ile belirlenen yerlerde ve açık arazi şartlarında çalışan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında kullanılması için ayni olarak verilmesi gereken koruyucu giyim malzemelerinin hem belirtilen şartları taşımayan personele verilmesi hem de teslim alınan malzemelerin Teknik Şartname ile belirlenen özellikleri taşıyıp taşımadığına ilişkin muayene ve kabul komisyonu tarafından malzemeler görülmeden kabul işlemi yapılması nedeniyle kamu zararı oluştuğuna hükmedilmiştir.

Bilindiği üzere 5018 sayılı Kanunda bütçeden harcama yapılabilmesinin genel esasları belirlenerek harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken işlemlerden

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

harcama yetkililerinin sorumlu oldukları belirtilmiştir.

Toplu sözleşmede belirlenen yerlerde çalışan personelin söz konusu hizmetlerin sunumunda kullandıkları koruyucu giyim ve donanım malzemelerinde işin gerektirdiği niteliğin sağlanması ve asgari standartları sağlayamayan ekipman kullanımının önüne geçilmesi için bu giyim malzeme ve ekipmanlarının ayni şekilde kamu kurum ve kuruluşları tarafından temin edilmesi gerekmektedir.

Söz konusu koruyucu giyim ve donanım malzemelerinin ayni şekilde temini yerine bu malzemeler karşılığı kamu görevlilerine nakdi ödeme yapılması bu malzemelerin kamu hizmetinin gerektirdiği standartlarda temin edilememesine ve kamu personelinin iş güvenliğinin sağlanamamasına neden olarak kamu güvenliğinin tehlikeye atılmasına mahal verebilecektir. Bu durumun önüne geçilebilmesi için koruyucu giyim ve donanım malzemelerinin ayni şekilde temini yöntemi kamu güvenliğinin sağlanması bakımından da zaruridir.

Bu çerçevede başta 5018 sayılı Kanunda belirtilen temel ilkeler olmak üzere toplubirleşme hükümleri ve anılan Sayıştay Kararı doğrultusunda koruyucu giyim yardımına yönelik ödenek tahsisi ve harcamaların sadece Toplu Sözleşme ile belirlenen yerlerde ve açık arazi şartlarında çalışan personele ve hizmetin gereği olarak görev esnasında kullanılması için ayni olarak verilmesi gerekmektedir. İdarelerin, koruyucu giyim malzemesi teminine yönelik ödenek tekliflerini yaparken bu hususlara uymaları gerekmektedir.

f) İdarelerin, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini üçüncü şahıslara ihale yoluyla gördürmeleri veya 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanunun 12 nci maddesi kapsamında döner sermayeli sağlık kuruluşlarına kurumsal olarak hizmet alımı suretiyle yaptırmaları hallerinde bunlara ilişkin ödenek taleplerinin "03.05.10.07- İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmeti Alım Giderleri" ekonomik kodu kullanılmak suretiyle yapılması gerekmektedir.

g) Haberleşme giderleri hizmet gerekleri ve teknolojik imkânlar çerçevesinde gözden geçirilecek, telefon, mobil telefon, uydu bağlantılı mobil telefon, faks vb. haberleşme imkânları için ödenek talep edilirken azami tasarruf anlayışıyla hareket edilecek, tasarruf genelgelerine uygun olarak mevcut cihazların ekonomik kullanımı sağlanacaktır.

ğ) Tasarruf Tedbirleri ile ilgili 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde savunma ve güvenlik hizmetleri hariç kamu kurum ve kuruluşlarınca toplu taşıma olan yerlerde personel servisi hizmetinin sonlandırılacağı, hizmet alımı suretiyle sağlanan personel servisi hizmetinin isebirleşme süresinin bitimine kadar devam edebileceği belirtilmektedir. Genelgede belirtilen hükümler hilafına ortaya çıkabilecek ihtiyaçların karşılanabilmesi için veya izin gerektiren durumlar için bakanlıklar, bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlar ile diğer idareler bakımından Cumhurbaşkanlığından izin alınması gerekmekte olup öncesinde İdarelerin Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı'ndan görüş almaları gerekmektedir. Bu çerçevede Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinin personel servisleri konusunda izin yazısı kapsamında olan idareler ödenek teklifinde bulunabileceklerdir.

h) 2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri ile ilgili Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde belirlenen enerji ve su alımlarına ilişkin esaslar çerçevesinde enerji maliyetlerini azaltmak ve su kullanımında israfı önlemek amacıyla gerekli tedbirler alınacaktır.

Bu kapsamda doğal gaz ve elektrik enerjisi tedarikinde serbest tüketici kriterlerini sağlayan binalarda ihale usullerini uygulayarak enerji giderlerinin azaltılmasına yönelik gerekli tedbirler alınması, genel aydınlatmada LED dönüşümü ve diğer tasarruf sağlayıcı tedbirlerin uygulamaya konulması, kamu bina ve tesislerinde enerji verimliliğini artıran uygulamaların geliştirilmesi, yenilenebilir enerji kaynaklardan faydalanılması, kamu alımlarında, enerji verimliliği yüksek projeler ile enerji kullanımı düşük olan ürünlerin tercih edilmesi, su kullanımında tasarruflu cihazların belirlenmesi, yeşil alanların sulamasında mümkün olduğunca şebeke suyunun kullanılmaması gerekmekte olup ödenek teklifi yapılırken bu hususlar dikkate alınacaktır.

1. Kamu kurum ve kuruluşları, hizmet kalitesinin artırılması amacıyla ihtiyaç duyulan araştırma, geliştirme, eğitim vb. ihtiyaçlarını öncelikle kendi personeli veya ilgili diğer kurumların bilgi ve tecrübe sahibi personelinden faydalanarak karşılayacak, zorunlu olmadıkça danışmanlık hizmeti satın alınması amacıyla ödenek teklifinde bulunmayacaktır.

04- Faiz Giderleri

Faiz, ödünç alınan paranın kullanımı karşılığında yapılan ödeme olarak tanımlanmaktadır. Bu itibarla, faiz ödemeleri borç alınan paranın anapara geri ödemesinden ve borçlanma için ödenen komisyon ve ihraç giderlerinden ayrılır. Sadece Devlet borçlarına ilişkin faiz ödemeleri bu bölümde yer alacaktır. Borçlanmaya ilişkin olarak ödenen komisyon ve ihraç giderleri ise mal ve hizmet alımları kapsamında ve genel bütçe kapsamındaki idareler için sadece Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde gösterilecektir. Bunun dışında 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde genel bütçe kapsamındaki idareler dışında kalan ve borç alma yetkisine sahip idarelerin borçlanmaları halinde bu borçlara ilişkin faizlerini kendi bütçelerinde göstereceklerdir.

İskonto gideri, kuponlu olarak ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin ve uluslararası sermaye piyasalarında ihraç edilen dış borç senetlerinin nominal bedelinin altında bir fiyattan satılması durumunda, nominal bedel ile satış bedeli arasındaki farktır. Bu bölüm, Devletin garantör veya kefil olarak ödediği faiz giderlerini kapsamaz. Böyle bir ödeme, Devletin borç verme işlemi olarak sınıflandırılır.

05- Cari Transferler

Sermaye birikimi hedeflemeyen ve cari nitelikli mal ve hizmet alımını finanse etmek amacıyla yapılan karşılıksız ödemelerdir. Genel olarak ayni işlemler analitik bütçe sınıflandırmasının kapsamı dışında olduğundan ayni transferler de bu kapsamda yer almayacaktır. Transferler nihai olarak kimin yararlandığına göre değil kime ödendiğine göre sınıflandırılmalıdır. Bu çerçevede aşağıda belirtilen hususların dikkate alınması gerekmektedir;

a) Transfer ödemelerinin cari veya sermaye nitelikli olduğu hususunda bir ayrım yapılamıyorsa söz konusu gider, cari transferler arasında yer alacaktır.

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

b) Her kuruluş, üyesi bulunduğu uluslararası kuruluşları yeniden gözden geçirecek ve gerekli olmayanlar için ödenek teklifinde bulunmayacaktır. Mevzuattan kaynaklanan zorunluluklar dışında mesleki kuruluş veya derneklere yeni üyelik için ödenek talebi yapılmayacaktır.

c) Sosyal Güvenlik Kurumunun tahsilatını artıracak ve giderlerinde tasarruf ve etkinlik sağlayacak tedbirlere ağırlık verilecek ve bütçeden bu kuruluşa yapılacak transferler asgari düzeyde tutulacaktır.

ç) Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, Sosyal Güvenlik Kurumuna, mevcut sosyal güvenlik mevzuatı hükümlerine göre ek karşılıklar, emeklilik ikramiyeleri ve makam tazminatı gibi mali yükümlülüklerin ödenebilmesi için bütçelerinde gerekli ödenek tekliflerini ilgisine göre aşağıda yer alan ekonomik kodlardan yapacaklardır.

• 05.01.20.02- Sosyal Güvenlik Kurumuna Yapılan Ek Karşılık Ödemeleri,

• 05.01.20.03- Sosyal Güvenlik Kurumuna 5454 Sayılı Kanun Kapsamında "Ek Ödeme" Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.04- Sosyal Güvenlik Kurumuna Gelir ve Aylık Ödemesi Yapılanlara Bayram İkramiyesi Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.05- Sosyal Güvenlik Kurumuna 5434 Sayılı Kanun Kapsamında Emekli İkramiyeleri Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.06- Sosyal Güvenlik Kurumuna Makam, Temsil, Görev ve Kadrosuzluk Tazminatları Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.07- Sosyal Güvenlik Kurumuna Şehit Yakını ve Gazilere Bağlanan Aylık ve Diğer Ödemeler Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.08- Sosyal Güvenlik Kurumuna Sosyal Güvenliği Olmayanlar İçin Yapılan Genel Sağlık Sigortası Primi Ödemeleri,

• 05.01.20.09- Sosyal Güvenlik Kurumuna İşveren Prim Teşviki Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.10- Sosyal Güvenlik Kurumuna Ar-Ge Personeli İşveren Prim Teşviki Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.11- Sosyal Güvenlik Kurumuna, 506 Sayılı Kanunun Geçici 20 nci Maddesi Kapsamındaki Sandıklardan Gelir Bağlanmış Olanlara "Ek Ödeme" Karşılığı Yapılan Ödemeler,

• 05.01.20.90- Sosyal Güvenlik Kurumuna Görevlendirme Giderleri Karşılığı Yapılan Diğer Ödemeler.

d) Memurların öğle yemeğine yardım ödenekleri "05.03.10.05- Memurların Öğle Yemeğine Yardım" kodunda teklif edilecektir.

06- Sermaye Giderleri

Sermaye giderleri, normal ömrü bir yıldan fazla olan mal ve hizmet alımları ile sabit sermaye edinimleri ve gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan, bütçe hazırlama rehberi ve bütçe kanunları ile belirlenmiş asgari değeri aşan ödemelerdir.

İdareler, 5018 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi gereğince, yatırımlarla ilgili hususlarda OVP ile yatırım genelgesi ve eki yatırım programı hazırlama rehberinde yer alan ilke, esas ve önceliklere uyeceklardır.

Kamu hizmetleri ve yatırım projeleri, bütçe sınırları içinde kalınarak ayrılan kaynakların üzerinde harcama yapılmasına yol açılmadan azami tasarruf anlayışı içinde yürütülecek olup ödenek teklifinde bulunurken bu hususun dikkate alınması gerekmektedir.

4749 sayılı Kanunda yer alan borçlanma limitleri de dikkate alınarak, halen yatırım programında devam eden dış kredili projelerin kredi kullanımlarında ve dolayısıyla uygulamada yaşanan sorunların azaltılması için projelerin ihtiyaç duyacağı yıllık ödenekler mevcut yatırım tavanları içinde kullanılacak şekilde yatırım programına konulacaktır. Yıl içi revizyonlar da söz konusu Kanunda belirtilen limitler ile sınırlandırılmış durumdadır.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca, yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemine başlanamayacağından, ödenek teklifleri projelerin gerçek kamulaştırma ihtiyacını yansıtacak şekilde yapılacaktır.

Araştırma projelerine ilişkin yatırım tekliflerinde personel giderlerine yer verilmeyecektir.

07- Sermaye Transferleri

Sermaye birikimi amaçlayan ve sermaye nitelikli mal ve hizmetlerin finansmanı amacıyla bütçe dışına yapılan karşılıksız ödemelerdir. Transferin cari nitelikli mi yoksa sermaye nitelikli mi olduğunu belirlemek için cari/sermaye ayrımında esas alınan kriterler kullanılmalıdır.

a) Sermaye transferi niteliğindeki tekliflerde, sermaye giderleri için geçerli olan hususlar dikkate alınacak ve sermaye giderleri teklifleriyle birlikte Strateji ve Bütçe Başkanlığına iletilecektir.

b) Kamu iktisadi teşebbüslerine bütçeden yapılacak transferler, bu kuruluşların verimlilik ve karlılıklarını artırmalarını teşvik etmek amacıyla ve özelleştirme uygulamaları da dikkate alınarak en az seviyede tespit edilecektir.

08- Borç Verme

Bir mali hakka veya Devletin mülkiyetinde hisse (sermaye) katılımına neden olan ödemeleri kapsar. Devlet tarafından verilen krediler ve alınan hisseler borç verme olarak sınıflandırılırken KİT'lerin görevlendirme giderleri cari transferler içerisinde yer alacaktır.

09- Yedek Ödenekler

Bütçede başlangıçta öngörülemeyen hizmet karşılıkları olarak veya yapılan tahminlerin yıl içi gelişmeler neticesinde gerçekleşmemesi ihtimaline karşılık hizmetlerin aksamaması için ihtiyat olarak ayrılan ödeneklerdir.

3.5.1.2. Diğer Hususlar

• Harcamaların ekonomik sınıflandırması yapılırken fiziki ve fiili olarak ayrılabilen

I BÜTÇE SINIFLANDIRMASI I

ve ayrı izlenmesi anlamlı olan bütün giderler ayrı tertiplerde bütçelenmelidir.

• Geçen yıl borçları ve ilama bağlı borçlar ayrı tertiplerde izlenmeyecek ve borcun kaynağına göre cari yıl bütçesinin ilgili tertiplerinden ödenecektir.

• Red ve iadeler bütçede gider olarak gösterilmeyecek, iadesi gereken tutarlar gelirlerden düşme şeklinde ve muhasebe sisteminde gösterilecektir.

Giderin ve gelirin ekonomik kodlarına ilişkin açıklamalar ile fonksiyonel kodlara ilişkin açıklamalara rehberin 9. bölümünde yer verilmektedir.

3.5.2. Gelirlerin Ekonomik Sınıflandırması

Gelirler, karşılıklı veya karşılıksız olarak herhangi bir mali hakka dayanmaksızın yapılan tahsilatlardır. Gelirlerin ekonomik sınıflandırmasına ilişkin kodlara rehberin 9. bölümünde yer verilmekte olup (B) işaretli cetvellerin hazırlanmasında bu sınıflandırma esas alınacaktır.

3.5.3. Finansmanın Ekonomik Sınıflandırması

Finansmanın sınıflandırması, bütçe gelirleri ile giderleri arasındaki açığın hangi kaynaklardan, hangi şartlarla finanse edildiğini gösterir. Aynı şekilde bütçe gelirleri ile giderleri arasında bir fazlalığın söz konusu olması halinde de bu fazlalığın nasıl değerlendirildiği hususu, finansman sınıflandırması kapsamına girer.

Devletin finansman açıklarını karşılamak amacıyla, kendi yükümlülükleri karşılığında yaptığı ödeme ve tahsilatlar olarak tanımlanan finansmanın ekonomik sınıflandırmasına rehberin 9. bölümünde yer verilmekte olup özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar, (F) işaretli cetvellerini bu sınıflandırmayı esas alarak hazırlayacak ve bütçe tekliflerine ekleyeceklerdir.

BÖLÜM

2027-2029 İDARE BÜTÇE TEKLİFLERİNİN HAZIRLANMASINA İLİŞKİN GENEL İLKELER

1.2027-2029 DÖNEMİ İDARE BÜTÇETEKLİFLERİNİN HAZIRLANMASINA İLİŞKİN GENEL İLKELER I

4.BÖLÜM - 2027-2029 DÖNEMİ İDARE BÜTÇE TEKLİFLERİNİN HAZIRLANMASINA İLİŞKİN GENEL İLKELER

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan idareler ödenek tekliflerini; On İkinci Kalkınma Planı, Orta Vadeli Program, Bütçe Çağrısı ve eki Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberinde yer alan esaslara göre hazırlayacaklardır.

4.1. Genel İlkeler

1. Bütçe teklifleri; merkezi yönetim bütçesi ve çok yıllı bütçeleme anlayışı çerçevesinde 2027-2029 dönemini kapsayacak şekilde hazırlanacaktır.

2. İdareler bütçe tekliflerini, 5018 sayılı Kanunun öngördüğü ilke ve esasları dikkate alarak mali saydamlığa, hesap verilebilirliğe katkı sağlayacak ve somut hizmet öncelikleri ile hedeflerini ortaya koyacak şekilde hazırlayacaklardır.

3. 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi, 2027-2029 dönemini kapsayacağından hizmet planlamalarının, ödenek tekliflerinin ve gelir tahminlerinin hizmet öncelikleriyle idare hedeflerine uygun olarak hazırlanması gerekmektedir.

4. Ödenek teklifleri ile gelir tahminlerine ilişkin bütçe fişleri, hizmet maliyeti ile gelir tahminlerinin hesaplanmasına ilişkin ayrıntılı ve somut verilere dayandırılacaktır.

5. İdareler, bütçe tekliflerini bu rehberde yer verilen esas ve usullere uygun olarak hazırlayacaklardır.

6. Bütçe tekliflerinin hazırlanmasında her bir birimin yürütmekte olduğu hizmetler gözden geçirilerek ihtiyaç duyulmayan, öncelik taşımayan veya mükerrerlik arz eden hizmetler için ödenek teklif edilmeyecek, devam etmesine ihtiyaç duyulan hizmetler için önceki yıl verileri de ortaya konularak bu rehberde belirtilen esaslar dâhilinde ödenek teklif edilecektir.

7. Döner sermaye gelirleri ile bütçe kaynakları birlikte kullanılarak yürütülen hizmetlerde, döner sermayeler aracılığı ile karşılanabilecek ihtiyaçlar için bütçeden ödenek talebinde bulunulmayacaktır.

8. Yükseköğretim kurumları dışında kalan özel bütçeli idareler son üç yıla ait bilanço, gelir tablosu ve yılsonu kesin mizanı ile 2026 yılı altı aylık bilanço, gelir tablosu ve mizanını tekliflerine ekleyeceklerdir.

9. Özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar, 2027-2029 dönemine ilişkin gelir tahminlerini gelirin ekonomik sınıflandırmasının IV. düzeyinde hazırlayarak bütçe tekliflerine ekleyeceklerdir. Gelir tekliflerinin de sisteme girişi yapılacaktır.

İdareler, gelir tahminlerinde döner sermaye ve fon gelirleri dışında kalan tüm gelir kaynaklarını dikkate alacaklar, önceki yıllar gerçekleşmeleri ve geleceğe yönelik beklentiler doğrultusunda yapılacak gelir tahminlerini gelir bütçe fişlerine yansıtacaklardır.

10. Mali hizmetler birimleri, bütçe tekliflerinin hazırlanmasını sağlamak üzere gerekli koordinasyonu yürüteceklerdir. Bütçe teklifleri, programbutce.sbb.gov.tr

12027-2029 DÖNEMİ İDARE BÜTÜ ÇETEKLİ FLERİNİN HAZIRLANMASINA İLİŞKİN GENEL İLKELERİ

sisteminde onaylanacaktır.

11. Bütçe tekliflerinde 1.000 TL ve katlarındaki tutarlara yer verilecektir.

12. Bütçe hazırlık çalışmalarında kullanılacak formlara ilişkin açıklamalarda bütçe tekliflerinde yer verilmesine gerek olmadığı belirtilen formlar bütçe tekliflerine eklenmeyecektir.

13. Kamu idareleri ödenek tekliflerini; hizmetlerini ilk defa sunacakmış gibi değerlendirmeye tabi tutacak, öncelikli somut ihtiyaçlarını gözeterek hizmetlerin maliyetinin mümkün olan en düşük düzeyde tutulması için gerekli çalışmaları yürütecek ve mevcut harcama alanlarını gözden geçirerek verimsiz harcamaların tasfiye edilmesini sağlayacak şekilde yapacaklardır.

14. İdareler, projelerinin gerçekleştirilmesi ile ilgili olarak alınmış ve alınacak dış proje kredilerinin 30 Haziran 2026 itibarıyla uygulama durumlarını, yılsonu tahminlerini ve 2027 yılında kullanacakları dilimlerle ilgili bilgileri Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığına bildireceklerdir.

15. Kamu idareleri 2027 yılı performans programlarını “Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ile bu rehberin 7. Bölümüne uygun olarak hazırlayacaklardır.

16. Kamu idareleri, tavanı aşan ödenek tekliflerini bu rehberde yer alan ilgili formlarda gerekçeleriyle birlikte gösterecektir.

17. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, “03- Mal ve Hizmet Alımları” ve “05- Cari Transferler” ekonomik kodlarından yapacakları ödenek tekliflerinde 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu hükümleri uyarınca 27/8/2025 tarihli ve 32999 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2026 ve 2027 Yıllarını Kapsayan 8. Dönem Toplu Sözleşmede yer alan hususlara yönelik talepleri ile Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolünde yer alan hususlara ilişkin taleplerini bütçe fişlerinde ayrı olarak göstereceklerdir. Tavanı aşan ödenek teklifleri ise bu rehberde yer alan ilgili formlarda gerekçeleriyle birlikte gösterilecektir.

18. İdarelerin bütçe tekliflerini hazırlarken 2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri ile ilgili Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde yer alan düzenlemelere uymaları gerekmektedir.

19. 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin etkilerinin bertaraf edilmesine yönelik 2027-2029 döneminde ihtiyaç duyulacak ödeneğe ilişkin bilgilere bütçe fişinde bu husus belirtilerek yer verilecektir. Söz konusu afetlerin etkilerinin ortadan kaldırılmasına yönelik kaynak tahsisinin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi bakımından bu hususa riayet edilmesi gerekmektedir.

20. Rehberde değişiklik yapılması halinde bu değişiklikler idarelere ayrıca duyurulacaktır.

4.2. Diğer Hususlar

1. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin yatırım projelerinden,

2027-2029 DÖNEMİ İDARE BÜTÜÇETEKLİFLERİNİN HAZIRLANMASINA İLİŞKİN GENEL İLKELERİ

il özel idaresi, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve diğer kamu kurumları vasıtasıyla gerçekleştirilecek olanlara ilişkin ödenekler "06- Sermaye Giderleri" ekonomik kodundan teklif edilecektir.

2. Taşıt kiralamalarına ilişkin ödenek tekliflerinde, Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin 6 ncı ve 7 nci maddelerinde yer alan uygun görüş alınmasına ve aylık kiralama bedeline ilişkin hükümleri ile 237 sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Kararın 1 inci maddesinde yer alan taşıtların menşeine ilişkin hükümler göz önünde bulundurulacaktır.

2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri ile ilgili Cumhurbaşkanlığı Genelgesi gereğince hizmet alımı suretiyle kullanılan mevcut taşıtlar, sözleşme süresi sonunda izin alınmadan yeniden kiralanmayacak olup sözleşme süreleri ve izin süreci dikkate alınarak ödenek talebinde bulunulacaktır. Enerji ve bakım-onarım maliyeti bakımından avantajlı olması halinde öncelikli olarak elektrikli araç kiralanması tercih edilecektir.

Ayrıca hizmet alımı suretiyle kiralanan taşıtlara ilişkin 2026 yılı sözleşmelerinin birer örneği taşıt kiralama giderleri bütçe fişine eklenecektir.

Bütçe fişlerinde ayrıntılı maliyet analizine yer verilmesi, buna ilişkin bilgi ve dokümanların (tasfiye edilen/edilecek taşıtlar nedeniyle tasarruf edilen/edilecek işletme ve bakım onarıma ilişkin bilgiler gibi) bütçe fişlerine eklenmesi gerekmektedir.

3. İdarelerce kamu alımlarında uzun vadeli ihtiyaç planlamasının yapılması ve buna ilişkin bütçe tekliflerinin hazırlanmasında, teknolojinin geliştirilmesi ve yerli üretimin teşvik edilmesi hedeflerinin de dikkate alınması gerekmektedir. İdarelerin Devlet Malzeme Ofisi (DMO) tarafından karşılanabilecek mal ve hizmetlerinin DMO aracılığıyla temini esas olup ödenek teklifinde bulunulurken bu husus dikkate alınacaktır.

4. Sadece zorunlu hallerde büro malzemesi, makine ve teçhizat, tefrişat, bilgisayar ve donanımı ile benzeri demirbaş gibi alımlar için ödenek talep edilecek ve ihtiyacın zorunluluğu ayrıntılı bir şekilde gerekçelendirilecektir. Bu alımlar için ödenek talep edilirken demirbaş standardizasyonu ilkelerine uyulacaktır.

5. Bazı hizmet ve malzeme maliyetlerinin hesaplanmasında rehberin 5. bölümünde yer verilen standartlarda gösterilen tutarlar; büro makineleri ve demirbaş alımları ile ilgili ödenek tekliflerinde ise DMO'nun geçerli olan satış fiyatları dikkate alınacaktır.

6. Bilgi işlem sistemlerinin yenilenmesi ve genişletilmesine ilişkin olarak mevcut kapasitenin etkili, ekonomik ve verimli kullanımı esas alınacaktır. Bu amaçla teklif edilecek ödeneklerde mevcut kapasite ile hizmet hedefleri arasındaki ilişki göz önünde bulundurulacaktır.

7. İdarelerin, 49 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli 1 sayılı Coğrafi Veri Temaları Listesinde yer alan coğrafi verilerin üretilmesi, kullanılması, harita üzerinde gösterilmesi veya raporlanması amacıyla yazılım sistemlerinin geliştirilmesi veya temin edilmesine yönelik giderleri için "Coğrafi Bilgi Sistemlerinin Geliştirilmesi ve Temin Edilmesi Faaliyetleri" adıyla 2027 yılından geçerli olmak üzere yeni bir faaliyet açılmıştır.

12027-2029 DÖNEMİ DAREBÜTÇETEKLİ FLERİNİN HAZIRLANMASINA İLİŞKİN GENELİLKELERİ

Söz konusu faaliyetin, öncelikle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile bu Bakanlığın bağlı ve ilgili kurumlarınca kullanılacağı öngörüldüğünden faaliyet “Şehircilik ve Risk Odaklı Bütünleşik Afet Yönetimi” programı, “Akıllı Şehirler ve Ulusal Coğrafi Bilgi Hizmetleri” alt programı ile ilişkilendirilmiştir. Diğer idarelerin bu faaliyet kapsamında ödenek ihtiyacının bulunması halinde bütçe hazırlık çalışmaları sırasında konuya ilişkin talebin Başkanlığımıza iletilmesi ardından Faaliyet/İdare/Program bağlantısının kurulmasına yönelik işlemler gerçekleştirilecektir.

8. Yayın alımlarında ve kırtasiye ihtiyaçlarının karşılanmasında azami tasarruf anlayışı içerisinde hareket edilecektir. Bu kapsamda;

• İdare faaliyetlerinin tanıtımıyla ilgili ajanda, bloknot, çanta vb. malzemelerin basım ve dağıtımı yapılmayacaktır.

• İdarelerce görev alanı ile ilgili olmayan yayınlara abone olunmayacaktır.

• Stratejik plan, performans programı vb. belgeler ile idare faaliyetlerinin tanıtımıyla ilgili kitap, dergi, broşür, yayın vb. yazılı dokümanlar istisnai olarak ve çok sınırlı sayıda orta kalitedeki kâğıtlara basılacak, bu dokümanların elektronik ortamda dağıtımı sağlanacaktır.

• İdarelerin en kısa sürede elektronik imzaya geçmeleri sağlanacaktır.

• İdarelerce verilen hizmetlerin mümkün olduğunca elektronik ortamda yürütülmesi sağlanacaktır.

• İdarelere, arşiv amaçlı dağıtımlar ve istisnai durumlar hariç Resmi Gazete dağıtımı yapılmayacak ve Resmi Gazete'ye elektronik ortamda ulaşılacaktır.

BÖLÜM

İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN

HAZIRLANMASI SÜRECİ

İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ

5. BÖLÜM - İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ

Performans esaslı program bütçe reformuna ilişkin yürütülen çalışmalar sonucunda 2021 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi program yapısı esas alınarak hazırlanmış olup 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi bu çerçevede hazırlanacak yedinci bütçe olacaktır.

Performans esaslı program bütçe reformu ile bütçenin program sınıflandırmasını içerecek şekilde hazırlanmasının yanı sıra idare bütçe tekliflerinin oluşturulmasından bütçe kanununun yayımlanmasına kadar geçen süreçte önemli bir anlayış ve yöntem değişikliğine gidilmiştir.

Bu kapsamda bütçe hazırlık sürecine ilişkin 2021 yılı merkezi yönetim bütçe kanun teklifi çalışmaları başlangıç teşkil etmek üzere iyileştirici bazı düzenlemeler de yapılmıştır. önceki dönemlerde idare bütçe tekliflerine ilişkin tek bir aşamada yürütülen hazırlık çalışmaları, idarelerden gelen talepler doğrultusunda geliştirilmiş ve birim tekliflerinin de takip edilmesini sağlayacak şekilde iki aşamalı bir yapı kurulmuştur.

Ayrıca gerek birim tekliflerinin alınması sırasında gerekse idare bütçe teklifinin hazırlanması aşamalarında tavan üstü talepler, ödenek düzenleme ekranı kullanılarak tertip bazında takip edilebilmektedir.

2027-2029 dönemi bütçe hazırlık çalışmalarının yürütülmesine ilişkin adımlara aşağıda yer verilmiş olup konuya ilişkin giriş ekranları ve bu ekranların özelliklerinin de yer aldığı yardım menüsü ile "Gerekli Dokümanlar" bölümünde yer alan "Bütçe Hazırlık Sürecine Yönelik Sıkça Sorulan Sorular"a programbutce.sbb.gov.tr üzerinden erişilebilmektedir.

5.1. Alt Faaliyetlerin Tanımlanması

Bütçe sınıflandırması bölümünde de anlatıldığı üzere faaliyetler kapsamında yürütülen iş, işlem ve süreçlerin gruplandırılması suretiyle faaliyetlerin altında "alt faaliyet" olarak adlandırılan detay düzeyler oluşturulmuştur. Bu düzeyler, sınıflandırmanın bir unsuru olmamakla birlikte faaliyetlerin idarelerin ihtiyaçları doğrultusunda detaylandırılması ve yatırım programı bütçe ilişkisinin daha sağlıklı bir şekilde kurulmasını sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Faaliyetler ile uyumlu olacak şekilde alt faaliyetleri belirlemeye idareler yetkilidir. Bu kapsamda;

• Her bir faaliyetle ilişkili olarak en az bir alt faaliyet belirlenmesi,

• Alt faaliyetlerin belirlenmesinde faaliyetlere ilişkin esaslara uyulması,

• Kurum içi bütçe ve yönetim ihtiyaçlarının dikkate alınması,

• Yatırım programında yer alan proje ve alt projelere karşılık en az bir alt faaliyet tanımlanması, ancak bir alt faaliyet ile birden fazla yıllara sari projenin ilişkilendirilmemesi,

• Alt faaliyet tanımlarken tarihlerin kontrol edilmesi ve ilgili yıl için faaliyetin aktif olması,

İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ

• Alt faaliyet kapatılmak istendiğinde sistemden silinmesi mümkün olmadığından tanımlamalardan bitiş tarihi verilmesi,

gerekmektedir.

Yatırım programında yer alan bir proje için tanımlanan alt faaliyetlere ilişkin yalnızca sermaye giderleri için ödenek teklifinde bulunulabilecektir. Söz konusu projelerin cari giderleri olması durumunda bu giderlere ilişkin yeni bir alt faaliyet tanımlanması gerekmektedir. Yatırım programında yer alan bir proje birden fazla alt faaliyetle ilişkilendirilebilirken, bir alt faaliyet birden fazla proje ile ilişkilendirilemeyecektir.

İdareler tarafından ihtiyaç duyulması halinde toplu veya toplulaştırılmış projelerin detayları da alt faaliyet olarak tanımlanabilecektir. Diğer yandan önceki yıl yatırım programında yer alan projenin ilgili yıl yatırım programında bölünmesi veya birleştirilmesi halinde mevcut projeye ilişkin alt faaliyet sistem üzerinden bitiş tarihi verilerek kapatılacak ve yeni projeler için ayrı alt faaliyet tanımlanacaktır. Yatırım Programında her yıl aynı ad altında yer alan tek yıllık projelere ilişkin takip alt faaliyetin yıllara göre detaylandırılması suretiyle yapılacaktır.

Proje ve alt projelerin alt faaliyetlerle ilişkilendirilmesi sürecindeki verilerin; idare teklifi, Cumhurbaşkanı teklifi ve yatırım programının yayımlanması aşamalarında güncellenmesi öngörülmektedir.

Program Bütçe Hazırlık → Tanımlamalar → Alt Faaliyet Tanımlama

İdareler tarafından halihazırda kullanılmakta olan alt faaliyetler sistem üzerinde tanımlıdır. Mevcut alt faaliyetler, devam etmesi öngörülen yıllara sari projeler ve cari giderler için kullanılabilecektir. İdareler tarafından ödenek teklif girişine başlanılmadan önce sistemde tanımlı olan alt faaliyetlerin kontrolünün tamamlanması ve yeni alt faaliyet tanımlama ihtiyacı olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. İhtiyaç olması halinde idareler tarafından yeni alt faaliyet tanımlanması sırasında;

ekranı kullanılabilecektir.

Yeni alt faaliyet tanımlanması, mevcut alt faaliyetlerde değişiklik yapılması ve yatırım projeleri ile alt faaliyet ilişkilerinin kurulmasına ilişkin bilgilere programbutce.sbb.gov.tr üzerinde bulunan yardım menüsü ile "Bütçe Hazırlık Sürecine Yönelik Sıkça Sorulan Sorular" kısmından erişilebilmektedir.

5.2. Harcama Birimleri Ödenek Teklif Tavanlarının Belirlenmesi

Bilindiği üzere idarelerin ödenek tavanları daha önceki dönemlerde OVMP'de belirlenmekteyken 5018 sayılı Kanunda yapılan değişiklikle 2022 yılı ve sonraki dönemler için OVP'de belirlenmektedir. Bütçe çalışmalarına yön veren bu belgede idarelerin ödenek tavanları ekonomik sınıflandırmanın birinci düzeyi itibarıyla belirlenmekte, harcama birimi bazında herhangi bir tavan tutarı tespit edilmemektedir. Bu durum idarenin tavan dâhilindeki bütçe teklifinde harcama birimleri arasında önceliklendirme sorunlarına neden olabilmektedir. İdarelerin tavan dâhilindeki ve tavan üstü ödenek tekliflerinin daha sağlıklı bir şekilde analiz edilebilmesi için harcama birimi bazında da bütçe teklif tavanı belirlenmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır.

Ancak harcama birimleri ödenek teklif tavanlarında üst yöneticinin bilgilendirilmesi ve ekonomik sınıflandırmanın birinci düzeyi itibarıyla idare ödenek teklif tavanının aşılmaması kaydıyla;

• Teşkilat yapısı ve görev dağılımı değişikliği gibi durumlarda bir harcama biriminin kapatılmış olması veya görevlerinde değişiklik olması durumlarında,

• Herhangi bir sebeple harcanamayacağı neredeyse kesin olan ödeneklerin bulunması halinde,

değişiklik yapılabilecektir. Yıllar itibarıyla rutin olarak harcanan ve sonraki yıllarda niteliği itibarıyla harcamaya devam edilmesi gerekli olan ödeneklere ilişkin teklif tavanlarının düşürülmemesi gerekmektedir.

Harcama birimleri ödenek teklif tavanlarına ilişkin veri girişlerinin, mali hizmet birimleri tarafından "Birim Teklifi" girişleri başlamadan önce yapılması gerekmektedir. Yükseköğretim kurumlarının bütçelerinde harcama birimlerinin yer almaması ve düzenleyici ve denetleyici kurumlara yönelik tavan belirlenmesi uygulamasının olmaması nedeniyle söz konusu kurumların birim teklif tavanı belirlemesi gerekmektedir.

Veri girişleri;

ekranından yapılabilecektir. Girişlere ilişkin detaylı bilgilere programbutce.sbb.gov.tr üzerinde bulunan yardım menüsü ile "Bütçe Hazırlık Sürecine Yönelik Sıkça Sorulan Sorular" kısmından erişilebilmektedir.

5.3. Harcama Birimi Ödenek Teklifine ve Tavan Üstü Taleplere İlişkin Veri Girişlerinin Yapılması

Program bütçe reformuna ilişkin çalışmalar kapsamında sistem üzerinde bazı değişiklikler yapılmış ve idare bütçe tekliflerinin iki aşamalı olarak takibine imkân tanınmıştır. Bu yaklaşımla birlikte harcama birimleri ödenek tekliflerine ilişkin veri girişlerini, programbutce.sbb.gov.tr sisteminde;

I İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ I

ekranında yer alan "Birim Teklifi" aşamasını kullanarak yapabilecektir.

Ödenek tekliflerine ilişkin veri girişleri bütçe sınıflandırmasının bütün düzeylerini (alt faaliyet dahil program sınıflandırmasını ve dördüncü düzey itibarıyla ekonomik sınıflandırmayı da) içerecek şekilde yapılacaktır. Bununla birlikte program sınıflandırmasının bütçe tertip yapısına dâhil edilmesiyle kanunlaşacak tertip yapısı; program sınıflandırmasının ilk düzeyi, kurumsal, finansman tipi kodların bütün düzeyleri ile ekonomik sınıflandırmanın ilk iki düzeyinden oluşacaktır.

Harcama birimleri, "Ödenek düzenleme" ekranında "Birim Teklifi" aşamasında 2026 yılına ilişkin yılsonu harcama tahminlerini "YSHT" sütununa girebileceklerdir.

Ödenek taleplerinin mutlaka gerekçelendirilmesi gerekmektedir.

Yükseköğretim Kurumlarına Yönelik Açıklamalar

Yükseköğretim kurumlarının bütçeleri idare düzeyinde kanunlaşmakta olup yılı bütçe kanunlarında harcama birimlerinin bütçeleri yer almamaktadır. Dolayısıyla bütçe kanununda harcama birimi için öngörülen bir ödenek toplamı olmadığından yükseköğretim kurumları için birim detayda ödenek teklif tavanı belirlenme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Bununla birlikte yükseköğretim kurumları harcama birimlerinin tekliflerini sistem üzerinden almayı tercih ederlerse harcama birimleri kendi ödenek tekliflerini "Birim Teklifi" aşamasını kullanarak sisteme girebileceklerdir. Bu yöntemi tercih eden idarelerin öncelikle harcama birimi bazında ödenek teklif tavanlarını belirlemesi ve programbutce.sbb.gov.tr sisteminde onaylaması gerekmektedir.

Harcama birimlerinin birim tekliflerini belirlenen ödenek tavan tutarı dâhilinde, tavan üstü tekliflerinin olması halinde ise bu taleplerini "Ödenek Düzenleme" ekranındaki "Tavan Üstü" sütununa girmeleri gerekmektedir.

Harcama birimleri tarafından detay düzeyde girilen bütçe teklifleri, mali hizmetler birimi tarafından üst yönetimin bilgisi dâhilinde değerlendirilerek "İdare Teklifi" aşamasına girilebileceği gibi söz konusu teklif, idarenin toplam bütçe tavanının aşılmaması kaydıyla birim detayları arasında üst yönetimin bilgisi dâhilinde değişiklik yapılarak da girilebilecektir.

Ayrıca harcama birimleri tarafından "Birim Teklifi" aşaması girişlerinin yapılmaması durumunda mali hizmetler birimleri tarafından "İdare Teklifi" aşamasının birim düzeyinde hazırlanması zorunludur. Bu durumda tavan üstü ödenek tekliflerinin idare düzeyinde "Ödenek Düzenleme" ekranındaki "Tavan Üstü" sütununa veri girilmesi gerekmektedir.

5.4. İdare Ödenek Teklifine İlişkin Veri Girişlerinin Yapılması

İdarelerin ödenek tekliflerine ilişkin veri girişleri, önceki yıllarda olduğu gibi bütçe sınıflandırmasının bütün düzeylerini (alt faaliyet dahil program sınıflandırmasını ve dördüncü düzey itibarıyla ekonomik sınıflandırmayı da) içerecek şekilde yapılacaktır. İdare ödenek tekliflerine ilişkin veri girişleri, mali hizmetler birimi tarafından

Program Bütçe Hazırlık → Ödenek İşlemleri → Ödenek Düzenleme

I İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ I

ekranında yer alan "İdare Teklifi" aşamasında yapılacaktır. Söz konusu ekrana ilişkin özellikler programbutce.sbb.gov.tr üzerinde bulunan yardım menüsü ile "Bütçe Hazırlık Sürecine Yönelik Sıkça Sorulan Sorular" kısmında anlatılmaktadır.

İdareler tarafından gider bütçe fişleri ekonomik sınıflandırmanın dördüncü düzeyinde doldurulacaktır. Söz konusu girişler "Ödenek Düzenleme" ekranında "İşlemler" sütununda yer alan "Açıklama Girişi" ikonuna tıklanarak yapılacaktır. Gider bütçe fişlerinde, genel ifadeler yerine hesaplamalara dayanan detaylı bilgilere yer verilecektir. Personel Giderleri (01.04- Geçici Süreli Çalışanlar ve 01.05- Diğer Personel hariç), Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri ve Sermaye Giderleri kapsamındaki ödenek teklifleri için açıklama ve gerekçe belirtilmesine ihtiyaç bulunmamaktadır.

Mali hizmetler birimleri, "Ödenek Düzenleme" ekranında "İdare Teklifi" aşamasında 2026 yılına ilişkin yılsonu harcama tahminlerini "YSHT" sütununa gireceklerdir.

Ödenek tekliflerine ilişkin veri girişleri taslak oluşturma ekranının kullanılması, ödenek düzenleme ekranındaolsama kopyalanması veya ödenek düzenleme ekranındaki verilerin excel dosyasına kopyalanarak çalışılmasının ardından ilgili aşamaya verilerin yapıştırılması yöntemlerinden biri kullanılarak gerçekleştirilebilecektir.

5.5. Program Maliyeti - Programın Ödenek İhtiyacı

Program maliyetlerinin doğru tespit edilmesi, kullanılan kamu kaynağı ile ulaşılmak istenen sonuçlar arasında karşılaştırma yapılmasına imkân sağlayarak kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesine katkıda bulunur. Ayrıca program maliyetlerinin doğruluğu karar alıcıların alternatif yöntemler arasında tercih yapabilmesine imkân sağlamakta olup kamu kaynaklarının daha etkin kullanılması sonucunu doğurabilecektir.

5018 sayılı Kanun ile ülkemizde bütçe giderleri nakit esasına göre kayıt altına alınmakta ve devlet muhasebesinde maliyet esaslı bir yaklaşım tam olarak uygulanamamaktadır. Bu nedenle program bütçeye geçişin ilk yıllarında programların maliyetleri tespit edilirken bütçe giderleri esas alınacak ve programın bütün maliyet unsurlarının hesaplanması yerine programın bütçe dönemindeki kaynak ihtiyacına odaklanılacaktır. Daha sonraki yıllarda bu alanda yapılacak çalışmalar ve bilgi işlem sistemlerinin de desteği ile maliyet tespitini daha ileri düzeye taşımak mümkün olacaktır.

Programların maliyetleri belirlenirken faaliyetler esas alınacaktır. Faaliyet maliyetlerinin belirlenmesi, aşağıdan yukarıya doğru bir yaklaşımla alt programların ve programların maliyetlerinin belirlenmesini sağlayacaktır.

Faaliyet maliyetlerinin belirlenmesinde faaliyetlerle ilişkilendirilebilen tüm doğrudan ve dolaylı maliyetler dikkate alınacaktır.

I İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ I

• Mevcut bütçe tertip yapımız ekonomik kodlar yoluyla ürün ve hizmetlerin üretilmesinde kullanılan girdilere ilişkin ödenek ve harcama verisinin sağlanmasına imkân verir niteliktedir. Bu nedenle Rehber kapsamında faaliyetlerin ödenek ihtiyacı ön planda tutulmuştur.

• İdare bütçelerinde yer alan tertiplerin dağıtılması yoluyla harcama ve ödenek verilerine varsayımsal olarak ulaşılması ve idarelere faaliyetlerin ödenek ihtiyacının tespiti konusunda kolaylık sağlanması hedeflenmektedir.

• Program maliyeti bölümünde yer verilen açıklamalar dağıtım sırasında kullanılabilecek olup yeni bir faaliyet teklif edilmesi aşamasında ise faaliyet kapsamında yürütülecek iş, işlem ve süreçlerdeki girdilerin maliyetleri aşağıdan yukarıya doğru tespit edilmelidir.

İdare tarafından yapılan ödemelerin bir kısmı doğrudan bir faaliyetle ilişkilendirilebilirken bir kısım ödemeler faaliyetin maliyetini dolaylı olarak etkilemektedir.

Doğrudan maliyetler; belirli bir faaliyet ile ilişkisi büyük ölçüde saptanabilen maliyetlerdir. Faaliyetin maliyeti, bir ürün ve hizmetin üretimi ve sunumu için gerekli olan cari, sermaye, transfer kalemlerinin bir ya da birkaçından oluşabilir. Faaliyetin yürütülmesi sırasında görev alan personele ödenen ücretler, faaliyetin yürütülmesi için ihtiyaç duyulan mal, malzeme ve hizmet alımları, yapım, bakım ve onarım işleri, faaliyet kapsamında ödenen hibe ve kredi destekleri gibi doğrudan faaliyetle ilişkili ödemelerin tamamı faaliyetlerin maliyetlerine dâhil edilecektir.

Dolaylı maliyetler literatürde iki veya daha fazla çıktı türünün üretilmesi amacıyla birlikte veya ortak olarak kullanılan ancak herhangi bir çıktıyla ilişkisi tam olarak belirlenemeyen maliyetler şeklinde tanımlanmaktadır. Dolaylı maliyetlerin tipik örnekleri arasında; genel yönetim hizmetlerinin maliyetleri, faaliyetlerin tamamına hizmet sağlayan güvenlik, kiralama, binalar ile ekipman ve diğer araçların işletme ve bakım maliyetleri sayılmaktadır.

Dolaylı maliyetleri temel olarak ikiye ayırmak mümkündür;

• İdarenin ana hizmet konularına ilişkin birden fazla faaliyeti ilgilendiren giderler,

• İdarenin tüm faaliyetlerine destek sağlayan ve idarenin kurumsal ve yönetsel ihtiyaçlarının karşılanması için yapılması zorunlu genel yönetim giderleri.

İdarenin ana hizmet konularına ilişkin birden fazla faaliyeti ilgilendiren dolaylı maliyetlere ilişkin esaslara aşağıdaki bölümde, idarenin tüm faaliyetlerine destek sağlayan dolaylı maliyetlere ilişkin esaslara ise Yönetim ve Destek Programı başlıklı bölümde yer verilmektedir.

İDARE BÜTÇE TEKLİFİNİN HAZIRLANMASI SÜRECİ I

5.5.1. İdarenin Ana Hizmet Konularına İlişkin Birden Fazla Faaliyeti İlgilendiren Giderler

Bir faaliyetin bir veya birden fazla birim tarafından yürütülmesi ya da bir harcama biriminin birden fazla faaliyet yürütmesi mümkündür. Faaliyetlerin maliyetleri belirlenirken öncelikle ilgili faaliyetin doğrudan maliyetleri tespit edilecek buna ilave olarak faaliyetle ilgili dolaylı maliyetler aşağıda yer alan ilkelerle birlikte esas olarak dağıtım anahtarları kullanılmak suretiyle paylaştırılacaktır.

İdarelerin teşkilatlanmalarının çıktı ve sonuç odaklı olmaması, idarelerin taşra ve yurt dışı teşkilatlarında yürütülen iş, işlem ve süreçlerin birden fazla faaliyetle ilişkili olması, bir birim tarafından yürütülen faaliyetlerin idarelerin yürüttüğü diğer faaliyetlere katkı sağlaması gibi durumlarda dolaylı maliyetlerin çeşitli yöntemler kullanılarak faaliyetlere dağıtılması gerekecektir.

Bu durumda öncelikle faaliyet sonucu elde edilen çıktıların ortaya konması gerekmektedir. Faaliyet sonucu üretilen çıktıların tespitinin ardından bu çıktıları üretmek için kullanılan girdiler ile bu girdilerin üretilen çıktıya katkılarının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Yapılan değerlendirmeler sonucunda bir birim ağırlıklı olarak tek bir faaliyet yürütüyor (% 85 - 90 gibi bir oran düşünülebilir) ve diğer faaliyetlere olan katkısı sınırlı düzeyde ise ilgili birimin rutin olarak yürüttüğü iş ve işlemlere yönelik tüm maliyetleri (personel giderleri, mal ve hizmet alımları gibi) ağırlıklı olarak yürüttüğü faaliyet kapsamında değerlendirilmelidir. Rutin iş ve işlemler dışında yürütülen projeleri içeren kısa dönemli iş, işlem ve süreçler ise ilgili projelerden elde edilmesi beklenen çıktılara göre faaliyetlerle ilişkilendirilmelidir.

İdarelerin taşra ve yurt dışı teşkilatlarının yürüttüğü faaliyetlerin maliyetleri ile birden fazla merkez birimi tarafından yürütülen faaliyetlerin maliyetlerinin dağıtım anahtarları kullanılmak suretiyle ayrıştırılması gerekmektedir. Bununla birlikte dağıtım yapılırken kullanılacak anahtarların tespitinde aşağıdaki yöntem ve örneklerden faydalanılabilir.

Birden fazla faaliyete katkı sağlayan harcama birimlerinin, bütçeyle doğrudan ödenek tahsis edilmeyen daire başkanlığı, şube müdürlüğü gibi daha alt düzey birimlerinde görev yapan personel sayısı dağıtım anahtarı olarak kullanılabilir. Özellikle taşra teşkilatlarının maliyetlerinin dağıtımında taşra birimlerinin teşkilatlanması esas alınabilir. Belirlenen faaliyetlerle, söz konusu birimlerin görev ve sorumluluk alanlarının büyük ölçüde örtüştüğü durumlarda birimlerin personel sayısının dağıtım anahtarı olarak kullanılabileceği değerlendirilmektedir.

• Faaliyetler sonucu üretilen ara ürün veya çıktıların sayısına göre dağıtım yapılabilecektir. Örneğin taşra teşkilatları tarafından verilen izin, ruhsat, sicil gibi belgelerin sayıları tespit edilerek farklı faaliyetlere ilişkin belge türlerinin sayıları itibarıyla faaliyetlere dağıtım yapılması yoluna gidilebilir.

• Bir personel tarafından yürütülen işlerin birden fazla faaliyet kapsamına girmesi durumunda, ilgili personelin faaliyetlere ilişkin harcadığı mesai dağıtım anahtarı olarak kullanılabilir. Söz konusu mesai oranı çizelge tutulmak suretiyle veya personele yapılacak anketlerle tespit edilebilir. Ancak mesai oranı çizelgesinin program