Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2025/716
KARAR NO : 2026/91
KARAR TR : 16/02/2026
ÖZET: Dava konusu taşınmazla ilgili olarak zabıt kaydında davacı adına yer alan 96.00 m²'lik kaydın silinmesi istemiyle açılan davanın, Türk Medeni Kanun hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
Davacı : M. T.
Vekili : Av. S. M. U. Ç.
Davalı : Adıyaman Tapu Sicil Müdürlüğü
"...Dava dosyasının yapılan incelemesinde; her ne kadar Tapu Kaydındaki Şerhin Terkini davası olarak açılmış ise de dava dilekçesi içeriğinden davanın idari işlemlere yönelik dava olduğunun anlaşıldığı bu davalarda görevli mahkemelerin İdari Yargı olduğu, mahkememizin görevsizliğine karar verilmiş görevli mahkemenin Adıyaman Nöbetçi İdare Mahkemesi olduğu anlaşılmakla aşağıdaki şekilde hükümler tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın HMK'nun 114/1-b Maddesi uyarınca MAHKEMEMİZİN GÖREVSİZLİĞİNE, HMK 115/2 maddesi nedeniyle dava şartı yokluğundan USÜLDEN REDDİNE,
2-Görevli yetkili Mahkemenin ADIYAMAN NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİ OLDUĞUNA,
3-HMK 20. Maddesi gereğince kesinleşme tarihinden itibaren, kanun yoluna başvurulması halinde bu başvurumun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren, iki hafta içerisinde taraflardan birinin başvurması halinde, dosyanın görevli ADIYAMAN NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİNE, aksi taktirde, davanın AÇILMAMIŞ SAYILMASINA KARAR VERİLMESİNE, ..."
Yargılama Usulü Kanunu'nun 15'inci maddesinin 1'inci fıkrasının (d) bendi geregince, bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren otuz (30) gün içinde, 3. ve 14. maddeye uygun şekilde düzenlenerek yeniden dava açmakta serbest olmak üzere dava dilekçesinin reddine karar vermiştir.
Davacı vekili yenilenen dava dilekçesi ile, zabıt kaydında kayıtlı olan 96.00 m2'lik kaydın silinmesi gerektiğinden dava konusu taşınmazın tapu kaydına işlenen şerhin terkinini talep etmiştir.
Adıyaman 3. İdare Mahkemesi 19/11/2025 tarih ve E.2025/869 sayılı kararı ile, adli yargıının görevine giren davada Mahkemelerinin görevli olmadığına, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Somut olayda; 29/05/2025 tarih ve E...146560 sayılı Adıyaman Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün yazısında; "(...) İptal edilen 18.Madde imar uygulaması işleminin yeniden yapılabilmesi için uygulama kapsamındaki parsellerde bulunan sorunların çözülerek uygulamaya devam edilebilmesi gerekmektedir. Bu nedenle ... parseldeki mühadele işlemine istinaden zabıt kaydında geçirilen 96.00 metrekarelik alanın Tapu Müdürlüğündeki kayıtlardan düşürülmesi gerekmektedir. Bu ise ancak Mahkeme yolu ile olabileceği için şahsi olarak ilgili Mahkemeye, söz konusu zabıt kaydında adıntıza geçen 96.00 metrekarelik alanın sicilinden terk ettirilmesi yönünde müracaatta bulunmamanız gerekmektedir. Aksi taktirde 18. madde imar uygulaması işlemine devam edilemeyecektir. (...)" ifadelerine yer verildiği, davacının bu yazı doğrultusunda 96.00 metrekarelik alanın tapu kaydından düşürülmesi için görülmekte olan davayı açtığı anlaşıldığından, dava konusu işlemin Tapu Sicili ile ilgili olduğu, Vergi Mahkemesinin görevine giren vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin bulunmadığı gibi idare mahkemesinin görevine giren iptal veya tam yargı davasına konu bir işlem ile ilk derecede Danıştayca çözümlenecek bir işlem de olmadığı, özel hukuk ilişkisinden doğan ve adli yargıının konusuna giren bir işlem olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim; Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 22/06/2020 tarih E:2020/160, K:2020/391 sayılı kararı da benzer yöndedir. ..."
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı
maddesinin değişik 1 numaralı fıkrası şöyledir:
"1. (Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar."
" Taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere tapu sicili tutulur.
Tapu sicili, tapu kütüğü ve kat mülkiyeti kütüğü ile bunları tamamlayan yevmiye defteri ve belgeler ile plânlardan oluşur.
Sicilin örneği, nasıl tutulacağı ve yardımcı siciller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir."
maddesi şöyledir:
"Tapu siciline taşınmaz olarak şunlar kaydedilir:
Arazi,
Taşınmazlar üzerindeki bağımsız ve sürekli haklar,
Kat mülkiyetine konu olan bağımsız bölümler.
Arazinin tapu siciline kaydı, özel kanun hükümlerine tâbidir."
Bağımsız ve sürekli hakların kaydedilmesi için gerekli koşullar ve usul Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Süreklilik koşulunun gerçekleşmesi için hakkın süresiz veya en az otuz yıl süreli olması gerekir.
Kat mülkiyetine konu olan bağımsız bölümlerin taşınmaz olarak kaydı, özel kanun hükümlerine tâbidir.
" Taşınmaza ilişkin aşağıdaki haklar, tapu kütüğüne tescil edilir:
Mülkiyet,
İrtifak hakları ve taşınmaz yükleri,
Rehin hakları."
maddesi şöyledir :
" Tescil, tasarrufa konu olan taşınmaz malikinin yazılı beyanı üzerine yapılır.
Edinen kimse, kanun hükmüne, kesinleşmiş mahkeme kararına veya buna eşdeğer bir belgeye dayanıyorsa, bu beyana gerek yoktur.
Bir aynı hakkı tescilden önce kazanan kimse, gerekli belgeleri ibraz ederek tescili isteyebilir."
maddesi şöyledir :
" Kurulması kanunen tescile tâbi aynı haklar, tescil edilmedikçe varlık kazanamaz. "
"İlgililerin yazılı rızaları olmadıkça, tapu memuru, tapu sicilindeki yanlışlığı ancak mahkeme kararıyla düzeltebilir.
Düzeltme, eski tescilin terkini ve yeni bir tescilin yapılması biçiminde de olabilir.
Tapu memuru, basit yazı yanlışlıklarını, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik uyarınca re'sen düzeltir."
"Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, bu Kanun Hükmünde Kararname ile değişiklik yapılan kanunların ilgili maddeleri gereğince yürürlüğe konulmuş olan tüzükler, nizamnameler, Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikler ile diğer işlemler yürürlükten kaldırılmadıkça geçerliliğini sürdürürlür."
"(1) Tapu sicilinde değişiklik, hak sahibinin istemine ya da yetkili makam veya mahkeme kararına istinaden yapılır.
(2) Tapu sicilindeki değişiklikler, üzerinin kırmızı mürekkepli kalemle çizilip, değişiklik tarih ve yevmiye numarasıyla yeni kaydın yazılması suretiyle yapılır.
(3) Önceki kayıt bir harfle yazılı ise, değişiklikte de aynı harf kullanılır.
(4) Rehinli alacağın kısmen ödenmesi veya rehnin miktar, faiz, derece, süre gibi unsurlarında yapılacak değişiklikler, düşünceler sütununda ilgili rehnin harfi kullanılmak suretiyle belirtilir."
"(1) Henüz kadastrosu yapılmamış yerlerde kütük yerine zabıt defteri veya kat mülkiyeti zabıt defteri tutulur. Taşınmazın sınırları hudut komşuları yazılarak gösterilir. Taşınmazın varsa resmî haritası veya planı dosyasında saklanır."
Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ'ın, davanın çözümünde adli yargıının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılara görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL'ın davada adli yargıının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava, dava konusu taşınmazla ilgili olarak zabıt kaydında davacı adına yer alan 96,00 m²'lik kaydın silinmesi istemiyle açılmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının maliki olduğu parselde kendi adına kayıtlı taşınmazda 1986 yılında Adıyaman Belediyesi ile yaptığı mübadele işleminde adına geçmesi gereken kısmın adına geçmediği ve taşınmazın tapu kaydında belediye ile davacı arasında müsterek olarak kaldığı, davacının durumu belediyeye bildirmesi üzerine uğradığı mağduriyetin Adıyaman Belediye Encümeninin 16/08/2022 tarih ve 616 sayılı kararı ile Eskisaray Mahallesi, 207 ada, 17 nolu parsele 18. madde imar uygulamasında dağıtım sonucu verilen Eskisaray Mahallesi, 3682 ada, 15 nolu parseldeki Adıyaman Belediyesine ait olan 168.00 m²'den davacıya verilmesi gereken 90.00 m²'den de %9,64738 oranında 9.26 m² DOP kesintisi yapılarak kalan tahsis alanı olan 86.74 m²'lik hissenin yapılan imar uygulamasında davacı adına devredilmesine karar verildiği ve 08/09/2022 tarihinde Adıyaman Tapu Müdürlüğüne yazı yazılarak, davacı adına söz konusu hissenin devredilerek tescil işleminin gerçekleştirilmesinin talep edildiği, Tapu Müdürlüğü tarafından 09/09/2022 tarih ve 28162 yevmiye numarası ile Adıyaman Belediyesi adına kayıtlı hissenin davacı adına satış işlemi yapılmak suretiyle mağduriyetinin giderildiği anlaşılmaktadır.
Ancak daha sonra davacıya gönderilen Adıyaman Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün
29/05/2025 tarihli yazısında, Belediye Encümeninin 10/01/1986 tarih ve 128 sayılı kararı ile, ... parselin imar planına göre yola gelen 168.00 m²'lik kısmına karşılık doğu tarafta 96.00 m²'lik yol fazlası olan kısm ile geri kalan kısmına 200.000 TL bedel karşılığı eşit olarak karşılıklı herhangi bir hak talep edilmeden mübadele edilmesi için karar alındığı, ancak bu işlemin Tapu Müdürlüğüne intikal ettiğinde davacıya ait olan ... parselin imar planına göre terk edilmesi gereken 168.00 m²'lik kısmın ileride terk edilmek sureti ile bu parsele Adıyaman Belediyesinin hissedar edildiği, ancak parselin doğu tarafındaki yol fazlası olan 96.00 m²'lik kısmın tapu kütüklerine geçirilmeden sadece zabıt kayıtlarına işlendiği ve tapu kütüklerine işlenmediği için ada parsel numarası verilmediği ve kadastro paftalarına da işlenmediği, bu durumun ise davacı adına verilmesi gerekirken 96.00 m²'lik kısmın verilmediği ve Adıyaman Belediyesi adına tescil edilen 168.00 m²'lik kısmın ise halen yola terkinin yapılmadığı gerekçesi ile davacı adına 307.00 m²'lik tam olan ... parseldeki hissenin 139.00 m²'ye düşürüldüğü ve davacının talebi ile yapılan mübadele işleminde verilmesi gereken 96.00 m²'lik kısmın zabıt kayıtlarında kaldığı, söz konusu mağduriyete binaen Başkanlığına sunulan dilekçede belirtilen ... parseldeki mübadele işleminden kaynaklanan mağduriyetin giderilmesine yönelik olarak Belediye Encümeninin 16/08/2022 tarih ve 616 sayılı kararı ile Eskisaray Mahallesi ... parselin 18. madde imar uygulaması sonucu Adıyaman Belediyesine ait olan 168.00 m²'den % 9,64738 oranında 16.21 m² DOP kesinti yapılarak 151,79 m² imara tahsis alanı kaldığı, bu nedenle davacıya verilmesi gereken 96.00 m² den de % 9,64738 oranında 9.26 m² DOP kesintisi yapılarak kalan tahsis alanı olan 86.74 m²'nin yapılan imar uygulamasında ... parsele dağıtımda verilen 3682 ada 15 nolu parseldeki Adıyaman Belediyesine ait olan 162.52 m²'lik hisseden 86.74 m² hissenin davacı adına devredilmesine karar verildiği, Tapu Müdürlüğü tarafından 08/09/2022 tarih ve 28162 yevmiye numarası ile mağduriyetin giderildiği, ancak yapılan 18. madde imar uygulaması işleminin Adıyaman İdare Mahkemesinin E.2017/33, K.2018/125 sayılı kararı ile iptal edildiği için söz konusu imar uygulamasının yeniden yapılmasının zorunlu hale geldiği, bu nedenle Mahkemenin iptal gerekçeleri dikkate alınarak gerekli işlemler için teknik inceleme ve ilgili kurumlar ile yazışmaların yapıldığı, Kadastro Müdürlüğüne 10/03/2025 tarih ve 135774 sayılı yazı ile söz konusu durumların belirtilerek zabıt kaydına geçirilen alanın oluşturulmasının istendiği, Kadastro Müdürlüğünün 15/05/2025 tarih ve 16482505 sayılı cevabi yazılarında Müdürlüklerince yapılan inceleme sonucu söz konusu 96.00 m²'lik alanın tapu kütüğüne kayıtlı olmaması nedeni ile yapılabilecek herhangi bir işlemin bulunmadığı, bu durumun ilgili Mahkemeye başvuruda bulunarak işlemin Mahkeme yolu ile çözülebileceğinin belirtildiği, bu açıklamalar üzerine davacının, zabıt kaydında adına kayıtlı bulunan 96.00 m²'lik kaydın silinmesi istemiyle Adıyaman Tapu Müdürlüğü aleyhine adli ve idari yargı mercileri nezdinde dava açtığı anlaşılmaktadır.
Doktrinde ve yargı içtihatlarında, tapu siciline tescil veya sicil kayıtlarının terkini ya da değiştirilmesi gibi yahut bu işlemlerin tesisine yönündeki taleplerin reddine ilişkin işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünün, kural olarak, adli yargıının görevinde olduğu kabul edilmektedir. Zira, bu işlemler taşınmazın hukuki durumu üzerinde değişikliğe neden olan veya değişikliği önleyen işlemlerdir. Bu işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümü de taşınmaz mülkiyeti veya aynı haklar ile kısıtlılık durumu gibi medeni hukuk statülerinin ve bu statüleri doğuran hukuki olayların incelenmesini gerektirir.
Tapu sicilinde tescil, terkin ve değişiklik istemlerinden, bir başka ifadeyle tapu kaydında değişiklik yapılması isteqinden kaynaklanan uyuşmazlıkların görüm ve çözümü, bu istemler mülkiyet veya sınırlı aynı hakların doğması, kısıtlanması, ortadan kalkması ve buna benzer sonuçlar doğurduğundan, mülkiyet hukukuna ilişkin yasa kuralları çerçevesinde adli yargı mahkemelerinin görevine girmektedir.
Tapu Sicili Tüzüğü'nün geçici 1. maddesinde, henüz kadartrosu yapılmamış yerlerde kütük yerine zabıt defteri veya kat mülkiyeti zabıt defteri tutulacağı, taşınmazın sınırlarının hudut komşuları yazılarak gösterileceği ve varsa resmî harita veya planının dosyasında saklanacağı düzenlenmiştir. Bu düzenleme karşısında, zabıt kaydının, kadastro yapılmamış yerlerde taşınmazın fiili durum ve kullanımını göstermeye yönelik kayıtlar olduğu söylenebilir.
Somut uyuşmazlığın, dava konusu taşınmazla ilgili olarak zabıt kaydında davacı adına yer alan 96.00 m²'lik kaydın silinmesine ilişkin olduğu, her ne kadar doğrudan tapu sicilinde tescil, terkin veya değişiklik istemi biçiminde ileri sürülmemiş ise de, Türk Medeni Kanunu hükümlerinin uygulanmasını gerektiren ayni haklara ilişkin özel hukuk uyuşmazlığı niteliğinde bulunduğu anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle, bu tür kayıtların varlığı ya da silinmesi, idari bir işlemin iptali veya idari tasarrufun hukuka uygunluğunun denetlenmesi kapsamında olmayıp, taşınmaz üzerinde ayni hak durumunun belirlenmesine ilişkin kurallar çerçevesinde değerlendirilmesi gereken bir uyuşmazlıktır. Bu durumda, konusu itibarıyla idari yargıının görev alanına giren bir idari dava bulunduğundan söz edilmesine olanak bulunmadığından, davanın görüm ve çözüm yerinin adli yargı olduğu sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Adıyaman 3. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Adıyaman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 17/06/2025 tarih ve E.2025/87, K.2025/94 sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Adıyaman 3. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Adıyaman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 17/06/2025 tarih ve E.2025/87, K.2025/94 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 16/02/2026 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili Kenan YAŞAR
Üye Bayram ŞEN
Üye Döndü Deniz BİLİR
Üye Mustafa EROL