Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2026/12
KARAR NO : 2026/85
KARAR TR : 16/02/2026
ÖZET: Irak uyruklu olan davacının, 6458 sayılı Kanun uyarınca haksız ve hukuka aykırı şekilde idari gözetim altında tutulduğundan bahisle uğradığı ileri sürülen maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
Davacı : A. A. S. A.
Vekili : A. H. Ç.
Davalılar : 1-Şanlıurfa Valiliği (İdari Yargıda ve Adli Yargıda) 2-Kırklareli Valiliği (Adli Yargıda)
Vekili : Av. H. E. G.
uyarınca davanın görev yönünden reddine karar vermiş; söz konusu kararın istinaf edilmesi üzerine, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesi 21/05/2024 tarih ve E.2024/1533, K.2024/1276 sayılı kararıyla; idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası niteliğindeki uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin, ileri sürülen zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesi olan Şanlıurfa İdare Mahkemesi olduğu gerekçesiyle; davacının istinaf başvurusunun kabulüne, Edirne İdare Mahkemesinin 27/02/2024 tarih ve E.2024/392, K.2024/718 sayılı kararının kaldırılmasına, yeniden yargılama yapılması amacıyla dosyanın 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 5. fıkrası uyarınca Mahkemesine gönderilmesine kesin olarak karar vermiştir.
Edirne İdare Mahkemesi 14/06/2024 tarih ve E.2024/1532, K.2024/1930 sayılı kararı ile, idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası niteliğindeki uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin, ileri sürülen zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesi olan Şanlıurfa İdare Mahkemesi olduğu gerekçesiyle, 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin 1/a bendi uyarınca davanın yetki yönünden reddine, dava dosyasının uyuşmazlığın çözümünde yetkili olan Şanlıurfa İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiştir.
Şanlıurfa 3. İdare Mahkemesi 16/07/2024 tarih ve E.2024/1024, K.2024/1067 sayılı kararı ile, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun 21/01/2014 tarih ve 160 sayılı kararı ile bu davaların görüm ve çözümü için Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesinin yetkili kılındığı, dava konusu tazminat isteminin 6458 sayılı Kanunun uygulanmasından kaynaklanması sebebiyle, Şanlıurfa 1.İdare Mahkemesi esasına kaydedilmesi gerekirken, iş bu dava dosyasının hatalı tevzii nedeniyle Mahkemelerinin esasına kaydedildiği gerekçesiyle; mahkeme esasına hatalı tevzi nedeniyle kaydedilen dava dosyasının esas kaydının kapatılmasına, dava dosyasının Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesine tevzi edilmek üzere tevzi bürosuna gönderilmesine, karar vermiştir.
Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesi 29/07/2024 tarih ve E.2024/1024 K.2024/1439 sayılı kararı ile, uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli yargı mercilerine ait olduğu gerekçesiyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a maddesi uyarınca davanın görev yönünden reddine karar vermiş; söz konusu kararın istinaf edilmesi üzerine Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 13/02/2025 ve tarih E.2024/1969 K.2025/194 sayılı kararıyla, davacının doğduğunu iddia ettiği zararların nedeni olan işlem, Şanlıurfa İl Göç İdaresi tarafından alınan idari gözetim kararının uzatılması işlemi olduğundan hasım mevkine Şanlıurfa İl Göç İdaresi Müdürlüğünün (Şanlıurfa Valiliği) alınması gerektiği gerekçesiyle Şanlıurfa 1. İdare Mahkemesince verilen 29/07/2024 tarih ve E.2024/1024, K.2024/1439 sayılı karar hukuka uygun bulunduğundan, istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen açıklama ile reddine karar vermiş, sözkonusu karar kesinleşmiştir. İdare Mahkemesi kararının ilgili kısmı şöyledir:
"...Dosyanın incelenmesinden, davacı hakkında sınır dışı ve idari gözetim kararı verildiği, idari gözetim kararına karşı Şanlıurfa 2. Sulh Ceza mahkemesinde dava açıldığı ve davanın reddedildiği, sınır dışı kararının ise Edirne İdare Mahkemesinin E:2023/2150 ve K:2023/3193 sayılı kararıyla iptal edildiği, 24/04/2023 tarihinden itibaren idari gözetim altında tutulduğu iddia edilen davacının karar sonrasında 17/12/2023 tarihinde tahliye edildiği, dolayısıyla Şanlıurfa İl Göç İdaresi Geri Gönderme Merkezinde 24/04/2023-17/12/2023 tarihleri arasında toplam 7 ay 23 gün boyunca haksız yere idari gözetim altında tutulması nedeniyle 82.000,00-TL maddi, 100.000,00-TL manevi olmak üzere toplam 182.000,00-TL tazminatın ödenmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; her ne kadar tazminat isteminin, hem sınır dışı etme kararına hem de idari gözetim altına alma kararına dayandırıldığı görülmekte ise de 6458 sayılı Kanunun yukarıda metnine yer verilen 57. maddesinin 2. fıkrasında; hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye'ye giriş veya çıkaş kurallarımı ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye'den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınacağı ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirileceği hükü altına alındığı, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıyla ilgili idari gözetim kararı alma ya da idari gözetime alternatif yükümlülükler getirme hususunda idareye takdir hakkı tanındığı anlaşılmakta olup somut olayda, davacı hakkında sınır dışı etme kararı alındıktan sonra takdir hakkının idari gözetim kararı alınmaktan yana kullanıldığı ve davacının bu karar gereğince Geri Gönderme Merkezine sevk edildiği, dolayısıyla davacının Geri Gönderme Merkezi'nde tutularak özgürlüğünden yoksun bırakılmasının esasen idari gözetim kararına dayandığı ve uyuşmazlığın idari gözetim kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Bu durumda; uyuşmazlığın 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 57. maddesinde düzenlenen idari gözetim altına alınma işleminden kaynaklandığı ve aynı Kanunun 57. maddesinin 6. fıkrası uyarınca idari gözetim kararlarına karşı Sulh Ceza Hakimliği'ne başvuru yapılabileceği açık olup hukuka uygunluk denetimi idari yargı koluna ait olmayan işlemin, hukuka aykırılığından kaynaklı tazminat isteminin idare mahkemelerince değerlendirilmesinin mümkün olmadığı ve adli yargı mercileri tarafından çözümü kavuşturulması gerektiği anlaşıldığından, uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli yargı mercilerine ait olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır..."
Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesinin 25/11/2025 tarih ve E.2025/3001 K.2025/2826 sayılı kararıyla, davacı vekilinin istinaf başvurusu HMK 353/1-b-1 maddesi uyarınca esastan reddedilerek karar kesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava; Kırıkkale Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından alınan idari gözetim kararı sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.
Ülkemizde yargı yolları anayasa yargışı, idari yargı ve adli yargı şeklinde üç ana grupta sınıflandırılmış olup idari yargı; idarenin, idare hukuku alanındaki idari faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıkların çözümü ile ilgili karar veren veya bireyler ile idare arasındaki hukuki anlaşmazlıkları çözmeye çalışan yargı birimi olarak tanımlanabilir.
2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanun ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda (İYUK), bölge idare mahkemesi, idare mahkemesi ve vergi mahkemelerinin işleyişi ile ilgili genel hükmümler düzenlenmiş, idari dava türleri, idari yargı yetkisinin sınırı ile idare mahkemesinin görevlerinin ne olduğu açıkça belirlenmiştir. İYUK'un "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesi;
- "İdari dava türleri şunlardır:
a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütilmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.
İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler.
(Mülga: 2/7/2018 - KHK-703/185 md.) " şeklinde düzenlenmiştir.
Diğer taraftan mahkemenin, davanın esası hakkında yargılama yapabilmesi (davayı esastan inceleyebilmesi) için varlığı veya yokluğu gerekli olan hållere dava şartları denir. Bilindiği üzere, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 1. maddesine göre mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar, kamu düzenindendir. Anılan Kanun'un 114. maddesinin 1. bendinin (b) alt bendi gereğince yargı yolunun caiz olması dava şartı olup 115. maddesine göre ise mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığına davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.
İdari eylem ve idari işlemi tanımlamak gerekirse; idari eylem, kamu idare ve kurumlarının kamu görevine ilişkin, idare hukuku kural ve gereklerine göre yaptığı olumlu veya olumsuz davranış ve füllerden ibarettir. İdari işlem ise, idari kanunlara dayamlarak yapılan muamelelerdir. İdarenin eylem ve işlemleri, onun kamu hukuku alanındaki kamu gücünü (kamu otoritesini) kullanarak, idare hukuku kural ve gerekleri uyarınca yaptığı faaliyetlerin, hukuki ve maddi hayattaki görünümleridir.
İdari gözetim kararı nedeni ile açılan tazminat davalarında Uyuşmazlık Mahkemesince adli yargıının görevli olduğu yönünde değerlendirme yapılmış. Uyuşmazlık Mahkemesinin anılan kararlarında gerekçe olarak, 6458 sayılı Yasada idari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimliğine başvurulacağının düzenlendiği, aynı işlemden kaynaklanan tazminat istemli davalara da adli yargı yerinde bakılacağı belirtilmiştir. (Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 31/10/2022 tarih, 2022/473 esas ve 2022/517 karar sayılı kararı)
Anayasa Mahkemesinin aynı idari işlem nedeni ile hak ihlali gerekçesi ile yapılan başvurular sonucu verdiği kararlarında ise "sulh ceza hakiminin idari gözetim kararının hukuka uygun olduğuna hükmetmesi durumunda 2577 sayılı Yasanın 2. maddesinde öngörülen tam yargı davasının idari gözetim kararının hukuka aykırı olduğu şikayetlerine bağlı tazminat istemi yönünden etkisiz hale geleceği anlaşılmaktadır. Bu gibi hallerde sulh ceza hakiminin idari gözetim kararının hukuka uygun olduğuna dair kararının kesinleşmesinden itibaren süresi içinde doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilir. Ayrıca herhangi bir idari gözetim kararı olmaksızın özgürlüğünden yoksun bırakılanların idari gözetim altına alınmış olmasından doğan zararlar için doğrudan idari yargı mercilerinde tam yargı davası açabileceği konusunda tereddüt bulunmamaktadır" denilmek sureti ile idari gözetim kararı halinde tazminat istemli davalarda görevli yargı yerinin 2577 sayılı Yasanın 2. maddesi uyarınca idari yargı mercileri olduğu açıkça belirtilmiştir. (Anayasa Mahkemesi'nin 03/12/2020 tarih, 2020/12454 başvuru numaralı kararı)
Somut durumda davacı, idari gözetim kararı nedeni ile uğramıldığı iddia olunan maddi ve manevi zararının tahsili istemi ile eldeki davayı açmış olup, yukarıda açıklanan yasal düzenleme ve tanımlar nazara alındığında, tazminata dayanak olarak gösterilen karar idari işlem niteliğindedir. İdari işlemin itiraz merciinin sulh ceza hakimliği olması işlemin bu niteliğini ortadan kaldırmadığı gibi yargı yolunu da belirlemeye yeterli ve elverişli değildir. Bu itibarla, idari işlemden kaynaklanan eldeki davanın görüm ve çözüm yeri adli yargı değil, 2577 sayılı Yasanın 2. maddesi uyarınca idari yargı olduğu anlaşıldığından aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçeye göre; 1-Davanın HMK 114/1-b maddesi uyarınca REDDİNE..."
"Bu Kanunun amacı; yabancıların Türkiye'ye girişleri, Türkiye'de kalışları ve Türkiye'den çıkışları ile Türkiye'den koruma talep eden yabancılarla sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir."
"(1) Bu Kanun, yabancılarla ilgili iş ve işlemleri; sınırlarda, sınır kapılarında ya da Türkiye içinde yabancıların münferit koruma talepleri üzerine sağlanacak uluslararası korumayı, ayrılmaya zorlandıkları ülkeye geri dönemeyen ve kitlesel olarak Türkiye'ye gelen yabancılarla acil olarak sağlanacak geçici korumayı kapsar.
(2) Bu Kanunun uygulanmasında, Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmalar ile özel kanunlardaki hükümler saklıdır."
"(1) Aşağıda belirtilen hâllerde, diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Genel Müdürlüğün onayı alınarak valiliklerce insani ikamet izni verilebilir ve bu izinler uzatılabilir:
a) Çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda
b) Haklarında sınır dışı etme veya Türkiye'ye giriş yasağı kararı alındığı hâlde, yabancıların Türkiye'den çıkışları yaptırılamadığında ya da Türkiye'den ayrılmaları makul veya mümkün görülmediğinde
c) 55 inci madde uyarınca yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmadığında
ç) 53.üncü, 72. nci ve 77. nci maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda
d) Başvuru sahibinin ilk iltica ülkesi veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilmesi işlemlerinin devamı süresince
e) Acil nedenlerden dolayı veya ülke menfaatlerinin korunması ile kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından Türkiye'ye girişine ve Türkiye'de kalmasına izin verilmesi gereken yabancıların, ikamet izni verilmesine engel teşkil eden durumları sebebiyle diğer ikamet izinlerinden birini alma imkânı bulunmadığında
f) Olağanüstü durumlarda
(2) İnsani ikamet izni alan yabancılar, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır."
"Yabancılar, sınır dışı etme kararıyla, menşe ülkesine veya transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir."
"(1) Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.
(2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
(3)(Değişik:21/11/2024-7533/36 md.) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez."
"(1) Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:
a) 5237 sayılı Kanunun 59. inci maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler
b) Terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar
c) Türkiye'ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar
ç) Türkiye'de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar
d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar
e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
f) İkamet izinleri iptal edilenler
g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
h) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler
h) Türkiye'ye yasal giriş veya Türkiye'den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu hükümleri ihlale tşeebbüs edenler
- Hakkında Türkiye'ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye'ye geldiği tespit edilenler
i) Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye'de kalma hakkı bulunmayanlar
j) İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmayanlar
k) (Ek: 3/10/2016-KHK-676/36 md. ; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/31 md.) Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler.
(2) (İdeğişik: 3/10/2016-KHK-676/36 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/31 md.) Bu maddenin birinci fikrasının (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler hakkında uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir.”;
- 6458 sayılı Kanun'un "Sınır dışı etmek üzere idari gözetim ve süresi" başlıklı 57. maddesi şöyledir:
"(1) 54 üncü madde kapsamındaki yabancılar, kolluk tarafından yakalanmaları hâlinde, haklarında karar verilmek üzere derhâl valiliğe bildirilir. Bu kişilerden, sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilenler hakkında, sınır dışı etme kararı valilik tarafından alınır. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez.
(2) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) Hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye'ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye'den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince geri gönderme merkezlerine kırk sekiz saat içinde göttirilir.
(3) Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancıının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir.
(4) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerek görüldüğünde, otuz günlük süre beklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır. Bu yabancılara, 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.
(5) İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Aynı zamanda, idari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
(6) İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.
(7) İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan, avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır.
(8) (Ek:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılmaz.”
"(Ek:6/12/2019-7196/78 md.) (1)
57 nci maddenin ikinci fikrasında sayılan yabancılara ya da idari gözetimi sonlandırılan yabancılara aşağıdaki idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilebilir:
a) Belirli adreste ikamet etme
b) Bildirimde bulunma
c) Aile temelli geri dönüş
ç) Geri dönüş danışmanlığı
d) Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma
e) Teminat
f) Elektronik izleme
(2) Yabancıya birinci fikradaki yükümlülüklerden bir ya da birkaçının getirilmesi durumunda, bu süre yirmi dört ayı geçemez.
(3) 57nci maddenin ikinci fikrası kapsamında olup da idari gözetim altına alınmayan yabancılara bu maddenin birinci fikrasında sayılan yükümlülüklerden birinin ya da birkaçının getirilmesi zorunludur.
(4) İdari gözetime alternatif yükümlüliklere tabi tutulduğu, yabancıya veya yasal temsilcisine ya da
avukatına gerekçeleri ile birlikte tebliğ edilir. Hakkında idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilen yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
(5) Elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru yabancıının tabi tutulduğu idari yükümlülüğü durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir.
(6) İdari gözetime alternatif yükümlülüklere uymayan yabancılar idari gözetim altına alınabilir.
(7) Yabancıya teminat yükümlülüğü getirilmesi ve yabancıının teminat süresi içerisinde mücbir sebepler ve mahkeme sürecinin sona ermemesi halleri saklı kalmak kaydıyla Türkiye'den çıkmaması durumunda teminat Hazineye irat kaydedilir.
(8) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir.
"(1) İdari gözetime alınan yabancılar, geri gönderme merkezlerinde tutulurlar.
(2) Geri gönderme merkezleri Bakanlık tarafından işletilir. Bakanlık, kamu kurum ve kuruluşları, Türkiye Kızılay Derneği veya kamu yararına çalışan derneklerden göç alanında uzmanlığı bulunanlarla protokol yaparak bu merkezleri işletirebilir.
(3) Geri gönderme merkezlerinin kurulması, yönetimi, işletilmesi, devri, denetimi ve sınır dışı edilmek amacıyla idari gözetimde bulunan yabancıların geri gönderme merkezlerine nakil işlemleriyle ilgili usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Raportör-Hâkim Şerife ÖZDOĞAN İŞIK'ın davanın çözümünde adli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılapca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL'ın davada adli yargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülpüldüşünüldü:
Dava, Irak uyruklu davacının, 24/04/2023 ile 17/12/2023 tarihleri arasında Şanlıurfa İlinde bulunan geri gönderme merkezinde haksız ve hukuka aykırı şekilde idari gözetim altında tutulduğundan bahisle 82.000,00.-TL maddi, 100.000,00.-TL manevi olmak üzere toplam 182.000,00.-TL tazminatın idari gözetimin başladığı tarih olan 24/04/2023 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacı hakkında sınır dışı ve idari gözetim kararı verildiği, idari gözetim kararına karşı Şanlıurfa 2. Sulh Ceza mahkemesinde dava açıldığı ve davanın reddedildiği, sınır dışı kararının ise Edirne İdare Mahkemesinin E:2023/2150 ve K:2023/3193 sayılı kararıyla iptal edildiği, 24/04/2023 tarihinden itibaren idari gözetim altında tutulduğu iddia edilen davacının karar sonrasında 17/12/2023 tarihinde tahliye edildiği, dolayısıyla Şanlıurfa İl Göç İdaresi Geri Gönderme Merkezinde 24/04/2023-17/12/2023 tarihleri arasında toplam 7 ay 23 gün boyunca haksız yere idari gözetim altında tutulması nedeniyle 82.000-TL maddi, 100.000-TL manevi olmak üzere toplam 182.000 TL tazminatın ödenmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, açılan davanın, davacı hakkında 6458 sayılı Kanun uyarınca idari gözetim altına alınması nedeniyle uğranıldığı öne sürülen maddi ve manevi zararların tazmini istemine yönelik olduğu, istemin 5271 sayılı Kanun kapsamında bulunmadığı, 6458 sayılı Kanun'da da idari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimine başvurulacağı düzenlenmiş olup, aynı işlemden kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemli davalara da adli yargı yerinde bakılacağı, ancak, Mahkememizin adli yargı içerisinde hangi yargı merciinin bu davalara bakmakla görevli olduğu hususunda karar verme yetkisi bulunmadığı gözetildiğinde, bu belirlemenin ilgili yargı kolunun kendi içerisinde yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Şanlıurfa 5. Asliye Hukuk Mahkemesi 10/09/2025 tarih ve E.2025/714 K.2025/2550 sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Şanlıurfa 5. Asliye Hukuk Mahkemesi 10/09/2025 tarih ve E.2025/714 K.2025/2550 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
16/02/2026 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.