Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2026/134
KARAR NO : 2026/165
KARAR TR : 13/04/2026
ÖZET: 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
Davacı : H. B.
Davahı : Kuyucak Kaymakamlığı İlçe Tarım Müdürlüğü
Vekilleri : Av. E. T.
Davacı 10/04/2025 havale tarihli dilekçesiyle, Aydın ili, Kuyucak ilçesi, ... parselde kayıtlı taşınmazının hissedarı olduğunu, 8.977,04 m²lik tarım alanının hissesi oranında 980,03 m²lik alanı için izin alınmadan tarım dışına çıkarmak (hayvancılık tesisi, depo, mesken amaçlı yapı ve döşeme yol yapmak) fiilinin işlendiğinden bahisle, hakkında 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca 21/03/2025 tarih ve 18541109 sayılı idari yaptırım karar tutanağı ile 74.051 TL idari para cezası tesis edildiğini, bu cezanın haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, taşınmazda sadece hissedar olduğunu, tarafınca üzerine yapılmış bir yapının bulunmadığını, diğer hissedarlara kesilen cezanın kendisine de kesildiğini belirterek, Kuyucak Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 21/03/2025 tarih ve 18541109 sayılı işleminin iptali istemiyle Nazilli Sulh Ceza Hakimliğinin D.İş.No: 2025/1720 sayılı dosyasında dava açmıştır.
Davacı bu defa 19/06/2025 tarihli dilekçesiyle, Aydın Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 05/06/2025
tarih ve 19610547 sayılı yazısı ile üç katı olan 222.152 TL idari para cezası tesis edildiğinin tarafına bildirildiğini, bu cezanın haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu belirterek, Kuyucak Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 05/06/2025 tarih ve 19598609 sayılı işlemin iptali istemiyle Nazilli Sulh Ceza Hakimliğinin D.İş.No: 2025/2858 sayılı dosyasında dava açmıştır.
"...Dosya kapsamında yapılan inceleme neticesinde; İtiraza konu idari para cezası kararı ile birlikte idare tarafından İdari Yargının görev alınana giren kararlar verildiği, dolayısıyla bu aşamadan sonra taraflar arasındaki uyuşmazlığın Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/01/2024 tarih, 2023/616 Esas 2024/5 Karar nolu ilamı bir arada değerlendirildiğinde İdari Yargının görev alanına girdiği kanaatle görevsizlik kararı verilerek..."
"...Dosya kapsamında yapılan inceleme neticesinde; İtiraza konu idari para cezası kararı ile birlikte idare tarafından İdari Yargının görev alanına giren kararlar verildiği, dolayısıyla bu aşamadan sonra taraflar arasındaki uyuşmazlığın Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/01/2024 tarih, 2023/616 Esas 2024/5 Karar nolu ilamı bir arada değerlendirildiğinde İdari Yargının görev alanına girdiği kanaatle görevsizlik kararı verilerek..."
"...Uyuşmazlıkta; davacı tarafından davalı idareye karşı açılan iş bu dava konuları ile aynı olan Nazilli Sulh Ceza Hakimliği'nin 16.10.2025 tarih ve Değişik İş:2025/1720 ve Nazilli Sulh Ceza Hakimliği'nin 22.10.2025 tarih ve Değişik İş:2025/2858 sayılı dava dosyalarında, idari yargı görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik (usulden red) kararlarının 03.12.2025 tarihinde itiraz edilmeden kesinleştiği görülmüş olup; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar doğrultusunda, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21.maddesinin (a) bendi uyarınca 74.051,00-TL idari para cezası tesis edilmesine ilişkin Kuyucak Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 21.03.2025 tarih ve 18541109 sayılı işlemi ile 222.152,00-TL idari para cezası tesis edilmesine ilişkin Kuyucak Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 05.06.2025 tarih ve 19598609 sayılı işleminin iptali istemiyle açılan işbu davanın adli yargı kolunda görülmesi gerekmekte olup; yukarıda yer verilen 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargı kolu ve merciin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır..."
"(Değişik: 30/4/2014-6537/1 md.)"
Bu Kanunun amacı; toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımım sağlayacak usul ve esasları belirlemektir."
"(Değişik: 30/4/2014-6537/2 md.)"
Bu Kanun; arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak sınıflandırılması, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin asgari büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, arazi kullanım planlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulması ile görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usul ve esasları kapsar."
"(Başlığı ile Birlikte Değişik: 28/10/2020-7255/25 md.)"
Tarımsal amaçlı yapılarda ve tarım dışı arazi kullanımlarında izin alınması ve toprak koruma projelerine uyulması zorunludur.
Tarımsal amaçlı yapılara ve tarım dışı arazi kullanımına izinsiz başlanılması, alınan izne uygun kullanılmaması veya hazırlanan toprak koruma projelerine uyulmaması halinde, aşağıdaki işlemler gerçekleştirilir ve yaptırımlar uygulanır:
a) Arazi kullanımı için izinsiz işe başlanılması ya da alınan izne uygun kullanılmaması halinde; valilik işi tamamen durdurur, yapılan iş tamamlanmış ise kullanımına izin verilmez. Arazi sahibine veya araziyi bozana bin Türk Lirasından az olmamak kaydıyla, kullanılan veya zarar verilen alanın her metrekaresi için on Türk Lirası idarî para cezası verilir. Büyük ova koruma alanlarında bu ceza iki katı olarak uygulanır. İdarî para cezasının tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurularak 13 üçüncü veya 14 üncü maddelerdeki izinlerin alınması şartıyla işin tamamlanmasına, bitmiş ise kullanımına izin verilebilir. Başvuru yapmayanlara veya izin talepleri uygun görülmeyenlere, izinsiz bütün yapılarını yıkması ve araziyi tarımsal üretim uygun hale getirmesi için iki ay süre verilir. Verilen süre içinde izinsiz yapıların yıkılmadığı ve arazinin tarımsal üretim uygun hale getirilmediğinin Bakanlık birimlerince tespit edilmesi durumunda; valilikçe faaliyet durdurulur ve bu bendin ikinci cümlesinde belirtilen idarî para cezası üç katı olarak uygulanır. İzinsiz bütün yapılar, masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla, bir ay içinde belediyeler veya il özel idarelerince yıkılır ve taşınmazlar tarımsal üretim uygun hale getirilir. Arazinin tarımsal üretim uygun hale getirilmesi için yıkım ve temizleme masrafları sorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsil edilir.
b) Toprak koruma projelerine aykırı hareket edilmesi halinde valilik tarafından bin Türk Lirasından az olmamak kaydıyla, bozulan arazinin her metrekaresi için on Türk Lirası idarî para cezası uygulanır ve projeye uygunluk sağlanması için azami iki ay süre verilir. Büyük ova koruma alanlarında bu ceza iki katı olarak uygulanır. Bu sürenin sonunda aykırı kullanımların devam etmesi durumunda; valilikçe faaliyet durdurulur, verilen kullanım izni iptal edilir ve bu bendin birinci cümlesinde belirtilen idarî para cezası üç katı olarak uygulanır. İzinsiz bütün yapılar, masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla, bir ay içinde belediyeler veya il özel idarelerince yıkılır ve taşınmazlar tarımsal üretim uygun hale getirilir. Arazinin tarımsal üretim uygun hale getirilmesi için yıkım ve temizleme masrafları sorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsil edilir.
İkinci fikranın (a) ve (b) bentleri uyarınca hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen bir ay içinde belediye veya il özel idarelerince yıkılmayan yapılar, yıkım masrafları Bakanlıkça karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım masrafları %100 fazlası ile ilgili belediye veya il özel idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgisine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı veya İller Bankası Anonim Şirketi tarafından belediye veya il özel idaresinin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek, genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere takip eden ayın sonuna kadar Bakanlık merkez muhasebe birimi hesabına aktarılır.
Toprak koruma projelerinin hazırlatılmaması, yetersizliği veya zamanında gerekli tadilatların yapılmaması sonucu arazi tahribi veya toprak kayıpları olması halinde meydana gelecek zararlardan; proje hazırlanmasına gerek olmadığına karar verenler, proje hazırlanmış ise projeyi hazırlayan ve onaylayanlar sorumludur.
Tarım arazilerini, tescili mümkün olmayan füli hisseler oluşturarak arazinin hisselere tekabül ettiği kabul edilen kısımlarının zilyetliğini, bir özel hukuk tüzel kişisinin faaliyeti kapsamında bu tüzel kişiyle üyelik veya ortaklık ilişkisi kurarak devretmek veya bu işlere aracılık etmek suretiyle arazinin bütünlüğünün bozulmasına ve amacı dışında kullanılmasına sebebiyet verenlere bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz günden bin günü kadar adli para cezası verilir. Ayrıca bu tüzel kişi hakkında elli bin Türk Lirasından iki yüz elli bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Tarım arazisinin bütünlüğünün sağlanması ve tarımsal üretim uygun duruma getirilmesi halinde, bu fikra uyarınca kamu davası açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
19 uncu ve 20 nci maddeler ile bu maddenin uygulanmasında kusurlu bulunan sorumlular, fiillerinin niteliğine göre 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun kamu görevlilerine ait hükümleri uyarınca cezalandırılırler.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılan yönetmelik ile belirlenir."
“(Değişik: 6/12/2006-5560/31.md.)
(1) Bu Kanun'un;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküum bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır.”
"(1) Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî yaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir.
(2) İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir
- 5326 sayılı Kanun'un "Başvuru yolu" başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrası şöyledir:
"(1) İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir..."
Raportör-Hakim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nın, davanın çözümünde adli yargıının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarda görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL'ın davada adli yargıının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinin (a) bendi uyarınca verilen idari para cezalarının iptali istemiyle açılmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Aydın ili, Kuyucak ilçesi, ... parsel sayılı "İncir Bahçesi" vasıflı taşınmaz üzerinde Tarım Müdürlüğünden izin alınmadan, büyükbaş hayvancılık tesisi, mesken amaçlı iki katlı yapı, yem deposu, gübre deposu ile parsel içine beton ve döşeme taş ile yollar yapıldığının ihbar edilmesi üzerine, 04/03/2025 tarihinde İl Tarım Müdürlüğü teknik personelleri tarafından mahallinde yapılan inceleme neticesinde; tapu kaydında hisseli mülkiyete sahip taşınmaza ilişkin, izin alınmadan imal edilen yapıldardan dolayı taşınmazın tarımsal parsel bütünlüğünün bozulduğu ve tarım yapılamaz hale geldiğiin tutanak altına alındığı, bu gerekçeyle 5403 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca parselin tamamı için davacının da hissedar olduğu taşınmazdaki hissesi oranında hakkında 21/03/2025 tarih ve 18541109 sayılı idari yaptırım karar tutanağı ile 74.051 TL idari para cezası tesis edildiği; ayrıca ihbar sonrasında yapılan tespit neticesinde taşınmaz üzerinde izinsiz imal edilen yapılar hakkında 1 ay içerisinde başvurulması halinde değerlendirme yapılacağı, değerlendirmenin olumsuz olması halinde taşınmazın eski haline getirilmesi için 2 ay süre verileceği belirttirilerek taşınmaz hissedarlarına imkan ve zaman verildiği; verilen süre sonrasında tekrar yapılan kontrolde, izinlendirme için herhangi bir müracaat olmadığı ve taşınmazın eski haline getirilmediğinin tespit edilmesi üzerine, bu defa Kuyucak Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 05/06/2025 tarih ve 19598609 sayılı işlemi ile üç kat olan 222.152 TL idari para cezası tesis edildiği; bu cezaların davacı tarafa tebliğ edilmesi üzerine, davacı tarafından adli yargı yerinde her bir işlem ayrı ayrı dava konusu yapılmış olup, idari yargı yerinde ise her iki işlemin birlikte iptali istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu'nun, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
İncelenen uyuşmazlıkta, 5403 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca verilen idari para cezasının, 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5403 sayılı Kanun'da idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 5560 sayılı Kanun'la değişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağından, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınarak, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1) numaralı fikrası uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Aydın 2. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Nazilli Sulh Ceza Hakimliğinin 16/10/2025 tarih ve D.İş.No: 2025/1720 sayılı görevsizlik kararı ile Nazilli Sulh Ceza Hakimliğinin 22/10/2025 tarih ve D.İş.No: 2025/2858 sayılı görevsizlik kararlarının kaldırılması gerekmiştir.
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Aydın 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Nazilli Sulh Ceza Hakimliğinin 16/10/2025 tarih ve D.İş.No: 2025/1720 sayılı GÖREVSİZLİK KARARI ile Nazilli Sulh Ceza Hakimliğinin 22/10/2025 tarih ve D.İş.No: 2025/2858 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
13/04/2026 tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Rıdvan GÜLEÇ
Üye Eyüp SARICALAR
Üye Bayram ŞEN
Üye Döndü Deniz BİLİR
Üye Mahmut BALLI
Üye Bilal ÇALIŞKAN
Üye Yüksel NAVDAR