Üye Ahmet ARSLAN
Üye Mahmut BALLI
Üye Bilal ÇALIŞKAN
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2026/138
KARAR NO : 2026/171
KARAR TR : 13/04/2026
ÖZET: Suriye uyuuklu olan davacının, Türk vatandaşı ile yaptığı evlilik kayıtlarının tescili ile medeni halinin evli olarak düzeltilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE yerinde görülmesi gerektiği hk.
Davacı : Z. A.
Vekili : Av. S. Ç.
Davalılar : 1-C. Z., 2-G. Z., 3-H. İ., 4-İ. Z., 5-M. Z., 6-N. Z., 7-S. Z., 8-T. B., 9-Z. Z. (Adli Yargıda)
10- Gaziantep İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü (Adli ve İdari Yargıda)
"...davacının evlilik vukuatının nüfus siciline işlenmesi, buna bağlı olarak bekar olan medeni halinin evli olarak düzeltilmesi nüfus idaresine verilmiş idari bir görevdir. İdarenin bu yöndeki başvuruyu reddetmeside uyuşmazlığın çözümünde adli yargıyı görevli hale getirmez. Bu durumda yapılacak iş idarenin hukuka aykırı işleminin iptali için idari yargı yoluna başvuru olmalıdır.
6100 sayılı HMK'nın 114/c maddesi mahkemenin görevli olmasını dava şartı olarak kabul etmiştir. 115. maddede ise "Mahkeme dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir." şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.
Bu nedenle davacının evlilik vukuatının nüfus siciline işlenmesi, buna bağlı olarak bekar olan medeni halinin evli olarak düzeltilmesi işleminin 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 23. ve yönetmeliğin 23. maddesine göre nüfus idaresine verilmiş idari bir görev olduğu gözetilerek; davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar vermek gerektirmiştir.
Diğer taraftan davacının; Nüfus Kayıtlarında anne ile çocuk Yusuf Zor arasında bağ kurulması talebi (idareye) Nüfus Müdürlüğü'ne yöneltilmesi gereken bir talep olduğundan bu hususta karar verilmesine yer olmadığına karar verilerek aşağıdaki gibi hükmü kurulmuştur. (Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi 2019/1114 Esas-2021-581 Karar sayılı ilamı ile Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi 2021/790 Esas-2021-767 Karar sayılı ilamı)
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1- Müşterek çocuk Y. Z. ile davacının nüfus kayıtları arasında bağ kurulmasına karar verilmesi talebi (idareye) İl Nüfus Müdürlüğü'ne yöneltilmesi gereken bir talep olduğundan bu hususta KARAR VERİL MESİNE YER OLMADIGINA,
2- Davacının nüfus kaydında bekar şeklinde yazılı bulunan medeni halinin evli olarak düzeltilmesi talebi yönünden mahkemenin görevsiz olması nedeniyle DAVANIN DAVA ŞARTI YOKLUĞU NEDENİ İLE USULDEN REDDİNE, ...
"...2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesinde "Adli ve idari yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler. Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir." hükmüne yer verilmiştir.
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun "Kayıt düzeltilmesi" başlıklı 35. maddesinde "Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltililemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştiirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğince dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir. (2) Aile kütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler, kişinin yazılı beyanına uygun olarak tescil edilir, değiştirilir, boş bırakılır veya silinir." "Nüfus davaları" başlıklı 36. maddesinde "(1) Mahkeme kararı ile yapılan kayıt düzeltmelerinde aşağıdaki usüllere uyuştur: a) Nüfus kayıtlarına ilişkin düzelime davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmi dairenin göstereceği lizum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıt düzelme davaları nüfus müdüri veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara bağlanır. b) Haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzelime yapılması hâkimden istenebilir. Ad değişikliği hâlinde, nüfus müdürlüğü bu kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı, soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltilir. c) Tespit davaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi için açılacak davalara karine teşkil eder. (2) Kişilerin başkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkin başvurular Bakanlıkça incelenip sonuçlandırılır." hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, nüfusa yönelik kayıtların nüfus müdürlükleri ve Mahkemelerce düzeltilebileceği açık olup, 5490 sayılı Kanun'da nüfus kayıtlarına yönelik açılan davalarda görevli mahkeme olarak Asliye Hukuk Mahkemeleri'nin belirlenmiş olması karşısında, işbu uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 05/05/2025 tarih ve E:2024/559, K:2025/342 sayılı kararı da bu yöndedir. ...
"(1) (Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (Iptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar."
"Mahkeme kararı olmadıkça, kişisel durum sicilinin hiçbir kaydında düzelme yapılamaz."
"(1) Bu Kanun, Türk vatandaşları, doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve bunların altsoyları ile Türkiye'de bulunan yabancıların nüfus hizmetlerinin düzenlenmesine, yürütülmesine ve geliştirilmesine ilişkin esas ve usul hükümlerini kapsar."
" (1) Bu Kanunda geçen;
... d) Aile: Aynı soydan olup, bir aile sıra numarası altında kayıtlı olan kişiler ile onların eş ve çocuklarını,
e) Aile kütüğü: Nüfus olaylarına ilişkin kayıtların kâğıt veya elektronik ortamda tutulduğu kütüğü,
f) Aile sıra numarası: Ailelerin aile kütüğüne yazılış sırasına göre verilen numarayı,
g) Bakanlık: İçişleri Bakanlığının,
ğ) Dayanak belgesi: Aile kütüğüne işlenen nüfus olaylarının dayanağı olan form, tutanak, mahkeme kararı, noter senedi, doğum veya ölüm raporu gibi resmî belgeler ile bunların yedeklerini,
h) (Değişik: 14/1/2016-6661/8 md.) Değerli kâğıtlar: Kimlik kartını, uluslararası aile cüzdanını ve mavi kartı,
... j) İl müdürlüğü: İl nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünü,
... s) Nüfus hizmetleri: Nüfus olaylarına ve kişinin nüfusa ve yerleşim yeri adresine ilişkin bilgilerinin toplanmasına, nüfus kütüklerine geçirilmesine, korunmasına ve gerektiğinde tasnif edilerek değerlendirilmesine dair iş ve işlemleri,
ş) Nüfus kaydı: Aile kütüğüne işlenmiş kişisel bilgileri,
t) Nüfus kayı örneği: Aile kütüğüne işlenmiş kişisel bilgilerin özetlerini gösterir belgeyi,
u) Nüfus kütüğü: Aile kütüğü, özel kütük ve yedeklerinden oluşan kayıtların tümünü,
... bb) Uluslararası aile cüzdam: Bir aileyi oluşturan eş ve çocukların kimlik bilgilerini kapsayan ve uyruğunu kanıtlayan çok dilli resmî belgeyi,
... ifade eder.
- 5490 sayılı Kanun'un "Aile kütüklerinde bulunması gereken kişisel bilgiler" başlıklı 7. maddesi şöyledir:
"(1) Her mahalle veya köy için ayrı aile kütüğü tutulur. Aile kütüklerinde aşağıdaki bilgiler bulunur:
a) Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası.
b) Kayıtlı bulunduğu il, ilçe, köy veya mahalle adı ile cilt, aile ve birey sıra numarası.
c) Kişinin adı ve soyadı, cinsiyeti, baba ve ana adı ile soyadları, evli kadınların önceki soyadları.
ç) Doğum yeri ile gün, ay ve yıl olarak doğum tarihi ve kütüğe kayıt tarihi.
d) Evlenme, boşanma, soybağının kurulması veya reddi, ölüm, vatandaşlığın kazanılması veya kaybedilmesi gibi kişisel durumda meydana gelen değişiklik veya yetkili makamlarca yapılan düzeltmeler.
e) Dini.
f) Medenî hali.
g) Yerleşim yeri adresi.
ğ) Fotoğrafi.
h) (Ek: 14/1/2016-6661/9 md.) Biyometrik verisi.
i) (Ek: 19/10/2017-7039/3 md.) Velayete ve vesayete ilişkin bilgileri.
(Değişik son cümle: 19/10/2017-7039/3 md.) (a), (g), (ğ), (h) ve (i) bentlerinde belirtilen kayıtlar sadece elektronik ortamda tutulur.
(2) Türkiye'de aile kütüğü bulunmayan ve yabancı ülkelerde oturan vatandaşlar Bakanlığın göstereceği bir nüfus müdürlüğünde açılacak aile kütüğüne kaydedilir.
- 5490 sayılı Kanun'un "Kayıt düzeltilmesi" başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"(1) Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddi hatalar nüfus müdürlüğince dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir.
(2) Aile kütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler, kişinin yazılı beyanına uygun olarak tescil edilir, değiştirilir, boş bırakılır veya silinir."
"(1) Mahkeme kararı ile yapılan kayıt düzeltmelerinde aşağıdaki usüllere uyulur:
a) Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıt düzeltme davaları (...) nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara bağlanır.
b) (Değişik: 19/10/2017-7039/9 md.) Haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir. Ad değişikliği hâlinde, nüfus müdürlüğü bu kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı, soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir.
c) Tespit davaları, kaydım iptali veya düzeltilmesi için açılacak davalara karine teşkil eder.
(2) Kişilerin başkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkin başvurular Bakanlıkça incelenip sonuçlandırılır."
(Değişik: 14/1/2016-6661/12 md.)
(9) Evlenme işlemi tamamlandıktan sonra, çiftlere uluslararası aile cüzdanı verilir.
Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ'ın davanın çözümünde adli yargıının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılara görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı Yakup BAL'ın davada adli yargıının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava, Suriye uyuuklu olan davacının, Türk vatandaşı olan A. Z. isimli şahısla yaptığı evliliğin nüfus kayıtlarına işlenerek medeni halinin evli olarak düzeltilmesi için davalı kuruma yaptığı başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istemine ilişkindir.
Dava dosyalarının incelenmesinden, davacının Suriye Arap CumhuriyetiHIRVATVATARA, TürkHIRVATVATARA, olan A.Z. isimli şahısla Şahinbey Belediyesi Evlendirme memurluğunca 04/05/2012 tarihinde evlendiği, doğum bildirimine göre 29/05/2013 tarihinde Y. Z. isimli müşterek çocuklarının dünyaya geldiği, davacının yaptığı evliliğin nüfus siciline işlenmediğini eşinin vefat etmesi üzerine ilgili kurumlarda işlem yaparken nüfus kayıtlarında eşi A. Z. ile evli olarak görünmediğini öğrenmesi üzerine, nüfus kayıtlarındaki medeni halinin evli olarak düzeltilmesi ile çocuk Y. Z. yönünden nüfus kayıtlarının düzeltilmesi talebiyle adli yargıda dava açtığı, Gaziantep 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16/11/2022 tarih ve E.2022/316, K.2022/399 sayılı kararı ile davacının nüfus kaydında bekar şeklinde yazılı bulunan medeni halinin evli olarak düzeltilmesi talebi yönünden idari yargıının görevli olduğundan bahisle dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verildiği; bunun üzerine davacının idari yargı yerinde dava açtığı, Gaziantep 2. İdare Mahkemesinin 25/10/2025 tarih ve E.2025/932 sayılı kararı ile uyuşmazlığın çözümünde adli yargıının görevli olduğu gerekçesiyle, görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği anlaşılmıştır.
Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikte irdelendiğinde; 4721 sayılı Kanun'un 39. maddesinde, mahkeme kararı olmadıkça, kişisel durum sicilinin hiçbir kaydında düzelme yapılamayacağının hükme bağlandığı yine 5490 sayılı Kanun'un 35. maddesinde, kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydının düzeltilemeyeceği, 36. maddesinde, nüfus kayıtlarına ilişkin düzelme davalarının asliye hukuk mahkemesinde açacağı hükmüne yer verildiği; nüfus davalarına yönelik olarak yerleşik içtihatlarda, nüfus kütüğünde bulunan bir kaydın baştan itibaren hatalı olduğu iddiasına dayalı davaların "kayıt düzelme" davası olarak kabulü ile söz konusu hataların hükmen adli yargı yerince düzeltilmesi gerektiğinin belirtildiği, bakılan uyuşmazlığın da, Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda açıklanan kaydın düzeltilmesi kapsamında değerlendirilebileceği açıktır.
Bu durumda davacının işbu davadaki isteminin nüfus kayıtlarına ilişkin düzelme niteliğinde olduğu ve yukarıda yer verilen 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesi uyarınca davaya konu uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak; Gaziantep 2. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Gaziantep 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 16/11/2022 tarih ve E.2022/316, K.2022/399 sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Gaziantep 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Gaziantep 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 16/11/2022 tarih ve E.2022/316, K.2022/399 GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13/04/2026 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Rıdvan GÜLEÇ
Üye Eyüp SARICALAR
Üye Bayram ŞEN
Üye Döndü Deniz BİLİR
Üye Mahmut BALLI
Üye Bilal ÇALIŞKAN
Üye Yüksel NAVDAR