Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2026/276
KARAR NO : 2026/307
KARAR TR : 15/06/2026
ÖZET: Davacının, vergi ve akaryakıt kaçakçılığı eylemleriyle ilgili yapmış olduğu ihbar hakkında etkin soruşturma yapılmayarak, dilekçe ve hak arama hürriyetinin kısıtlandığından bahisle, uğradığı manevi zararın tazmini istemiyle açtığı davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
Davacı : A. B. S.
Davalı : Adalet Bakanlığı
Vekili : Av. E. Ş.
Ankara 20. İdare Mahkemesi 15/10/2024 tarih ve E.2024/1528, K.2024/1557 sayılı kararı ile, dava konusu tazminat talebinin dayanağının açık ve net bir şekilde ortaya konulmadığı gerekçesiyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fikrasının (d) bendi gereğince, kararın tebliği tarihini izleyen günden itibaren (30) gün içinde 3. maddeye uygun şekilde düzenlenerek yeniden dava açmakta serbest olmak üzere, dava dilekçesinin reddine karar vermiştir.
Davacı yenilenen dava dilekçesi ile, reddededilen ilk dilekçede yer almayan taleplere de yer vererek, CİMER'e 2020 yılında 184, 2022 yılında 234 başvuru yaptığını, ayrıca "Gerçek ortaya çıkıncaya kadar tedbir hükümlerinin uygulanarak Adalet Bakanlığı tarafından verilen kovüşturma izinleri hakkında yürütmeyi durdurma kararı verilmesini ve Mahkemeden hukuki koruma talep etmekteyim." demek suretiyle dava dilekçesini yenilemiştir.
Ankara 20. İdare Mahkemesi 26/12/2024 tarih ve E.2024/1870, K.2024/2051 sayılı kararı ile, dava konusu tazminat talebinin dayanağının açık ve net bir şekilde ortaya konulmadığı gerekçesiyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fikrasının (d) bendi gereğince, kararın tebliği tarihini izleyen günden itibaren (30) gün içinde 3. maddeye uygun şekilde düzenlenerek yeniden dava açmakta serbest olmak üzere, dava dilekçesinin reddine karar vermiştir.
Davacı bu kez, yenilenen dava dilekçesi ile, vergi ve akaryakıt kaçakçılığı eylemleriyle ilgili yaptığı çok sayıda ihbar hakkında adli soruşturma süreçlerinin etkin yürütülmediğini, CİMER'e 2020 yılında 184, 2022 yılında 234 başvuru yaptığını, organize vergi ve akaryakıt kaçakçılığı yapılmasına karşın sadece şirket yetkilisi olarak görülen kişiler hakkında eksik bilgi ve belgeler ile dava açılmakla yetinildiğini, düzenlenen iddianameler için vergi incelemesi talep edilerek inceleme raporlarına istinaden suçla alakası olmayan kendisi ve üçüncü şahıslar hakkında iddianame düzenlendiğini ve kasten yargılama süreçlerinin uzatıldığını, etkin soruşturma yapılmayarak dilekçe ve hak arama hürriyetinin kısıtlandığını belirterek, uğramış olduğu 6.062.299 TL manevi tazminatın tarafına ödenmesini talep etmiştir.
Davalı vekili süresinde sunduğu cevap dilekçesinde, davanın görüm ve çözümünde adli yargıının görevli olduğunu ileri sürerek, yargı yolu itirazında bulunmuştur.
Ankara 20. İdare Mahkemesi 25/11/2025 tarih ve E.2025/254 sayılı kararı ile, uyuşmazlığın çözümünde idari yargıının görevli olduğu gerekçesiyle, davalı idare vekilinin yargı yoluna ilişkin itirazının reddine ve mahkemelerinin görevliliğine karar vermiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir:
"... Uyuşmazlıkta, davacı tarafından davalı idareye yapmış olduğu şikayetler hakkında işlem yapılmamak suretiyle dilekçe ve hak arama hürriyetinin kısıtlandığı iddiasında bulunulduğu, yapılacak olan yargılamada dilekçe ve hak arama hürriyetinin kısıtlanıp kısıtlanmadığı yönünde irdeleme yapılarak huküm kurulacağı, idarelerin sorumlu olduğu konularda oluşan zararlardan kaynaklı açılacak davaları çözümlemekte İdari Yargı mercilerinin görevli olduğu anlaşıldığından, işbu uyuşmazlığın Mahkememizin görevinde olduğu kanaatine varılarak, davalı idarenin göreve ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davalı idarelerin görev itirazının reddine, ..."
"...Davacı tarafından davalı idare aleyhine açılan tam yargı davasında, davalı idare görev itirazında bulunmuş, bu itirazın reddedilmesi üzerine davalı idare tarafından olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulması nedeniyle dosyanın Başsavcılıkımıza gönderildiği anlaşılmıştır.
Davacı tarafından, organize bir şekilde gerçekleştirilen vergi ve akaryakıt kaçakçılığı eylemleriyle ilgili yaptığı çok sayıda ihbarla ilgili gerekli soruşturmaların yapılarak faillerin yargılanması için gereken işlemlerin
yapılmadığından bahisle uğranıldığı ileri sürülen manevi zarara kaşılık 6.062.299 T1. manevi tazminatın ödenmesi istemi ile idari yargı yerinde açılan davada, davalı idare tarafından görev itirazında bulunulmuş, itirazın reddi üzerine davalı vekili tarafından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından adli yargı lehine olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılması talebinde bulunulduğu anlaşılmıştır.
Bilindiği gibi, Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu, aynı maddenin son fikrasında ise idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kuralına yer verilmiş; 129/5. maddesinde, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davalarının, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanının gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabileceğine işaret edilmiş; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 13. maddesinde de, kişilerin kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı, bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açacakları ve kurumun genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkının saklı olduğu hükme bağlanmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" kenar başlıklı 2. maddesinde, idari dava türleri: a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfuatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmıştır.
Öte yandan, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Tazminat İstemi" başlıklı 141. maddesinde; "Suç soruşturması veya kovuşturması sıradında; /... / (3) Birinci fikrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız füil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir. / ... Hükmüne, "Tazminat isteminin koşullan" başlıklı 142. maddesinde ise; "Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir. / İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. /..." hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda belirtilen hükümlere göre idari yargı yerinde dava açılabilmesi için, işlem veya eylemin idari bir faaliyet kapsamında gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Söz konusu işlem veya eylemin idari bir faaliyet kapsamında gerçekleştirilmediğinin anlaşılması hâlinde işlem veya eylemin niteliğine göre sonuca gidilmesi gerekecektir.
Anayasa'nın Başlangıç kısmında öngörülen "Kuvvetler ayrımı" ilkesi ile 9. ve 138. maddeleri dikkate alındığında, bağımsız bir erk olan yargıının yargılama faaliyeti ile ilgili işlemlerinin, Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "İdari faaliyet" kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayıp, bu "Yargı faaliyet T nedeniyle idari yargı yoluna başvurulabilmesine imkân yoktur. Esasen bu durum, kuvvetler ayrılığı ilkesinin tabii bir sonucudur.
Bu düzenlemeler ve açıklamalar kapsamında dava konusu olay ele alındığında, davacının vergi ve akaryakıt kaçakçılığı ve diğer iddialarıyla ilgili olarak yürütülen soruşturma kapsamında Cumhuriyet savcılarıyla onlar adına işlem yapan kolluk personelinin yargılamadaki fonksiyonu geniş çerçevede bir kamu hizmeti olarak değerlendirilse de, somut olarak, yürütülen soruşturma işlemlerinin ifa edilen yargı faaliyetinin bir parçası olduğunda ve yargısal işlem mahiyetini taşıdığına kısku bulunmamaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması; uyuşmazlığın çözümünde, 5271 sayılı Kanun'un 141. ve 142. maddeleri uyarınca adli yargı yerinin görevli olması gerekmektedir.
Uyuşmazlık Mahkemesinin 20.02.2017 tarihli ve 2017/24 Esas. 2017/84 Karar sayılı, 28.09.2020 tarihli ve 2020/36 E., 2020/543 K. sayılı ve 07.06.2021 tarihli ve 2021/193 E., 2021/338 K. sayılı kararlarında da bu tür davaların çözümünde adli yargıının görevli olduğu vurgulanmıştır..."
"... Bakılan davada, öncelikle, davacının tazminat isteminin dayanağı olan işlemlerin, idari veya yargısal fonksiyon içerisinde yer alıp olmadığı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
İdarenin hukuki sorumluluğu kendi işlem ve eylemleriyle sınırla bulunmaktadır. Yargı mercileri ise, idari işlevin dışında yer alan ve yargı yetkisi kullanan bağımsız organlar olup, bu haliyle hakim ve savcıların yargılama faaliyeti kapsamında yaptıkları görev nedeniyle idarenin ajanı sayılmaları hukuken mümkün değildir.
Fonksiyonel bakımdan, yasama ve yürütmeden ayrı olup, bağımsız bir organ olan yargıının, yargılama süreci ile ilgili faaliyetleri Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "idari eylem ve işlemler" kapsamına girmemektedir.
Hakim ve savcıların ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında yaptıkları faaliyetlerin yargılama fonksiyonu içerisinde yer aldığı açık olup; bu bağlamda, soruşturma sırasında savcılarda alınan kararlar ile yapılan işlemlerin ve savcıların talimatı üzerine adli kolluk kıvvetlerince tesis edilen ve yargısal faaliyetten ayrılamayan işlemlerin yargılamamanın bir parçası olduğu konusunda bir duraksama bulunmamaktadır.
Buna göre, Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmininde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat" başlıklı bölümünde gösterilen esas ve usullerin izleneceği tabiidir.
Dava dilekçesinde ileri sürülen vergi ve akaryakıt kaçakçılığı konusunda davacının yapmış olduğu ihbarlara ilişkin adli soruşturma süreçlerinin etkin yürütülmediği, organize vergi ve akaryakıt kaçakçılığı yapılmasına karşın sadece şirket yetkilisi olarak görülen kişiler hakkında eksik bilgi ve belgeler ile dava açılmakla yetinildiği, düzenlenen iddianameler için vergi incelemesi talep edilerek inceleme raporlarına istinaden suçla alakası olmayan kendisi ve üçüncü şahıslar hakkında iddianame düzenlendiği ve kasten yargılama süreçlerinin uzatıldığı şeklindeki iddialara konu karar ve işlemlerin Cumhuriyet savcılarında alınan kararlar ve buna istinaden adli kolluk dahil olmak üzere görevli makamlarca tesis edilen yargısal işlemler olduğu görülmektedir.
Yargılama sürecine ilişkin işlemler nedeniyle Devletin sorumlulü tutulmasında da, bu sorumluluetin denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerektiğinden; uyuşmazlığın görüm ve çözümünde, 5271 sayılı Yasanın 141 ve 142 nci maddeleri uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Öte yandan; dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; Soruşturma ve kovuşturma süreçleri ile vergi incelemelerine ilişkin olarak davacının Cimer ve Hakimler ve Savcılar Kurulu'na yaptığı başvuruların dikkate alınmadığı ve dilekçelerinde yer alan değerlendirmeler nedeniyle hakkında hakaret davaları açıldığı, bu haliyle dilekçe ve hak arama özgürlüğünün Adalet Bakanlığı'nın organizasyon, denetim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle etkisiz kılınması nedeniyle zarara uğradığı ileri sürülmüş ise de, soruşturma kapsamında savcının talimatı üzerine yapılan uygulamaların yargılama fonksiyonu içerisinde değerlendirilmesi gerektiği ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin 3. fıkrası kapsamında kaldığının kabulü gerekmektedir.
SONUÇ: Açıklanan nedenle, 2247 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca yapılan başvurunun kabulü gerektiği düşünülmektedir."
"Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır."
"Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlulü olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır."
"(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;
...
Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.
...
(3) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabılır."
"(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tehbliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.
(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.
...
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı" başlıklı
maddesinin değişik 1 numaralı bendinde şu düzenlemeye yer verilmiştir:
"1. (Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar."
Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nın, davanın çözümünde adli yargıının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarda görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay Savcı Yakup BAL'ın davada adli yargıının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava, davacının vergi ve akaryakıt kaçakçılığı eylemleriyle ilgili olarak, yapmış olduğu ihbarlar hakkında etkin soruşturma yapılmayarak, dilekçe ve hak arama hürriyetinin kısıtlandığından bahisle uğradığını ileri sürdüğü, 6.062.299 TL manevi zararın tazmini istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın başlangıç kısmında öngörülen "Kuvvetler ayrımı" ilkesi ve yargı ile ilgili 9. ve 138. maddeleri dikkate alındığında, bağımsız bir erk olan yargıının yargılama faaliyeti ile ilgili işlemlerinin, Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "idari işlemler" kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayıp, bu "yargısal işlemler" nedeniyle idari yargı yoluna başvurulabilmesine imkân yoktur. Esasen bu durum, kuvvetler ayrılığı ilkesinin tabii bir sonucudur. Yukarıda işaret edildiği üzere, Cumhuriyet Savcılarıyla onlar adına işlem yapan kolluk personelinin yargılamadaki fonksiyonu geniş çerçevede bir kamu hizmeti olarak değerlendirilse de, somut olarak, ifa edilen yargı faaliyetinin bir parçası olduğunda ve yargısal işlem mahiyetini taşıdığında kuşku bulunmamaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerektiği açıklıktır.
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, vergi ve akaryakıt kaçakçılığı eylemleriyle ilgili yaptığı çok sayıda ihbar hakkında adli soruşturma süreçlerinin etkin yürütülmediği, organize vergi ve akaryakıt kaçakçılığı yapılmasına karşın sadece şirket yetkilisi olarak görülen kişiler hakkında eksik bilgi ve belgeler ile dava açılmakla yetinildiği, düzenlenen iddianameler için vergi incelemesi talep edilerek inceleme raporlarına istinaden suçla alakası olmayan kendisi ve üçüncü şahıslar hakkında iddianame düzenlendiği, soruşturma ve kovuşturma süreçleri ile vergi incelemelerine ilişkin olarak Cimer ve Hakimler ve Savcılar Kurulu'na yaptığı başvuruların dikkate alınmadığı ve dilekçelerinde yer alan değerlendirmeler nedeniyle hakkında davalar açıldığı, etkin soruşturma yapılmayarak dilekçe ve hak arama hürriyetinin kısıtlandığı ileri sürülerek, uğranılan manevi zararın tazmini istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır.
2577 sayılı Kanun uyarınca, idari yargı yerinde dava açılabilmesi için, işlem veya eylemin idari bir faaliyet kapsamında gerçekleştirilmesi gerektiği, buna karşılık, mahkeme kararlarının yargısal bir nitelik taşıdığı ve idari bir işlem veya eylem olarak kabul edilemeyeceği açıklıktır.
Belirtilen duruma göre, ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında yapılan faaliyet yargı faaliyeti olup, bu kapsamda gerçekleştirilen işlemler yargısal işlem mahiyetini taşımaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerekmektedir.
Dosya ve ilgili mevzuat bir bütün olarak incelenip değerlendirildiğinde, somut olaya ilişkin olarak açılan davanın görüm ve çözümünün adli yargı yerine ait olduğu ancak, Uyuşmazlık Mahkemesinin adli yargı içerisinde hangi yargı merciinin bu davalara bakmakla görevli olduğu hususunda karar verme yetkisi bulunmadığı, bu belirlemenin ilgili yargı kolunun kendi içerisinde yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıının başvurusunun kabulü ile, davalı idarenin görev itirazının reddine ilişkin Ankara 20. İdare Mahkemesinin 25/11/2025 tarih ve E.2025/254 sayılı görevlilik kararının kaldırılması gerekmıştır.
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara 20. İdare Mahkemesinin 25/11/2025 tarih ve E.2025/254 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 15/06/2026 tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Rıdvan GÜLEÇ
Üye Eyüp SARICALAR
Üye Bayram ŞEN
Üye Döndü Deniz BİLİR