Üye Ahmet ARSLAN
Üye Mahmut BALLI
Üye Bilal ÇALIŞKAN
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2026/289
KARAR NO : 2026/526
KARAR TR : 07/09/2026
ÖZET: Davacının yaşlılık aylığı bağlanması talebinin reddine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu işleminin iptali ve yaşlılık aylığının ödenmesi istemiyle idari yargıda; emekliliğe hak kazandığının tespiti ile yaşlılık aylığının ödenmesi istemiyle adli yargıda açılan davada, 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesi Uyarınca uyuşmazlığın görüm ve çözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğu hk.
Davacı : K. E.
Vekili : Av. Y. Y.
Davalı : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekili : Av. E. D.
"...Dava dilekçesi ve eklerinin incelenmesinden; 5510 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin birinci fikrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olan davacı tarafından; yaşlılık aylığı bağlanması talebiyle Kütahya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğine yapmış olduğu başvurunun 60 yaş şartını tamamlamadığından bahisle reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu olayda; davacının 5510 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin birinci fikrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olduğu ve dava konusu uyuşmazlığın aynı Kanun'un 30 ve devamı maddelerinde düzenlenen emekli aylığı bağlanmasına ilişkin hükümlerin uygulanmasından kaynaklandığı görülmektedir.
Bu durumda; 5510 sayılı Kanun'un uygulanmasından kaynaklanan işbu uyuşmazlığın görüm ve çözümü, aynı Kanun'un 101. maddesi uyarınca adli yargıının (iş mahkemesinin) görev alanına girdiğinden; bakılan davanın esasının Mahkememizce incelenmesine olanak bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 15/1-a. maddesi hükmü uyarınca davanın görev yönünden reddine..."
...5510 sayılı Kanun'un "5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri" başlıklı geçici 4. Maddesine göre "...Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçılığı sona erenlerden tahsis talebinde bulunacaklar ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsis talebinde bulunanlardan işlemleri devam edenler hakkında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. Amir hükmüne göre 2008 yılı öncesi dönemde Emekli Sandığı iştirakçısı olan davacının iş bu 5434 sayılı Kanun kapsamındaki talebinin İDARİ YARGI yerinde çözümü gerektiğinden görevsizlik kararı veren Kütahya İdare Mahkemesinin 2024/1053 Esas - 2024/1208 Karar sayılı dosyasının fiziken istenilerek, 2247 sayılı Kanun'un 19. Maddesi uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için dosyaların Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde ara karar tesis edilmiştir.
Dosya incelendi.
1-Davacının 2008 öncesi Emekli Sandığı iştirakçisi olduğu anlaşıldığından 5434 sayılı Kanun kapsamında ki talebinin İDARİ YARGI yerinde çözümü gerektiğinden görevsizlik kararı veren Kütahya İdare Mahkemesinin 2024/1053 Esas - 2024/1208 Karar sayılı dosyasının fiziken istenilerek, 2247 sayılı Kanun'un 19. Maddesi uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için dosyaların UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİNE,
2- Uyuşmazlık Mahkemesi kararı geldiğinde taraflara tebliğine,
3- 6100 sayılı HMK'nın 165/1. Maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bekletici mesele yapılmasına..."
"Bu Kanunun amacı, sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına almak; bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman ve karşılanma yöntemlerini belirlemek; sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişi ile ilgili usul ve esasları düzenlemektir."
"Bu Kanun; sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortasından yararlanacak kişileri, işverenleri, sağlık hizmeti sunucularını, bu Kanunun uygulanması bakımından gerçek kişiler ile her türlü kamu ve özel hukuk tüzel kişilerini ve tüzel kişiliği olmayan diğer kurum ve kuruluşları kapsar."
"Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,
...
c) Kamu idarelerinde;
Bu maddenin birinci fikrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,
Bu maddenin birinci fikrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 86 nci maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar,
sigortalı sayılırlar."
"Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı veya iştirakçi olup, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra aylık talebinde bulunanlardan, farklı sosyal güvenlik kurumlarına ya da bu Kanunda belirtilen sigortalılık hallerinden birden fazlasına tabi olanlara aylık bağlanmasına esas alınacak kanun, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit olunur ve bunlar hakkında, bu Kanunun geçici maddelerindeki hükümler uygulanır. Ancak, bunlardan bu Kanunun geçici 4. iinci maddesi kapsamına girmeyenlere 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz. Bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanuna göre 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanması gerekenlerden, bu Kanunun geçici 4. iinci maddesi kapsamına girmeyenler için, bu maddenin birinci fikrasının (a) ve (b) bentleri esas alınır. (a) bendi hükümlerinin uygulamasına esas alınacak kanun, bu Kanunun 4. iinci maddesinin birinci fikrasının (c) bendi kapsamında geçen süreler hariç, bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir. Bu Kanuna tabi hizmetlerle 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi sandıklarda geçen hizmetlerin birleştirilmesinde de bu fikra hükümleri esas alınmak suretiyle bu Kanunla mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır."
"Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçiliği sona erenlerden tahsis talebinde bulunacaklar ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsis talebinde bulunanlardan işlemleri devam edenler hakkında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır."
"Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fikrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 incu maddesinin ikinci fikrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fikrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fikra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez."
8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun, 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 26. maddesiyle eklenen ve 23/5/2002 tarihli ve 4759 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle değiştirilen Geçici 205. maddesinde, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte iştirakçi olanların emekli aylığına hak kazanabilmeleri için tabi oldukları fiil hizmet süresi ve kademeli yaş şartları düzenlenmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Uyuşmazlıkların çözüm yeri" başlıklı 101. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksine huküm bulunmayan hâllerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür."
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinci Kısımının Altıncı Bölümünde dizenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğer kanumlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara, ilişkin dava ve işlere bakar."
"...5754 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce memur ve diğer kamu görevlisi olarak çalışmakta olanlar, evvelce olduğu gibi 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olacaklar ve bunların emeklileri bakımından da aynı Kanun hükümleri uygulanmaya devam edecek; ancak 5754 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden sonra memur ve diğer kamu görevlileri olarak çalışmaya başlayanlar ise 5510 sayılı Kanunun 4/c maddesi uyarınca, bu Kanun hükümlerine tabi sigortalı sayılacak ve haklarında 5434 sayılı Kanun değil, 5510 sayılı Kanun'un öngördüğü kural ve esaslar uygulanacak; ihtilaf halinde de adli yargı görevli bulunacaktır. 5754 sayılı Kanunun yürürlüğüyle birlikte, artık Sosyal Sigortacılık esasına göre faaliyet gösteren ve yaptığı, tesis ettiği işlem ve muameleler idari işlem sayılamayacak bir sosyal güvenlik kurumunun varlığından söz etmek gerekli bulunmaktadır. 5754 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce iştirakçısı sıfatıyla çalışmakta olan memurlar ve diğer kamu görevlileri ile emekli sıfatıyla 5434 sayılı Kanun'a göre emekli, dul ve yetim aylığı almakta olanlar ve ayrıca memurlar ve diğer kamu görevlilerinden ileride emekliliğe hak kazanacaklar yönünden ise Sosyal Güvenlik Kurumu'nun tesis edceği işlem ve yapacağı muameleler idari işlem niteliğini korumaya devam edecek, bunlara ilişkin ihtilaflarda da evvelce olduğu gibi idari yargı görevli olmaya devam edecektir. Bu bakımdan 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra, prim esasına dayah yeni sistemin içeriği ve Kanun kapsamındaki iş ve işlemlerin niteliği göz önünde bulundurulduğunda, itiraz konusu kuralla, yargılanmanın bütünlüğü ve uzman mahkeme olması nedeniyle Kanun hükümlerinin uygulanması ile ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümünde iş mahkemelerinin görevlendirilmesinde Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir. Ancak, yukarıda açıklandığı üzere 5754 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce statüde bulanan memurlar ve diğer kamu görevlileri ile ilgili sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasından doğan idari işlem ve idari eylem niteliğindeki uyuşmazlıklarda idari yargıının görevinin devam edceği açıktır..."
ilişkin dosyanın idari yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından, görev uyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
Raportör-Hâkim Şerife ÖZDOĞAN'ın, davanın çözümünde adli yargıının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılapca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin ve Danıştay Savcısı Yakup BAL'ın, davada adli yargıının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava, idari yargıda, davacının yaşlılık aylığı bağlanması talebiyle yaptığı başvurunun 60 yaş şartını tamamlamadığından bahisle reddedilmesine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu işleminin iptali ile yaşlılık aylığının yasal faiziyle birlikte ödenmesi; adli yargıda ise, davacının 01/09/2024 tarihinden itibaren emekliliğe ve yaşlılık aylığına hak kazandığının tespiti ile bu tarihten itibaren birikmiş yaşlılık aylıklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
Dava dosyası kapsamındaki hizmet cetveli ve sosyal güvenlik kayıtlarının incelenmesinden; doktor olan davacının, yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğu 31/08/2024 tarihinde 25 yıl sigortalılık süresi ve 9035 gün prim ödeme gün sayısına sahip olduğu, sigorta başlangıç tarihinin 15/09/1999 olduğu ve 01/10/2008 tarihinden önce 5434 sayılı Kanun'a tabi Emekli Sandığı iştirakçisi statüsünde hizmetinin bulunduğu anlaşılmıştır.
5510 sayılı Kanun'un 101. maddesi ile aynı Kanun'un Geçici 4. maddesi birlikte değerlendirildiğinde; 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce 5434 sayılı Kanun'a tabi hizmeti bulunan bir kişinin sosyal güvenlik hukukundan kaynaklanan her uyuşmazlığın salt bu nedenle idari yargıının görev alanında bulunduğun kabulü mümkün olmayıp, görevli yargı yerinin belirlenmesinde uyuşmazlığın hangi sosyal güvenlik statüsünden ve hangi mevzuatın uygulanmasından kaynaklandığının gözetilmesi gerekir.
Somut olayda uyuşmazlığın, davacının 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre iştirakçilik statüsünün, emekli keseneğine esas aylığının, emekli ikramiyesinin veya münhasıran kamu görevlisi statüsü bağlı bir emeklilik hakkının belirlenmesine ilişkin olmadığı; davacının sigortalılık başlangıç tarihi ile buna bağlı olarak yaşlılık aylığına hak kazanma şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesine ilişkin bulunduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, davacının 01/10/2008 tarihinden önce 5434 sayılı Kanun'a tabi hizmetinin bulunması nedeniyle 5510 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesindeki geçiş hükümlerinin gözetilmesi gerekmekle birlikte; uyuşmazlığın niteliği, talep edilen sosyal güvenlik hakkı ve tahsis işlemi yönünden tabi olunan sosyal güvenlik statüsü birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlığın 5434 sayılı Kanun'a tabi kamu görevlisi statüsünden kaynaklanan bir uyuşmazlık niteliğinde olmadığı, yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının belirlenmesine ilişkin sosyal güvenlik uyuşmazlığı olduğu sonucuna varılmıştır.
Buna göre, 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesinde, bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görüleceğinin düzenlenmiş olması karşısında, davanın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Kütahya 2. İş Mahkemesinin 07/04/2026 tarih ve E.2025/41 sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Kütahya 2. İş Mahkemesinin 07/04/2026 tarih ve E.2025/41 sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 07/09/2026 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Rıdvan GÜLEÇ
Üye Bayram ŞEN
Üye Döndü Deniz BİLİR
Üye Nesrin ŞENGÜN
Üye Ahmet ARSLAN
Üye Mahmut BALLI
Üye Bilal ÇALIŞKAN