Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından:
ESAS NO : 2026/295
KARAR NO : 2026/380
KARAR TR : 15/06/2026
ÖZET: Hakkında beraat ettiği ceza davası kaydı bulunduğundan bahisle gemi adamlığı belgesi alamayan davacının, haksız kovuşturma sebebiyle açtığı tazminat davasının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. ve 142. maddeleri uyarınca ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
Davacı : M. M.
Vekili : Av. Dr. Y. Y. M.
Davalı : Adalet Bakanlığı
Vekili : Av. T. G.
Davacının, Kıdemli albay olarak görev yapmakta iken, 19/09/2016 tarihinde emekli olduktan sonra "gemi adamlığı belgesi" almak için gerekli olan parmak izi belgesinin verilmesi istemiyle Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğüne yapmış olduğu başvurunun, "silahlı terör örgütüne üye olma" suçundan hakkında Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesinde görülmekte olan dava olduğundan bahisle reddedildiği ancak Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesinin 09/05/2023 tarih ve E.2022/119, K.2023/73 sayılı kararıyla beraat ettiği, kararın onanarak kesinleştiği, dolayısıyla gemi adamı belgesi alamamasının nedeninin beraatle sonuçlanan ceza davası olduğundan bahisle, şimdilik 10.000 TL maddi, 5.000.000 TL manevi tazminatın faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açılmıştır.
Davalı vekili, süresinde sunduğu cevap dilekçesinde, davanın görüm ve çözümünde adli yargıının görevli olduğunu ileri sürerek, yargı yolu itirazında bulunmuştur.
"...Dosyanın incelenmesinden; davacının, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'nda kıdemli albay rütbesinde görev yapmakta iken 19/09/2016 tarihinde kendi isteği ile emekli olduğu, "Silahlı Terör örgütüne湖区 Olma" suçundan hakkında açılan kamu davasında yapılan yargılama neticesinde Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 09/05/2023 tarihli, E:2022/119 ve K:2023/73 sayılı kararıyla beraatine karar verildiği, kendi beyanına göre davacının Gemi Adamlığı Belgesi verilmesi talebiyle Denizcilik Genel Müdürlüğü'ne başvuruda bulunduğu,
gerekli evraklara ek olarak kendisinden parmak izi belgesinin istendiği, söz konusu belgenin verilmesi için gittiği Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğü'nce, kayıtlarda hakkında ceza kovuşturması kaydının bulunduğu gerekçesiyle söz konusu belgenin kendisine verilmediği, dolayısıyla Gemi Adamlığı Belgesi'ni alamamasının nedeni olarak beraatle sonuçlanan hakkındaki ceza soruşturması ve kovuşturması olduğundan bahisle, uğradığını ileri sürdüğü maddi ve manevi zararının tazmini talebiyle davalı idareye başvuruda bulunduğu, söz konusu başvurunun zimnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İdarenin, İdare hukuku alanında kamu gücüne dayalı olarak re'sen ve tek yanlı irade açıklaması sonucu teşis etmiş olduğu işletmelere, hukuk alanında yeni durumlar oluşturmasıyla idari işlem niteliği kazandırdığı ve kural olarak bu işlemlerin özel yasa düzenlemeler dışında idari yargı denetimine tabi bulunduğu aynı amaçla gerçekleştirilen idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların da görüm ve çözümü idari yargıının görev alanına girmektedir.
Bakılan davada, uyuşmazlığın; davacı hakkındaki ceza kovuşturması kaydından dolayı Gemi Adamlığı Belgesi'ni alamadığından kaynaklandığı, bu sebeple ileri sürülen maddi ve manevi zararların tazmini talebine ilişkin işbu tam yargı davasının yargısal denetiminin idari yargı merciine ait olduğu sonucuna ulaşıldığından, davalı idarenin göreve ilişkin itirazı haklı görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin görev itirazının reddine..."
"...Bu düzenlemeler ve açıklamalar kapsamında dava konusu olay ele alındığında, davacı hakkında silahlı terör örgütüne iye olma suçundan yürütilen soruşturma sonunda 06.05.2018 tarihinde atılı suçtan kamu davası açıldığı, yapılan yargılama sonucunda Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesinin 09.05.2023 tarihli kararıyla atılı suçtan beraat kararı verildiği, bu kararın istinaf incelemesinden geçtikten sonra Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 17.04.2025 tarihli kararıyla kesinleştiği, davacının gemi adamlığı sınavlarını başarıyla geçmesine ve bu belge için gerekli diğer tüm şartları taşmasına rağmen hakkında ceza davası kaydı bulunduğundan bahisle gemi adamı belgesi alamadığı, hakkındaki soruşturma ve kovuşturma süreci olmasaydı gemi adamı belgesini alabileceği, yürütülen haksız soruşturma ve yargılama faaliyeti nedeniyle gemi adamı belgesi alamamasından kaynaklanan maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Somut olayda, tazminat istemine konu soruşturma ve kovuşturma sürecinin yargı faaliyeti olduğu, duruşma tarihlerinin belirlenmesi dâhil, hüküm verilinceye kadar yapılan işlemlerin, istinaf ve temyiz incelemesinin ifa edilen yargı faaliyetinin bir parçası olduğu ve yargısal işlem mahiyetini taşıdığından kuşku bulunmamaktadır.
Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı dizeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması; uyuşmazlığın çözümünde, 5271 sayılı Kanun'un 141. ve 142. maddeleri uyarınca adli yargı yerinin görevli olması gerekmektedir.
Uyuşmazlık Mahkemesinin 20.02.2017 tarihli ve 2017/24 Esas, 2017/84 Karar sayılı kararında da bu tür davaların çözümünde adli yargıının görevli olduğu vurgulanmıştır."
"...Bakılan davada, öncelikle, davacının tazminat isteminin dayanağı olan işlemlerin, idari veya yargısal fonksiyon içerisinde yer alıp almadığı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
İdarenin hukuki sorumluluğu kendi işlem ve eylemleriyle sınırlı bulunmaktadır. Yargı mercileri ise, idari işlevin dışında yer alan ve yargı yetkisi kullanan bağımsız organlar olup, bu haliyle hakim ve savcıların yargılama faaliyeti kapsamında yaptıkları görev nedeniyle idarenin ajarı sayılmaları hukuken mümkün değildir.
Fonksiyonel bakımdan, yasama ve yürütmeden ayrı olup, bağımsız bir organ olan yargıının, yargılama süreci ile ilgili faaliyetleri Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "idari eylem ve işlemler" kapsamına girmemektedir.
Hakim ve savcıların ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında yaptıkları faaliyetlerin yargılama fonksiyonu içerisinde yer aldığı açık olup; bu bağlamda, soruşturma sırasında savçılara alınan kararlar ile yapılan işlemlerin ve savcıların talimatı üzerine adli kolluk kıvvetlerince tesis edilen ve yargısal faaliyetten ayrılamayan işlemlerin yargılamamanın bir parçası olduğu konusunda bir duraksama bulunmamaktadır.
Buna göre, Cumhuriyet savcılarının ve hakimlerin verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmininde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat" başlıklı bölümünde gösterilen esas ve usullerin izleneceği tabiidir.
Davacı, "gemi adamlığı belgesi almak" için gerekli olan "parmak izi belgesinin" verilmesi istemiyle Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğü'ne yapmış olduğu başvurunun "silahlı terör örgütüne üye olma" suçundan hakkında Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesinde görülmekte olan dava nedeniyle reddedilmiş olduğu, gerekli tüm şartları sağlamışken hakkındaki devam eden dava nedeniyle gemi adamı olamadığı için ciddi bir gelir elde etmekten mahrum bırakıldığı, hakkındaki davadan beraat ettiği ancak bu dava nedeniyle gemi adamı olamadığı, zararının söz konusu yargısal işlemlerden kaynaklandığı iddiasıyla dava açmıştır.
Yargılama sürecine ilişkin işlemler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılmış ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerektiğinden; uyuşmazlığın görüm ve çözümünde, 5271 sayılı Yasanın 141 ve 142 nci maddeleri uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. ..."
"Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır."
"Kişinin, Resmi görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır."
"İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür."
"(Değişik: 12/5/1982 - 2670/6 md.)
(Değişik birinci fıkre: 6/6/1990 - 3657/1 md.) Kişiler kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar. Ancak, Devlet dairelerine tevdi veya bu dairelerce tahsil veya muhafaza edilen para ve para hükmündeki değerli kağıtların ilgili personel tarafından zimmete geçirilmesi halinde, zimmete geçirilen miktar, cezai takibat sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibine ödenir. Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır."
"(1) Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Şüpheli: Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
b) Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
e) Soruşturma: Kanuna göre yetkili mercilere suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi,
f) Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi,
İfade eder."
"(Ek: 2/7/2012-6352/95 md.)
(1) Her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vasıtasıyla işlenir, kaydedilir ve saklanır.
(2) Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektronik imza kullanılarak UYAP'tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi işlemi yapılabilir.
(3) Bu Kanun kapsamında fiziki olarak hazırlanması öngörülen her türlü belge ve karar elektronik ortamda düzenlenebilir, işlenebilir, saklanabilir ve güvenli elektronik imza ile imzalanabilir.
(4) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlar diğer kişi veya kurumlara elektronik ortamda gönderilir. Güvenli elektronik imza ile imzalanarak gönderilen belge veya kararlar, gerekmedikçe fiziki olarak ayrıca düzenlenmez ve ilgili kurum ve kişilere gönderilmez.
(5) Elektronik imzalı belgenin elle atılan imzalı belgeyle çelişmesi halinde UYAP'ta kayıtlı olan güvenli elektronik imzalı belge geçerli kabul edilir.
(6) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlarda, mühürleme işlemi ile kanunlarda birden fazla nüshanın düzenlenmesini öngören hükümler uygulanmaz.
(7) Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmiş belge veya kararlar, yetkili kişilerce taranarak UYAP'a aktarılır ve gerektiğinde ilgili birimlere elektronik ortamda gönderilir.
(8) Elektronik ortamdan fiziki örnek çıkartılması gereken hallerde tutanak veya belgenin aslnın aynı olduğu belirtilerek hâkim, Cumhuriyet savcsı veya görevlendirilen yetkili kişi tarafından imzalanır ve mühürlenir.
(9) Elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter.
(10) Yargı birimlerinin ihtiyaç duyduğu nüfus, tapu, adlî sicil kaydı gibi dış bilişim sistemlerinden UYAP vasıtasıyla temin edilen bilgi, belge ve kayıtlar, zorunlu olmadıkça ayrıca fiziki olarak istenilmez. UYAP'tan dış bilişim sistemlerine gönderilen bilgi ve belgeler ayrıca zorunlu olmadıkça fiziki ortamda gönderilmez.
(11) Ceza muhakemesi işlemlerinin UYAP'ta yapılmasına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanlığı tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir."
"(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;
... Kişiler, maddi ve manevi her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.
(3) (İk:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fikrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir."
"(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.
(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.
...."
Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanın çözümünde adli yargıının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcıları Halil İbrahim ÇİFTÇI'nin ve Danıştay Savcı Yakup BAL'ın davada adli yargıının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra, gereği görüşüştü düşünüldü:
Dava, davacının gemi adamı belgesi almak için ilgili idareye yaptığı başvuruda, hakkında kovuşturma ve ceza davası kaydı bulunduğundan bahisle gemi adamı belgesi alamaması ve kovuşturma sonucunda beraat kararı verilmesi üzerine, anılan belgeyi alamaması nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmini istemiyle açılmıştır.
Yukarıda belirtilen Anayasal düzenlemelere göre, "kuvvetler ayrılığı" ilkesi gereğince fonksiyonel bakımdan yargı organı yasama ve yürütmeden ayrı tutulmuş olup, bağımsız bir organ olan yargıının yargılama süreci ile ilgili işlemlerinin Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "idari işlemler" kapsamına girmediği ve bu nedenle yargısal işlemler dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamayacağı açıklıktır. Bu durum, ülkemiz yargı sisteminin dayandığı "yargı ayrılığı" ve "adli ve idari yargı organlarının birbirlerine karşı bağımsızlığı" ilkelerinin de doğal bir sonucudur.
Anayasa'nın başlangıç kısmında öngörülen "Kuvvetler ayrımı" ilkesi ve yargı ile ilgili 9. ve 138. maddeleri dikkate alındığında, bağımsız bir erk olan yargıının yargılama faaliyeti ile ilgili işlemlerinin, Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "idari işlemler" kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayıp, bu "yargısal işlemler" nedeniyle idari yargı yoluna başvurulabilmesine imkân yoktur. Esasen bu durum, kuvvetler ayrılığı ilkesinin tabii bir sonucudur. Yukarıda işaret edildiği üzere, Cumhuriyet Savcılarıyla onlar adına işlem yapan kolluk personelinin yargılamadaki fonksiyonu geniş çerçevede bir kamu hizmeti olarak değerlendirilse de, somut olarak, ifa edilen yargı faaliyetinin bir parçası olduğunda ve yargısal işlem mahiyetini taşıdığından kuşku bulunmamaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerektiği açıklıktır.
Dosyanın incelenmesinden; davacının kıdemli albay olarak görev yapmakta iken 19/09/2016 tarihinde emekli olduğu, gemi adamlığı sınavını kazanarak gerekli belgeleri tamamladığı, bu süreçte hakkında "silahlı terör örgütüne üye olmak" isnadıyla Ankara Cumhuriyet Başsavcılıkının 06/05/2018 tarih ve 2018/100800 sayılı Soruşturma sonucu kamu davası açıldığı, müsnet suçtan davacının gözaltına alınıp tutuklandığı ve 10/12/2018 tarihinde tahliye olduğu, daha sonra "gemi adamlığı belgesi" almak için gerekli olan parmak izi belgesinin verilmesi istemiyle Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğüne davacının yapmış olduğu başvurunun, hakkında Ankara 20. Ağır Ceza Mahkemesinde görülmekte olan dava olduğundan bahisle parmak izi belgesinin verilmesi talebinin reddedildiği ve hak etmiş olduğu belgeyi alamadığı, Mahkemenin 09/05/2023 tarih ve E.2022/119, K.2023/73 sayılı kararıyla beraat ettiği, kararın onanarak kesinleştiği, dolayısıyla gemi adamı belgesi alamamasının nedeni olarak beraatle sonuçlanan ceza davası olduğundan bahisle şimdilik 10.000 TL maddi, 5.000.000 TL manevi tazminatın faiziyle birlikte ödenmesi dava açıldığı anlaşılmıştır.
2577 sayılı Kanun uyarınca, idari yargı yerinde dava açılabilmesi için, işlem veya eylemin idari bir faaliyet kapsamında gerçekleştirilmesi gerektiği, buna karşılık, mahkeme kararlarının yargısal bir nitelik taşıdığı ve idari bir işlem veya eylem olarak kabul edilemeyeceği açıktır.
Belirtilen duruma göre, ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında yapılan faaliyet yargı faaliyeti olup, bu kapsamda gerçekleştirilen işlemler yargısal işlem mahiyetini taşımaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerekmektedir.
Dosyanın ve ilgili mevzuatın bir bütün olarak incelenip değerlendirilmesinden, somut olayda, tazminat istemine konu soruşturma ve kovuşturma sürecinin yargı faaliyeti olduğu, elektronik işlemlerin yapılması, yargılama sürecinin elektronik ortama kaydedilmesi dâhil, hüküml verilinceye kadar yapılan işlemlerin, istinaf ve temyiz incelemesinin ifa edilen yargı faaliyetinin bir parçası olduğu ve yargısal işlem mahiyetini taşıdığı, yargılama sürecine katkıda bulunan ve yargılama kapsamındaki işlemler veya faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerektiğinden; uyuşmazlığın çözümünde de 5271 sayılı Kanun'un 141. ve 142. maddeleri uyarınca adli yargı yerinin görevli olması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcsının başvurusunun kabulü ile Ankara 24. İdare Mahkemesince verilen 10/02/2026 tarih ve E.2025/1343 sayılı görevlilik kararının kaldırılması gerekmıştır.
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcsının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 24. İdare Mahkemesinin 10/02/2026 tarih ve E.2025/1343 sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 15/06/2026 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Rıdvan GÜLEÇ
Üye Eyüp SARICALAR
Üye Bayram ŞEN
Üye Döndü Deniz BİLİR
Üye Ahmet ARSLAN
Üye Mahmut BALLI
Üye Bilal ÇALIŞKAN